Marina Tsvetajeva

Werken

Editie Tom Eekman en Anne Stoffel

vertaald door Margriet Berg, Marko Fondse, Anne Stoffel en Marja Wiebes

Colofon

Marina Tsvetajeva, Werken (eds. Tom Eekman en Anne Stoffel) (vert. Margriet Berg, Marko Fondse, Anne Stoffel en Marja Wiebes). Van Oorschot, Amsterdam 1999 

Lyriek

Ontmoeting

De avondrook steeg op boven de stad,

Waar treinen volgzaam naar de verten reden.

Plots kwam voor 'n raampje een gezicht gegleden,

Nog kinderlijk, doorschijnend als een blad,

Met lokken die het als een kroon omkleedden,

Oogleden in een schaduwglans gevat.

Ik schreeuwde haast, opeens begreep ik dat

Wij doden opwekken door onze beden.

Van 't meisje, door het donkere raam omzoomd,

- Visioen van 't paradijs, daar bij die halte -

Heb ik sindsdien nog menigmaal gedroomd.

Wat zocht toch haar doorschijnende gestalte?

Waarom had zij zo duidelijk verdriet?

Vindt zij 't geluk ook in de hemel niet?..

(1908)

In Parijs

De huizen sterrenhoog, de luchten

Raken de aarde, nevelgrijs.

Steeds weer dat hunkerend verzuchten

In 't grote, vrolijke Parijs.

De avondboulevards vol leven,

Gedoofd de laatste zonnestraal,

Overal paartjes, lippen beven,

Ogen vrijmoedig en brutaal.

Eenzaam. Hoe zoet het hoofd te vlijen

Aan een kastanje! Rostands lied

Blijft even droevig in mij schreien

Als in het Moskou dat 'k verliet.

Naargeestig, vreemd, Parijs bij nachte,

Mijn hart verkiest de oude waan!

Naar huis, waar 'n lief portret zal wachten,

Waar droevige viooltjes staan.

En van de wand blikt op mij neder

Een broederlijk-droef ogenpaar.

Rostand zie 'k in mijn dromen weder,

En Reichstadts hertog en Bernhardt.

Ik droom van wolken en van bomen

In 't grote, vrolijke Parijs.

De lach wijkt terug, de schimmen komen,

De pijn is net als vroeger, grijs.

(Parijs, juni 1909)

Katten

Voor Max Volosjin

Ze komen naar je toe zodra

Geen pijn te zien is in je ogen.

Maar zien ze pijn - ze zijn gevlogen:

Het kattenhart kent geen gena!

't Is dwaas, nietwaar poëet, dat wij

Huisdieren van ze willen maken.

Ze vluchten voor de slaafse taken:

Voor 't kattenhart geen slavernij!

Hoe je ze koestert en verwent,

Hoe je je best doet ze te lokken,

Voor je het weet zijn ze vertrokken:

Daar 't kattenhart geen liefde kent!

(1911)

[I]

Als onder kindervoeten schiet

Het pad nog altijd naar beneden,

Waar even traag als in 't verleden

De stroom door lome weiden vliet.

Er buitelen snelle klokkeslagen

In schaduwkoelte speels dooreen,

Die zingen van mijn kinderdagen,

De goede dagen van voorheen.

Toen 't paradijs was, ieder uur,

Bij avondval of morgenklaren,

Toen spa en degen eender waren

En machtig ridderslot de schuur.

Ach, waarom moest die tijd vervliegen?

Wat ons vervreemden van elkaar?

Nog steeds, als toen, staan dromenzwaar

De malva's in hun bed - en wiegen...

(1911-1912)

[II]

Bedeesd kom je langsgetreden,

't Oog neer en mij zo verwant -

Ook ik ging met ogen neder!

Vertraag je schreden, passant!

En lees - in de hand wat bloemen

Uit bermen bijeengegaard -

Dat men mij Marina noemde

En datum en maand en jaar.

Vrees niet dat - daar dit een graf is -

Ik dreigend rijs uit de grond.

Ik zelf - maar al te veel gaf ik

Om lachen, ook als het misstond.

Bloed kwam dan naar 't hoofd gerezen,

Dan sprong mijn haar uit de band.

Ook ik was een levend wezen!

Vertraag je schreden, passant!

En pluk van mijn grond een bezie,

Pluk wilde grashalmen af.

Niets is er zo zoet en vlezig

Als aardbeien van het graf.

En sta daar niet zo versomberd,

Het hoofd gezonken in leed,

Gedenk mij maar onbekommerd,

En, onbekommerd, vergeet.

Hoe sta je door licht omvangen!

Al stofgoud zweeft om je rond...

- En wees niet verward en bang om

Mijn stem van onder de grond.

(Koktebel, 3 mei 1913)

[III]

Mijn verzen, die ik jong al heb geschreven,

Voordat ik wist een dichteres te zijn,

Als vuurwerk spattend, vonkend en vol leven,

Bruisend als een fontein,

En die als kleine duivels binnendrongen

In 't rijk dat vol van droom en wierook was,

Mijn verzen, die de jeugd, de dood bezongen,

- En niemand die ze las! -

Die op bestofte winkelplanken kwijnen,

Waar niemand ze een blik ooit waardig keurt,

Mijn verzen komen, zoals goede wijnen,

Nog wel eens aan de beurt.

(Koktebel, 13 mei 1913)

[IV]

Zon - geen bloed - komt door mijn aderen vloeien,

Door mijn al gebruinde armen heen.

Met de grote liefde die ik voel groeien

Voor mijn eigen ziel, ben ik alleen.

Ik kijk uit naar krekels, tel tot honderd,

Pluk daarna een grasspriet af en bijt...

Zo eenvoudig en zo sterk, denk ik verwonderd,

Voel ik 's levens - en ook mijn - verganklijkheid.

(15 mei 1913)

[V]

Gij die mij op uw pad niet ziet staan

In uw zucht naar een vreemde bekoring, -

Als ge wist hoeveel gloed is vergaan,

Hoeveel leven er zinloos teloorging,

Hoe 't heroïsche vuur dat ooit was,

Tot een schim, tot geknister verstilde...

- Hoe mijn hart werd verpulverd tot as

Door het kruit dat wij zinloos verspilden!

O, die treinen die snel in de nacht,

Slaapverstorend, door 't duister zich spoeden...

Ik heb trouwens ook toen al gedacht

Dat gij nimmer zoudt kunnen bevroeden

Waarom al wat ik zeg vol venijn

In mijn eeuwige rooksliert blijft hangen, -

Hoeveel donkere, dreigende pijn

In mijn blondgelokt hoofd zit gevangen.

(17 mei 1913)

[VI]

Als een jongen, niet te temmen -

Zo kwam ik U voor.

Droogjes lachte U om hem en

Om mijn boze woord:

‘Ondeugd leef ik, ondeugd heet ik!

Doe maar slim, en lach!’

Dat mijn moede mond verbleekte -

Niemand die het zag.

Manen van twee grote ogen

Trokken U het meest.

Veel te jong en veel te rozig

Ben 'k voor U geweest!

Lichter nog dan sneeuw ontdooiend

Was ik hard als rots.

Bal, die heel zijn vaart ontplooiend

Met piano's botst.

Zand dat knarst tussen de tanden,

Snerpend als een vijl...

Maar nooit wist U op te vangen

De geduchte pijl

Van mijn lichte woord, 't gespeelde

Dat in woede lag...

Heel de stenen wanhoop om mijn

Deugnietengedrag!

(29 mei 1913)

[VII]

De lentedag neigt voor altijd

In Feodosia ter kimme,

Rondom verglijden lange schimmen

In 't schemeruur vol lieflijkheid.

Ik loop daar, van gedachten vrij,

Alleen, door droefenis bevangen,

En laat mijn slanke armen hangen,

Ze vallen losjes langs mijn zij.

De avondwind voert kussen aan

Vlakbij de Genuese muren,

Ik voel mijn zijden jurk voortdurend

Zacht deinend om mijn knieën slaan.

Mijn ring heeft een bescheiden rand.

Door hun armzaligheid bewogen,

Kijk ik met tranen in de ogen

Naar de viooltjes in mijn hand.

Ik ga langs vestingwallen voort

En voel de voorjaarsdroefheid schrijnen.

De schimmen worden schaduwlijnen,

En wanhoop zoekt zichzelf een woord.

(Feodosia, 14 februari 1914)

S.E.

Ik draag zijn ring, het hoofd fier opgericht,

Voor Eeuwig heeft hij mij tot vrouw gekregen

- Niet slechts in naam. Zijn uiterst smal gezicht

Is als een degen.

Zwijgend zijn mond, de hoeken naar benee,

Wenkbrauwen die aangrijpend sierlijk passen

In zijn gezicht: tragisch verbond van twee

Zeer oude rassen.

Pril als een jonge twijg is hij, zo broos,

Zo prachtig en zo nutteloos zijn ogen!

Ze liggen als twee poelen, bodemloos,

Onder de vleugels van zijn wenkbrauwbogen.

In hem ben ik het ridderschap getrouw.

- Getrouw aan hen die zonder angsten leven

En sterven. - Allen die in tijd van rouw

Dichten en zich naar het schavot begeven.

(Koktebel, 3 juni 1914)

[VIII]

Ikonen. Wierook. Spoorgerinkel. Paarden.

Want oorlog! oorlog! is 't.

Maar wat maal ík om het belang van tsaren

En volkrentwist.

Het koord waarop ik dans mag dan vergaan zijn -

Toch dans ik, blind.

Schim van een schim. Ik, van twee donkre manen

Het maanziek kind.

(Moskou, 16 juli 1914)

Aan grootmoeder

Streng en langwerpig het smalle ovaal,

Zwart de japon met de slippen...

Grootmoe, zo jong nog! Wie kuste eenmaal

Deze hooghartige lippen?

Handen die vaak in een zaal van 't paleis

Een wals van Chopin lieten horen...

En een gezichtje bevroren als ijs,

Lokken gekruld langs de oren.

Rechtstreeks de donkere blik die gebiedt,

Waarin verweer staat te lezen.

Zo kijken jeugdige vrouwen toch niet.

Grootmoeder, wie mag u wezen?

Hoevele mogelijkheden naamt gij,

Poolse van net twintig jaren, -

Hoeveel onmogelijkheden daarbij

Mee in de schoot van de aarde!

Schuldloos de dag en de avondwind koel,

Donkere sterren vervagen.

Grootmoe, dit wreed en opstandig gevoel,

Komt dat van u, mag ik vragen?..

(4 september 1914)

Vriendin

1

Bent U gelukkig? - Vast niet! - Zeg het rustig!

Beter van niet!

Het lijkt erop dat U te veel gekust hebt.

Dat brengt verdriet.

Heldin uit Shakespeare, iedere tragedie

Is Uw portret.

Geen held heeft, tragedienne, jonge lady,

U ooit gered!

U bent de liefde moe, dat zich herhalend

Recitatief.

Het ijzer om uw bleke pols - vertaling

Van ongerief.

Ik houd van U! - U die de donderwolken

Der zonde kent! -

Omdat U een verzengend vuur, een dolk en

De beste bent,

Omdat wij zo verschillen - elk op eigen

Donker terrein,

Om Uw bevlogenheid in het verleiden,

Uw duister Zijn,

Omdat ik eens van U, mijn strenge demon,

Toch scheiden moet,

Omdat - er is geen redden aan! - de hemel

U niet behoedt,

Om deze huivering - dit is toch zeker

Een droom van mij? -

Om het ironische genot te weten:

U bent geen ‘hij’.

(16 oktober 1914)

2

Ik maak, in dekens ingesponnen,

Die droom van gisteren weer door.

Wat was dat? - Wie heeft overwonnen?

En wie verloor?

Ik zie het allemaal weer voor me,

Ik voel opnieuw dezelfde pijn.

Zou er in dat waarvoor geen woord is

Ook liefde zijn?

Wie was de prooi? - En wie - de jager?

Of omgekeerd? Een duivelsgrap!

Wat heeft de kat - hij mauwde vragend -

Ervan gesnapt?

Wie was in dat duel - twee breinen,

Twee zinnen - speelbal in wiens hand?

Welk hart, het Uwe of het mijne

Sprong uit de band?

En toch - wat was dit? En wat speet me

Zo erg en wilde ik zo graag?

Ik weet nog steeds niet: won ik? Leed ik

De nederlaag?

(23 oktober 1914)

3

Vandaag heeft het gedooid, vandaag heb

Ik even bij het raam gestaan.

De geest ontnuchterd, vrij de adem -

Ik was weer kalm, onaangedaan.

Waarom, dat weet ik niet. Misschien wel

Gewoon vermoeidheid van de ziel -

Waardoor de pen tot niets meer diende,

Opstandigheid mij niet beviel.

Zo stond ik daar - het mistte buiten -

Heel ver te zijn van goed en kwaad.

Mijn vingers tikten op de ruiten

Die zachtjes zongen op de maat.

Niet beter was het mij te moede,

Niet slechter ook, dan die passant,

Of dan de parelmoeren poelen

Gemorste hemel in het zand,

Dan een voorbijwiekende vogel,

Dan elke doodgewone hond.

Ik keek zowaar met droge ogen

Naar 't zangeresje dat daar stond.

Mijn ziel is tot vergeten vaardig,

Die lieve leerschool is voltooid.

Er was een groot gevoel; vandaag is

Dat hier van binnen weggedooid.

(24 oktober 1914)

4

U was tot opstaan niet bereid,

U had geen zin, U wilde dralen.

- Maar telkens zou mijn vrolijkheid

De dag voor U weer blij doen stralen!

U was met name niet bereid

Zo laat door nacht en kou te dwalen.

- Maar telkens zou mijn vrolijkheid

Elk uur voor U weer jong doen stralen!

U hebt het niet expres gedaan.

Uw misdaad is onschuldig, open

En onherroepelijk begaan.

- Ik was Uw jeugd, die langs kwam lopen.

(25 oktober 1914)

5

Vanavond om zeven uur

Kwam fluitend, alsof een kogel

- Of sneeuwbal - was afgevuurd,

Een slede voorbijgevlogen.

Een snel weer verklonken lach...

Er stokte iets in mijn ogen:

Die haren - die rosse vracht,

Daarnaast nog een hoofd - iets hoger!

Een ander zat daar met U,

Met wie U de stad ontdekte,

Niet ik, maar een vrouw die nu

Nog meer Uw verlangen wekte.

De wereld is blij, ontzind

De avond! Uw mof strooit pakjes...

Daar vloog U door sneeuw en wind,

Zo innig die blik, die jakjes...

Er was een verwoed verweer

En wit viel de sneeuw, verwonderd.

Ik keek U nog na - niet meer

Dan ongeveer twee seconden.

Toen heb ik mijn jas geaaid,

Het boze gevoel verloren,

En nu is Uw kleine Kay,

O Sneeuwkoningin, bevroren.

(26 oktober 1914)

6

Hoe vrolijk onze mantels glinsterden -

Kristal van sneeuw op donker bont.

Wij zochten op de kerstmarkt linten in

De felste kleur die er bestond.

Hoe ik mij toen heb overeten aan

Die roze wafels - zes of meer!

Hoe ieder paard mij kon vertederen -

Als 't rossig was - te Uwer eer.

Hoe rosse kielen ons het schamelste

Nog aanprezen als God weet wat,

Hoe 't vrouwvolk naar de mooie dametjes

Uit Moskou dom te staren zat.

Hoe wij, toen allen zich verwijderden,

Verzeilden in de kathedraal.

Hoe U bleef kijken naar de Heilige

Maria - langer dan normaal.

Hoe goedertieren en hoe uitgeput

Haar ogen waren, nu gekooid

In een omlijsting uit de pruikentijd,

Met ronde amortjes getooid.

Hoe U ‘ik wil haar hebben!’ fluisterde,

Uw hand bevrijdend uit mijn hand:

U stak behoedzaam bij haar duistere

Gelaat een gele kaars in brand.

- O hand, ring van opaal, o wereldse

Gebaren! O fatale vrouw! -

Hoe ik U zei dat ik haar beeltenis

Vannacht nog voor U stelen zou.

Hoe wij bij klokgelui en avondval

Het zusterhuis - daar sliepen wij -

Bestormden als een troep soldaten, als

Een kind dat jarig is zo blij.

Hoe ik U zwoer: mij zou de ouderdom

Verfraaien, en ik morste zout,

Hoe ik drie keer - U was er rouwig om! -

De hartenheer trok - vast een fout.

Hoe U mijn hoofd, elk lokje strelende,

Tegen U aanklemde die nacht,

Hoe Uw emaillen broche mijn spelende

Lippen ineens verkoeling bracht.

Hoe ik een warme wang, al slaperig

Tegen Uw smalle vingers hield,

Hoe U mij jochie noemde, plagerig,

En hoe dat jochie U beviel...

(December 1914)

7

Dikwijls huilt zij tot de morgen

Boven koffiedik en doem.

Mond onschuldig en verdorven,

Als een monsterlijke bloem.

Spoedig zal de maan herleven

Aan de purperrode kim.

O, ik zal je zoveel geven,

Kammetjes, en ring na ring!

't Jonge maantje in de bomen

Heeft ons nergens voor behoed.

O, ik geef je hele stromen

Klatergoud en glittergoed!

Zie, hoe flonkeren de felle

Ogen door dat haar zo dicht!

Soms jaloers, je metgezellen? -

Volbloed paarden leven licht!

(5 december 1914)

8

Haar hals gelijkt een jonge loot.

Wie kent haar naam, haar land,

Wie raadt haar jaren, wie begroot

Uit welke eeuw zij stamt?

De matte mond boven die hals

Is kronkelig en veil,

Maar schitterend het voorhoofd, als

Bij Beethoven zo steil.

De ogen, in een ring gevat

Van zachter, bruiner licht,

Beheersen als twee manen dat

Uitzonderlijk gezicht.

Ontroerend zuiver doet het aan,

Dit kwijnende ovaal.

Een hand die hard zou kunnen slaan

Draagt zilver met opaal.

Een strijkstok waardig is die hand,

Verhuld in zijden dracht,

Een weergaloze hand, een hand

Van ongekende pracht.

(10 januari 1915)

9

Je verkiest om je eigen gang te gaan,

En ik ook, dus raak ik je hand niet aan,

Maar ik voel een smart die zo eeuwig lijkt

Dat ik weet: je betekent meer voor mij!

Al meteen zei mijn hart: mijn lieveling!

Ik vergaf je al je bevliegingen

Van tevoren al - want wat wist ik nog?

O bemin me toch, o bemin me toch!

Aan je lippen zie ik - die kartellijn -

Aan hun sterke hang naar hooghartigheid,

Aan de welving boven je ogen, dat

Slechts geweld dit hart kan veroveren!

Je japon - zwart pantser van keurigheid -

En je hese stem van zigeunermeid -

Het doorsnijdt mijn ziel en betovert mij -

Zelfs het feit dat anderen mooier zijn!

Maar jouw schoonheid doorstaat het jaargetij,

Want geen bloem - een stengel van staal ben jij,

Van een scherper scherp, van een kwader kwaad -

Van welk eiland ben je vandaan gehaald?

Of je speelt met stokje of waaiertje,

Elk boos vingertje, botje, adertje

Kopieert van vrouwen de tederheid,

En van jongetjes de vermetelheid.

Alle spot met een vers parerende

Laat ik jou en de hele wereld zien

Wat in jou voor ons nog verborgen bleef,

Vreemde vrouw die Beethovens voorhoofd heeft.

(14 januari 1915)

10

Hoe kan ik de geur vergeten

Van thee en White Rose, de kleine

Figuurtjes van sèvres boven

De brandende open haard...

Ik had mij pompeus gekleed in

Een gouden japon van zijde,

U stelde daartegenover:

Zwart jasje met grote kraag.

Ik zie U nog binnenkomen

- Geen rouge - en hoe U talmde,

Eén vingertje in de mond en

Met neerwaarts gerichte blik.

Een rossige helm bekroonde

Een voorhoofd dat macht verlangde.

- Wat was dit? Geen vrouw, geen jongen,

Maar sterker was het dan ik!

Ik stond, door iets vreemds bevangen,

Snel op, en er was een deinen

Van mensen rond ons. ‘Kom dames,

Maak kennis!’ zei iemand wijs.

U legde Uw hand - een lange

Beweging - toen in de mijne,

Daar bleef zij een tijdje dralen

- Een tedere splinter ijs.

Een heer keek verstoord-oplettend.

Ik dacht: die gaat meer beleven,

Maar zakte weer in een stoel neer

En draaide mijn ring in 't rond.

U pakte Uw sigaretten

En ik heb U vuur gegeven,

Niet wetende wat te doen als

Uw blik straks de mijne vond.

Er stond daar een vaas. Ik hoor nog

Het klinken van onze glazen.

Ik pakte - ‘Wees mijn Orestes!’ -

Een bloem en bood U die aan.

U lachte - om deze woorden? -

En nam uit Uw zwarte tasje

Uw zakdoek - een lange geste,

Hij viel - en U liet hem gaan.

(28 januari 1915)

11

Alle ogen zijn lieftallig

En geen dag is grauw.

Weet dan dit, voor het geval ik

Jou bedriegen zou:

Om het even wie ik vurig

Kuste in de nacht,

Om het even wie 'k een dure

Eed te zweren dacht -

Dat mijn hele levenswandel

Kuis zou zijn voortaan,

Dat ik nimmer op een ander

Nog een blik zou slaan...

Zie je dit cipressekruisje?

Ken je 't nog? - Zo gauw

Jij komt fluiten bij mijn huisje

Ben ik weer van jou!

(22 februari 1915)

12

Nu de liefde bijna uit is,

Zeg ik hoe het was:

'k Had je handen lief waaruit ik

Altijd heerszucht las.

En je ogen - die ik wist niet

Wie hadden gestrikt! -

Maar die mij gestreng berispten

Om de minste blik.

En jou zelf met je vervloekte

Hartstocht - God, geef lucht! -

Jou, die eiste dat ik boette

Voor de minste zucht.

Ook zal ik, vermoeider, kleiner

- Luister niet beleefd! -

Zeggen dat jouw ziel de mijne

Dwarsgezeten heeft.

Bovendien - het is toch bijna

Uit, dus onbevreesd:

Deze mond is voordat jij me

Kuste jong geweest.

Ogen had ik, klaar en bruisend,

'n Hart van vijf jaar oud...

Zalig wie, jouw pad niet kruisend,

Jou niet heeft aanschouwd!

(28 april 1915)

13

Soms zijn er namen met een zware geur

En blikken die als vlammen kunnen branden...

En monden zijn er als een diepe scheur,

Donker en vochtig en met kronkelranden.

En vrouwen zijn er. - Dertig jaar zijn zij.

Hun waaier ruikt noodlottig en fijnzinnig.

Hun haar is als een helm. - Ach, wat wou jij

Met mijn Spartaanse kinderziel beginnen?

(Hemelvaart 1915)

14

Ik vraag de spiegel, die beslaat -

Zijn dromend aangezicht

Wordt nevelig - waarheen U gaat

En waar Uw haven ligt.

Ik zie een mast, een schip, U meldt

Zich aan het dek, gejaagd...

Een trein, U in de rook... Een veld

Dat in de avond klaagt...

Die velden door de dauw verblind,

En raven zweven aan...

- Ik zegen U, met welke wind

U ook bent meegegaan!

(3 mei 1915)

15

Ach, in je eerste lief

Had je haar schoonheid lief,

't Hennagekleurde haar,

't Klagen op fluit en snaar,

't Knarsende ruiterpad,

Hoe zij in 't zadel zat,

Verder die twee opalen

Ingelegd met koralen.

Anders was nummer twee:

Wenkbrauwen van een fee,

Roze Boechaarse zij,

Ringen, een hele rij,

Wang met een moedervlek,

Donker gebruinde nek

Onder dat hele blonde -

En middernachtelijk Londen.

Ook heeft je derde schat

Vast wel iets goeds gehad...

- Zwerfster, wat zal je vlinderend

Hart zich van mij herinneren?

(14 juli 1915)

Aan Duitsland

Je bent het mikpunt van de wereld,

Je vijanden zijn zonder tal.

Zal ik je dan de rug toekeren?

Alsof ik jou verraden zal!

Hoe kan ik het gezond verstand zien

Van ‘oog om oog en bloed om bloed’?

O Duitsland, nee, je bent mijn waanzin,

Mijn liefde ben je, slecht of goed!

Hoe kan ik je nu laten vallen,

Mijn zo verguisde Vaterland,

Waar Königsberg nog steeds het smalle

Gezicht voorbij ziet gaan van Kant.

Waar, van een nieuwe Faust bezeten,

In een vergeten andere stad,

Stok in de hand, Geheimrath Goethe

Rondwandelt over laan en pad.

Hoe kan ik je nu van mij werpen,

Mijn Duitse, mijn Germaanse ster,

Wanneer beminnen met beperking

Mij nooit is bijgebracht, wanneer

Ik, door jouw liedjes in bekoring,

Geen rinkelende sporen hoor,

Wanneer de heilige Georgi

In Freiburg op de Schwabenthor

Mij heilig is, wanneer - de knevel

Des Keizers doet daar niets aan af -

Ik jou, mijn Duitsland, voor het leven

Verliefdheid zweer - tot in het graf!

Geen is er magischer en wijzer

Dan jij, welriekend sprookjesland,

Waar Lorelei, die aan de Rijn zit,

Eeuwig haar gouden lokken kamt.

(Moskou, 1 december 1914)

[IX]

Rondom Moskou zijn de heuvels blauw,

Warm haast is de lucht - geteerd en stoffig.

'k Slaap en lach de hele dag - alsof ik

Moet genezen van de winterkou.

Ik ga stil naar huis toe: verzen blijven

Ongeschreven - wat ik niet betreur!

Wielgeratel en amandelgeur

Zijn mij liever dan dat hele schrijven.

Met mijn lege hoofd voel ik mij rijk,

Want mijn hart is ergens veel te vol van!

En mijn dagen zijn als kleine golven

Waar ik staande op een brug naar kijk.

Iemands blikken zijn te lief, te mooi

In de lauwe lucht die zachtjes zindert...

Nauwelijks genezen van de winter

Val ik aan de zomer al ten prooi.

(13 maart 1915)

[X]

Goed dat u niet bezeten bent van mij,

Goed dat ik ook van u niet ben bezeten,

Dat wij op aarde blijven en dat wij

Niet wegzweven naar andere planeten.

Goed dat ik gek mag doen - losbandig, vrij,

Dat ik mijn woorden niet hoef af te meten,

En dat een aanraking van uw kledij

Geen wild, benauwend vuur in mij ontketent.

Goed dat u in mijn bijzijn ook gerust

Liefkozingen van anderen kunt krijgen,

En dat u, als een ander míj eens kust,

Mij niet met hel en vagevuur zult dreigen.

Goed dat u steeds, bewust of onbewust,

Mijn lieve naam, o lieve, zult verzwijgen...

Dat nooit in 't godshuis, in gewijde rust

Een halleluja voor ons op zal stijgen.

Ik dank u voor dat alles; ik ben blij

Dat u, zonder er zelf iets van te weten,

Zo van mij houdt: dank voor de zon die wij

Niet samen zien, de niet met u gesleten

Verstilde nacht; dat wij elkander bij

Zonsondergang en maneschijn vergeten,

Dat u niet - ach! - bezeten bent van mij,

En dat ik - ach! - van u niet ben bezeten.

(3 mei 1915)

[XI]

Wilt bedenken dat mij één van mijn haren

Altijd liever is dan welk hoofd dan ook.

En ga weg... - Ja, de hele schare,

U en U, en U ook.

Houdt toch op met van mij houden! Laat het uit zijn

Met dat wachten 's ochtends vroeg bij mijn raam!

Dat ik eindelijk rustig buiten

In de wind kan gaan staan.

(6 mei 1915)

[XII]

Niet altijd varen kan de boot,

De nachtegaal niet slaan.

Hoe dikwijls wenste ik mij dood,

Hoe dikwijls - te bestaan!

Als eens, van kienen moe, het kind

Loop ik straks weg van 't spel,

Blij dat ik geen geloof meer in

Nóg eens een wereld stel.

(9 mei 1915)

[XIII]

Een voorvader van me was violist

En dief bovendien, en ruiter.

Vandaar dat ik jong al van zwerven wist

En wind door mijn haar laat fluiten.

Steelt hij met mijn hand van de groentekar

Die perzik? Jawel, zo was-ie:

Gebruind, haakneuzig, met kroezend haar,

De schuldige aan mijn passie.

Bevreemd bezag hij de noeste boer,

En richtte zijn blik naar ginder.

Hij was een slecht kameraad, maar stoer

En zacht tegelijk als minnaar!

Hij hield van kralen, zijn pijp, de maan,

Heeft iedere vrouw gemogen.

Ook zie ik hem voor een lafaard aan,

Die man met zijn gele ogen,

Die 's nachts de kerkhoven meed, omdat

Hij Satan zijn ziel verkocht had,

Die sluipen kon als de stilste kat,

Een mes in zijn laars verstopt had,

Zich meer dan eens om een hoek verschool

Om plotseling op te doemen...

En dat hij niet speelde op zijn viool -

Dat durf ik zowaar vermoeden!

Aan alles ging hij zo licht voorbij

Als zomer aan sneeuw - en lichter!

Zo'n violist was die voorzaat van mij

En ik werd precies zo'n dichter.

(23 juni 1915)

[XIV]

'k Heb me aan God noch gebod ooit gestoord in het leven.

Tot ze een dodenmis opdragen boven mijn graf,

Zondig ik - zondig ik - steeds door mijn hartstocht gedreven!

Met alle zintuigen - vijf! - die de Heer aan mij gaf.

Vrienden! - En gij medeplichtigen, die mij verleiden!

- Tedere leraren! - Broeders in 't kwaad, eens zult gij,

Bomen en sterren en wolken en jongens en meiden, -

Aarde, bij 't jongste Gericht voor Gods troon staan met mij!

(26 september 1915)

[XV]

Ik ken de waarheid! De oude heeft afgedaan!

De mensen moeten elkander niet meer bevechten!

Want kijk maar, kijk: het is avond, de nacht breekt aan.

Wat wilt u - dichters en minnaars en wapenknechten?

De wind gaat liggen, de aarde is nat van dauw,

Al gauw verstilt aan de hemel het sterrenbeven,

En onder aarde bevangt ons de slaap al gauw,

Die wij elkaar op de aarde niet wilden geven.

(3 oktober 1915)

[XVI]

Twee zonnen verkillen, - o, dat God het verhoed'! -

Een aan de hemel, de tweede in mijn gemoed.

Hoe hebben die twee - vergeef ik mijzelf ooit die schuld? -

Hoe hebben die twee mijn geest met waanzin vervuld!

En beide verkillen - hun stralen doen niet meer pijn!

En 't eerste verkilt die gloeit met de felste schijn.

(6 oktober 1915)

[XVII]

Die zigeunerdrang om te scheiden!

Een ontmoeting - en snel weer weg!

'k Laat mijn hoofd in mijn handen glijden,

En kijk in de nacht, en zeg:

Geen mens die begrijpt bij het lezen

Van brieven van mij en jou,

Hoe trouw'loos we zijn, dus in wezen -

Hoe zeer aan ons zelf getrouw.

(Oktober 1915)

[XVIII]

Een lieve stem was aan mij gegeven,

Mijn wenkbrauwboog was een waar genot.

Het Lot zei mij naar het hoogst te streven,

Mijn lippen waren gekust door het Lot.

Aan monden zou ik mijn tol betalen

En rozen strooien op graven tot...

Het Lot aan de haren mij terug kwam halen,

Mijn vlucht gestuit door de hand van het Lot!

(Petersburg, 31 december 1915)

[XIX]

Dat wij geen van beiden iets kwijt zijn

En tot mijn geluk weer uiteen!

Ik kus U over de scheidslijn

Van honderden mijlen heen.

Ik weet ons verschil in gaven.

Voor 't eerst is mijn stem bedaard.

Wat is U, prille Derzjavin,

Mijn onbesnoeid dichten waard?

Ik zegen Uw hachlijke opvlucht:

Vlieg heen, jonge adelaar!

Is jou, wiens blik zelfs geen zon ducht,

Mijn jeugdige blik te zwaar?

Zo teder, zo onvermijdlijk,

Zag niemand U na, niet één...

Ik kus U over de scheidslijn

Van honderden jaren heen.

(12 februari 1916)

[XX]

Je werpt je hoofd naar achteren. Je bent

Zo trots met al je snoeverij.

Wat heeft deez' februari mij verwend

Met zulk een blije vriend als jij!

Rookwolken komen traag uit onze mond.

Gevolgd door schooiers op ons pad

Lopen we plechtig, haast als vreemden rond

Door de geliefde vaderstad.

Wiens teedre handen hebben ooit beroerd

Jouw lange wimpers, mooie schat,

Langs hoeveel stekelige struiken voert

't Met lauweren bestrooide pad... -

Ik stel geen vraag. Mijn hunkerende geest

Heeft deze dromen al doorzien.

Ik eer in jou wat jij ooit bent geweest, -

Het goddelijke kind van tien.

Laat ons wat toeven bij de waterlijn,

Een snoer van lichtjes spiegelt daar,

En ook zal ik je brengen naar het plein,

Getuige van zo menig tsaar...

Fluit nu je pijn maar weg, je jongenssmart,

Mijn wilde, koele metgezel...

Vat moed in je gepijnigd hart,

Mijn vrijgelaten slaaf - vaarwel!

(18 februari 1916)

[XXI]

Vanwaar dit gevoel van liefde?

Ik streelde wel mooier lokken

En donkerder heb ik lippen

Gekend, dan de jouwe zijn.

Ontbrand en gedoofd zijn sterren

(Vanwaar dit gevoel van liefde?),

Ontbrand en gedoofd zijn ogen

Ik zag het met eigen oog.

Ook heb ik wel beter zingen

Gehoord in het nachtelijk donker

(Vanwaar dit gevoel van liefde?) -

Mijn hoofd aan des zangers borst.

Vanwaar dit gevoel van liefde?

Wat moet ik ermee, jij jonge

Verleider, uitheemse zanger,

Je wimpers onmogelijk lang?

(18 februari 1916)

[XXII]

Aan zilveren gruizels vloog het spiegelglas -

Mijn blik daarin werd gruis.

Mijn zwanen, zwanen vliegen al

Vandaag op weg naar huis.

Uit wolkenhoog kwam naar omlaag

Een veer, recht naar mijn borst.

En in een droom heb ik vandaag

Wat zilvergruis gemorst.

Er was een zilvren roep zo schel

Dat hij tot zang bewoog.

Mijn zwanenjong! Gaat het je wel

Daar op je vlucht omhoog?

'k Zal 't moeder niet vertellen gaan,

Noch allen die mij eigen zijn.

Maar ik zal staande in de kerk

En biddend tot mijn heiligen

Vertellen van mijn jonge zwaan.

(1 maart 1916)

[XXIII]

Laat lied na lied bezingen

De kruisgang die ik ging.

Kust en kust de ring die

Aan mijn vinger blinkt.

't Lot heeft mij zo geschonden,

Dat donder 's winters dreunt,

Dat stommen spraak hervonden

En het dier van deernis kreunt.

Mij laait de zon bij nacht en

De ster rijst bij middagtij!

Als golf omsluit mij de pracht van

Mijn diepe rampzaligheid.

't Jongst gericht is aan mij voltrokken!

Voor mij rees de dode uit het graf!

Aartsengelen voeren bij klokken-

Gedreun naar 't schavot mij af.

(16 maart 1916)

[XXIV]

Mijn vreemde mooie broer, neem uit mijn handen aan

De stad die niet door mensenhanden is ontstaan.

Met alle honderd kerken - één voor één,

De fladderende duiven eromheen.

En eveneens de bloemomrankte Spasskipoort,

Waar gelovigen het hoofd ontbloten naar 't behoort.