Homeros

Ilias

Vertaald door Imme Dros

==

Uitgeverij Van Oorschot

© Copyright vertaling en aantekeningen 2015 IMME DROS en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gebaseerd op de tweede druk van november 2015

Een asterisk (*) in de tekst verwijst naar een aantekening achterin.

##

Nadat volgens traditie de Muze is aangeroepen begint de zanger het lied van oorlog en wrok. In het tiende jaar van het beleg om Ilios breekt er een dodelijke ziekte uit in het Griekse scheepskamp. De ziener Kalchas verklaart dat de ziekte een straf is van Apollon, omdat zijn priester Chryses als een hond is weggejaagd door Agamemnon toen hij zijn dochter Chryseïs kwam vrijkopen. Agamemnon zal op aandrang van Achilleus het meisje, een eergeschenk van het leger, alsnog opgeven, maar eist in haar plaats Briseïs, het eergeschenk van Achilleus. Achilleus, die eer boven het leven stelt, trekt zich met zijn leger terug uit de Griekse krijgsmacht. Zijn afkeer van Agamemnon verhardt zich tot bittere wrok en wraakzucht. Hij vraagt zijn moeder, de godin Thetis, bij Zeus te smeken om na zijn vertrek de Grieken zwaar te laten verliezen. Zeus belooft een plan te maken om aan haar verzoek te voldoen.

==

DRAMATIS PERSONAE

Achilleus, zoon van koning Peleus en godin Thetis

Agamemnon, zoon van Atreus; koning van Mykene; leider der manschappen

Athene, dochter van Zeus; godin van de wijsheid

Chryses, priester van Apollon

Hefaistos, zoon van Zeus en Hera; god van de smeden

Hera, dochter van Kronos; zuster en vrouw van Zeus

Kalchas, zoon van Thestor; ziener

Nestor, zoon van Neleus; koning van Pylos

Odysseus, zoon van Laërtes; koning van Ithaka

Thetis, dochter van de oude man van de zee; moeder van Achilleus

Zeus, zoon van Kronos; hoofd van de goden

Boek 1

Zing, godin,* over de wrok van Achilleus van Peleus, de bron* van

dood en verderf die duizenden rampen bracht voor de Achaiërs,

die de krachtige geest van veel helden toewierp aan Haides

en van de helden zelf een prooi voor honden en alle

roofvogels maakte – het plan van Zeus* voltrok zich – en zing dan——5

vanaf toen ruzie voor het eerst tot een breuk leidde tussen

Atreuszoon, koning der manschappen, en de grote Achilleus.

– Wie van de goden bracht die twee in strijd door een ruzie?

Hij, de zoon van Leto en Zeus, furieus op de koning

trof het legerkamp met een ziekte. De manschappen stierven.——10

Atreuszoon had dan ook zijn priester Chryses vernederd!

Chryses kwam naar de snelle schepen van de Achaiërs

met een immense losprijs voor zijn dochter. Hij had de

gouden staf met versierselen van de god die van veraf

raak schiet in zijn handen en smeekte alle Achaiërs,——15

en met name de zonen van Atreus, de legeraanvoerders:

‘Zonen van Atreus, Achaiërs met goede scheenplaten, luister.

Mogen de goden die wonen op de Olympos u geven

dat u Priamos’ vesting verwoest en veilig naar huis komt,

maar laat mijn dochter vrij, accepteer deze losprijs, uit eerbied——20

voor Apollon, de zoon van Zeus die raak schiet van veraf.’

Alle Achaiërs verklaarden luidruchtig de priester te willen

eren door het aannemen van de begeerlijke losprijs,

maar het verzoek viel slecht bij Atreuszoon Agamemnon.

Hij joeg de priester smadelijk weg met een harde bedreiging:——25

‘Laat ik je niet meer bij de gewelfde schepen zien, ouwe,

nu niet en nooit, blijf liever niet hangen en kom niet terug ook,

dan zullen staf of krans van Apollon je niet meer beschermen!

Haar laat ik zeker niet gaan, integendeel, zij zal in Argos

oud worden ver van haar eigen land om in mijn paleis het——30

weefgetouw te bedienen en mij in bed te gerieven.

Maak dat je wegkomt en erger me niet als je leven je lief is,’

zei hij. De oude man werd bang en deed wat gezegd werd.

Stilletjes sloop hij langs de rusteloos ruisende zee weg,

en hij begon op veilige afstand vurig te bidden——35

tot de gebieder Apollon, zoon van de lieflijke Leto:

‘God van de zilveren boog hoor me aan, beschermer van Chryse,

heer van Ténedos, hoeder van het heilige Killa,

Muizengod Smintheus! Als ik u ooit gelukkig gemaakt heb

met een overdekte tempel, en als ik u ooit de——40

vette schenkels heb geofferd van stieren of geiten,

straf dan de Danaërs voor mijn tranen met evenveel pijlen,’

bad hij en zijn gebed werd verhoord door Foibos Apollon.

Toornig kwam de god van de toppen van de Olympos,

zilveren boog en koker met aan weerszijden doppen——45

over zijn schouder. De pijlen rammelden luid door het stampen

van de razende god. Hij daalde zoals de nacht daalt,

nam positie een eind van de schepen, vuurde een pijl af,

en de zilveren boog begon onheilspellend te gonzen.

Eerst schoot Apollon op muildieren en op rennende honden,——50

daarna richtte hij zijn vlijmende pijlen op mensen,

en onophoudelijk vlamden er brandstapels op voor de doden.

Negen dagen bestookte de god het kamp met zijn pijlen,

maar op de tiende dag riep Achilleus de manschappen samen.

Hij was aangespoord door de godin, de blankarmige Hera,*——55

die het niet kon verdragen dat de Danaërs stierven.

Toen ze waren verzameld op de vergaderplaats stond hij

op, de snelvoetige krijgsheld Achilleus, en zei in hun midden:

‘Zoon van Atreus, we varen straks nog verslagen naar huis toe,

als we niet allemaal voor die tijd dood zijn, nu de Achaiërs——60

niet alleen sneuvelen door de oorlog maar ook nog door ziekte.

Laten we toch een priester of waarzegger raadplegen of een

droomuitlegger – Zeus gaat tenslotte ook over dromen –,

iemand die kan verklaren wat Foibos Apollon zo kwaad maakt,

of hij ons soms een vergeten belofte of offer verwijt en——65

ons, verzoend door spekdamp van feilloze schapen en geiten,

toch misschien nog bevrijden wil van die slopende ziekte,’

zei hij en ging weer zitten. Toen stond Thestorszoon Kalchas

op, een uitzonderlijk kenner van vogeltekens, de ziener

die het heden, de toekomst en het verleden doorgrondde,——70

en die de schepen van de Achaiërs naar Troje geloodst had

dankzij zijn helderziendheid, een gave van Foibos Apollon.

Met de beste bedoelingen zei hij tegen de mannen:

‘Als je me vraagt, bij Zeus geliefde Achilleus, te zeggen

wat de grief is van Apollon die raak schiet van veraf,——75

wil ik dat doen, maar alleen als je zelf begrip toont en zweert dat

jij me met woord en daad zult verdedigen, want ik ben bang een

machtig man te ontstemmen die koning is van de Argeiërs

en die bovendien wordt gehoorzaamd door alle Achaiërs.

Kijk, een koning zal altijd van een mindere winnen.——80

Zelfs wanneer hij zijn haat vandaag nog weet te beheersen,

zal hij toch wrok blijven koesteren tot hij wraak heeft genomen.

Denk er eerst dus eens goed over na of je mij zult beschermen.’

En hij antwoordde hem, de snelvoetige krijgsheld Achilleus:

‘Wees gerust, en vertel elk orakel waar je vanaf weet,——85

want bij Apollon, de dierbare zoon van Zeus, die jij, Kalchas,

aanroept wanneer je de Danaërs uitleg geeft van orakels:

niemand zal jou, zolang ik leef en het licht zie op aarde

ooit met harde hand durven aanpakken bij de gewelfde

schepen, al sloeg wat je zei ook op Agamemnon van Atreus,——90

die zich immers de machtigste vorst noemt van alle Achaiërs.’

Toen was de feilloze ziener gerustgesteld, hij onthulde:

‘Nee, het is niet om een vergeten belofte of offer,

maar om Chryses, de priester die Agamemnon onteerd heeft

toen hij zijn dochter niet vrijliet en de losprijs niet aannam,——95

dat Apollon ons rampen gaf en rampen blijft geven.

Hij zal de Danaërs niet van die eerloze ziekte bevrijden,

als we het meisje met de stralende ogen niet zonder

losgeld aan haar vader teruggeven en we geen offer

brengen naar Chryse. Dan zal de god zich pas met ons verzoenen.’——100

Hij ging zitten. Tussen de mannen verhief zich de krijgsheld

Atreuszoon Agamemnon, wijd en zijd heersend. Hij stond daar

zo zwaar beledigd en met een hart zo verduisterd door zwarte

woede, dat zijn ogen haast vonken leken te schieten.

Allereerst richtte hij zich met dreigende blikken op Kalchas:——105

‘Rampenprofeet! Nog nooit wist je mij iets gunstigs te zeggen,

jij schept er altijd plezier in mij iets slechts te voorspellen,

nooit eens iets goeds, terwijl je ook nooit iets goeds gepresteerd hebt.

Nu durf je ook nog, waar alle Danaërs bij zijn, te zeggen

dat de god die raak schiet van veraf hen boeten laat omdat——110

ík die mooie losprijs niet nam voor de dochter van Chryses,

omdat ík haar wil houden voor thuis in mijn eigen paleis en

haar nog liever heb dan mijn wettige vrouw Klytaimnestra,

want ze is zeker niet minder mooi van gezicht of van bouw en

zeker niet minder verstandig of minder bedreven in handwerk.——115

Toch, als het echt niet anders kan, wil ik haar wel afstaan,

ik heb ook liever sterke mannen dan stervende mannen,

mits ik een ander eergeschenk krijg, ik kan toch niet zonder

eergeschenk zitten als enige van de Argeiërs, dat hoort niet,

en jullie zien waar het met mijn eigen eergeschenk heen gaat.’——120

En de snelvoetige krijgsheld Achilleus gaf hem als antwoord:

‘Roemrijke Atreuszoon, toppunt van hebzucht, wáár moeten dan de

nobele zonen van de Achaiërs een eergeschenk vinden?

Bij ons weten is er geen oorlogsbuit meer te verdelen.

Uit de veroverde steden kreeg ieder zijn deel van de buit al,——125

eens gegeven blijft gegeven, dus er is niets meer.

Doe wat de god van je eist, geef het meisje terug. De Achaiërs

zullen haar driemaal of viermaal vergoeden als Zeus de Trojaanse

stad met de sterke muren door ons wil laten verwoesten.’

Koning der manschappen Agamemnon gaf antwoord en zei hem:——130

‘Zo kun je mij, al ben je een held, godgelijke Achilleus,

niet bedriegen, want mij overtuig je niet met die praatjes.

Jíj je eergeschenk houden en ík het zonder doen zeker,

omdat jíj me beveelt dat ik het meisje moet afstaan!

Nee. Of de fiere Achaiërs bieden mij een geschenk aan——135

dat me bevalt en dat evenveel waard is als wat ik nu heb,

of ze doen het niet en dan eis ik zelf een geschenk op.

Dat van jou, of dat van Aias, of dat van Odysseus,

haal ik persoonlijk en wie het treft die mag zich verbijten!

Dat is van later zorg, daar praten we nog wel eens over.——140

Laten we nu allereerst een zwart schip vlottrekken in de

stralende zee, goede roeiers kiezen, het offer het schip in

brengen, en daarna Chryseïs met de bekoorlijke wangen.

Geef de leiding aan een verstandig lid van de krijgsraad,

Aias bijvoorbeeld, Idomeneus, of de grote Odysseus,——145

of aan de meest agressieve, dus aan jou, zoon van Peleus,

jij kunt de god die raak schiet van veraf verzoenen met offers.’

Nors naar hem starend zei de snelvoetige krijgsheld Achilleus:

‘Jij bent zo onbeschaamd als je groot bent, hebzuchtige graaier!

Hoe is het mogelijk dat er nog één Achaiër zo gek is——150

jouw onderneming te leiden of tegen jouw vijand te vechten.

Ik kwam hier niet om tegen de lansdragers van de Trojanen

oorlog te voeren, die hebben mij nog nooit iets gedaan, ze

hebben geen koeien en geen paarden van me gestolen,

en in het vruchtbare, mannenvoedende Fthia nog nooit een——155

aar van mijn oogst gekrenkt, want tussen onze gebieden

liggen obstakels, een ruisende zee en duistere bergen.

Wij kwamen achter jóu aan, voor jóuw plezier. Voor de eer van

jóu en vorst Menelaos bestoken wíj de Trojanen,

schaamteloos hondsvot! Dat tel je niet, daar dénk je niet eens aan.——160

Nu dreig je ook nog het zwaarbevochten eergeschenk dat de

zonen van de Achaiërs me gaven te roven, terwijl ik

nooit iets krijg wat in de schaduw kan staan van wat jij neemt

als wij een rijke stad verwoest hebben van de Trojanen.

Ik mag mijn handen vuilmaken op het slagveld, het zwaarste——165

werk doen, maar zodra er wat valt te verdelen eis jíj het

leeuwendeel op, terwijl ik iets nietigs voor lief heb te nemen

als ik uitgeput van de gevechten mijn schepen weer opzoek.

Maar nu vertrek ik naar Fthia! Ik kan veel beter naar huis gaan

op mijn boogvormige schepen, want ik weiger, nu jij me——170

van mijn eer berooft, voor jouw buit en rijkdom te vechten.’

Koning der manschappen Agamemnon gaf antwoord en zei hem:

‘Vlucht maar! Je gaat je gang maar! Ik vraag je niet om te blijven.

Ik krijg hier al genoeg steun van de anderen die mij

wel eerbiedigen. En de raadgever Zeus staat aan míjn kant.——175

Ik haat van alle zeusgevoede koningen jou het

meest, jij moet altijd weer vitten en oorlog voeren en vechten.

En je kracht heb je ook maar aan een godheid te danken.

Vaar vooral naar Fthia met je schepen en vrienden

en ga daar de Myrmidonen maar commanderen.——180

Ik word persoonlijk niet warm of koud van je woede, en nu ik

Chrysesdochter af moet staan van Foibos Apollon

en met mijn schip en bemanning ga wegsturen, haal ik Briseïs

met de bekoorlijke wangen, jóuw eergeschenk, zelf uit je hut weg,

zodat je goed begrijpt wie er hier van ons tweeën de baas is——185

en niemand anders het in zijn hoofd haalt mij te weerstreven,

of het waagt zich op te stellen als mijn gelijke,’

zei hij. Peleuszoon was diep gegriefd en zijn hart werd

in zijn ruige borst gekweld door een hevige tweestrijd:

zou hij zijn scherpe zwaard trekken, alle manschappen rond de——190

zoon van Atreus verdrijven en de man doden, of zou hij

toch maar zijn woede in toom houden en die aandrang bedwingen?

En terwijl hij nog vocht tussen drift en verstand en het lange

zwaard al uit de schede trok, kwam Athene de hemel

uit – gezonden door de blankarmige, machtige Hera,——195

die hen allebei mocht en om allebei evenveel zorg had –

zij ging achter Peleuszoon staan, greep hem vast aan zijn blonde

haren en zorgde dat hij haar wél zag, maar voor de rest niemand.

Stomverbaasd keek Achilleus achter zich en hij herkende

Pallas Athene aan haar felle, stralende ogen.——200

Hij gaf vleugels aan zijn woorden en sprak de godin aan:

‘Waarom, dochter van Zeus die de aigis* draagt, bent u gekomen?

Om de hoogmoed te zien van Atreuszoon Agamemnon?

Laat ik u dit voorspellen en reken erop dat het uitkomt:

door die eigendunk zal hij zijn eigen graf nog eens graven.’——205

Maar toen zei de godin met de zeegroene ogen, Athene:

‘Ik kom om jou te kalmeren de hemel uit – als je tenminste

luistert – gezonden door de blankarmige, machtige Hera,

die jullie allebei mag en om allebei evenveel zorg heeft.

Stop direct met die ruzie, haal je hand van dat zwaard en——210

geef hem er liever van langs met woorden. Zeg hem de waarheid.

Laat ik je dit voorspellen en reken erop dat het uitkomt:

later brengen ze jou door dit staaltje van eigendunk van hem

drie keer zoveel geschenken. Maar toom je nu in en gehoorzaam.’

En hij antwoordde haar, de snelvoetige krijgsheld Achilleus:——215

‘Uw woord is wet, godin, al kookt een mens ook van woede,

hij kan maar beter doen wat de goden gebieden, nietwaar, want:

wie aan de goden gehoor geeft, wordt zelf verhoord door de goden!’

zei hij, duwde met zware hand op het zilveren heft het

lange zwaard terug, en deed wat Athene gezegd had.——220

Zij was al weg naar de hoge Olympos en het paleis van

Zeus die de aigis draagt en mengde zich onder de goden.

Weer viel Peleuszoon Atreuszoon aan met heftige woorden,

om zijn woede te koelen want die was niet minder geworden:

‘Dronkaard, met je kop van een hond en je hart van een hinde!——225

Jij had nog nooit het lef met je leger ten strijde te trekken,

nooit de moed in een hinderlaag te gaan liggen met vorsten

van de Achaiërs, want als de dood zo bang ben je daarvoor.

Veilig in het brede legerkamp van de Achaiërs

stelen van wie het niet met je eens is, dat is meer jóuw stijl,——230

koning volksuitzuiger! Je heerst over sukkels en stakkers,*

Atreuszoon, anders zou dit wel je laatste grootspraak geweest zijn.

Ik voorspel, en ik zweer bij deze staf* – die gescheiden

van zijn stam in de bergen geen loof en geen tak meer kan dragen,

of nog zal bloeien sinds met het brons de loten en bast er——235

afgeschild werden, de staf die de zonen van de Achaiërs

dragen bij de door Zeus gegeven rechtspraak – een dure

eed: ik zweer bij de staf, dat de zonen van de Achaiërs

op een dag nog eens naar Achilleus zullen verlangen.

Of je nu hoog of laag springt, jijzelf weet niets te beginnen——240

als je manschappen straks bij duizenden sneuvelen door de

mannendodende Hektor. Vreet dan je hart maar van spijt op

dat je geen greintje eer hebt gegund aan de beste Achaiër,’

zei de zoon van Peleus. Hij gooide de staf, die beslagen

was met goud, op de grond en ging aan de overkant zitten,——245

ver van de razende zoon van Atreus. Nestor stond op, de

redenaar uit Pylos, hij sprak heel welluidend en helder

in een taal die zoeter dan honing over zijn tong gleed.

Tijdens zijn levensdagen had hij al twee generaties

mensen, die in het heilige Pylos waren geboren——250

en getogen, zien komen, op zien groeien en sterven,

over de derde generatie was hij nu koning.

Met de beste bedoelingen zei hij tegen de mannen:

‘O, wat erg, dit wordt een enorme ramp voor Achaia!

Wat zouden Priamos en de zonen van Priamos lachen,——255

wat zouden alle Trojanen verrukt zijn als ze iets hoorden

over een ruzie tussen juist de twee Danaërs die het

allerbeste zijn in de krijgsraad en op het slagveld.

Luister toch naar mijn woorden, jullie zijn jonger dan ik ben.

Bovendien heb ik vroeger wel grotere helden gekend dan——260

jullie, zij lieten mij ook nooit praten voor dovemansoren.

Helden als toen heb ik nooit meer gezien en zie ik ook nu niet,

helden zoals Peirithoös, zoals Dryas, die herder

van zijn volk, zoals Kaineus, Exadios en Polyfemos,

zoals de godgelijke koning Theseus van Aigeus.——265

Zij waren toen op afstand de sterkste mannen ter wereld,

en ze vochten als sterkste mensen tegen de sterkste

bergkentauren, die ze verpletterend hebben verslagen.

Kijk, met die helden had ik, als ik uit Pylos kwam, omgang,

ook als hun land ver weg was, zij vroegen mij zelf om te komen.——270

Ik vocht op eigen kracht en ik stond mijn mannetje. Nu zou

niemand, geen sterveling zich met hen in de strijd kunnen meten.

Al die helden luisterden naar me en namen mijn raad aan.

Luisteren jullie dus ook naar me, luisteren is nu het beste.

Jij hebt de macht, maar haal dat meisje niet weg bij Achilleus,——275

gun hem het eergeschenk van de zonen van de Achaiërs.

Jij, zoon van Peleus, moet je niet tegen een koning verheffen,

want je kunt niet dezelfde eerbied afdwingen als een

koning die bij de gratie van Zeus de scepter mag dragen.

En al ben je de sterkste, al is een godin ook je moeder,——280

híj heeft meer macht want hij heeft meer onderdanen dan jij hebt.

Jij, zoon van Atreus, beheers je, ik zou je zelfs willen vragen

niet langer kwaad te zijn op Achilleus, hij is de grootste

steunpilaar van de Achaiërs in deze rampzalige oorlog.’

Koning der manschappen Agamemnon gaf antwoord en zei hem:——285

‘Allemaal goed en wel, oude heer, wat je zegt mag dan waar zijn,

maar die man plaatst zich boven andere mannen, die man wil

iedereen hier de baas zijn, iedereen commanderen,

iedereen overheersen, nou ík ken er een die niet meewerkt.

Ook als de eeuwige goden hem een groot lansstrijder maakten,——290

gaven ze hem toch nog niet het recht maar van alles te roepen?’

Hij werd onderbroken door de grote Achilleus:

‘Ik zou een grote lafbek zijn en een nog grotere sukkel

als ik alles wat jij wenst voor te kauwen zou slikken.

Laat de rest dat maar doen, ik laat me door jou niet bevelen.——295

Want ik ken er ook toevallig een die niet meewerkt.

En nog iets anders, ik zeg je, en knoop het goed in je oren:

vechten zal ik niet om dat meisje, met jou niet en niet met

jullie, die wegnemen wat jullie eerst aan me hebben gegeven.

Maar haal het niet in je hart om tegen mijn wil nog iets anders——300

van wat daar ligt bij mijn snelle, zwarte schepen te roven.

Waag dat vooral niet, want dan zal iedereen hier moeten aanzien

hoe op hetzelfde moment jouw donkere bloed van mijn speer druipt.’

Na hun heftige woordenstrijd stonden ze op en ontbonden

zo de vergadering bij de schepen van de Achaiërs.——305

Peleuszoon ging naar zijn hut en zijn evenwichtig gebouwde

schepen met Menoitioszoon en zijn andere vrienden.

Atreuszoon zorgde dat er een snel schip in zee werd getrokken,

hij koos twintig roeiers, bracht offerdieren aan boord en

ook de dochter van Chryses met de bekoorlijke wangen,——310

en gaf de leiding aan de man van de listen, Odysseus.

Zij kozen zee en het schip voer over de vochtige wegen.

Agamemnon beval dat de andere mannen zich wasten,

dus ze reinigden zich en spoelden wat vuil was in zee af.

Daarna werden volmaakte offers van stieren en geiten——315

aan Apollon gebracht op het strand van de oogstloze zee, de

vetdamp steeg wervelend met de rook omhoog naar de hemel.

Daar was men in het scheepskamp mee bezig, maar Atreuszoon was de

twist en zijn dreigement aan Achilleus beslist niet vergeten,

want hij zei tegen Talthybios en Eurybates, die beiden——320

dienst deden als zijn herauten en betrouwbare helpers:

‘Ga naar de hut van Achilleus van Peleus, en leid dan Briseïs

met de bekoorlijke wangen aan haar hand hier naar mij toe.

Als hij haar niet wil meegeven, kom ik met méér mannen om haar

zelf te halen. Dat kan voor hem nog veel pijnlijker worden,’——325

zei hij. Met die bedreiging liet hij hen weggaan. Ze liepen

schoorvoetend langs het strand van de oogstloze zee naar de hutten

en de schepen van de Myrmidonen. Ze troffen

daar Achilleus voor zijn grote hut bij het zwarte

schip, en ook hij was niet vrolijk toen hij de mannen zag komen.——330

Vol ontzag en angst voor de koning bleven ze staan en

durfden niets te zeggen en niets te vragen, maar hij zei,

want hij wist in zijn hart al waarvoor ze waren gekomen:

‘Welkom hier, herauten, boden van Zeus en de mensen.

Ik geef jullie nergens de schuld van: het is Agamemnon——335

die jullie stuurt om het meisje te halen, de dochter van Briseus.

Toe maar, zeusverwante Patroklos, breng haar naar buiten

en geef haar aan de herauten, die kunnen er dan van getuigen

bij de eeuwig gelukkige goden, de mensen en bij die

hond van een koning zelf, wanneer hij mij nodig zal hebben——340

later, om het leger van schande en noodlot te redden.

Hij kan geweldig tekeergaan, maar trekt geen enkele lering

uit het verleden om ooit in de toekomst te kunnen bepalen

hoe de Achaiërs dicht bij de schepen strijd moeten voeren,’

zei hij. Patroklos deed wat zijn hartsvriend hem opdroeg, hij haalde——345

uit de hut Briseïs met de bekoorlijke wangen

en gaf haar mee. De herauten liepen terug langs de schepen

van de Achaiërs met de onwillige vrouw. Maar Achilleus

liet zich een eind van zijn vrienden in tranen neervallen op het

strand van de asgrijze zee. Hij keek in de wijnrode diepte,——350

strekte zijn handen uit en bad tot zijn dierbare moeder:

‘Moeder, nu je me toch al voor zo’n kort leven gebaard hebt

had de Olympische Zeus, die dondert hoog in de hemel,

mij dan tenminste eer kunnen gunnen, maar dát gunt hij zelfs niet,

want Agamemnon die wijd en zijd heerst, vernederde mij en——355

nam in zijn hoogmoed mij mijn eergeschenk af en hij houdt het,’

zei hij al huilend. Zijn machtige moeder hoorde hem in de

diepzee waar ze zat naast haar vader, de oude god Nereus.

Haastig steeg ze uit de asgrijze zee als een mist op

en ze ging zitten voor haar zoon die baadde in tranen,——360

streelde hem met haar hand, noemde zijn naam en ze zei hem:

‘Kind, waarom huil je? Wat is er toch dat je hart zo geraakt is?

Hou het niet voor je maar zeg het, zodat wij het allebei weten.’

En de snelvoetige krijgsheld Achilleus zei zuchtend en steunend:

‘Weet je toch zelf wel, waarom vertellen wat je allang weet:——365

wij trokken dus naar Thebe, Eëtions heilige vesting,

en we verwoestten de stad en brachten de oorlogsbuit hierheen.

Die werd verdeeld door de zonen van de Achaiërs, ze kozen

voor Agamemnon Chryseïs met de bekoorlijke wangen.

Chryses, een priester van Apollon die raak schiet van veraf,——370

kwam naar de schepen van de bronsgekuraste Achaiërs

met een immense losprijs voor zijn dochter, hij droeg de

gouden staf met versierselen van de god die van veraf

raak schiet in zijn handen en smeekte alle Achaiërs

en met name de zonen van Atreus, de legeraanvoerders.——375

Alle Achaiërs verklaarden luidruchtig de priester te willen

eren door het aannemen van de begeerlijke losprijs,

maar het verzoek viel slecht bij Agamemnon van Atreus.

Hij joeg de priester smadelijk weg met een harde bedreiging.

Grimmig vertrok de oude man en Apollon verhoorde——380

zijn gebeden, want hij was gesteld op die priester, en hij schoot

huiveringwekkende pijlen af op de Argeiërs. De mannen

stierven als ratten, want de god bleef zijn pijlen maar schieten

door het brede legerkamp van de Achaiërs. De ziener

legde onfeilbaar de toorn uit van de god die van ver treft.——385

Ik gaf als eerste de raad Apollon tevreden te stellen.

Atreuszoon ontstak in woede, sprong op als gestoken,

en riep een dreigement dat hij zou uitvoeren ook, want

toen de Achaiërs met hun opmerkzame ogen Chryseïs

en het offer voor de god op een snel schip naar Chryse——390

brachten, haalden herauten Briseïs mijn hut uit, mijn eigen

eergeschenk, dat de zonen van de Achaiërs me schonken.

Kom je zoon eens te hulp wanneer je nog enige macht hebt.

Ga op de hoge Olympos smeken bij Zeus, als het waar is

dat je hem ooit met woorden of daden een dienst hebt bewezen.——395

Vaak hoorde ik je vol trots in het huis van mijn vader beweren

dat jij de zoon van Kronos, de god van de donkere wolken,

eens, als enige van de onsterfelijke goden, gered hebt

van een smadelijk lot, toen alle andere goden

van de Olympos, als Hera, Poseidon en Pallas Athene,——400

hem wilden vastbinden. Jij, godin, kon hem bevrijden door snel de

honderdhandige naar de hoge Olympos te roepen,

die de goden Briareos noemen, de mensen Aigaion.

Hij die zelfs nog veel sterker is dan zijn vader Poseidon,

zette zich bol van trots naast Kronoszoon neer. En ze werden——405

bang, de gelukkige goden, van binden is niets meer gekomen.

Help hem herinneren, ga naast hem zitten, omhels dan zijn knieën,

in de hoop dat hij de Trojanen helpt de Achaiërs –

die hij klem zal zetten tussen de zee en de schepen –

af te slachten, zodat zij plezier aan hun koning beleven——410

en die wijd en zijd heersende Agamemnon van Atreus

weet dat hij in zijn verblinding de beste Achaiër onteerd heeft.’

Thetis antwoordde hem door haar tranen heen en zei treurig:

‘Ach mijn kind, waarvoor bracht ik je groot, ik ongeluksmoeder!

Jij had verdiend zonder zorg of verdriet bij je schepen te zitten,——415

want je leven is toch al zo kort, het kan niet lang meer duren.

Jij sterft veel eerder dan anderen en je moet veel zwaarder lijden.

Ach, je werd al in ons paleis voor dit noodlot geboren.

Ja, ik ga zelf naar de witbesneeuwde Olympos en geef aan

bliksemslingeraar Zeus je verzoek door, ik hoop dat hij luistert.——420

Blijf jij hier in de buurt van je snelle, zeewaardige schepen,

mijd de oorlog en koester je wrok voor al die Achaiërs.

Zeus is wel gister vertrokken naar de Okéanos voor een

feest bij de feilloze Aithiopiërs, samen met alle

goden, en is over twaalf dagen pas weer op de Olympos.——425

Dan ga ik naar het huis met de bronzen drempel van Zeus en

zal zijn knieën omhelzen. Ik denk dat hij wel naar me luistert,’

zei ze, waarna ze vertrok en Achilleus achterliet met zijn

hart vol wrok om het meisje met haar sierlijke gordel

dat hem tegen zijn zin en onder dwang was ontnomen.——430

– Tegen die tijd bracht Odysseus de heilige offers in Chryse.

Toen ze de diepe haven binnen waren gevaren

streken zij snel de zeilen, borgen ze weg in het zwarte

schip, ze vierden de stagtouwen, lieten de mast zakken op de

houder, en roeiden samen het schip naar de kant van de haven,——435

Uit het schip wierpen ze ankerstenen en touw voor de voorplecht,

uit het schip sprongen mannen aan land bij de bruisende branding,

uit het schip kwam het vee voor Apollon die raak schiet van ver, en

uit het zeewaardige schip kwam als laatste de dochter van Chryses.

En Odysseus, de man van de listen, bracht haar tot vóór het——440

altaar in de armen van haar vader en zei hem:

‘Chryses, de koning der manschappen Agamemnon laat mij uw

dochter brengen voor u, met een heilig offer voor Foibos

namens de Danaërs, om naar we mogen hopen de godheid

die de Argeiërs veel leed en ellende geeft, gunstig te stemmen,’——445

zei hij terwijl hij haar aan hem overdroeg. Chryses omhelsde

innig gelukkig zijn dochter. De anderen stelden het offer

voor Apollon in rijen op rond het stevige altaar,

gingen hun handen wassen en de offergerst halen.

Met zijn armen omhoog begon Chryses voor hen te bidden:——450

‘God van de zilveren boog hoor me aan, beschermer van Chryse,

heer van Ténedos, hoeder van het heilige Killa.

Wilt u net zoals toen u wat eerder mijn wensen vervulde,

en mij eerde door het leger van de Achaiërs

zwaar te straffen, nu opnieuw mijn bede verhoren:——455

neem dan die ontzettende plaag weg van de Achaiërs,’

bad hij en hij werd verhoord door Foibos Apollon.

Na het bidden en strooien van gerstkorrels bogen zij bij de

dieren de kop naar achteren, keelden ze, vilden ze, beenden

alle schenkels uit, die ze goed in een dubbele speklaag——460

wikkelden en met rauw vlees bedekten. De grijsaard verbrandde

alles op houtvuur en plengde erbij met fonkelend rode

wijn. Jonge jongens hielpen mee met vijftandige vorken.

Toen de schenkels verkoold en de ingewanden gegeten

waren, sneed men de rest van het vlees, stak de stukken aan spiesen,——465

roosterde die goed gaar en haalde ze weer van de spies af.

Nadat ze al die dingen hadden gedaan en de maaltijd

klaar was, aten ze en er was niemand die iets tekortkwam.

Maar zodra hun verlangen naar eten en drinken gestild was,

vulden jonge bedienden de mengvaten tot aan de randen,——470

en ze goten bij elk in de beker wat wijn om te plengen.

Die dag stemden ze met gezang de god weer genadig,

want de jonge Achaiërs zongen zo’n schitterend loflied

op Apollon die raak schiet van veraf, zijn hart werd er warm van.

Nadat de zon was ondergegaan en de schemering inviel,——475

legden ze zich bij de achterstevens neer om te slapen.

Maar toen de vroege, rozevingerige Eoos te zien was,

zetten ze koers naar het brede scheepskamp van de Achaiërs.

Foibos Apollon die raak schiet van veraf gaf gunstige wind mee.

Zij zetten haastig de mast op, het witte zeil werd gehesen——480

en de straffe wind blies recht in het zeil en de paarse

golven bruisten sissend rondom de voorsteven toen het

schip er snel doorheen sneed en zijn weg over zee zocht.

Eenmaal bij het brede legerkamp van de Achaiërs

trokken ze eerst het zwarte schip een flink eind de kust op,——485

hoog in het zand, en zetten er een rij stutbalken onder,

waarna de mannen zich tussen de hutten en schepen verspreidden.

Maar de zeusverwante, snelvoetige krijgsheld Achilleus

bleef zitten wrokken bij zijn zeedoorklievende schepen.

In de krijgsraad die mannen roem geeft kwam hij niet meer en——490

ook niet op het slagveld. Hij vrat zijn hart op van strijdlust,

maar hij bleef zitten, smachtend naar krijgsrumoer en naar oorlog.

– Op de twaalfde ochtend kwamen de eeuwige goden

allemaal achter Zeus aan weer naar de hoge Olympos.

Thetis was de wens van haar zoon niet vergeten, zij steeg voor——495

dag en dauw al uit een golf van de zee op en schoot de

hoogte in naar de wijde hemel en de Olympos.

Ver van de anderen trof ze Zeus die wijd en zijd dondert

op de hoogste top van de bergruggenrijke Olympos.

Zij kwam naast hem, met haar linkerhand greep ze zijn knieën——500

en met haar rechterhand zijn kin, en ze zei tot de god en

hoogste gebieder Kronoszoon de smekende woorden:

‘Vader Zeus, wanneer ik je bij de onsterfelijke goden

ooit met woorden of daden van dienst was, vervul deze wens dan:

eer mijn zoon, die toch al vroeger dan wie ook zal sterven,——505

nu hij door koning der manschappen Agamemnon gekrenkt is,

die het eergeschenk van mijn zoon stal om het te houden.

Zeus, eer jíj hem tenminste, raadgever van de Olympos.

Laat de Trojanen winnen totdat de Achaiërs mijn zoon weer

eren en zijn aanzien met ruime vergoeding vergroten,’——510

zei ze. Zeus die de wolken verzamelt gaf haar geen antwoord,

lange tijd hulde hij zich in stilzwijgen. Thetis omklemde

net als ervoor zijn knieën, terwijl ze haar bede herhaalde:

‘Zeg onomwonden ja en bekrachtig je woord met een hoofdknik,

of zeg ronduit nee. Wat kan je gebeuren? Dan weet ik——515

eens en voor altijd mijn plaats: ver beneden de andere goden.’

Uiterst geïrriteerd zei Zeus die de wolken verzamelt:

‘Hier komt ellende van, ik krijg grote problemen met Hera,

want het wordt ruzie als ze straks aankomt met bitse verwijten.

Zij doet toch al niet anders dan vitten waar elke god bij zit——520

en beweren dat ík de Trojanen help in de oorlog.

Ga hoe dan ook in elk geval weg, voor Hera je zien kan,

ik neem het op me en zal het allemaal laten gebeuren.

Kijk, ik knik met mijn hoofd, je kunt dus gerust zijn, want dat is

onder onsterfelijke goden immers het zekerste teken.——525

Nooit zal ik later terugnemen of verloochenen, nooit ook

ongedaan laten wat ik met een hoofdknik beloofd heb,’

zei hij en met zijn zwartblauwe wenkbrauwen gaf hij, de zoon van

Kronos, het teken, en zijn onwerelds geurende haar viel

langs zijn goddelijk hoofd, en de grote Olympos ging beven.——530

Nadat ze hadden gepraat verdwenen ze ieder een kant op,

Zij dook weer van de verlichte Olympos de peilloze zee in,

Zeus ging naar zijn paleis. En alle onsterfelijke goden

sprongen op voor de vader, geen enkele god had het hart te

blijven zitten, rechtop stonden de goden te wachten.——535

Hij nam plaats op zijn troon. Maar Hera zág aan hem dat hij

plannen beraamd had met de zilvervoetige Thetis,

dochter van de oude man van de zee, zij begon al

dadelijk Zeus de zoon van Kronos verwijten te maken:

‘Dondersteen! Wie van de goden zat nú weer met je te praten?——540

Altijd hou je me overal buiten, daar heb je plezier in.

Plannetjes smeden in het geniep, dat kun je, en nooit eens

zeg je me open en eerlijk wat voor streken je uitbroedt.’

En de vader van mensen en goden gaf antwoord en zei haar:

‘Hera, je kunt niet verwachten al mijn gedachten te kennen,——545

want je bent dan wel mijn vrouw maar dat zou je te veel zijn.

Wat voor iedereen is bestemd hoort geen van de goden,

geen van de mensen eerder dan jij, maar dat wat ik uitdenk

buiten de goden om en voor mezelf wens te houden

moet je niet willen weten, niet uit me proberen te trekken.’——550

En toen zei de godin, de koeogige,* machtige Hera:

‘Onuitstaanbare Kronoszoon, wat zeg je me nu weer.

Ik vraag je nóóit wat, ik probeer nóóit iets uit je te trekken,

ik heb je altijd uit laten broeden wat je maar wilde.

Nu ben ik alleen bang dat de zilvervoetige Thetis,——555

dochter van de oude man van de zee, je bepraat heeft,

want zij zat al voor dag en dauw met haar hand aan je knieën.

En met die hoofdknik beloofde je, denk ik zo, eer voor Achilleus

en veel slachtoffers bij de schepen van de Achaiërs.’

Maar toen antwoordde Zeus de god die de wolken verzamelt:——560

‘Feeks, je denkt wat van alles en nooit laat je mij uit je ogen!

Zinloos trouwens, want doen kun je toch niets, het leidt er alleen toe

dat ik je uit mijn hart ban, en daar krijg je nog spijt van.

Als het zo mocht zijn als je zegt, wilde ík dat zo hebben.

Hou je mond, ga zitten en leg je neer bij mijn woorden,——565

anders kunnen alle goden van de Olympos

jou niet redden uit mijn ongenadige handen.’

En ze werd bang, de godin, de koeogige machtige Hera,

zij ging zitten, hield haar mond, onderdrukte haar woede.

Alle hemelse goden bij Zeus in huis werden somber.——570

Maar in hun midden zei de befaamde kunstsmid Hefaistos,

om de blankarmige Hera zijn dierbare moeder te steunen:

‘Dit is toch echt bedroevend en niet te verdragen als jullie

onder de goden nu ook nog om stervelingen gaan twisten

en elkaar uitschelden. Al ons plezier in een feestelijk maal wordt——575

immers bedorven als iets onwaardigs belangrijk gaat worden.

Ik geef mijn moeder de raad, al weet ze dat zelf wel het beste,

om zich naar Zeus de vader te schikken, zodat de vader

haar niet nog eens terechtwijst en ons maal in de war stuurt.

Stel dat de bliksemslingeraar van de Olympos dan zin krijgt——580

ons van de stoelen te smijten? Hij is nu eenmaal de sterkste.

Toe, lieve moeder, praat tegen hem, en doe eens iets aardigs,

want dan zal de Olympiër aardig doen tegen ons ook,’

zei hij. Toen stond hij op en hij gaf zijn dierbare moeder

daarbij een dubbelgeoorde beker in handen en zei haar:——585

‘Wees maar niet meer kwaad, al ben je gekrenkt, lieve moeder.

Doe me niet aan dat ik iemand zo dierbaar als jij voor mijn ogen

moet zien slaan. Ook al breekt het mijn hart, ik kan je niet helpen,

want je kan met Zeus de Olympiër niet op de vuist gaan.

Eén keer wou ik je van hem redden, toen greep hij mijn voet en——590

slingerde mij naar beneden over zijn hemelse drempel.

Ik bleef een hele dag vallen en toen, de zon ging al onder,

stortte ik neer op Lemnos, en bijna liet ik het leven.

Sintiërs hebben mij met spoed verpleegd na die doodsmak,’

zei hij. En de blankarmige Hera moest glimlachen en al——595

glimlachend hield ze de beker van haar zoon in haar handen.

Hij bracht van links naar rechts ook wijn aan de andere goden,

zoete nectar* die hij steeds uit het mengvat ging scheppen.

Onbedaarlijk lachten de eeuwig gelukkige goden

toen ze Hefaistos hijgend door de zaal zagen hinken.——600

Zo zaten zij daar de hele dag tot de zon onderging te

feesten en niemand miste ook maar iets van de maaltijd

of van de luisterrijke citermuziek van Apollon

of van de stemmen van de Muzen in lieflijke beurtzang.

Maar toen de zon was ondergegaan met zijn glanzende stralen——605

gingen zij allemaal slapen in hun eigen paleizen

die de god met de twee rechterhanden, de kundige wijd en

zijd befaamde Hefaistos voor elk speciaal had ontworpen.

Zelf zocht de bliksemslingeraar Zeus van Olympos het bed op

waar hij rust zocht wanneer hij door zoete slaap overmand werd.——610

Daar ging hij liggen naast de godin van de gouden troon, Hera.

##

In de nacht stuurt Zeus een misleidende droom naar Agamemnon met de raad de volgende dag aan te vallen. Agamemnon vertelt in de krijgsraad van de droom en ook van zijn plan het leger voor te stellen naar huis te gaan. Negen jaar daarvoor werden de mannen bij zo’n voorstel extra krijgslustig. Tegen zijn verwachting in bestormen de Achaiërs als één man de schepen. Odysseus herstelt de orde en wijst op een oud orakel: in het tiende jaar zal Ilios vallen! De legers stellen zich op voor de aanval. Dan volgt de catalogus van legerleiders, volken, schepen en paarden van de Grieks bondgenoten (484 tot 785). In Ilios wordt alarm geslagen door Iris, de bode van Zeus, vermomd als een zoon van koning Priamos. Het Trojaanse leger onder leiding van Hektor rukt uit. Catalogus van de Trojanen en hun bondgenoten (818 tot 878).

==

DRAMATIS PERSONAE

Agamemnon, zoon van Atreus; koning van Mykene; leider der manschappen

Athene, dochter van Zeus; godin van de wijsheid

Hera, dochter van Kronos; zuster en vrouw van Zeus

Iris, godin van de regenboog; bode van de goden

Nestor, zoon van Neleus; koning van Pylos

Odysseus, zoon van Laërtes; koning van Ithaka

Thersites, een van de manschappen bij de Achaiërs

Zeus, zoon van Kronos; hoofd van de goden

Boek 2

Al de goden en al de krijgers met wuivende helmbos,

sliepen die nacht, maar Zeus kon de zoete slaap niet goed vatten,

want hij brak zich het hoofd hoe Achilleus te eren en bij de

schepen van de Achaiërs veel mannen de dood in te jagen.

En het leek hem in zijn hart maar het beste idee de——5

ongeluksdroom naar Atreuszoon Agamemnon te sturen.

Hij gaf vleugels aan zijn woorden en spoorde de droom aan:

‘Haast je, ongeluksdroom, naar de schepen van de Achaiërs

en als je bij de hut bent van Atreuszoon Agamemnon,

zeg hem dan woordelijk deze opdracht zoals ik hem voorzei.——10

Hij moet snel de langharige krijgers wapenen nu hij

kans maakt de stad met de brede straten van de Trojanen

in te nemen. Want de goden die op de Olympos

wonen zijn niet langer verdeeld nadat ze door Hera

omgepraat zijn. Er wacht de Trojanen een gruwelijk noodlot,’——15

zei hij, en de droom ging zodra hij die woorden gehoord had

ijlings op weg naar de snelle schepen van de Achaiërs

en naar Atreuszoon Agamemnon, die hij verzonken

in een ambrozijnzoete* slaap in zijn legerhut aantrof.

Hij ging staan aan het hoofdeinde lijkend op Neleuszoon Nestor,——20

die Agamemnon van de oudsten het meest respecteerde.

In de gedaante van Nestor zei het hemelse droombeeld:

‘Slaap je, zoon van de wijze paardentemmende Atreus?

Nachtenlang slapen past niet bij een lid van de krijgsraad

aan wie een leger is toevertrouwd en die voor zo veel moet zorgen.——25

Luister goed. Ik ben een bode gezonden door Zeus die,

al is hij ver, je zorgen deelt en steeds met je meeleeft.

Hij draagt je op de langharige krijgers te wapenen nu je

kans maakt de stad met de brede straten van de Trojanen

in te nemen. Want de goden die op de Olympos——30

wonen zijn niet langer verdeeld nadat ze door Hera

omgepraat zijn. De Trojanen wacht een gruwelijk noodlot,

dat is de wil van Zeus. Onthoud het, vergeet het vooral niet

als de honingzoete slaap je niet meer in zijn greep heeft,’

zei de droom en verdween. Hij liet de slapende achter,——35

overtuigd van iets wat niet ging gebeuren, hij was zo

dwaas om te denken dat hij de stad van Priamos díe dag

in kon nemen en had geen benul van wat Zeus in de zin had,

die uitsluitend aan gekerm en ellende dacht voor de

Danaërs en de Trojanen in een reeks wrede gevechten.——40

Hij werd wakker, nog steeds met die hemelse stem in zijn oren,

schoot overeind, trok een gladde, fonkelnieuwe tuniek aan,

sloeg zijn grote mantel om, bond de fraaie sandalen

aan zijn glanzende voeten,* hing zijn met zilver beslagen

zwaard om de schouders, nam de onvergankelijk sterke——45

scepter van zijn voorouders in de handen en haastte

zich naar de schepen van de bronsgekuraste Achaiërs;

Eoos steeg nog maar nauwelijks naar de hoge Olympos

om het licht te gaan melden bij Zeus en de andere goden

of Agamemnon liet al herauten met schallende stemmen——50

alle langharige krijgers naar de vergaderplaats roepen.

Dus de herauten riepen en de manschappen kwamen.

Atreuszoon zelf hield eerst met de nobele oudsten een krijgsraad

bij het schip van koning Nestor Neleuszoon, die in

Pylos geboren was, om een sluwe tactiek te bespreken.——55

‘Hoor eens, vrienden, in de onsterfelijke nacht zag ik toen ik

sliep een hemels droombeeld dat van gezicht en gestalte

en van lengte sprekend leek op de nobele Nestor.

Hij ging staan aan het hoofdeinde en sprak me toe met de woorden:

“Slaap je, zoon van de wijze paardentemmende Atreus?——60

Nachtenlang slapen past niet bij een lid van de krijgsraad

aan wie een leger is toevertrouwd en die voor zo veel moet zorgen.

Luister goed, ik ben een bode gezonden door Zeus die,

al is hij ver, je zorgen deelt en steeds met je meeleeft.

Hij draagt je op de langharige krijgers te wapenen nu je——65

kans maakt de stad met de brede straten van de Trojanen

in te nemen. Want de goden die op de Olympos

wonen zijn niet langer verdeeld nadat ze door Hera

omgepraat zijn. Er wacht de Trojanen een gruwelijk noodlot.

Dat is de wil van Zeus. Onthoud het,” terwijl hij nog praatte——70

vloog hij al weg en meteen was de zoete slaap ook verdwenen.

Kom, we roepen de zonen van de Achaiërs te wapen!

Maar ik stel hen eerst gewoontegetrouw op de proef, en

zal hen voorstellen in hun veelriemige schepen te vluchten,

jullie houden hen hier en daar maar tegen met woorden,’——75

zei hij terwijl hij ging zitten. In hun midden kwam Nestor

overeind, die koning was van het zandige Pylos.

Met de beste bedoelingen zei hij tegen de mannen:

‘Waarde vrienden, vorsten en aanvoerders van de Argeiërs.

Als iemand anders van de Achaiërs ons zo’n droom verteld had——80

zouden wij ons vol ongeloof afwenden, maar nu verscheen hij

aan degene die zich de beste noemt van de Achaiërs.

Kom, we roepen de zonen van de Achaiërs te wapen!’

Daarmee verliet hij als eerste de krijgsraad. Toen stonden ook de

andere scepterdragende koningen op om de herder——85

van het volk te volgen. De manschappen stroomden al samen.

Zoals krioelende bijenvolken vanuit een rotsspleet

aan komen stromen, telkens weer in nieuwe formaties,

om in drommen, de ene hierheen de andere daarheen,

over de vroege bloemen van het voorjaar te vliegen,——90

zo ook stroomden uit de schepen en uit de hutten

vanaf het laag liggend zeestrand groepen krioelende krijgers

naar de vergaderplaats. In hun midden joeg als een lopend

vuur het gerucht, de bode van Zeus, hen op zich te haasten.

Bij het verzamelen heerste er chaos. Terwijl men een plaats zocht——95

dreunde de aarde. Er barstte een oorverdovend tumult los.

Negen herauten probeerden luidkeels het volk te kalmeren

om te gaan luisteren naar de door Zeus begunstigde vorsten.

Eindelijk kreeg men de mannen zover op hun plaatsen te blijven

en te zwijgen. Toen verrees Agamemnon de heerser——100

met in zijn hand de scepter die Hefaistos gesmeed had,

hij, Hefaistos, gaf hem aan Kronoszoon Zeus, die hem wegschonk

aan de rijkdom brengende Argosdoder, en Hermes

gaf hem aan de paardenmennende Pelops, en Pelops

gaf hem aan Atreus, de herder van een groot krijgsvolk, en Atreus——105

liet hem na toen hij stierf aan de schapenbezitter Thyestes,

die hem weer naliet aan Agamemnon om hem te dragen

als de bestuurder van veel eilanden en van heel Argos.

Leunend op die scepter zei Atreuszoon tot de Argeiërs:

‘Vrienden, helden van de Danaërs, dienaars van Ares!——110

Zeus, de machtige Kronoszoon wist me totaal te verblinden,

wreedaard die ooit met een hoofdknik beloofde dat ik niet voor ik

Ilios met de sterke muren verwoest had naar huis ging.

Nu openbaart hij zijn wrede misleiding, hij draagt me op na

al dat verlies van mijn manschappen roemloos naar Argos te varen.——115

Kennelijk amuseert zoiets de alwetende Zeus dus,

hij die de burcht van zoveel steden al heeft vernietigd

en er nog meer zal vernietigen. Zijn kracht gaat alles te boven.

Ach wat een schande, ook voor de generaties die komen,

dat zo’n groot en machtig leger als van de Achaiërs——120

tegen zo’n kleine minderheid vocht zonder dát te bereiken

in een zinloze oorlog waaraan maar geen eind lijkt te komen!

Als de Achaiërs en de Trojanen het eens zouden worden

over een telling onder hun gelederen en de

inwoners van de vesting allemaal aantraden, en als——125

wij de Achaiërs onderverdelen in groepen van tien man

en voor iedere groep een Trojaan als wijnschenker kozen,

dan zouden veel van die tientallen zonder wijnschenker zitten.

Zoveel manschappen, durf ik te stellen, hebben de zonen

van de Achaiërs meer dan er mannen in Ilios wonen.——130

Maar hun bondgenoten, de lansdragers, ver weg geboren,

zitten me dwars en beletten mij de burcht te verwoesten

van de drukbevolkte vesting van Ilios. Nu zijn

negen door Zeus gegeven jaren voorbij en het hout van

onze schepen is aan het rotten, de touwen verteren,——135

en onze vrouwen en jonge kinderen zitten daar thuis op

ons te wachten, terwijl wij hier het doel van de oorlog

nog in de verste verte niet hebben kunnen bereiken.

Kom, doe snel wat ik voorstel. Laten we allemaal op de

schepen naar ons eigen dierbare vaderland vluchten.——140

Troje met de brede straten verwoesten we toch nooit,’

zei hij en maakte de menigte die niet wist wat er in de

krijgsraad was afgesproken uitzinnig van opwinding. In de

mensenmassa ontstond een beweging als van de enorme

golven in de Ikarische Zee, hoog opgestuwd door een——145

storm van oost of zuid uit de wolken van Zeus de gebieder.

Zoals wanneer de westenwind op gaat steken, er deining

komt in het diepe korenveld, en het buigt met zijn aren,

kwam er ook deining in de massa, de mannen bestormden

schreeuwend de schepen, een stofwolk waaide op rond hun voeten,——150

en de een gaf de ander luidkeels bevel om de schepen

vast te grijpen en de stralende zee in te slepen.

Doorgang naar zee werd gebaand, gejoel steeg tot in de hemel

van wie verlangde naar huis. Men trok stutten onder de kiel weg.

– Toen zouden alle Argeiërs in strijd met het lot zijn vertrokken——155

als niet Hera er iets van gezegd had tegen Athene:

‘Ook wat moois! Kijk daar eens, strijdbare dochter van Zeus de

aigisdrager, het zal toch niet waar zijn dat de Argeiërs,

over de brede rug van de zee naar hun vaderland willen

vluchten en dat ze de eer aan Priamos en de Trojanen——160

gunnen, en de Argivische Hélena* opgeven om wie

zoveel Achaiërs ver van hun dierbare land zijn gesneuveld!

Toe, ga jij naar dat leger van bronsgekuraste Achaiërs,

om met de juiste woorden het volk te weerhouden de schepen

met hun gekromde stevens de stralende zee in te trekken,’——165

zei ze. En de godin met de zeegroene ogen Athene

luisterde, sprong van de toppen van de hoge Olympos

en kwam aan bij de snelle schepen van de Achaiërs,

waar ze Odysseus zag staan, een man als Zeus zo geslepen.

Hij stak geen hand uit naar zijn zwarte schip met de goede——170

roeibanken, somberheid had zijn gevoel en verstand overmeesterd.

Dicht bij zijn oor zei Athene met de zeegroene ogen:

‘Zeusverwante Laërteszoon, man van de listen, Odysseus,

is het werkelijk waar dat jullie wegvluchten naar je

vaderland na die stormloop op de schepen met goede——175

roeibanken, en de eer aan Priamos en de Trojanen

gunnen, en de Argivische Hélena opgeven om wie

zoveel Achaiërs ver van hun dierbare land zijn gesneuveld!

Ga meteen naar dat leger bronsgekuraste Achaiërs,

tracht met de juiste woorden het volk te weerhouden de schepen——180

met hun gekromde stevens de stralende zee in te trekken,’

zei ze. Odysseus herkende de stem van Athene, en ging al,

gooide zijn zware mantel af – die zijn vriend Eurybates,

ook van Ithaka en altijd dicht in zijn buurt, voor hem opving –

rende rechtstreeks naar Atreuszoon, trok uit zijn handen de scepter,——185

onvergankelijk erfstuk van zijn voorouders, en liep

zo naar de schepen van de bronsgekuraste Achaiërs.

Iedere koning of man van aanzien die hij ontmoette

trachtte hij met de juiste woorden tegen te houden:

‘Vriend, wat bezielt je! Jij laat je toch niet bang maken als een——190

lafaard? Bestaat niet. Ga zitten en maak dat je mannen gaan zitten.

Want je hebt geen idee van wat Agamemnon van plan is.

Kijk, eerst test hij de zonen van de Achaiërs, straks straft hij.

Hebben we hem dat in de krijgsraad niet zelf horen zeggen!

Maak hem niet zo kwaad, dat hij de Achaiërs iets aandoet.——195

Al die door Zeus gevoede koningen hebben een trots hart,

omdat de raadgever Zeus hun eer geeft en aan hun kant staat.’

Iedere man uit het volk die hij ergens hard zag staan schreeuwen,

gaf hij een mep met zijn scepter en geselde hij met zijn woorden:

‘Idioot, hou je stil! Ga zitten en volg de bevelen——200

van je meerderen, slappe nietsnut, onnozele lafbek,

jij betekent niets op het slagveld en niets in de krijgsraad.

Wij kunnen hier niet allemaal koning zijn bij de Achaiërs,

dat zou te veel zijn van het goede, één moet de baas zijn,

één die de zoon van kromdenker Kronos koning laat zijn met——205

scepter en rechtspraak, zodat hij het volk met gezag kan regeren.’

Zo liep hij luid bevelend het kamp door. Zij holden van hutten

en van schepen terug naar hun plaats met stampei en spektakel,

zoals wanneer een golf van de rusteloos ruisende branding

beukt op een lange kust, en de zee in de verte blijft dreunen.——210

Allemaal gingen ze zitten en ze hielden zich rustig,

maar alleen Thersites, de opruier, bleef nog staan schreeuwen.

Hij had een hele verzameling vloekwoorden waarmee hij lukraak

en in het wilde weg schold op de koningen. Voor de Argeiërs

klonk wat hij uit stond te braken altijd lachwekkend. Hij was de——215

lelijkste man die naar Ilios kwam, had twee kromme benen,

één manke voet, naar voren gekromde schouders waardoor zijn

borst werd samengedrukt, met een punthoofd erboven waarop wat

dunne haarplukken groeiden. Hij werd verafschuwd, met name

door Achilleus en Odysseus, meestal het mikpunt——220

van zijn grappen. Nu riep hij schel zijn schimpscheuten naar de

nobele Agamemnon, om wie de Achaiërs in stilte

ziedend van woede waren en buitengewoon verontwaardigd,

maar Thersites riep luidkeels zijn grieven naar Agamemnon:

‘Zoon van Atreus, wat had je nu weer te klagen, wat wou je?——225

Hutten boordevol brons heb je, hutten vol bloedmooie vrouwen

die de Achaiërs jou als eerste aanboden als een

stad was veroverd. Wou je nog goud ook, dat een Trojaanse

paardentemmer uit Ilios aan je komt brengen als losprijs

voor zijn zoon, die misschien door mij of misschien door een ander——230

van de Achaiërs hier geboeid mee naartoe werd genomen?

Of verlang je een prille meid om mee te gaan vrijen

exclusief voor jou alleen? Schandalig, dat jij als

leider de zonen van de Achaiërs zo vals in de val lokt.

En wat een stumpers en sukkels zijn jullie Achaiërs, geen kerels,——235

wijven! Kom toch mee op de schepen naar huis en laat hém maar

van zijn geschenken genieten in Troje, dan komt hij er nog wel

achter of hij ja dan nee iets aan ons heeft te danken,

hij die in zijn hoogmoed Achilleus, een veel beter krijgsman,

door zijn geschenk af te pikken en zelf te houden onteerd heeft.——240

En Achilleus is niet eens kwaad, die laat met zich sollen,

anders had Atreuszoon hem voor de laatste keer zo vernederd,’

riep hij smalend naar Agamemnon de legeraanvoerder.

Maar meteen stond de grote Odysseus al naast hem, hij keek hem

dreigend aan en schold hem uit met bijtende woorden:——245

‘Holle vaten, Thersites, klinken het hardst, hou die wartaal

voor je en ga niet als enige tegen koningen schreeuwen.

Ik durf te stellen dat jij de lamlendigste vent bent van alle

manschappen die met de zonen van Atreus naar Ilios kwamen.

Neem dus de namen van koningen niet in je mond als je aankomt——250

met je verwijten en met je gejengel over naar huis gaan.

Geen van ons weet nog hoe dit zal eindigen en of de zonen

van de Achaiërs als winnaars of als verliezers naar huis gaan,

en nu sta jij Agamemnon Atreuszoon al te verwijten

dat de krijgshaftige Danaërs hem, onze aanvoerder, té veel——255

prijzen geven, en roep je een stortvloed van smalende woorden.

Laat ik je dit voorspellen en reken erop dat het uitkomt:

als ik je nog eens de gek zie uithangen zoals je nu doet,

dan mag het hoofd van Odysseus van zijn romp vallen, dan mag

ik me niet langer de vader van Telemachos noemen——260

als ik jou niet grijp en die kleren niet van je lijf ruk,

naast die mantel, ook de tuniek die je schaamte bedekt houdt,

om je naakt en jankend na een onterend pak ransel

van de vergaderplaats naar de snelle schepen te jagen,’

zei hij en sloeg met de staf op zijn rug en zijn schouders. De man dook——

diep in elkaar en er gleed een grote traan van zijn wang af.

Op zijn rug waar de gouden staf hem geraakt had ontstond een

bloedige zwelling. Kleintjes ging hij zitten, nog krimpend

van de pijn keek hij schaapachtig rond en veegde de traan weg.

En de Achaiërs lachten, hoe gegriefd ze ook waren,——270

en de een zei met een blik op zijn buurman bijvoorbeeld:

‘O, wat mooi! Van alles wat Odysseus aan goeds deed

in de raad als strateeg en op het slagveld als leider,

is dit het beste wat hij klaarspeelde voor de Argeiërs,

nu hij die schreeuwlelijk met zijn gewauwel stil heeft gekregen.——275

Ik denk niet dat Thersites het nog een keer in zijn hart haalt

koningen aan te vallen met onbeschaamde verwijten,’

zeiden ze. Stedenbedwinger Odysseus ging staan met de scepter,

naast hem riep de godin met de zeegroene ogen Athene,

lijkend op een van alle herauten, het volk op tot stilte,——280

zodat dichtbij en daarachter de zonen van de Achaiërs

konden horen wat hij zei en zijn raad zouden volgen.

En hij zei met de beste bedoelingen tegen de mannen:

‘Zoon van Atreus, nu willen alle Achaiërs hun koning

kennelijk tot de meest verachte sterveling maken,——285

en zich niet langer houden aan hun belofte van op de

heenreis uit het paardenvoedende Argos: pas na de

val van het sterk ommuurde Ilios weer te vertrekken.

Nee, als kinderen en als weduwen zitten ze op een

kluitje te klagen dat ze zo naar hun thuiskomst verlangen.——290

En er is reden genoeg om ontgoocheld naar huis toe te willen.

Soms is een maand al te veel voor een man die ver van zijn vrouw zit

op een schip met goede roeibanken en door een winters

noodweer en een onstuimige, woeste zee niet naar huis kan,

en voor ons draait het negende jaar al voorbij en wij zitten——295

hier nog maar steeds, ik neem de Achaiërs niet kwalijk dat zij daar

bij hun boogvormige schepen genoeg van krijgen. Maar weggaan,

onverrichter zake na zoveel tijd, dat is schande!

Vrienden, hou vol en blijf tot we weten of de voorspelling

wel of niet uitkomt, de oude voorspelling van Kalchas die wij ons——300

haarfijn herinneren, en waarvan iedereen nog kan getuigen

die de doodsdemonen niet haalden. Het lijkt nog pas gister,

eergister, dat de schepen van de Achaiërs naar Aulis

kwamen om onheil te brengen aan Priamos en de Trojanen,

en dat wij rondom een bron op de heilige altaren van de——305

eeuwig levende goden volmaakte brandoffers brachten

onder een mooie plataan naast de heldere stroom van het water,

toen er een zeker teken verscheen. Een sinistere slang, zijn

rug zo rood als bloed – door Zeus de Olympiër aan het

licht gebracht – werkte zich onder het altaar vandaan de plataan in.——310

In die boom zaten weerloze jonge musjes verscholen

tussen de dichte bladeren hoog op de bovenste tak, acht

vogeltjes, met de moeder mee negen. Het ondier verzwolg de

zielig piepende jongen, terwijl de zorgzame moeder

klagend om haar kleintjes vloog. Met een kronkelbeweging——315

ving de slang ook de rond hem krijsende mus bij haar vleugel.

Toen hij de jongen en de moedermus op had gegeten

maakte de god die hem liet verschijnen de slang tot iets blijvends:

Zeus van kromdenker Kronos veranderde hem in een steenklomp.

Wij stonden vol ontzetting te staren naar wat daar gebeurde.——320

Maar zodra dit ontstellende wonder het offer verstoord had

legde Kalchas het aan ons uit en deed een voorspelling:

“Waarom zo zwijgzaam, langharige zonen van de Achaiërs?

Hiermee geeft de raadgever Zeus ons een levensgroot teken –

laat en bestemd voor nog later – waarvan de roem nooit vergaan zal.——325

Zoals die slang hier de jongen verzwolg en de moeder, acht jongen,

met de moedermus die ze verzorgde erbij negen vogels,

zo zullen wij ook negen jaar oorlog voeren, maar in het

tiende jaar wél de stad met de brede straten bezetten.”

Dat heeft hij toen voorspeld en dat staat nu te gebeuren.——330

Daarom, Achaiërs met goede scheenplaten, blijf nog maar even

tot we de grote stad van Priamos in kunnen nemen,’

zei hij, en de Argeiërs juichten. De schepen rondom hen

echoden luid het juichen van de Achaiërs die met de

woorden instemden van de godgelijke Odysseus.——335

Daarop sprak ook de menner uit Gerenia, Nestor:

‘O wat erg, dat vergadert hier maar als onnozele kleuters,

alsof de hele oorlog eigenlijk niemand meer aangaat.

Waar moet het heen met onze verdragen en onze eden?

Weg, in het vuur met de raadsbesluiten en krijgsplannen, met de——340

heilige plengoffers, met de handdruk waarop we vertrouwden,

nu we alleen nog maar vechten met woorden en we, hoe lang wij

hier ook zitten, tot geen enkele oplossing komen.

Zoon van Atreus, wees vastberaden zoals vanouds en

wees weer aanvoerder van de Argeiërs in zware gevechten.——345

Laat toch die één of twee Achaiërs met eigen ideeën

doodvallen, want er komt niets van, niet van naar Argos teruggaan

voordat we zekerheid hebben of de belofte van Zeus de

aigisdrager berust op bedrog of op waarheid. Ik zeg je,

Kronoszoon almachtig beloofde het ons met een hoofdknik,——350

toen de Argeiërs die dag hun snelvarende schepen bemanden

om verderf en doodslot te brengen aan de Trojanen.

Hij gaf ons met een bliksem van rechts hoopgevende tekens!

Laat dus niemand zich haasten naar huis voordat elke Achaiër

met de vrouw heeft geslapen van een Trojaan om zich zo voor——355

al zijn pijn en moeite om Hélena toch nog te wreken.

Mocht er nog iemand van jullie naar huis willen, laat hem zijn gang gaan

op zijn zwarte schip met goede roeibanken om dan

ver van de anderen ergens zijn dood en noodlot te vinden.

Koning, maak eigen plannen, maar luister ook naar een ander,——360

sla het advies niet in de wind dat ik je ga geven.

Deel volgens stam en familie het leger in, Agamemnon,

stamleden helpen stamleden en verwanten verwanten.

Als je dat doet en als de Achaiërs je opdrachten volgen,

merk je welke leiders en manschappen laf zijn, en welke——365

juist onverschrokken, omdat iedereen vecht met bekenden –

dan weet je pas of een hemels besluit je verhindert de vesting

in te nemen, of lafheid en laksheid bij de gevechten.’

En de machtige Agamemnon gaf antwoord en zei hem:

‘Weer, oude heer, spreek jij het beste van alle Achaiërs!——370

Bij vader Zeus, bij Athene en bij Apollon, ik zou wel

tien zulke raadgevers willen hebben bij de Achaiërs,

dan zou de vestingstad van koning Priamos buigen,

en door onze handen worden verwoest en veroverd.

Zeus van Kronos die de aigis draagt heeft me doen lijden,——375

door me in zinloze twisten en ruzies te laten verzeilen.

Om een meisje nog wel maken ik en Achilleus zo’n ruzie

en ik was bovendien de eerste die kwaad is geworden,

maar als het tussen ons ooit weer goedkomt, zullen we winnen,

dan laat de ondergang van de Trojanen niet lang op zich wachten.——380

Kom, we gaan eerst wat eten en trekken dan weer ten oorlog.

Goed je speer slijpen, allemaal! Goed je schild controleren,

goed de paarden met snelle voeten voeren, kijk rondom

goed je strijdwagen na, en scherp je geest voor de oorlog

om je een dag lang te meten met die afstotende Ares.——385

Want er wordt ons geen rust gegund als het invallen van de

nacht geen eind maakt aan de verwoede strijd van de krijgers.

Nat van zweet zal de riem van het mannenbeschermende schild zijn

om de borst van veel manschappen, doodmoe de hand die de lans draagt,

nat van zweet het paard dat de gladhouten strijdwagen voorttrekt.——390

En als ik iemand de strijd zie ontduiken door achter te blijven

bij de boogvormige schepen dan hoeft die er niet op te hopen

dat hij zal kunnen ontkomen aan de honden en vogels,’

zei hij. Ze juichten luid, de Argeiërs, zo luid als wanneer een

machtige golf gezwollen door de zuidenwind neerdreunt——395

op een kaap die in zee steekt en toch al nooit vrij is van golven

die door de wind steeds uit andere richtingen aan komen jagen.

Haastig sprongen ze op en verspreidden zich tussen de schepen,

maakten vuur in hun hutten en gingen eindelijk eten.

Elk bracht een offer aan een van de eeuwig levende goden,——400

biddend hem van de dood en de chaos van Ares te redden.

Agamemnon, de koning der manschappen, slachtte een vette,

vijf jaar oude stier voor Kronoszoon Zeus en hij riep de

oudsten, de meest vooraanstaande vorsten van alle Achaiërs.

Nestor als eerste en na hem koning Idomeneus, grote——405

Aias, kleine Aias, en Tydeuszoon met als de zesde

koning Odysseus die in vernuft de gelijke van Zeus was.

Menelaos, befaamd om zijn strijdkreet, kwam uit zichzelf aan,

want hij wist als geen ander hoe zwaar zijn broer in de zorg zat.

Zij gingen rondom de stier staan met korrels gerst voor het offer.——410

En in hun midden bad de machtige vorst Agamemnon:

‘Grote illustere wolkengod Zeus, die woont in de hemel,

geef dat de zon niet daalt en de avond niet valt voordat ík het

zwartgeblakerde dak van Priamos’ woning heb laten

instorten, deuren in laaiend vuur heb laten verzengen,——415

en met het bronzen zwaard de tuniek van Hektor aan flarden

van zijn borst heb gemaaid. En geef dat zijn vrienden in drommen

plat op hun gezicht vallen om in de aarde te bijten,’

zei hij, maar Kronoszoon deed voorlopig niet wat hij wenste,

want hij nam het offer wel aan, maar gaf zwaardere lasten.——420

Na het bidden en strooien van gerstkorrels bogen zij bij de

dieren de kop naar achteren, keelden ze, vilden ze, beenden

alle schenkels uit, die ze goed in een dubbele speklaag

wikkelden en daarna met lagen van rauw vlees bedekten

om te verbranden op ontbladerd hout, en ze staken——425

ingewanden aan het spit in het vuur van Hefaistos.

Toen de schenkels verkoold en de ingewanden gegeten

waren, sneed men de rest van het vlees, stak de stukken aan spiesen,

roosterde die goed gaar en haalde ze weer van de spies af.

Maar nadat ze dat allemaal hadden gedaan, en de maaltijd——430

klaar was, aten ze en er was niemand die iets tekortkwam.

En zodra hun verlangen naar eten en drinken gestild was,

zei de paardenmenner uit Gerenia, Nestor:

‘Roemrijke koning der manschapen Atreuszoon Agamemnon,

laten we niet langer tijd verdoen door met woorden de daden——435

uit te stellen die de godheid ons duidelijk opdraagt.

Laat de herauten nu de bronsgekuraste Achaiërs

oproepen en zo het leger verzamelen tussen de schepen,

wij trekken dan door het brede legerkamp van de Achaiërs

om het gruwzame werk van Ares direct te beginnen.’——440

Koning der manschappen Agamemnon luisterde. Hij gaf

dadelijk opdracht aan de herauten met schallende stemmen

om de met lang haar getooide Achaiërs ten strijde te roepen.

Zij riepen op tot de strijd, snel kwamen de manschappen, en de

zeusgevoede koningen rondom Atreuszoon keurden——445

haastig de troepen. Athene met de zeegroene ogen

kwam met de kostbare aigis – onvergankelijk, tijdloos

en met honderd kunstig vervaardigde puur gouden kwasten,

waarvan iedere kwast op zich honderd runderen waard is –

daarmee flikkerend vloog Athene langs de Achaiërs——450

om hen aan te vuren. Ze wekte onblusbare kracht in

ieders hart om langdurig strijd en oorlog te voeren:

oorlog leek hun opeens veel begeerlijker toe dan op holle

schepen weer naar hun eigen dierbare land toe te varen.

Zoals vernietigend vuur, dat op bergtoppen uitgestrekt bos al——455

laaiend in brand zet – en de gloed is van veraf te zien – zo

laaide ook de gloed van het stralende brons in de verre

omtrek tot hoog in de hemel op toen de mannen marcheerden.

Zoals veel geweldige zwermen wiekende vogels,

ganzen, kraanvogels, zwanen met hun zich strekkende halzen——460

over de weiden van Azië vliegen, nu hierheen dan daarheen

bij de rivier de Kaÿstrios, trots op hun krachtige vleugels,

schetterend neerstrijkend, zodat het weiland galmt van gesnater,

zo stroomden ook geweldige zwermen mannen van schepen

of van hutten de vlakte op bij de Skamandros. De hele——465

aarde dreunde onder het stampen van mannen en paarden.

Zij bleven staan op het bloeiende weiland bij de Skamandros,

wel zoveel als er bloemen en bladeren zijn in de lente.

Zoals in zwermen veel door elkaar krioelende vliegen

gonzend rondvliegen door een stal in de lentetijd, boven——470

volle melkemmers, zoveel met lang haar getooide Achaiërs

stelden zich in de vlakte op tegenover de troepen

van de Trojanen, klaar om de vijand aan stukken te scheuren.

Zoals herders in een grasveld de grazende geiten

die zich vermengen gemakkelijk schiften, zo wisten de leiders——475

ook de manschappen hier en daar voor de strijd te formeren,

met in hun midden Agamemnon, die wat zijn ogen

en zijn gezicht betrof op de bliksemslingeraar Zeus leek,

die een bouw had als Ares, en een borst als Poseidon.

Zoals een stier in een kudde boven de andere dieren——480

uitsteekt doordat hij groter is dan de grazende koeien,

zo liet Zeus op deze dag Atreuszoon uitsteken boven

veel van de mannen en uitblinken boven de andere helden.

– Zeg ons nu, Muzen, die woningen hebben op de Olympos,

jullie zijn immers van alles getuige en weten van alles,——485

wij moeten afgaan op geruchten en weten niets zeker,

wie de vorsten en aanvoerders van de Danaërs waren.

Ik zou geen namen van manschappen op kunnen sommen of noemen,

zelfs niet als ik tien tongen had en tien monden, een hart van

brons en een onvermoeibare zangstem, behalve wanneer de——490

Muzen van de Olympos, dochters van Zeus die de aigis

draagt, mij te binnen brachten wie er naar Ilios kwamen.

Ik noem alleen maar de aanvoerders en hoeveel schepen ze hadden.

– Bij de Boiotiërs waren Peneleos en Prothoënor,

Klonios, Arkesilaos en Leïtos de leiders.——495

Zij hoorden thuis in Hyria, in het rotsige Aulis,

Schoinos, Skolos, Eteonos met zijn vele ravijnen,

in Thespeia, Graia, de weidse streek Mykalessos,

of ze waren van Harma, Erythrai, Eilesion. En weer

anderen kwamen van Eleon, Hyle en Peteon, ook wel——500

van Okalea, uit Medeon, dat prachtig gebouwd is,

Kopai, Eutresis en Thisbe met zijn gewemel van duiven,

uit Koroneia of van het grazige land Haliartos.

Dan nog die woonden in Plataia en die uit Glisas,

die een huis in de vestingstad HypoThebe bezaten,——505

die uit Onchestos bij het heilige bos van Poseidon,

die uit de druivenstad Arne, en uit Mideia, en uit het

heilige Nisa en de uithoek Anthedon. En vijftig

schepen volgden deze legerleiders. Op elk schip

zaten zo’n honderdtwintig jonge Boiotische mannen.——510

– Wie uit Aspledon kwam en uit Mynisch Orchomenos had als

leiders Askalafos en Ialmenos, zonen van Ares,

die Astyoche baarde ten huize van Azeuszoon Aktor,

waar het zedige meisje op haar kamertje boven

sliep met de krachtige Ares die heimelijk bij haar in bed kroop.——515

Dertig gladhouten schepen voegden zij toe aan de scheepsvloot.

– Schedios en Epistrofos – zoons van Ifitos, fiere

zoon van Naubolos – leiders van de Fokiërs die van

Kyparissos kwamen, van het rotsachtige Pytho,

en van het heilige Krisa, van Panopeus en van Daulis,——520

van rond Anemoreia en van Hyampolis ook, en

die aan de oevers woonden van de fraaie Kefisos,

en van Lilaia bij de bronnen van de Kefisos.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leiders.

Al die Fokiërs wapenden zich en hun aanvoerders stelden——525

aan de linkerkant van de Boiotische troepen hun volk op.

– Bij de Lokriërs heerste de snelle Oïleuszoon Aias,

niet zo groot als Aias Telamonszoon, eerder klein van

stuk, maar hoe iel ook in zijn linnen kuras, met de lans was

Aias beter dan alle Hellenen en alle Achaiërs.——530

Lokriërs uit Opoëis, uit Kalliaros en Kynos,

Bessa, Skarfe en van het lieflijk gelegen Augeiai,

Thronion, Tarfe en de rivier de Boagrios, al die

Lokriërs hadden tegenover Euboia hun steden.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.——535

– Zij van Euboia zelf, de agressieve Abanten

die uit Eiretria, Chalkis, Histiaia de wijnstreek,

uit Kerinthos aan zee, en Dion, de burcht in de bergen,

en zij die wonen in streken rond Karystos of Styra,

werden geleid door Elefenor, zoon van Chalkodon,——540

nazaat van Ares, en aanvoerder van de fiere Abanten.

Al die Abanten, snelle langharige krijgers en felle

lanszwaaiers, stonden met hun lans van essenhout altijd

klaar het brons van iemands borstkas af te gaan rammen.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.——545

– Zij die woonden in het hechtgebouwde Athene,

stad van de sterke Erechtheus, een zoon van de vruchtbare aarde,

grootgebracht door Athene de dochter van Zeus die hem in de

stad Athene wonen liet in haar schatrijke tempel,

waar Atheense jongeren om hem gunstig te stemmen——550

ieder jaarfeest offers brengen van stieren en rammen.

Peteoszoon Menestheus was leider van de Atheners,

en geen mens op de wereld was in het opstellen van de

strijdwagens en van het schilddragend leger ooit zijn gelijke.

Nestor alleen overtrof hem, maar die was dan ook ouder.——555

Vijftig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.

– Twaalf schepen kwamen uit Salamis mee met Aias, hij liet ze

aanmeren waar de Atheense troepen waren gelegerd.

– Zij die kwamen uit Argos en Tiryns, beroemd om zijn muren,

uit Hermione, en uit Asine dicht bij de zeebaai,——560

Troizen, Eïones en Epidauros de stad van de wijnbouw,

en de jonge Achaiërs uit Aigina en Mases,

zij werden door Diomedes geleid, befaamd om zijn strijdkreet,

en door Sthenelos, dierbare zoon van Kapaneus, en als

derde door Euryalos, godgelijk, zoon van Mekisteus,——565

hij die nog een zoon van de heerser Talaos zijn moest.

Maar Diomedes befaamd om zijn strijdkreet voerde de troep aan.

Tachtig zwarte schepen kwamen er mee met de leiders.

– Zij die de goedgebouwde vesting Mykene bewoonden,

en het rijke Korinthe, het goedgebouwde Kleonai,——570

die uit het mooie Araithyrea en uit Orneiai,

Sikyon, waar Adrastos de eerste koning geweest was,

Hyperesia, en het steile oord Gonoëssa,

zij die in Pellene en rond Aigion hoorden,

die van Aigialos en van het brede Helike kwamen,——575

zij allemaal en honderd schepen werden geleid door

Atreuszoon Agamemnon. Hij werd gevolgd door de meeste

en de beste strijders. Hij had zich gestoken in glanzend

brons en trots blonk hij uit tussen alle andere helden:

hij had de meeste krijgers en heerste over de vorsten.——580

– En die het diepe ravijnendal Lakedaimon bewoonden,

Faris en Sparta en Messa met zijn gewemel van duiven,

die in Bryseiai leefden, het aangename Augeiai,

in Amyklai, in Helos, een stad die dicht bij de zee ligt,

en in Laäs, en rond Oitylos, werden geleid door——585

Agamemnons broer Menelaos, befaamd om zijn strijdkreet,

die met zestig schepen apart van zijn broer zelf een kamp had.

Doelbewust liep Menelaos het krijgsvolk langs, hij riep alle

mannen op tot de strijd, en hij wilde zelf meer dan wie ook

na zijn zorgen en zuchten wraak voor Hélena nemen.——590

– Zij die Pylos bewoonden, het aangename Arene,

Thryon, de dammen in de Alfeios, de vesting van Aipy,

of in Kyparisseïs, Amfigeneia, of Helos,

Pteleos, Dorion – daar waar de Muzen Thamyris, grote

zanger uit Thrakië, zagen en hem zijn zangkunst ontnamen,——595

in Oichalia toen hij het huis van Eurytos uitkwam,

snoevend dat hij als zanger winnen kon van de Muzen,

dochters van Zeus die de aigis draagt, en ze maakte hem blind, de

nijdige Muzen, namen zijn hemelse stem weg en lieten

hem het citerspelen vergeten – zij hadden als hun——600

leider de paardenmenner uit Gerenia, Nestor.

Negentig holle schepen kwamen er mee met de leider.

– Die uit Arkadia aan de voet van de steile Kyllene

bij het graf van Aipytos, waar men man tegen man vecht,

die uit Feneos, uit Orchomenos wit van de schapen,——605

Rhipe, Stratia, uit het winderige woonoord Enispe,

en uit Tegea, uit Mantinea waar het zo mooi is,

uit Stymfalos en Parrhasia. Al deze mannen

stonden onder gezag van de machtige zoon van Ankaios,

Agapenor met zestig schepen. Er waren op elk schip——610

veel Arkadiërs meegekomen, volleerd in de krijgskunst.

Hun schonk de machtige Agamemnon persoonlijk de schepen

die geschikt waren om de wijnrode zee te doorklieven,

want de Arkadiërs hadden wat zeevaart betreft geen ervaring.

– Zij die Bouprasion en het prachtige Elis bewoonden,——615

ergens tussen Myrsinos en Hyrmine, en van de

rots van Olenos en Aleision, hadden een viertal

leiders die alle vier werden gevolgd door tien snelle schepen,

vol met Epeiërs. De eerste schepen werden geleid door

Thalpios en Amfimachos, kleinzoons van Akto: de vader——620

van de een was Kteatos, en van de ander Eurytos.

Sterke Diores Amarynkeuszoon leidde een derde

vloot, en de godgelijke Polyxeinos de zoon van

koning Agastheneszoon van Augeias beheerde de vierde.

– Zij die in Doulichion woonden en op de Echinai,——625

heilige eilanden ver over zee en uitziend op Elis,

hadden als leider Meges, oorlogszuchtig als Ares,

hij was een zoon van paardenmenner Fyleus, geliefd bij

Zeus, en trok naar Doulichion na een twist met zijn vader.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.——630

– En Odysseus leidde de Kefallenische mannen,

fiere krijgers van Ithaka van de Neriton met zijn

mantel van ruisende bossen, van Krokyleia, Aigilips

daar waar zoveel rotspieken zijn, van Zakyntos en Samos,

en van de kust tegenover de eilanden. Al deze mannen——635

hadden als leider Odysseus, een man als Zeus zo verstandig.

Twaalf rood gemeniede schepen kwamen er mee met de leider.

– Thoas de zoon van Andraimon leidde Aitoliërs die in

Pleuron en Pylene en in Olenos woonden,

Chalkis aan zee, rotsig Kalydon. Zowel de zoons van de fiere——640

Oineus als Oineus zelf waren niet meer in leven, en ook de

blonde held Meleagros was dood, en dus was aan Thoas

opdracht gegeven om de Aitoliërs leiding te geven.

Veertig zwarte schepen volgden Thoas naar Troje.

– En Idomeneus roemrijk als lansstrijder leidde de troepen——645

van de fiere Kretenzers uit Knossos, de vestingstad Gortyn,

Lyktos, Miletos, Lykastos op kalkwitte rotsen, uit Faistos,

en uit Rhytion, bruisende steden, en uit nog veel meer

van de honderd steden op Kreta. Idomeneus sterke

lansstrijder voerde hen aan met Meriones even strijdlustig——650

als Enyalios zelf, de mannenverslindende Ares.

Tachtig zwarte schepen kwamen er mee met de leiders.

– Onder gezag van Tlepolemos, forse en moedige zoon van

Hérakles, kwamen negen schepen van Rhodos met felle

krijgers die verdeeld over Rhodos drie steden bewoonden:——655

Lindos en Ialysos en het kalkwit Kameiros.

Leider Tlepolemos, fenomenaal als lansstrijder, werd door

Astyocheia gebaard voor de krachtige Hérakles. Hij nam

haar ooit mee uit Efyre aan de rivier de Selleëis

nadat hij veel steden verwoest had van edele strijders.——660

Toen hij man was geworden had Tlepolemos in het

mooie paleis de dierbare oom van zijn vader gedood, de

hoogbejaarde Likymnios, een nazaat van Ares.

Jachtig bouwde hij schepen, ronselde krijgers en vluchtte

weg over zee, want de andere zonen en kleinzonen van zijn——665

vader de krachtige Hérakles vormden een grote bedreiging.

Op zijn zwerftocht kwam hij na veel pijn en moeite op Rhodos,

daar had zijn volk zich in drie gescheiden groepen gevestigd.

Zeus die heerst over goden en mensen had hen begunstigd,

Kronoszoon liet hen baden in fabelachtige rijkdom.——670

– Nireus bracht uit Syme drie evenwichtige schepen,

Nireus, de zoon van Aglaia en koning Charopos, mooie

Nireus, het mooist van de Danaërs die naar Ilios kwamen,

als men de zoon van Peleus, de grote Achilleus, niet telde.

Sterk was Nireus niet en hij had maar een handjevol krijgers.——675

– En zij die stamden van Nisyros, Krapathos, Kasos,

Kos en Eurypylos, en de Kalydnische eilanden werden

aangevoerd door Feidippos en Antifos, beiden een zoon van

koning Thessalos, en dat was één van Hérakles’ zonen.

Dertig gewelfde schepen kwamen er mee met de leiders.——680

– Dan alle mannen die het Pelasgische Argos bevolkten,

en die woonden in steden als Alos, Alope, Trachis,

en in Fthia, en Hellas met zijn beeldschone vrouwen,

mannen die Myrmidonen heetten, Hellenen, Achaiërs.

Van hun vijftig schepen was Achilleus de leider.——685

Maar zij namen niet deel aan de tranenverwekkende oorlog,

zij hadden niemand die hun linies kon leiden, want bij de

schepen lag de snelvoetige krijgsheld Achilleus te treuren,

om het meisje met de bekoorlijke haarvlecht Briseïs

dat hij na zware strijd uit Lyrnessos mee had genomen——690

toen hij Lyrnessos had verwoest en de muren van Thebe,

waar hij de lansstrijders Mynes en Epistrofos velde,

zoons van de koning Euenos Selepioszoon. En hij lag daar

werkeloos om haar te treuren, maar hij zou heel gauw weer opstaan.

– Die in Fylake woonden, in bloemenstad Pyrasos: heilig——695

oord van Demeter, in Iton dat zo rijk is aan schapen,

Antron aan zee en Pteleos met zijn welige weiden,

stonden ooit onder gezag van de strijdbare Protesilaos

toen hij nog leefde. Maar híj lag al onder de donkere aarde.

En zijn kinderloze vrouwtje in Fylake krabde——700

zich de wangen stuk van verdriet. Zodra hij van boord sprong

trof een Dardaniër hem als eerste van de Achaiërs.

Ook al werd hij node gemist, ze zaten niet zonder

leider, Podarkes voerde hen aan, een nazaat van Ares,

zoon van Ifiklos Fylakoszoon de schapenbezitter.——705

Hij was een volle broer van de moedige Protesilaos,

maar werd later geboren. De oorlogsheld Protesilaos

was de oudste en beste. Ze hadden een aanvoerder dus, maar

dachten met weemoed terug aan de edele Protesilaos.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.——710

– Die bij het meer van Boibe vandaan, zowel uit Boibe,

Ferai, Glafyrai als uit Iaolkos dat prachtig gebouwd was,

werden geleid op elf snelle schepen door de geliefde

zoon van Admetos, Eumelos, die Alkestis gebaard had,

uitblinkend onder de vrouwen, de mooiste van Pelias’ dochters.——715

– Zij die in Methone en in Thaumakia woonden,

in Meliboia en in het rotsenrijke Olizon,

waren geleid door Filoktetes de boogschutter op hun

zeven schepen, elk schip met vijftig roeiers die ook heel

kundig met de boog konden omgaan in de gevechten.——720

Maar Filoktetes lag krimpend van pijn* op het heilige eiland

Lemnos, waar de Achaiërs hem in de steek lieten toen de

stakker een smerige beet van een giftige waterslang opliep.

Daar leed hij pijn. Maar het zou niet lang duren of de Achaiërs

zouden daar bij hun schepen aan Filoktetes gaan denken!——725

Al werd hij node gemist, ze zaten niet zonder een leider,

Medon voerde hen aan, een bastaardzoon van Oïleus,

Rhene baarde Medon voor stedenbedwinger Oïleus.

– Zij die Trikka bewoonden, Ithome hoog op de rotsen,

en Oichalia, stad van de koning Eurytos, hadden——730

beide zonen van Asklepios mee als hun leiders,

Podaleirios en Machaon, twee kundige artsen.

Dertig gewelfde schepen kwamen er mee met de leiders.

– Zij van Ormenion, en van rondom de bron Hypereia,

van Asterion, Titanos met de sneeuwwitte pieken,——735

hadden als leider Eurypylos, roemrijke zoon van Euaimon.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.

– Zij die hun huis hadden in Argissa of in Gyrtone,

Orthe, de vesting Elone, de witte stad Oloösson

werden geleid door de oorlogszuchtige held Polypoites,——740

zoon van Peirithoös, die een zoon van Kronoszoon Zeus was.

Deze Peirithoös had hem verwekt bij Hippodameia

op de dag dat hij wraak nam op de ruige kentauren

en hen de Pelion afjoeg naar de Aithiken. Hij leidde

niet in zijn eentje maar met Leonteus, een nazaat van Ares,——745

zoon van Koronos Kaineuszoon een onversaagd krijgsman.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leiders.

– Tweeëntwintig schepen bracht Gouneus mee vanuit Kyfos

vol met de Enianen en de robuuste Peraiben,

zij die huizen bewonen in het ijzig Dodona,——750

zij met akkers aan de rivier Titaresios die zijn

sprankelend heldere water laat uitstromen in de Peneios,

water dat zich daarin niet vermengt met de zilveren kolken,

maar er blijft drijven als olijfolie. Hij is een zijarm

van de gevreesde Styx waar veel eden op worden gezworen.——755

– Prothoös, zoon van Tenthredron, kwam met alle Magneten

wonend aan de Peneios en bij de Pelion met zijn

ruisende bossen. De snelle Prothoös leidde hun troepen.

Veertig zwarte schepen kwamen er mee met de leider.

Dat waren van de Danaërs vorsten en legeraanvoerders.——760

Zing dan nu, Muze, wie er het beste waren van al die

mannen en paarden die meekwamen met de zonen van Atreus.

Koning Admetos Fereszoon had zonder twijfel de beste

paarden, gemend door Eumelos, paarden sneller dan vogels,

twee van dezelfde leeftijd, haargroei en lijn van de ruggen——765

die Apollon de god van de boog in Pereia gefokt had,

die paarden, allebei merries, zaaiden paniek op het slagveld.

Onder de mannen blonk Aias van Telamon uit nu Achilleus

aldoor wrok bleef koesteren, toch bleef Achilleus vooraan staan,

net als het paardenspan dat de beroemde Peleuszoon voorttrok.——770

Maar Achilleus bleef bij zijn gekromde, zeewaardige schepen

woedend op koning der manschappen Atreuszoon Agamemnon.

En bij de branding van de zee vermaakten zijn krijgers

zich met het werpen van discus en speer en het schieten van pijlen.

Wat de paarden betreft, die stonden, elk naast de eigen——775

wagen, te kauwen op lotos en eppe uit de moerassen.

Strijdwagens stonden met zorg afgedekt in de hutten van vorsten

die hun bij Ares geliefde leider vreselijk misten,

want ze zwalkten rond door het kamp en gingen niet vechten.

Maar de anderen rukten op of de aarde in brand stond,——780

onder hun voeten kreunde de grond, precies zoals Zeus de

god die de bliksem slingert, vertoornd op Tyfoëus, de aarde

bij de Arimers laat kreunen daar waar Tyfoëus moet liggen,

zo erbarmelijk kreunde de aarde onder hun voeten,

en met een grote snelheid trokken ze over de vlakte.——785

– Iris, de bode van Zeus die de aigis draagt, vloog als de wind zo

snel met een zeer verontrustende boodschap naar de Trojanen.

Die waren met elkaar in vergadering voor het paleis van

Priamos, van de jongste mannen tot aan de oudste.

Iris met voeten zo snel als de wind kwam dicht in de buurt en——790

sprak met de stem van Polites, een zoon van Priamos, wachter

van de Trojanen, die steeds, op zijn vlugge voeten vertrouwend,

hoog op de grafheuvel van de oude vorst Aisyetes

uitkeek of van de schepen een aanval kwam van de Achaiërs.

En als Polites zei de snelvoetige ijlbode Iris:——795

‘O, oude heer, net als vroeger in vredestijd hou je van praten,

maar we zitten nu midden in een slepende oorlog!

Vaak genoeg heb ik zelf gevochten in veldslagen maar ik

zag nog niet één keer zoveel sterke en machtige troepen.

Want het lijkt of het bladeren zijn of zandkorrels, met zo’n——800

aantal komen ze door de vlakte om tegen de vesting te vechten.

Hektor, ik zou aan jou speciaal een advies willen geven.

Hier in de grote vesting van Priamos wemelt het van de

bondgenoten uit allerlei landen met allerlei talen,

laat de aanvoerders zelf hun eigen volk commanderen,——805

zelf hun troepen formeren en zich de strijd in begeven,’

zei ze, en Hektor herkende hierin de stem van een godheid.

Hij sloot meteen de bijeenkomst, de mannen grepen de wapens.

Open vlogen de poorten, het leger stroomde naar buiten,

voetvolk en paardenmenners. Er brak een ontstellend rumoer los.——810

Voor de vesting, een eind in de vlakte, bevindt zich een steile

heuvel met open terrein aan alle kanten. De mensen

noemen hem Batiëia, maar de onsterfelijke goden

graftombe van de springster Myrine. Alle Trojanen

en hun bondgenoten groepeerden daarnaast hun linies.——815

– Hektor van Priamos met zijn vervaarlijk wuivende helmbos

leidde zelf het Trojaanse krijgsvolk, de meeste en beste

mannen onder de wapenen, strijdbaar zwaaiend met lansen.

– Leider van de Dardaniërs was de zoon van Anchises

fiere Aineias – Anchises verwekte hem bij Afrodite——820

die als godin met een sterveling sliep in het dal van de Ida –

hij niet alleen, ook zoons van Antenor waren hun leiders,

Akamas en Archelochos, beiden bekwaam in de krijgskunst.

– Rijke Trojanen uit Zeleia onder de Ida,

die het donkere water drinken van de Aisepos,——825

hadden Lykaonszoon Pandaros als hun moedige leider,

aan wie Apollon hoogstpersoonlijk een boog had gegeven.

– Die van Adrasteia en het gebied van Apaisos,

van Pityeia en het steile Tereiagebergte,

leidden Adrastos en Amfios in pantsers van linnen,——830

zonen van Merops uit Perkote, die beter dan wie de

toekomst voorspelde en zijn zonen verbood te vertrekken

naar de mannenverslindende oorlog. Ze lieten hun vader

praten en werden meegelokt door het donkere doodslot.

– Zij die woonden bij Perkote en Praktios en in——835

Sestos, Abydos en het opvallend mooie Arisbe,

volgden de zoon van Hyrtakos Asios, leider van mannen.

Asios Hyrtakoszoon kwam met grote, roodbruine paarden,

uit Arisbe bij de rivier de Selleëis gereden.

– Veldheer Hippothoös leidde alle Pelasgische stammen,——840

stoere lansstrijders uit het vruchtbare land van Larisa,

samen met Pylaios, de nazaat van Ares, ze waren

van de Pelasgische Lethos Teutamoszoon de twee zonen.

– Akamas leidde met de krijgsheld Peiroös samen

alle Thrakiërs die aan de woelige Hellespont woonden.——845

– Leider van de Kikonen, goed met de lans, was Eufemos,

zoon van Troizenos, zelf weer een zoon van de nobele Keas.

– En de Paioniërs met hun krombogen leidde Pyraichmes

uit de stad Amydon bij de wijde Axios – in zijn

bedding stroomt het helderst denkbare water op aarde.——850

– Leeuwenhart Pylaimenes bracht Paflagoniërs uit het

grondgebied van de Eneten waar wilde muilezels leven,

mannen die bij Kytoros en rond Sesamos woonden,

en die van wie de beroemde landhuizen waren gevestigd

langs de oevers van de Parthenios, maar ook in Kromna,——855

in Aigialos en Erythinoi hoog in de bergen.

– Odios en Epistrofos leidden veel Halizonen

uit Alybe waar het kostbare zilver vandaan komt.

– Chromis leidde de Mysiërs samen met Ennomos die als

kenner van vogeltekens toch niet ontkwam aan zijn doodslot,——860

want de snelvoetige kleinzoon van Aiakos kreeg hem te pakken

in de rivier waar Achilleus nog veel meer Trojanen zou doden.

– Ver uit Askanië kwamen de Frygiërs, snakkend naar oorlog,

met de verheven Askanios en koning Forkys als leiders.

– Mesthles en Antifos, zonen van Talaimenes en van——865

bronnimf Gygaia waren de aanvoerders van de Meionen,

krijgers die aan de voet van de Tmolos waren geboren.

– Nastes was leider van de Kariërs met hun barbaarse

taal uit Miletos, van de hoge, bosrijke Fthiron,

van de steile Mykale en de rivier de Maiandros.——870

Nastes leidde hen met Amfimachos, zij waren zoons van

Nomion, Nastes en Amfimachos, stralende zonen.

Hij* trok naar het slagveld behangen met goud als een meisje,

sukkel, dat goud hield zijn armzalige einde niet tegen,

want de snelvoetige kleinzoon van Aiakos kreeg hem te pakken——875

in de rivier; de ervaren Achilleus ging met het goud weg.

– En Sarpedon leidde met de feilloze Glaukos

Lykiërs diep uit Lykië vanaf de kolkende Xanthos.

##

Als de Trojanen en Grieken elkaar naderen, treedt Paris naar voren en stelt een beslissend tweegevecht voor. Wie wint krijgt Hélena. Menelaos zelf neemt de uitdaging aan. Paris deinst achteruit, maar komt terug. Er moet worden gezworen in bijzijn van Priamos. De koning van Troje zit met oude vrienden op de muur. Ze bewonderen de schoonheid van Hélena die aan komt lopen. Priamos gaat mee naar het front, maar vertrekt na de eed, als zijn zoon en Menelaos gaan vechten. Afrodite redt Paris en draagt hem naar huis. Ze dwingt Hélena naar hem toe te gaan. Zodra Hélena Paris ziet verdwijnen schaamte en verwijten door de macht van Afrodite. Agamemnon concludeert dat Paris gevlucht is en de Grieken hebben gewonnen.

==

DRAMATIS PERSONAE

Afrodite, dochter van Zeus en Dione; godin van de liefde

Agamemnon, zoon van Atreus; koning van Mykene; leider der manschappen

Alexandros (Paris), zoon van koning Priamos; huidige man van Hélena

Antenor, vorst uit Troje; raadsman

Hektor, zoon van koning Priamos; opperbevelhebber van de Trojanen

Hélena, dochter van koning Tyndareos; vrouw van Paris

Idaios, heraut van koning Priamos

Iris, godin van de regenboog; bode van de goden

Menelaos, zoon van Atreus; koning van Sparta; eerste man van Hélena

Priamos, zoon van Laomedon; koning van Troje

Boek 3

Toen de Trojanen met hun aanvoerders opgesteld waren,

rukten ze op met krijgsgeschreeuw en krijsend als vogels:

zoals het krijsen van de kraanvogels klinkt aan de hemel

wanneer ze vluchtend voor winter en eindeloos vallende regen

krijsend naar de stromen van de Okéanos vliegen,——5

waar ze al in de vroege ochtend aan de Pygmeeën

moord en doodslot brengen met een kwaadaardige aanval.

Maar de Achaiërs liepen in stilte, snuivend van strijdlust,

met in hun hart een vurig verlangen elkaar te beschermen.

Zoals de zuidenwind op de bergtoppen mist kan verspreiden,——10

wat voor de herder een zorg, voor de dief nog beter dan nacht is,

en waarin men niet verder dan een steenworp kan kijken,

zo werd er ook een mist van stof verspreid door hun voeten

tijdens de opmars. In snelle vaart liepen ze over de vlakte.

Toen de beide legers elkaar al waren genaderd——15

kwam als een god uit de eerste gelederen van de Trojanen

Alexandros naar voren, pantervel over de schouder,

kromboog en zwaard om. Zwaaiend met twee speren voorzien van

koperen punten daagde hij de voornaamste Argeiërs

uit zich op leven en dood in een tweegevecht met hem te meten.——20

Toen Menelaos, geliefd bij Ares, de man in het oog kreeg

die daar met lange passen voor de menigte uit liep,

werd hij fel als een leeuw die sterft van de honger en op een

groot kadaver stuit van een hoorndragend hert of een berggeit,

dat hij ten koste van alles verslinden wil ook al proberen——25

snelle honden en sterke mannen hem tegen te houden.

Zo fel werd ook Menelaos toen hij hém in het oog kreeg,

godgelijke Alexandros. Nu kon hij zich wreken.

En hij sprong met al zijn wapens meteen van zijn wagen.

Maar toen de godgelijke Alexandros hem in de——30

voorlinie op zag doemen verloor hij de moed en dook snel weg

tussen al zijn manschappen om aan de dood te ontkomen.

Zoals wanneer een man bij het zien van een slang in een bergkloof

wegspringt – zijn knieën knikken terwijl hij stapje voor stapje

verder naar achteren deinst, het bloed trekt weg uit zijn wangen –——35

zo week de godgelijke Alexandros ook, bang voor

Atreuszoon Menelaos, terug naar de fiere Trojanen.

Hektor zag het en viel hem aan met bijtende woorden:

‘Pest-Paris, mooie jongen, meisjesgek, vrouwenverleider.

Was je maar nooit geboren, of voor je kon trouwen gestorven,——40

dat had ik heel wat liever gewild, dat zou beter geweest zijn,

dan werd je nu niet verwenst en veracht door andere mensen.

Wat zullen al die langharige krijgers van de Achaiërs

lachen. Ze zullen nog zeggen dat wíj een voorvechter kozen

om zijn mooie gezicht zonder kracht of lef in zijn lichaam.——45

Was je soms ook zo’n held toen je over zee durfde gaan met

trouwe vrienden op zeedoorklievende schepen, je onder

vreemdelingen waagde, het lef had een beeldschone vrouw te

schaken die ook nog verwant aan lansstrijders is in een ver land?

Voor je vader, je stad, en je volk een grote ellende,——50

leedvermaak voor de vijand en voor jezelf een blamage!

Bang om met Menelaos, geliefd bij Ares, te vechten?

Ja, dan merk je van wat voor een man jij die lieflijke vrouw hebt,

dan helpt geen citer en geen gift van godin Afrodite,

geen golvend haar en geen charme, als je straks plat in het stof ligt.——55

Lafaards zijn die Trojanen dat ze jou niet allang een

mantel van steen* gaven voor de rampen die je hen aandeed.’

En de godgelijke Alexandros gaf antwoord:

‘Hektor, je maakt me terecht verwijten en niet zonder reden,

jij hebt nu eenmaal een hart dat nooit van opgeven weet, een——60

hart als een bijl in de hand van een kundige scheepsbouwer, die hem

nóg groter slagkracht meegeeft zodat hij dwars door een balk gaat,

zo ongenadig als die bijl is het hart in je lichaam,

maar gooi me niet wat de gouden godin Afrodite mij meegaf,

voor de voeten, geschenken die goden ons willen geven——65

zijn niet verwerpelijk, en een mens kan ze zelf niet verwerven.

Goed, wanneer jij me graag wilt zien oorlogvoeren en vechten,

laat dan nu de Trojanen en alle Achaiërs gaan zitten

en laat mij in hun midden met Menelaos, geliefd bij

Ares, samen om Hélena en haar rijkdommen vechten.——70

Hij die de beste is van ons tweeën en het duel wint,

die zal zij met al haar schatten volgen, de rest zweert——

vriendschap met een eed en heilige offers, dat wij in

grofkluitig Troje blijven, en zij naar het land van de paarden,

Argos gaan en het land van de mooie vrouwen Achaia,’——75

zei hij, en Hektor was blijverrast toen hij dat van hem hoorde.

Hij liep naar voren tussen de legers, pakte zijn speer vast

in het midden en liet de Trojaanse gelederen stilstaan.

En de Trojanen hielden allemaal halt. De Achaiërs

schoten nog pijlen op hem af en gooiden met stenen.——80

Maar met luide stem riep de machtige vorst Agamemnon:

‘Stop Argeiërs! Niet meer gooien, jonge Achaiërs!

Hektor met de vervaarlijke helmbos wil wat gaan zeggen,’

zei hij, dus de Achaiërs hielden meteen op met vechten

en werden stil, waarop Hektor tussen de legers het woord nam:——85

‘Luister Trojanen! Achaiërs met goede scheenplaten, luister!

Alexandros om wie deze oorlog begon heeft een voorstel.

Hij verzoekt de Trojanen en de Achaiërs om nu hun

wapens op de velenvoedende aarde te leggen,

dan kan hij in het midden met Menelaos, geliefd bij——90

Ares, samen om Hélena en haar rijkdommen vechten.

Hij die de beste is van hun tweeën en het duel wint,

die zal zij met al haar schatten volgen, de rest zweert——

plechtig vriendschap met een eed en heilige offers,’

zei hij, de mannen stonden er allemaal stil bij te zwijgen.——95

En als eerste zei Menelaos, befaamd om zijn strijdkreet:

‘Luister ook even naar mij want ik kreeg het meest te verduren.

Ja, de Argeiërs en de Trojanen moeten zich, vind ik,

gaan verzoenen na alle ellende die over ons heen kwam

door de ruzie met Alexandros, die híj is begonnen.——100

Laat dus wie de dood en het noodlot treft van ons tweeën

sterven, maar laat alle anderen dan meteen uit elkaar gaan.

Breng jonge schapen, een witte ram voor Gaia, een zwarte

ooi voor Helios. Dan kiezen wij voor Zeus nog een derde.

Haal koning Priamos om de plechtige eed bij de offers——105

zelf te zweren – zijn zoons zijn aanmatigend en onbetrouwbaar –

zodat geen mens de eden van Zeus in zijn hoogmoed ontheiligt.

Jonge mensen zijn in de regel grillig, wie oud is

kijkt naar wat er is geweest en wat nog kan komen

en zal voor alle partijen het beste weten te kiezen,’——110

zei hij. Trojanen en Achaiërs die dachten aan vrede

na de moordende oorlog waren hoopvol. Hun wagens

stelden ze op in rijen, ze sprongen zelf van de strijdkar

en ze legden hun wapenrusting neer op de aarde,

dicht bij elkaar, er was maar weinig ruimte meer tussen.——115

Hektor stuurde direct twee herauten naar Ilios om de

lammeren op te halen en Priamos in te gaan lichten.

Vorst Agamemnon riep Talthybios en gaf bevel een

lam bij de holle schepen te halen, en de heraut was

niet iemand die in de wind sloeg wat Agamemnon hem opdroeg.——120

– Iris haastte zich naar de blankarmige Hélena, sprekend

lijkend op Laodike, zuster van haar man Paris,

wettige vrouw van Helikaon de zoon van Antenor,

die het meisje, de mooiste van Priamos’ dochters, getrouwd had,

vond haar bezig in haar vertrek aan een purperen weefsel,——125

dubbel en groot waarin veel gevechten te zien waren die om

háár de bronsgekuraste Achaiërs en de Trojaanse

temmers van paarden in de greep van Ares verduurden.

En toen ze bij haar stond zei de snelvoetige ijlbode Iris:

‘Moet je toch kijken, liefje, hoe vreemd ze doen, de Trojaanse——130

paardentemmers en de bronsgekuraste Achaiërs.

Net nog wilden die mannen de tranenverwekkende oorlog

op het slagveld beginnen, elkaar te lijf gaan en doden,

nu staat iedereen stil, de strijd is gestopt en ze leunen

op hun schild met de lange lansen diep in de aarde.——135

Maar Alexandros en Menelaos, bij Ares geliefd, staan

klaar om met hun lange lansen om je te vechten.

Hij die wint zal jou met recht zijn vrouw mogen noemen,’

zei de godin, en een zoet verlangen kwam op in het hart van

Hélena naar haar vroegere man, haar stad en haar ouders.——140

Haastig hulde ze zich in een sluier van witglanzend linnen,

en met tranen op haar wangen verliet ze haar kamer,

niet alleen, want ze werd gevolgd door twee dienaressen:

Aithra van Pittheus en Klymene met de glanzende ogen.

En ze bereikten al gauw de muur bij de Skaiische poorten.——145

Daar zaten Priamos, Panthoös, Klytios, Lampos, Thymoites,

en Hiketaon de nazaat van Ares, in het gezelschap

van Oukalegon en Antenor, verstandige mannen,

allemaal in een groep bij elkaar als de volksoudsten naast de

Skaiische poorten. Voor hen was de tijd van vechten voorbij, maar——150

praten dat konden en deden ze, met een geluid als van krekels

die uit een boom in het bos hun ijle getjirp laten horen.

Zo zaten daar op de muren de oudste bestuurders van Troje.

En toen ze Hélena op de stadsmuur zagen verschijnen

gaven ze zachtjes vleugels aan hun woorden en zeiden:——155

‘Neem de Trojanen eens kwalijk en de Achaiërs met goede

scheenplaten dat ze een lange oorlog voeren om díe vrouw,

zo wonderbaarlijk mooi als godinnen die nooit zullen sterven.

Toch moest ze maar, hoe mooi ze ook is, met de schepen vertrekken

en hier niet als een ramp voor ons en ons nageslacht blijven,’——160

zeiden de mannen. Maar Priamos zelf riep Hélena bij zich.

‘Kom hier toch bij me zitten, mijn lieve kind, want dan zie je

vast je vroegere man weer en je familie en vrienden.

Jou geef ik nergens de schuld van, het blijft de schuld van de goden,

deze tranenverwekkende oorlog met de Achaiërs.——165

Toe, vertel eens, wie is toch die imposante verschijning

tussen de krijgers, die forse, lange man uit Achaia.

Anderen zijn soms wel een kop groter, maar nergens zag ik met

eigen ogen zo’n nobele man met zo’n grootse allure.

Dat is pas iemand die echt het voorkomen heeft van een koning.’——170

Hélena, goddelijk mooie vrouw, gaf Priamos antwoord:

‘Lieve bewonderde en geëerbiedigde vader van Paris,

had ik toch maar de duistere dood gekozen in plaats van

hierheen te komen met Paris, en mijn bruidsbed, familie,

dierbare kindje en beste vriendinnen achter te laten.——175

Maar het mocht niet zo zijn en ik kan er alleen maar om huilen.

Kom, laat ik je vertellen wat je me vraagt en wil weten.

Dat is Atreuszoon, de machtige vorst Agamemnon,

nobel als koning, kundig als speerwerper, en van een hondsvot

zoals ik ben de zwager– als dat tenminste geen droom was,’——180

zei ze. De oude koning liet zijn bewondering blijken:

‘O, fortuinlijke Atreuszoon, gezegend gelukskind,

zo veel jonge Achaiërs zijn aan jou onderdanig!

Toen ik ooit door Frygië, land van de wijngaarden, reisde,

zag ik ontelbare Frygische ruiters op pijlsnelle paarden,——185

mannen van Otreus en zijn godgelijke broer Mygdon,

die aan de oevers van de Sangarios waren gelegerd,

en op de dag dat de Amazonen, die sterk zijn als mannen,

aanvielen sloot ik me bij hen aan en zelfs zij waren niet met

meer dan nu de Achaiërs met hun flitsende ogen.’——190

En de tweede held naar wie Priamos vroeg was Odysseus:

‘Toe, vertel me nu ook nog, mijn dierbare kind, wie is dat daar?

Hij is wel kleiner van stuk dan Atreuszoon Agamemnon,

maar hij lijkt weer wél een stuk breder van schouders en borst, zijn

wapenrusting ligt op de velen voedende aarde——195

en hij loopt als een ram de linies langs van zijn krijgers.

Ja, hij lijkt op een ram met een volle, wollige vacht die

rondstapt door een kudde zilverwit glanzende schapen.’

En ze antwoordde, Hélena, dochter van Zeus, met de woorden:

‘Dat is de zoon van Laërtes, de man van de listen, Odysseus,——200

hij is afkomstig van Ithaka, nogal een rotsachtig eiland,

en hij heeft altijd briljante plannen en slimme ideeën.’

Daarop reageerde Antenor weloverwogen:

‘Wat u ons zojuist verteld heeft, mevrouw, is een waar woord.

Want de grote Odysseus en de bij Ares geliefde——205

Menelaos kwamen een keer hier over u praten.

Ik was het die hen in mijn paleis ontving als hun gastheer,

en ik heb hun uiterlijk en hun geest leren kennen.

Toen ze op de vergaderplaats kwamen met de Trojanen

stak Menelaos met brede schouders boven hem uit, maar——210

als ze zaten was het Odysseus die méér indruk maakte.

En wanneer ze in woorden hun denkbeelden aan ons ontvouwden,

dan begon Menelaos snel en vloeiend te spreken,

doelbewust en kort, hij gebruikte maar heel weinig woorden

en sprak zonder omwegen, ook al was hij de jongste.——215

Maar wanneer Odysseus de man van de listen dan opstond,

bleef hij stokstijf stilstaan, zijn ogen gericht op de grond en

zonder de sprekersstaf te gebruiken, die klemde hij domweg

vast en bewoog hem geen kant op als was hij met stomheid geslagen,

hij leek het meest op iemand die nors of niet goed bij zijn hoofd was.——220

Maar als dan uit zijn borstkas zijn heldere stem klonk met zo veel

woorden als er sneeuwvlokken zijn op een dag in de winter,

dan was er nergens een sterveling die aan Odysseus kon tippen,

en dan viel het ons ook niet meer op hoe Odysseus erbij stond.’

Derde held naar wie de oude vorst informeerde was Aias:——225

‘Wie is die andere krijger van de Achaiërs, die grote,

forse man, die met kop en schouders boven hen uitsteekt?’

Hélena, goddelijk mooie vrouw in haar lange gewaad, zei:

‘Dat is de grote Aias, het bolwerk van de Achaiërs.

En tegenover hem staat Idomeneus naast de Kretenzers,——230

hij wordt omringd door de vorsten van Kreta alsof hij een god is.

Menelaos, geliefd bij Ares, heeft hem in Sparta

vaak als gast in ons huis onthaald als hij aankwam van Kreta.

Verder zie ik nog meer Achaiërs met flitsende ogen

die ik ken van gezicht en van wie ik de namen zal noemen,——235

maar ik kan twee van de legeraanvoerders* nergens ontdekken:

Kastor de temmer van paarden en Polydeukes befaamd als

vuistvechter, dat zijn mijn broers, uit dezelfde moeder geboren.

Of ze kwamen niet mee uit het lieflijke land Lakedaimon

of ze kwamen zelf in hun zeedoorklievende schepen——240

en doen vandaag niet mee aan de strijd omdat ze maar liever

niet alle spot en verwijten van anderen over mij horen,’

zei ze. Maar de levenschenkende aarde bedekte

beide broers al in hun dierbare land Lakedaimon.

– Daar kwamen door de stad de herauten aan met de offers——245

voor de eed aan de goden: twee lammeren en in een zak van

geitenleer vrolijk makende wijn, de vrucht van de aarde.

Ook droeg Idaios een glanzend mengvat en bekers van goud mee.

Hij liep naar Priamos toe en spoorde hem aan met de woorden:

‘Zoon van Laomedon, sta op! De aanvoerders van de Trojaanse——250

temmers van paarden en de bronsgekuraste Achaiërs

roepen je voor een heilig verdrag naar de vlakte beneden.

Alexandros en Menelaos, bij Ares geliefd, staan

op het punt met de lange lans om de vrouw te gaan vechten.

Zij zal met al haar schatten de winnaar volgen, de rest zweert——255

vriendschap met een eed en heilige offers, dat wij in

grofkluitig Troje blijven, en zij naar het land van de paarden,

Argos gaan en het land van de mooie vrouwen Achaia,’

zei hij. De oude man huiverde, maar gaf zijn dienaren opdracht

paarden in te spannen, en ze gehoorzaamden haastig.——260

Priamos steeg op de wagen en pakte de teugels, Antenor

kwam in de prachtige wagenbak naast hem. Ze dreven de snelle

paarden samen door de Skaiische poort naar de vlakte.

Toen ze aankwamen bij de Trojanen en de Achaiërs

gingen ze op de velenvoedende aarde staan midden——265

tussen de troepen van de Trojanen en de Achaiërs.

Opperbevelhebber Agamemnon sprong op en Odysseus,

man van de duizend listen ook. De trouwe herauten

brachten de offerdieren, mengden wijn in het vat, en

goten de koningen daarna water over hun handen.——270

Atreuszoon nam in zijn hand het dolkmes, dat als gewoonlijk

naast de enorme schede van zijn zwaard hing, en sneed wat

haren van de schaapskoppen die de herauten verdeelden

onder de vorsten van de Trojanen en de Achaiërs.

En Agamemnon bad met luide stem in hun midden:——275

‘Vader Zeus die heerst van de Ida, groots en almachtig!

Helios die alles ziet en hoort, rivieren en aarde,

goden die onder de aarde de dode plegers van valse

eden bestraffen! U roep ik allemaal op als getuige

en ik vraag u dit heilige vriendschapsverdrag te bewaken.——280

Als Alexandros Menelaos weet te verslaan dan

mag hij Hélena en haar schatten houden, en wij gaan

zelf weer naar huis in onze zeedoorklievende schepen;

maar als de blonde Menelaos hém, Alexandros,

doodt krijgt hij Hélena en haar schatten van de Trojanen,——285

en bovendien een gepaste vergoeding voor de Argeiërs,

één die de mensen die na ons komen zich lang zullen heugen.

Mochten Priamos en zijn zonen mij niets gaan vergoeden

als Alexandros verliest, dan zal ik doorgaan met vechten

voor de gemaakte onkosten en dan zullen wij blijven——290

tot ik een einde wens te maken aan deze oorlog,’

zei hij, keelde de schapen met het meedogenloos brons en

legde ze neer op de aarde, stuiptrekkend, snakkend naar adem,

omdat het brons hen van hun levenskrachten beroofd had.

Uit het mengvat werd wijn geschept in bekers, men plengde——295

op de aarde en bad tot de eeuwig levende goden.

Van de Achaiërs en van de Trojanen bad toen wel iemand:

‘Hoogste en grootste god Zeus en andere eeuwige goden,

moge van de partij die het eerst deze eed schendt de hersens

als deze wijn op de aarde spatten van hen en hun zonen——300

en moge al hun vrouwen slavinnen van anderen worden,’

baden ze. Kronoszoon zou dat gebed nog lang niet verhoren.

Toen zei Priamos, nazaat van Dardanos, tegen de mannen:

‘Luister Trojanen. Achaiërs met goede scheenplaten, luister.

Nu ga ik liever terug naar het winderige Ilios, want ik——305

kan mijn zoon niet voor mijn ogen man tegen man zien

vechten met de bij Ares geliefde vorst Menelaos.

Zeus weet net als elk van de andere eeuwige goden,

denk ik, toch al voor wie van de twee het doodslot beschikt is,’

zei de godgelijke koning, liet de twee schapen——310

op de wagen leggen, steeg in en pakte de teugels,

naast hem in de prachtige wagenbak ging ook Antenor

staan, waarna ze samen terug naar Ilios reden.

Hektor de zoon van Priamos, en de grote Odysseus

bakenden eerst een strijdperk af en deden twee loten——315

in een bronzen helm die ze schudden om te bepalen

wie van de twee zijn bronzen lans als eerste mocht werpen.

Alle manschappen baden, hun handen omhoog naar de goden.

Van de Achaiërs en van de Trojanen bad toen wel iemand:

‘Vader Zeus die heerst van de Ida, groot en almachtig!——320

Maak dat wie van de twee ons deze oorlog bezorgd heeft,

nu wordt gedood en afdaalt naar de woning van Haides,

en maak dat wij met een eed een verbond van vriendschap gaan sluiten.’

Hektor van de vervaarlijke helmbos, opzij kijkend, schudde

met de helm: en het lot van Paris vloog er het eerst uit.——325

Zij gingen zitten in rijen, iedereen zat bij zijn eigen

paarden, waar ook zijn kleurige wapentuig al op de grond lag.

Maar Alexandros, de roemrijke man van Hélena met haar

lieflijke lokken, hulde zich in zijn prachtige rusting.

Om te beginnen deed hij mooie scheenplaten rond zijn——330

schenen die om de enkel sloten met zilveren gespen,

daarna gordde hij om zijn borst het borstpantser van zijn

broer Lykaon, dat hij verstelde zodat het hem paste,

wierp het bronzen zwaard met zilverbeslag om zijn schouder

en het grote, stevige schild dat steeds in balans bleef.——335

Op zijn fiere hoofd kwam de stevige helm met de helmbos –

en de helmbos van paardenhaar knikte van boven vervaarlijk –

en koos tenslotte een lans uit die hem goed in de hand lag.

Ook de krijgshaftige Menelaos rustte zich zo uit.

Zij stapten toen ze zich aan hun eigen kant hadden bewapend——340

tussen de troepen van de Trojanen en de Achaiërs,

moordlust in hun blik. De Trojaanse temmers van paarden

en de bronsgekuraste Achaiërs vergaapten zich aan hen.

Met van haat vertrokken gezichten en zwaaiend met lansen

naderden zij elkaar in het afgebakende strijdperk.——345

Alexandros wierp als eerste zijn lans met de lange

schaduw en trof het stabiele schild van Atreuszoon, maar het

brons drong er niet doorheen: de punt boog krom op het stugge

schild. Als tweede stoof Menelaos van Atreus naar voren

met zijn lans terwijl hij tot vader Zeus liep te bidden:——350

‘Geef, grote Zeus, dat ik me op Alexandros, die mij als

eerste kwaad deed kan wreken, laat hem sterven door míjn hand,

zodat de mensen van nu en van later gastvrijheid en vriendschap

van hun gastheren nooit meer met wandaden zullen vergelden,’

bad hij, richtte zijn lans met de lange schaduw en gooide.——355

Hij trof het schild van Priamoszoon dat goed in balans bleef.

Dwars door het schitterend glanzende schild drong de machtige lans en

dwars door het rijkversierde pantser, en onder het pantser

sneed hij door de tuniek langs de ribben van Paris die met een

snelle draai aan het donkere doodslot wist te ontkomen.——360

Atreuszoon trok meteen zijn zwaard met zilverbeslag en

richtte zich hoog op om Paris een slag op de helmkam te geven.

Maar het zwaard brak in drie, vier stukken en viel uit zijn handen.

Met een bittere kreet keek Atreuszoon op naar de hemel:

‘Vader Zeus, niet een van de goden is wreder dan u bent.——365

Ik bad om wraak voor het kwaad dat Alexandros me aandeed,

en mijn zwaard breekt stuk in mijn hand, terwijl ik daarvoor al

met mijn lans naar hem gooide, maar hem niet wist te raken,’

riep hij, greep Paris vast bij de helm met de wuivende helmbos,

smeet hem omver en sleepte hem naar de Achaiërs met goede——370

scheenplaten. Paris werd gewurgd door de sierlijk bewerkte

strakke kinband om zijn kwetsbare keel. Menelaos

zou hem meegesleurd hebben tot zijn eeuwige krijgsroem,

als Afrodite van Zeus niet scherp had opgelet en de

helmband uit leer van een rund niet had laten knappen. De helm bleef——375

zonder inhoud in zijn sterke hand achter, en met een

zwaai gooide Menelaos hem naar de Achaiërs met goede

scheenplaten toe, zijn trouwe manschappen raapten de helm op.

Hij vloog opnieuw vol vuur op zijn vijand af met zijn bronzen

lans om hem dood te steken, maar Afrodite had Paris——380

met een goddelijk soort gemak al gegrepen. In dichte

mist bracht ze Paris naar zijn beschutte, zoetgeurende kamer.

Zelf ging ze Hélena roepen en vond de vorstin op de hoge

stadsmuur te midden van de Trojaanse vrouwen, ze greep haar

bij de verrukkelijk geurende sluier, stootte haar aan en——385

sprak tegen haar. Ze leek op een oude vrouw, op de spinster,

die, toen Hélena in Lakedaimon woonde, de mooie

wol al voor haar bewerkte, een vrouw die Hélena graag mocht.

En vermomd als de oude spinster zei Afrodite:

‘Hierheen, vlug! Alexandros vraagt je of je naar huis komt.——390

Hij ligt al op het rijkversierde bed in zijn kamer,

stralend van schoonheid, in prachtige kleren. Je zou echt niet zeggen

dat hij uit een gevecht komt, veel eerder dat hij gaat dansen,

of dat hij juist van een dansfeest terug is gekomen en uitrust,’

zei de godin en wekte bij Hélena hevige weerzin,——395

die toen ze ook nog de sierlijke hals zag van de godin, haar

weergaloze boezem en haar stralende ogen,

vol verbijstering staan bleef. Ze sprak de godin aan en zei haar:

‘Noodlotsgodin, waarom wilt u me nú weer komen verleiden?

Lokt u me soms naar een drukbevolkte Frygische stad of——400

verder van huis naar het lieflijk gelegen Meionië? Heeft u

daar wellicht ook een man zitten die u graag een plezier doet

nu Menelaos Alexandros zojuist heeft verslagen,

en die mij, hoe gehaat ik ook ben, naar zijn huis mee wil voeren?

Want u komt vast bij me aan met onheilspellende plannen.——405

Ga toch zelf, kruip tegen hem aan, keer u af van de goden,

zet geen voet meer op de Olympos, bekommer u enkel

en alleen nog om Paris, bescherm en behoed hem totdat hij

ú als vrouw kiest of u anders tot zijn slavin maakt.

Ik ga in geen geval mee. Dat werd me nog eens een schande——410

als ik juist nu in zijn bed kroop. Alle vrouwen van Troje

zouden me uitschelden. Of ik al niet ellende genoeg heb!’

En in woede ontstoken zei de godin Afrodite:

‘Erger me niet, halsstarrige vrouw, dat ik me niet kwaad maak,

en mijn sterke voorkeur voor jou niet omslaat in afkeer,——415

dat ik je niet door Danaërs en Trojanen laat haten,

want dan zou jou een huiveringwekkende dood kunnen wachten,’

zei ze en maakte Hélena bang, de dochter van Zeus, ze

sloeg haar glanzende doek om en sloop onopgemerkt langs de

vrouwen van Troje, terwijl de godin Afrodite vooruit liep.——420

Toen ze in het mooie paleis waren van Alexandros

gingen de twee dienaressen hun werk doen. De goddelijk mooie

Hélena liep het hooggewelfde slaapvertrek binnen

en de godin Afrodite die houdt van glimlachen zette

zo dat Alexandros haar zien kon voor haar een stoel neer.——425

Daarop ging Hélena zitten, de dochter van Zeus die de aigis

draagt. Met haar ogen afgewend schold ze haar man uit en zei hem:

‘Zo, alweer thuis van de oorlog? Ik wou dat je om was gekomen,

dat je verslagen was door de machtige held die mijn man was.

Riep je vroeger niet dat je veel beter was dan Menelaos——430

die bij Ares geliefd is, als vuistvechter en met de lansen?

Daag Menelaos die bij Ares geliefd is dan snel uit

nog een keer man tegen man met jou te gaan vechten. Maar nee, ik

raad het je af, ga niet als een dolle een tweegevecht aan en

voer niet meer oorlog met de blonde held Menelaos,——435

dat je vooral niet de kans loopt dat hij je alsnog aan zijn speer rijgt.’

Paris gaf antwoord en hij sprak haar aan met de woorden:

‘Raak me niet in het hart, vrouw, met je harde verwijten.

Deze keer won Menelaos van mij met de hulp van Athene,

ik win de volgende keer, want ook wij krijgen hulp van de goden.——440

Toe, kom naar bed en laten we van de liefde genieten,

want nog nooit heb ik zo hartstochtelijk naar je verlangd, niet

eens op de dag zelfs toen ik je uit Lakedaimon ontvoerd heb

op mijn zeedoorklievende schepen, en voor de eerste

keer het bed en de liefde op Kranaë met je gedeeld heb,——445

nooit heb ik eerder naar je gesmacht met zo’n zoete begeerte,’

zei hij terwijl hij haar mee naar het bed troonde. Hélena volgde

en op het bed dat met riemen bespannen was gingen ze liggen.

– Atreuszoon rende intussen als een wild beest door de troepen

overal rondloerend of hij Alexandros kon vinden.——450

Niemand van de Trojanen of bondgenoten van Troje

kon Menelaos zeggen waar hij uithing. En niemand

had hem als hij het wel had geweten willen verbergen,