Mark Twain

Het leven op de Mississippi

Vertaald door Johan Hos

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Eerste druk 1984

Tweede, herziene druk maart 2017

==

Oorspronkelijke titel: Life on the Mississippi

==

© Copyright 2017 vertaling: JOHAN HOS en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 7031 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2017

I
De rivier en haar geschiedenis

De Mississippi is zeker de moeite waard om over te lezen. Het is geen gewone rivier, integendeel; ze is in alle opzichten uitzonderlijk. Als men de Missouri beschouwt als haar voornaamste tak, dan is het de langste rivier ter wereld – zesduizendachthonderd kilometer. We kunnen veilig zeggen dat het tevens de kronkeligste rivier ter wereld is, want in een deel van haar reis gebruikt ze tweeduizend kilometer om een afstand af te leggen die hemelsbreed duizend kilometer bedraagt. Ze voert drie keer zoveel water af als de Saint Lawrence, vijfentwintig keer zoveel als de Rijn en driehonderdachtendertig keer zoveel als de Theems. Geen enkele andere rivier heeft zo’n uitgestrekt stroomgebied: ze betrekt haar water uit achtentwintig staten en territoria: van Delaware aan de Atlantische kust tot en met Idaho, in het Pacifisch kustgebergte, een gebied dat door vijfenveertig lengtegraden omspand wordt. De Mississippi ontvangt het water van vierenvijftig zijrivieren die bevaarbaar zijn voor raderboten, en van een paar honderd andere die bevaren kunnen worden met vlotten en kielboten, en vervoert het naar de Golf van Mexico. Het stroomgebied is zo groot als Engeland, Wales, Schotland, Ierland, Frankrijk, Spanje, Portugal, Duitsland, Oostenrijk, Italië en Turkije samen en bijna dit hele uitgestrekte gebied is vruchtbaar; het bekken van de Mississippi zelf is dat zelfs in uitzonderlijke mate.

Het is een opmerkelijke rivier: in plaats van naar de monding toe breder te worden, wordt zij smaller, smaller en dieper. Vanaf de samenloop met de Ohio tot een punt ongeveer halverwege de loop naar zee bedraagt de breedte bij hoog water gemiddeld anderhalve kilometer; vandaar af tot aan zee neemt de breedte gestadig af totdat hij, vlak boven de monding, nog maar iets minder dan een kilometer bedraagt. Bij de samenloop met de Ohio is de Mississippi dertig meter diep; de diepte neemt geleidelijk toe tot drieënveertig meter vlak boven de monding.

Ook het verschil tussen hoog en laag water is opmerkelijk – niet in de bovenloop, maar in de benedenloop van de rivier. De stijging van het water blijft tot aan Natchez (vijfhonderdtachtig kilometer boven de monding) min of meer hetzelfde – ongeveer zestien meter. Maar bij Bayou La Fourche wast de rivier maar acht meter; bij New Orleans maar vijf en vlak boven de monding nog maar tachtig centimeter.

Een artikel in de New Orleans Times-Democrat, gebaseerd op rapporten van bekwame ingenieurs, vermeldt dat de rivier jaarlijks vierhonderdzes miljoen ton modder uitstort in de Golf van Mexico – wat me herinnert aan de grove benaming die kapitein Marryat voor de Mississippi had – het Grote Riool. Deze modder zou, eenmaal gedroogd, een massa vormen van anderhalve kilometer in het vierkant en tweeënzeventig meter hoog.

De modder die zo wordt afgezet doet geleidelijk nieuw land ontstaan – maar slechts geleidelijk; de kustlijn is nog geen halve kilometer opgeschoven in de tweehonderd jaar die verstreken zijn sinds de rivier haar plaats in de geschiedenis heeft ingenomen. De mannen van de wetenschap geloven dat de monding eens heeft gelegen bij Baton Rouge, waar de heuvels ophouden, en dat de driehonderd kilometer land tussen die plek en de Golf door de rivier zijn gemaakt. Zo kunnen we zonder enige moeite de leeftijd van dat stuk land vaststellen: honderdtwintigduizend jaar. Toch is het verreweg het jongste stuk land uit de omgeving.

De Mississippi is om nog een reden opmerkelijk – haar neiging om zich met verbazingwekkende sprongen een weg te banen door smalle landengten en zich op die manier recht te trekken en in te korten. Meer dan eens heeft zij zich met één sprong meer dan vijfenveertig kilometer ingekort! Deze afsnijdingen hebben eigenaardige gevolgen gehad. Ze hebben verscheidene rivierstadjes in plattelandsdistricten doen belanden en zandbanken en bossen voor hun neus opgeworpen. Het stadje Delta lag vroeger vijf kilometer benedenstrooms van Vicksburg; een recente afsnijding heeft hier radicaal verandering in gebracht en Delta ligt nu drie kilometer bóven Vicksburg.

Deze twee rivierstadjes zijn allebei door die afsnijding naar het achterland verwezen. Een afsnijding houdt geducht huis onder grenzen en jurisdicties; bijvoorbeeld, iemand woont vandaag in de staat Mississippi, vannacht vindt er een bochtafsnijding plaats en morgen bevindt die persoon zich met zijn land binnen de grenzen en is hij onderworpen aan de wetten van de staat Louisiana! Door zoiets had vroeger, als het langs de bovenloop van de rivier gebeurde, een slaaf uit Missouri in Illinois terecht kunnen komen, waardoor hij opeens vrij zou zijn.

De Mississippi wijzigt haar loop niet alleen door bochtafsnijdingen, ze is voortdurend bezig haar hele bedding te verplaatsen – ze verplaatst zich voortdurend in haar geheel opzij. Bij Hard Times, in Louisiana, loopt de rivier drie kilometer ten westen van de plaats waar zij vroeger stroomde. Het gevolg hiervan is dat de oorspronkelijke plaats van die gemeenschap nu helemaal niet in Louisiana ligt, maar aan de andere kant van de rivier, in de staat Mississippi. Bijna de hele tweeduizend kilometer lange oude Mississippi die La Salle tweehonderd jaar geleden met zijn kano’s is afgevaren, is nu goede, droge, vaste grond. Op sommige plaatsen loopt de rivier er rechts van, op andere plaatsen weer links.

Hoewel de modder van de Mississippi beneden bij de monding, waar de woelige baren van de Golf het werk bemoeilijken, er vrij lang over doet om nieuw land te maken, gaat dat bovenstrooms, op plaatsen waar meer bescherming is, behoorlijk snel. Prophet’s Island bijvoorbeeld, omvatte dertig jaar geleden zeshonderd hectaren land; sindsdien heeft de rivier er tweehonderdtachtig aan toegevoegd.

Maar dit zijn voorlopig genoeg voorbeelden van de eigenaardigheden van de machtige stroom – ik zal er verder in het boek nog wel een paar geven.

We laten de fysieke geschiedenis van de Mississippi los en zeggen iets over de ‘geschiedkundige’ geschiedenis, als je dat zo kunt noemen. In een paar korte hoofdstukken werpen we een snelle blik op het sluimerende begintijdperk, nog een paar hoofdstukken besteden we aan het tweede en meer wakkere tijdperk, een flink aantal van de volgende hoofdstukken aan het opwindendste en wakkerste tijdperk, en de verhoudingsgewijs rustige tegenwoordige tijd bespreken we in het resterende deel van het boek.

De wereld en de boeken zijn zo gewend aan het gebruik, het overmatige gebruik, van het woord ‘nieuw’ in verband met ons land dat we al snel het idee krijgen – en dat ook altijd behouden – dat er hier niets ouds is. We weten natuurlijk wel dat er verscheidene relatief oude jaartallen zijn in de Amerikaanse geschiedenis, maar jaartallen alleen geven ons geen goed idee, geen zuiver besef van de verstreken tijd die zij vertegenwoordigen. Vaststellen dat De Soto, de eerste blanke die de Mississippi zag, dat deed in 1542, is het vermelden van een feit zonder het te interpreteren; het is enigszins als het vermelden van de afmetingen van een zonsondergang met behulp van astronomische maten en het catalogiseren van de kleuren volgens hun wetenschappelijke namen – met als gevolg dat je het naakte feit krijgt van de zonsondergang, zonder dat je die zonsondergang ziet. Je zou er beter een schilderij van kunnen maken.

Het jaartal 1542 zegt ons op zichzelf weinig of niets, maar als je er een paar in de buurt thuishorende jaartallen en feiten omheen groepeert krijgt het geheel perspectief en kleur en blijkt dit een van de Amerikaanse jaartallen te zijn die qua ouderdom bepaald geen slecht figuur slaan.

Bijvoorbeeld, toen de eerste blanke de Mississippi aanschouwde, was er minder dan een kwart eeuw verstreken sinds Frans I verslagen werd bij Padua, sinds de dood van Rafaël, de dood van Bayard, sans peur et sans reproche, de verdrijving van de hospitaalridders uit Rhodos door de Turken en het ophangen van de vijfennegentig stellingen – de daad die het begin betekende van de Reformatie. Toen De Soto zijn blik op de rivier wierp was Ignatius van Loyola nog een onbekende naam; de orde der jezuïeten was nog geen jaar oud; de verf van Michelangelo’s Laatste oordeel in de Sixtijnse kapel was nog niet droog; koningin Mary van Schotland nog niet geboren, maar zou dat voor het eind van het jaar wel zijn; Catharina de Medici was nog een kind; Elizabeth van Engeland was de tien nog niet gepasseerd; Calvijn, Benvenuto Cellini en keizer Karel V waren op het toppunt van hun roem en maakten ieder op hun eigen wijze geschiedenis; Margaretha van Navarra schreef Heptaméron en een paar religieuze boeken – het eerste is nog bekend, de andere zijn vergeten: humor en onkiesheid garanderen literatuur een langer leven dan vroomheid; de losse moraal aan het hof en de flauwekul rond ridderlijkheid vierden hoogtij en het tweegevecht en het toernooi waren de tijdpassering van hoge adellijke heren die beter konden vechten dan ze konden spellen, terwijl hun dames zich met hart en ziel overgaven aan de godsdienst en hun vrije tijd doorbrachten met het classificeren van hun nakomelingen in kinderen van volle rang en titulaire kinderen. In feite maakte de godsdienst op alle fronten een bijzonder grote bloeitijd door: het Concilie van Trente werd bijeengeroepen, de inquisitie pijnigde en roosterde en verbrandde naar hartenlust, elders op het vasteland werden de volkeren te vuur en te zwaard overgehaald tot een vroom leven, in Engeland had Hendrik VIII de kloosters opgeheven, Fisher en nog een paar bisschoppen verbrand en zijn Engelse Reformatie en zijn harem goed op gang gebracht. Toen De Soto aan de oever van de Mississippi stond was het nog twee jaar voor de dood van Luther, elf jaar voor het verbranden van Servetus, dertig jaar voor de Bartholomeusnacht. Rabelais was nog niet uitgegeven, Don Quichotte nog niet geschreven, Shakespeare nog niet geboren. Er moesten nog honderd lange jaren verstrijken voordat de Engelsen de naam Oliver Cromwell zouden horen.

De ontdekking van de Mississippi is zonder twijfel een historisch feit dat de glimmende nieuwigheid van ons land aanzienlijk doet slijten en het een zeer respectabele, rustieke en antieke aanblik verleent.

De Soto ving niet meer dan een glimp op van de rivier, voordat hij stierf en er door zijn priesters en soldaten in werd begraven. Men zou verwachten dat de priesters en soldaten de omvang van de rivier met tien zouden vermenigvuldigen – zoals onder de Spanjaarden in die tijd gebruikelijk was – zodat andere avonturiers zouden besluiten haar onmiddellijk te gaan verkennen. Integendeel. Hun verhalen maakten niet veel nieuwsgierigheid wakker bij hun thuiskomst. De Mississippi bleef verstoken van bezoek door blanken gedurende een aantal jaren dat in onze energieke tijden ongelooflijk groot lijkt. Men kan zich enigszins in deze periode ‘inleven’ door haar als volgt te verdelen: nadat De Soto zijn glimp van de rivier had opgevangen verstreek er iets minder dan een kwart eeuw, en toen werd Shakespeare geboren. Deze leefde iets meer dan een halve eeuw en stierf toen. En toen hij een flink stuk langer dan een halve eeuw in zijn graf lag, zag de tweede blanke de Mississippi. Tegenwoordig laten we geen honderddertig jaar verstrijken voordat we een tweede blik werpen op een wonder. Mocht iemand een kreekje ontdekken in het district dat grenst aan de noordpool, dan zouden Europa en Amerika er vijftien kostbare expedities naartoe sturen: een om die kreek te verkennen en de veertien andere om naar elkaar op zoek te gaan.

Al meer dan honderdvijftig jaar waren er blanke nederzettingen geweest op onze Atlantische kusten. De bewoners stonden in nauw contact met de indianen. In het zuiden hielden de Spanjaarden zich bezig met het beroven, afslachten, tot slaaf maken en bekeren van de bevolking. Hogerop verhandelden de Engelsen kralen en dekens tegen iets meer dan kostprijs, en deden er beschaving en whisky bij, als lagniappe1 en in Canada gaven de Fransen hun een rudimentair soort onderwijs, hielden missie onder ze en haalden hele bevolkingsgroepen tegelijk naar Québec en later naar Montréal, om pelzen van ze te kopen. Het kan dan ook niet anders dan dat deze verschillende groepjes blanken gehoord hebben van de grote rivier in het verre westen en ze hoorden er inderdaad ook vage berichten over – zo vaag en ongedefinieerd dat haar loop, formaat en ligging nauwelijks zelfs maar te raden vielen. Alleen al de geheimzinnigheid van de zaak had hun nieuwsgierigheid wakker moeten maken en hen tot verkenning moeten aanzetten. Maar dit gebeurde niet. Kennelijk wilde niemand zo’n rivier hebben, was niemand er benieuwd naar. Zo bleef de Mississippi anderhalve eeuw lang buiten de markt en werd met rust gelaten. Toen De Soto haar vond was hij niet op zoek naar een rivier en kon hij haar niet onmiddellijk gebruiken; en dus stelde hij er geen prijs op of besteedde er zelfs maar enige aandacht aan.

Maar ten slotte kwam de Fransman La Salle op het idee om op zoek te gaan naar die rivier en haar te verkennen. Altijd als iemand op een verwaarloosd en belangrijk idee komt duiken er overal mensen op die plotseling hetzelfde plan hebben. Zo ook nu.

Vanzelfsprekend doet zich de vraag voor: waarom wilden deze mensen die rivier nu wel terwijl niemand haar tijdens de vijf voorgaande generaties had willen hebben? Blijkbaar was het omdat ze nu ter elfder ure dachten dat ze een manier hadden ontdekt om haar ergens voor te gebruiken. Men was namelijk gaan geloven dat de Mississippi uitmondde in de Golf van Californië en daarom een korte route opleverde van Canada naar China. Tot dan toe had men verondersteld dat ze uitkwam in de Atlantische Oceaan of in de Zee van Virginia.

1. Zie hoofdstuk XLIV.

II
De rivier en haar ontdekkers

La Salle verzocht nederig om de toekenning van bepaalde privileges en die werden hem welwillend verleend door Lodewijk XIV, opgeblazener nagedachtenis. Het voornaamste hiervan was het privilege om wijd en zijd verkenningstochten te maken, forten te bouwen, continenten af te bakenen en dit alles over te dragen aan de koning en zelf voor de kosten te mogen opdraaien. In ruil hiervoor kreeg hij een paar gunsten, waaronder het monopolie op bizonhuiden. Hij besteedde verscheidene jaren en ongeveer al zijn geld aan het maken van gevaarlijke en zware reizen tussen Montréal en een fort dat hij had gebouwd aan de Illinois voordat hij er ten slotte in slaagde zijn expeditie zover uit te rusten dat hij op weg kon gaan naar de Mississippi.

En intussen hadden andere groepen meer geluk gehad. In 1673 trokken de koopman Joliet en de priester Marquette over land naar de oever van de Mississippi. Zij reisden over de Grote Meren, en van Green Bay met kano’s over de rivieren de Fox en de Wisconsin. Marquette had op de feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis plechtig beloofd dat als de Heilige Maagd hem zou toestaan de grote rivier te ontdekken, die rivier ter ere van Maria Conception zou heten. Hij hield woord. Alle ontdekkingsreizigers hadden in die tijd een troep priesters bij zich op hun reizen. De Soto had er vierentwintig. Ook La Salle had er verscheidene. De expedities zaten vaak zonder vlees en bijna zonder kleren, maar ze reisden nooit zonder het meubilair en de andere rekwisieten voor de mis. Ze waren er altijd op voorbereid om, zoals een van de typische chroniqueurs van die tijd het uitdrukte: ‘de hel uit te leggen aan de wilden.’

Op 17 juni 1673 bereikten de kano’s van Joliet en Marquette en hun vijf ondergeschikten de plaats waar de Wisconsin in de Mississippi uitmondt. Parkman schrijft: ‘Dwars voor hen stroomde een brede en snelle stroom langs de voet van hoge, in dichte bossen gehulde plateaus.’ Hij vervolgt: ‘Ze draaiden naar het zuiden en peddelden stroomafwaarts door een eenzaamheid die niet door het geringste spoor van mensen werd verbroken.’

De kano van Marquette werd geraakt door een grote meerval, wat hem hevig deed schrikken; en dat was niet onredelijk want de indianen hadden hem gewaarschuwd dat zijn reis roekeloos, en zelfs levensgevaarlijk was, want er zat een duivel in de rivier ‘wiens gebruik op grote afstand kon worden gehoord en die hen zou meetrekken in de spelonk waar hij huisde’. Ik heb zelf eens een meerval gezien die twee meter lang was en tweehonderdvijftig pond woog, en als die meerval van Marquette net zo’n knaap was als de mijne, dan had hij reden genoeg om te denken dat de brullende duivel van de rivier was gekomen.

Na verloop van tijd begonnen de bizons te verschijnen, in kudden grazend op de uitgestrekte prairies die in die tijd de rivier begrensden; en Marquette beschrijft de woeste en domme aanblik die de oude stieren boden terwijl ze door de verwarde manen, die hen bijna verblindden, staarden naar de indringers.

De reizigers trokken behoedzaam voort:

==

Gingen ’s avonds aan land en maakten een vuur om hun avondmaal te koken; doofden het vervolgens, gingen weer aan boord, peddelden nog een stukje verder en gingen in de rivier voor anker en lieten een man de wacht houden tot de morgen.

==

Dit deden ze dag in dag uit en nacht in nacht uit; en na verloop van twee weken hadden ze niet één menselijk wezen gezien. De rivier was toen ontzaglijk verlaten. En voor het grootste deel van haar loop is zij dat nog steeds.

Maar na twee weken ontdekten ze op een dag voetstappen in de modder van de westelijke oever – een Robinson Crusoe-achtige ervaring die je ook nu nog een rilling bezorgt als je er onverwacht over leest. Ze waren gewaarschuwd dat de indianen langs de rivier net zo woest en genadeloos waren als de rivierduivel en dat ze iedereen die in de buurt kwam zonder provocatie vermoordden. Maar dat gaf niets, Joliet en Marquette trokken het land in op zoek naar de eigenaars van de sporen. Na verloop van tijd vonden ze hen, werden gastvrij ontvangen en kregen een gul onthaal – als begroet te worden door een indiaans opperhoofd dat al zijn vodden heeft afgelegd teneinde zo goed mogelijk voor de dag te komen tenminste een gastvrije ontvangst is en als uitgebreid getrakteerd te worden op vis, pap en allerlei wild, waaronder hond, en deze dwaze dingen in de mond gestoken te krijgen door niet van handschoenen voorziene indianenvingers, een gul onthaal is. De volgende morgen begeleidden het opperhoofd en zeshonderd leden van zijn stam de Fransen naar de rivier en namen hartelijk afscheid van ze.

Op de rotsen boven de tegenwoordige stad Alton ontdekten ze een aantal ruwe en fantastische indiaanse schilderingen, waarvan ze een beschrijving geven. Op korte afstand stroomafwaarts ‘stortte een vloed van gele modder zich woedend dwars in de rustig stromende blauwe Mississippi, kokend, kolkend, en stammen, takken en ontwortelde bomen met zich meesleurend’. Ze waren bij de monding van de Missouri ‘de woeste rivier’ die ‘neerdalend van haar dolle vlucht door het uitgestrekte barbaarse onbekende haar troebele vloed uitstortte in de boezem van haar zachtmoedige zuster’.

Na verloop van tijd passeerden ze de monding van de Ohio. Ze kwamen langs dichte bamboebossen, ze dreven dag in dag uit verder over de doodstille en verlaten rivier, dommelend in de nauwelijks toereikende schaduw van geïmproviseerde zonnetenten en puffend van de hitte. Ze ontmoetten en wisselden beleefdheden uit met nog een groep indianen en ten slotte bereikten ze (ongeveer een maand na hun vertrek) de monding van de Arkansas, waar een horde gillende indianen ze tegemoet kwam stormen om ze te vermoorden; maar ze smeekten de Heilige Maagd om hulp, met als gevolg dat er in plaats van een gevecht een feest kwam, met volop aangename palaver en jokkernij.

Ze waren er nu voldoende van overtuigd dat de Mississippi niet uitkwam in de Golf van Californië of in de Atlantische Oceaan. Ze geloofden dat zij uitkwam in de Golf van Mexico. Nu keerden ze terug en brachten hun grote nieuws naar Canada.

Maar geloven is niet hetzelfde als bewijzen. Het bleef voorbehouden aan La Salle om het bewijs te leveren. Hij werd door de ene irritante tegenslag na de andere opgehouden, maar kon uiteindelijk tegen het eind van 1681 aan zijn expeditie beginnen. Midden in de winter begonnen hij en Henri de Tonty, zijn onderbevelhebber en de zoon van Lorenzo Tonty, de uitvinder van het tontinestelsel, met een gevolg van achttien uit New England overgebrachte indianen en drieëntwintig Fransen aan hun tocht langs de Illinois. Ze trokken in een lange rij te voet over het ijs van de bevroren rivier en sleepten hun kano’s op sleden achter zich aan.

Bij het Peoriameer troffen ze open water en vandaar peddelden ze naar de Mississippi en wendden de steven zuidwaarts. Ze ploegden door velden van drijvend ijs, langs de monding van de Missouri, na verloop van tijd langs de monding van de Ohio en ‘voortglijdend langs de uitgestrekte en verlaten moerassen aan weerskanten van de rivier, gingen ze op 24 februari aan land in de buurt van de Third Chickasaw Bluffs,’ waar ze halt hielden en Fort Prudhomme bouwden.

‘En weer,’ schrijft Parkman, ‘gingen ze op weg; en met ieder stuk dat ze vorderden op hun avontuurlijke tocht werden er meer geheimen van deze uitgestrekte nieuwe wereld onthuld. Meer en meer kwamen ze in het domein van de lente. Het wazige zonlicht, de warme, doezelige atmosfeer, het tere groen en de ontluikende bloemen verkondigden het nieuwe begin van het leven der natuur.’

Dag in dag uit dreven ze in de schaduw van de dichte wouden door de wijde bochten van de rivier, tot ze uiteindelijk aankwamen bij de monding van de Arkansas. Aanvankelijk werden ze door de bewoners van deze streek op dezelfde manier begroet als Marquette vóór hen – met het dreunen van de oorlogstrom en het zwaaien van wapens. In het geval van Marquette loste de Heilige Maagd de moeilijkheden op; de vredespijp verrichtte die taak voor La Salle. De blanken en de indianen schudden elkaar de hand en waren drie dagen lang bij elkaar te gast. Toen richtte La Salle, met bewondering gadegeslagen door de wilden, een kruis op met het wapen van Frankrijk, en nam – naar het onbeschaamde gebruik van die dagen – namens de koning het hele land in bezit terwijl de priester de beroving met een vroom gezang wijdde. De priester verklaarde door middel van gebaren de mysteries van het geloof ter stichting van de wilden; en stelde ze zo met eventuele bezittingen in de hemel schadeloos voor de zekere eigendommen waarvan ze zojuist waren beroofd. En La Salle bracht, eveneens in gebarentaal, deze eenvoudige kinderen van het woud tot betuigingen van trouw aan Lodewijk de Riekende, aan gene zijde van het water. Niemand lachte om de kolossale ironie van het geheel.

Deze voorstelling werd opgevoerd op de plek waar het toekomstige stadje Napoleon in Arkansas zou komen, en daar werd het eerste kruis op de oevers van de grote rivier opgericht. De ontdekkingsreis van Marquette en Joliet eindigde op dezelfde plaats, de plek van het toekomstige stadje Napoleon.

Drie van de vier gedenkwaardige gebeurtenissen rond de ontdekking en de verkenning van de machtige rivier speelden zich derhalve toevallig af op een en dezelfde plek. Dat is een hoogst eigenaardige eer als je er wat langer over nadenkt. Frankrijk stal dat uitgestrekte land op die plek, het toekomstige Napoleon; en na verloop van tijd zou Napoleon zelf het land weer teruggeven – het onrecht goedmaken, niet tegenover de eigenaars, maar tegenover hun blanke Amerikaanse erfgenamen.

De reizigers trokken verder, gingen hier en daar aan land, ‘passeerden de sindsdien historisch geworden plaatsen waar Vicksburg en Grand Gulf zouden komen’, en bezochten een indrukwekkende indiaanse vorst in het Techegebied, wiens residentie een aanzienlijke stad was van in de zon gebakken bakstenen vermengd met stro – betere huizen dan vele van de exemplaren die daar tegenwoordig staan. Het huis van het opperhoofd bevatte een ontvangkamer van vijftien bij vijftien meter, en daar ontving hij Tonty, omringd door zestig oude mannen in witte mantels. Er stond een tempel in de stad met een aarden muur eromheen, die versierd was met de schedels van vijanden die waren geofferd aan de zon.

De reizigers brachten een bezoek aan de Natchez-lndianen, in de buurt van de plek waar de tegenwoordige stad van die naam ligt en vonden daar een ‘religieus en politiek despotisme, een bevoorrechte klasse die afstamde van de zon, een tempel en een heilig vuur’. Het moet geweest zijn alsof ze weer thuis waren; eigenlijk was het hier beter dan thuis, want hier was geen Lodewijk XIV.

Nog een paar dagen gingen snel voorbij en La Salle stond in de schaduw van zijn kruis, bij de samenloop van de wateren uit Delaware, Itasca en van de gebergten vlak bij de Atlantische Oceaan met het water van de Golf van Mexico; zijn taak was beëindigd, zijn wonder verricht. Parkman vat het aan het eind van zijn fascinerende relaas, als volgt samen:

==

Die dag verkreeg het Franse rijk op perkament een ontzagwekkende uitbreiding. De vruchtbare vlakten van Texas, het uitgestrekte bekken van de Mississippi, van de bevroren bronnen in het noorden tot de drukkende, hete kust van de Golf, van de beboste bergruggen van de Appalachen tot de kale toppen van de Rocky Mountains – een gebied van savannen en wouden, door de zon opengebarsten woestijnen en grazige prairies, doorstroomd door duizend rivieren, doorkruist door duizend oorlogszuchtige stammen, dit alles kwam onder de scepter van de sultan van Versailles, en allemaal krachtens de zwakke stem van een man die een paar honderd meter verderop niet meer te horen was.

III
Fresco’s uit het verleden

Nu leek de rivier klaar te zijn voor het grote werk. Maar nee, de vestiging van bevolking langs haar oevers was al net zo’n rustig, weloverwogen en tijdverslindend proces als het verkennen en openleggen van de rivier waren geweest.

Nadat de Mississippi verkend was, verstreken er zeventig jaar voordat er een noemenswaardig aantal mensen langs de oevers woonde; en het duurde nog bijna vijftig jaar voordat er van handelsverkeer sprake was. Tussen het moment dat La Salle de rivier had opengelegd en het moment waarop er iets plaatsvond dat begon te lijken op een regelmatig en actief handelsverkeer, hadden zeven vorsten op de Britse troon gezeten, was Amerika onafhankelijk geworden, waren Lodewijk XIV en Lodewijk XV gestorven en verrot, was de Franse monarchie ten onder gegaan in de rode vloedgolven der revolutie en was Napoleon een naam die je steeds vaker begon te horen. Het ging in die tijd inderdaad allemaal met een slakkengangetje.

De eerste goederen werden over de rivier vervoerd in grote, platboomde schuiten, die kielboten en broadhorns werden genoemd. Deze schuiten kwamen met behulp van de stroming en hun eigen zeilen uit het noorden naar New Orleans, wisselden daar van lading en werden met oneindig veel moeite weer teruggejaagd en -geboomd. De reis naar New Orleans en terug duurde soms negen maanden. Dit verkeer nam zo toe, dat er op den duur hele horden ruige en geharde kerels emplooi in vonden. Mannen zonder opvoeding of scholing, dapper, stoïcijns als zeelui onder enorme ontberingen, zware drinkers, feestvierders in verderfelijke oorden als het Natchez-under-the-hill van die dagen, harde vechtjassen en zonder uitzondering grote waaghalzen, uitgelaten op een lompe manier, dol op platte grappen, grof in de mond; ze smeten met hun geld, waren aan het eind van de reis platzak, ze waren verzot op barbaarse snuisterijen en ze schepten verschrikkelijk op. Maar de meesten waren eerlijk, betrouwbaar, hielden zich aan hun woord en deden hun plicht, en waren vaak ongelooflijk edelmoedig.

Na verloop van tijd begon de raderboot haar intrede te doen. Toen bleven deze mannen gedurende een periode van vijftien, twintig jaar met hun kielboten de rivier afzakken, terwijl de raderboten het stroomopwaartse verkeer verzorgden. De kielboten werden in New Orleans verkocht en de opvarenden keerden als dekpassagiers op de raderboten naar huis terug.

Maar na verloop van tijd was het aantal raderboten zo gegroeid en hun snelheid zo toegenomen, dat ze het hele handelsverkeer naar zich toe konden trekken; en met de kielboten was het eens en voor altijd afgelopen. De mannen die erop hadden gevaren werden dekknecht, bootsman of loods op een raderboot; en als ze geen werk konden vinden op een raderboot, gingen ze varen op een kolenlichter uit Pittsburgh of op een vlot van dennenstammen dat in de bossen rond de oorsprong van de Mississippi was samengesteld.

In de tijd dat de raderboten hun grootste bloeiperiode doormaakten, was de hele rivier dichtbezaaid met kolenlichters en houtvlotten, die allemaal met handkracht werden bestuurd en waarop ware hordes van de ruige figuren die ik heb geprobeerd te beschrijven werk vonden. Ik kan me de stoet machtige houtvlotten nog herinneren die ieder jaar toen ik nog klein was langs Hannibal kwam glijden – ongeveer een hectare heerlijk geurend hout per vlot, een bemanning van vijfentwintig man of meer, een stuk of drie, vier wigwams op diverse plaatsen op het uitgestrekte vlot als beschutting bij slecht weer – en ik wist nog hoe onbeschaafd de grote bemanningen waren en wat een praatjesmakers het altijd waren, die mannen van de vroegere kielboten en hun opvolgers die vol bewondering hun voorbeeld volgden; want we zwommen altijd honderden meters de rivier op om een stuk op de vlotten mee te varen.

Als voorbeeld van de taal en gewoonten op de kielboten en van dat nu vervlogen en vrijwel helemaal vergeten leven op de vlotten, voeg ik hier een hoofdstuk in van een boek waar ik de afgelopen vijf, zes jaar bij vlagen aan heb gewerkt en dat misschien over nog vijf, zes jaar wel af zal zijn. Het boek gaat over een aantal belevenissen van een doodgewone dorpsjongen, Huck Finn, de zoon van de dorpsdronkaard zoals ik die in mijn jaren in het Westen heb gekend. Hij is weggelopen bij zijn hinderlijke vader en bij een hinderlijk goede weduwe, die een brave, waarheidslievende en oppassende jongen van hem wil maken. En samen met hem is ook een slaaf van de weduwe ontsnapt. Ze hebben een klein stuk van een houtvlot gevonden (het is hoog water, midden in de zomer) en drijven ’s nachts de rivier af en verstoppen zich overdag in de wilgenbosjes – op weg naar Cairo; daar wil de neger in het hart van de vrije staten zijn vrijheid zoeken. Maar zonder dat ze het weten, drijven ze in de mist voorbij Cairo. Na een tijdje beginnen ze te vermoeden wat er gebeurd is en Huck Finn besluit een einde te maken aan de ellendige spanning door naar een reusachtig vlot toe te zwemmen, dat ze in de verte hebben gezien, onder dekking van de duisternis aan boord te kruipen en de benodigde informatie af te luisteren.

==

Maar als je jong bent heb je niet veel geduld als je ergens achter wilt komen. We hadden het erover en Jim zei dat het toch zo’n donkere nacht was dat je makkelijk naar het grote vlot toe kon zwemmen en aan boord kruipen om de gesprekken af te luisteren. Ze zouden over Cairo zitten te praten omdat ze misschien van plan waren om daar aan de wal te gaan om de bloemetjes buiten te zetten; in ieder geval zouden ze daar een boot naar de wal sturen om whisky of vers vlees of andere dingen te kopen. Jim was behoorlijk slim, voor een neger: hij had zowat altijd een goed plan als je er een nodig had.

Ik stond op, gooide mijn spullen uit, dook de rivier in en zwom in de richting van het licht van het vlot. Toen ik dichterbij kwam deed ik langzaam aan en zwom voorzichtig tot bij het vlot. Maar de kust was veilig – er stond niemand aan de stuurriemen. En dus zwom ik langs het vlot tot ik zowat op de hoogte was van het kampvuur in het midden, klom aan boord en kroop tussen een paar stapels planken aan de bovenwindse kant van het vuur. Ze waren met z’n dertienen – de mannen die de wacht hadden. En het was een behoorlijk ruig stel. Ze hadden een kruik en een stuk of wat tinnen kroezen en ze zorgden ervoor dat de kruik niet lang op een plaats bleef. Een van hen was aan het zingen – meer brullen, eigenlijk – en het was geen mooi lied, in elk geval niet voor in een salon. Hij brulde door zijn neus en haalde op het laatste woord van elke regel extra lang uit. Toen hij uitgezongen was gooiden ze er met z’n allen een soort indiaanse oorlogskreet tegenaan en toen kwam er nog een lied. Het begon zo:

==

—Er was een vrouw in onze stad,

—In onze stad woonde zij.

—Die hield van d’r man met héél d’r hart,

—Maar van een ander twee keer zo veel.

==

—Zingen tierelierelierelier,

—Teliere liere lier tereee,

—Ze hield van d’r man met héél d’r hart,

—Maar van een ander twee keer zo veel.

==

Enzovoorts – veertien coupletten. Het was nogal niet slecht en toen hij weer aan een couplet wou beginnen zei een van de mannen dat het een lied was waar de melk zuur van werd, en een andere zei: ‘Kan het effe zonder?’ En een derde zei hem dat hij beter een stuk kon gaan wandelen. Ze hielden hem voor de gek totdat hij kwaad werd en opsprong, de anderen begon uit te vloeken en zei dat hij ze stuk voor stuk zou krijgen.

Ze zouden net met z’n allen op hem af gaan, toen de grootste van de ploeg overeind sprong en zei: ‘Blijf maar zitten, heren. Laat hem maar aan mij over; ik neem hem wel.’

Toen sprong hij drie keer omhoog en klapte iedere keer zijn hielen tegen elkaar. Hij gooide zijn hertenleren jas met franjes uit en zei: ‘Blijf liggen tot hij gevild is’; en hij smeet zijn hoed neer, waar allemaal linten op zaten, en zei: ‘Blijf liggen tot ik hem uit zijn lijden heb verlost.’

Toen sprong hij omhoog en sloeg weer een kuitenflikker en schreeuwde: ‘Hatsjee! Ik ben de enige echte lijkenbouwer met de ijzeren kaken en de geelkoperen ingewanden uit de wildernis van Arkansas! Hier ben ik! Ik ben de man die ze de Snelle Dood en Diepe Verdoemenis noemen! Zoon van een tornado, kleinzoon van een aardbeving, halfbroer van de cholera en bijna verwant aan de pokken van mijn moederskant! Ik eet negentien alligators en een vat whisky voor mijn ontbijt als ik goed gezond ben, en een schepel ratelslangen en een lijk als ik me niet goed voel! Ik splijt de eeuwige rotsen door ernaar te kijken en ik overstem de donder als ik praat! Hatsjee! Allemaal achteruit, zodat ik me goed kan bewegen! Bloed is wat ik drink en het gejammer van de stervenden is wat ik graag hoor! Richt uw blik op mij, heren, en zoek dekking en hou de adem in, want ik laat mezelf gaan!’

En terwijl hij dit alles uitbrulde schudde hij woest kijkend met zijn kop, paradeerde zo’n beetje rond in een klein kringetje, stroopte zijn mouwen op en sloeg zich met een vuist op de borst, met de kreet: ‘Kijk goed naar me, heren!’ Toen hij klaar was sprong hij drie keer omhoog en sloeg zijn hielen tegen elkaar, en brulde: ‘Hatsjee! Ik ben de grootste vechtersbaas die er op de wereld bestaat!’

Toen duwde de man die begonnen was zijn vilthoed scheef over zijn rechteroog, boog zich naar voren, met zijn rug ingezakt en zijn ondereind een flink stuk naar achteren, maakte inhalende bewegingen met zijn vuisten voor zijn lichaam en liep zo, opzwellend en snuivend een keer of drie in een klein kringetje rond. Toen richtte hij zich op, sprong omhoog en sloeg zijn hielen drie keer tegen elkaar voordat hij weer landde (dat veroorzaakte een gejuich) en begon te schreeuwen: ‘Beef en sidder, want het uur van je ondergang is gekomen! Hou me op de grond, want ik voel mijn krachten opkomen! Hatsjee! Ik ben een kind der zonde, laat me niet op gang komen! Rookglas voor allemaal! Kijk niet naar me met het blote oog, heren! Als ik zin heb in een verzetje, brei ik een sleepnet van de meridianen en de parallellen om walvissen te vangen in de Atlantische Oceaan! Ik krab me op mijn hoofd met bliksemschichten en wieg mezelf in slaap met de donder! Als ik het koud heb, kook ik de Golf van Mexico bij wijze van badwater; heb ik het warm, dan wuif ik mezelf koelte toe met een wervelstorm; als ik dorst heb zuig ik een wolk leeg alsof het een spons is; als ik honger heb en de aarde afstroop, laat ik hongersnood in mijn spoor achter! Hatsjee! Beef en sidder! Ik leg mijn hand op de zon en maak het nacht op aarde; ik bijt een stuk uit de maan en versnel de seizoenen; ik schud mezelf en verpulver de bergen! Gebruik een stuk leer om naar me te kijken – doe het niet met het blote oog! Ik ben de man met het versteende hart en darmen van ketelplaat! Met het afslachten van kleine gemeenschappen vul ik mijn vrije tijd, het vernietigen van hele volkeren is mijn echte levensvervulling! De grenzeloze uitgestrektheid van de Amerikaanse woestijn is mijn privédomein en ik begraaf mijn doden in mijn eigen grond!’ Hij sprong omhoog en sloeg weer drie kuitenflikkers voordat hij landde (hij werd opnieuw toegejuicht) en toen hij neerkwam, riep hij uit: ‘Sidder en beef! Het Kind der Rampspoed is gekomen!’

Toen begon die andere weer te paraderen en te schreeuwen – de eerste, die ze Bob noemden; daarna kwam het Kind der Rampspoed weer, en het was allemaal nog veel erger dan de eerste keer; en toen gingen ze tegelijk aan de gang, en draaiden om elkaar heen en staken hun vuisten bijna in elkaars gezicht en schreeuwden en gilden als indianen. Toen begon Bob het Kind uit te schelden en schold het Kind op zijn beurt Bob uit; daarna maakte Bob het Kind uit voor alles wat mooi en lelijk was en reageerde het Kind met de smerigste taal die er bestond. Toen sloeg Bob het Kind de hoed van het hoofd en het Kind raapte hem op en schopte de hoed met de linten van Bob een paar meter verderop. Bob ging hem halen en zei dat het niet gaf, hij was nog niet klaar met hem, want hij onthield altijd alles en vergaf nooit iets, en dus moest het Kind maar uitkijken want er kwam een tijd dat hij het zou betalen met zijn beste bloed, zowaar als hij (Bob) daar stond. Het Kind zei dat niemand met meer verlangen uitkeek naar dat moment en dat hij Bob nu eens en voor altijd waarschuwde om hem nooit meer voor de voeten te komen, want hij zou niet rusten voordat hij in diens bloed had gestaan, want zo was hij nu eenmaal, al wilde hij hem nu sparen omwille van zijn gezin, als hij dat had.

Ze bewogen zich nu allebei langzaam bij elkaar vandaan, grauwend en met hun hoofd schuddend en bleven dreigen wat ze wel niet zouden doen, toen een klein kereltje met zwarte bakkebaarden overeind sprong en zei: ‘Hier komen, stelletje grote lafbekken dat jullie zijn, dan grijp ik jullie allebei tegelijk.’

En hij deed het nog ook. Hij greep ze beet, smeet ze van links naar rechts, schopte ze in het rond en sloeg ze sneller tegen de vlakte dan ze overeind konden komen. Voordat ze twee minuten verder waren, jankten die twee kerels als honden – en de rest zat te schreeuwen en te lachen en te klappen en te roepen van: ‘Zet ’m op, Lijkenbouwer!’ ‘Grijp ’m, Rampspoed!’ ‘Goed gedaan, Davy!’ Het was een herrie van heb ik jou daar. Aan het eind hadden Bob en het Kind rode neuzen en een blauw oog. Davy dwong ze te bekennen dat ze achterbakse lafaards waren en nog niet goed genoeg om te eten met een hond of te drinken met een nikker; en toen gaven Bob en het Kind elkaar heel plechtig een hand en zeiden dat ze elkaar altijd al gerespecteerd hadden en dat ze bereid waren te vergeten en vergeven. En daarna gingen ze hun gezichten wassen in de rivier en op dat ogenblik klonk het bevel dat iedereen zich moest klaarhouden voor een oversteek. Een paar gingen er naar voren om de stuurriemen te bedienen en de rest nam de riemen achterop.

Ik bleef een kwartier stil liggen wachten en rookte een pijp die een van hen binnen mijn bereik had laten liggen. Toen was de oversteek gemaakt en kwamen de mannen weer terugklossen, namen een slok en gingen door met kletsen en zingen. En toen haalden ze een oude fiedel tevoorschijn; een van hen speelde erop en een ander klapte het ritme, zoals de negers dat doen, en de rest stortte zich op een onvervalste ouderwetse danspartij. Dat hielden ze niet erg lang vol zonder buiten adem te raken, dus zaten ze even later weer rond de kruik.

Ze zongen ‘Jolly, Jolly Raftsman’s the Life for Me’, met een stevig refrein, en kregen het toen over het onderscheid tussen verschillende varkens en hun verschillende gewoontes; en daarna over vrouwen en hun verschillende gewoontes; en toen over de beste manier om een brandend huis te blussen; toen over wat er moest gebeuren met de indianen; en toen over wat een koning moest doen, en wat hij verdiende; en daarna over hoe je katten aan het vechten moest krijgen; en daarna over wat je moest doen als iemand een toeval had; en toen over de verschillen tussen rivieren met helder water en met troebel water. De man die ze Ed noemden zei dat het modderige water van de Mississippi gezonder was dan het heldere water van de Ohio. Hij zei dat je, als je een kan van dat gele Mississippiwater een tijdje liet staan, ongeveer een centimeter modder op de bodem overhield, al naargelang de waterstand in de rivier, en dat het water dan niks beter was dan water uit de Ohio – je moest er juist in blijven roeren, en als het laagwater was moest je zorgen dat je altijd wat modder bij de hand had om het water op de goede dikte te brengen.

Het Kind der Rampspoed zei dat dat waar was; hij zei dat de modder heel voedzaam was en dat iemand die Mississippiwater dronk maïs kon kweken in zijn maag, als hij dat wilde. Hij zei: ‘Je hoeft alleen maar naar de kerkhoven te kijken. Een boom op een kerkhof in Cincinnati wordt nog geen meter hoog, maar in Saint Louis heb je er van meer dan tweehonderd meter. Komt allemaal door het water dat de lui hebben gedronken voordat ze eronder gestopt zijn. Een lijk uit Cincinnati doet niets voor de grond.’

En ze hadden het erover dat het water van de Ohio zich nooit wilde vermengen met dat van de Mississippi. Ed zei dat als de Mississippi aan het wassen was, terwijl de Ohio laag stond, dat je dan aan de oostkant van de Mississippi wel honderd kilometer of meer een stuk helder water had, en als je dan een paar honderd meter uit de wal was, het water opeens helemaal troebel en geel werd. Toen hadden ze het erover hoe je de schimmel uit je tabak moest houden en toen stapten ze over op spoken en vertelden een hoop verhalen over wat andere mensen hadden gezien.

Maar Ed zei: ‘Waarom vertelt niemand iets wat hij zelf heeft meegemaakt? Luister maar eens naar mij. Vijf jaar terug zat ik op een vlot dat net zo groot was als dit en op een heldere nacht met sterren waren we ook hier in de buurt. Ik had de wacht, ik had de leiding bij de stuurboordsriem vooruit en een van mijn maten was een zekere Dick Allbright. Hij kwam aanlopen naar waar ik zat, voor op het vlot – hij gaapte en rekte zich uit – en bukte zich aan de rand van het vlot en plensde water in zijn gezicht, kwam bij me zitten, haalde zijn pijp te voorschijn en had hem net gestopt, toen hij zei: “Hé? Is dat niet waar Buck Miller woont, daarginds in de bocht?”

“Dat klopt,” zeg ik. “Hoezo?” Hij legt zijn pijp neer en steunt zijn hoofd in zijn handen en zegt: “Ik dacht dat we al verder naar beneden zouden zijn.” Ik zeg: “Dat dacht ik ook, toen ik afgelost werd” – we liepen zes uur op en zes uur af – “maar de jongens hebben me verteld,” zeg ik, “dat het vlot het afgelopen uur zowat niet vooruit leek te komen, al gaat het nu best goed,” zeg ik.

Het leek of hij kreunde en hij zegt: “Ik heb een vlot al eens eerder zo zien doen, hier in de buurt. Ik geloof dat er de laatste jaren zowat geen stroom meer staat boven deze bocht,” zegt hij.

Daarna tilde hij een paar keer zijn hoofd op en tuurde links en rechts het water af. En daardoor begon ik hetzelfde te doen. Je doet altijd wat je iemand anders ook ziet doen, al heb je geen idee waarom. Even later zag ik iets zwarts schuin achter ons aan stuurboord op het water drijven. Ik zag dat hij er ook naar zat te kijken. Ik zeg: “Wat is dat?”

Hij zegt, een tikje ongeduldig: “Da’s alleen maar een lege ouwe ton.”

“Een lege ton?” zeg ik. “Een verrekijker is niks, vergeleken bij jouw ogen. Hoe weet je nou dat het een lege ton is?”

“Ik weet het niet. Het zal wel geen ton wezen, maar ik dacht dat het er een was,” zegt hij.

“Ja,” zeg ik, “dat kan het zijn, maar het kan van alles wezen. Je kan er niks van zeggen op deze afstand.”

Omdat we niks anders te doen hadden, bleven we ernaar kijken. Na een tijdje zei ik: “Hoor es, Allbright, dat ding haalt ons in, volgens mij.”

Hij zei geen stom woord. Het zwarte ding kwam steeds dichterbij en ik dacht dat het een hond was die zowat uitgeput was geraakt. Om kort te gaan, we schoven de volgende oversteek in en het ding dreef door een baan maanlicht op het water, en verdomd, het wás een ton. Ik zeg: “Dick Allbright, waarom dacht je dat het een ton was toen het nog zowat een kilometer bij ons vandaan was?”

Hij zegt: “Ik weet het niet.”

Ik zeg: “Zeg op, Allbright.”

Hij zegt: “Goed, ik wist dat het een ton was. Ik heb hem al eerder gezien. Er zijn een hoop mensen die hem gezien hebben. Ze zeggen dat het een betoverde ton is.”

Ik riep de rest van de wacht erbij en toen ze bij ons naar de ton stonden te kijken, vertelde ik wat Dick had gezegd. De ton dreef nu naast ons en ging niet harder meer dan wij. Hij dreef een meter of zeven bij het vlot vandaan. Een paar wilden hem aan boord halen maar daar had de rest geen zin in. Dick Allbright zei dat de ton ongeluk bracht op vlotten waar ze er iets mee uithaalden. De aanvoerder van onze ploeg zei dat hij daar niet in geloofde. Hij zei dat de ton op ons inliep omdat hij iets meer stroom mee had dan wij. Hij zei dat we hem over een tijdje wel kwijt zouden raken.

En dus begonnen we over iets anders en we zongen een liedje en we dansten wat. En daarna riep de schipper weer om een liedje, maar de lucht begon dicht te trekken en die ton bleef maar op dezelfde plek meedrijven, en ergens ging dat liedje niet zo lekker, dus we maakten het niet af en er werd niet gejoeld erna. Het werd een beetje stil; niemand zei meer wat. Toen begon iedereen tegelijk te praten en eentje vertelde een grap, maar het hielp niks, niemand lachte en zelfs de knaap die hem vertelde lachte niet, en dat zie je niet vaak. We gingen allemaal zo’n beetje somber naar die ton zitten kijken en niemand was op zijn gemak. Ik zal je vertellen, het werd donker en bladstil, en toen begon de wind zo’n beetje te kreunen en het begon te bliksemen en te donderen. En even later was het noodweer en halverwege de bui verloor een man die naar achteren rende zijn evenwicht en struikelde en verzwikte zijn enkel, zodat hij niet meer kon werken. De jongens schudden hun hoofd. En elke keer dat het bliksemde, zagen we die ton daar drijven, met blauwe lichtjes eromheen. We keken steeds of we hem zagen. Maar tegen dat het licht begon te worden was hij verdwenen. Toen het dag was, zagen we hem nergens meer en dat speet niemand.

Maar de volgende avond, om een uur of halfnegen, toen de stemming er goed inzat, toen dook hij weer op en ging op dezelfde plek aan stuurboord liggen. Er werd geen lol meer getrapt, iedereen werd stil, niemand zei meer wat; je kreeg ze niet meer aan de gang, ze konden alleen nog maar somber naar die ton zitten staren. Het begon weer te betrekken. Toen de andere ploeg bovenkwam, bleef de vrije wacht aan dek, in plaats van te gaan slapen. De hele nacht onweerde het – en weer ging er halverwege iemand door zijn enkel waardoor hij moest afnokken. Tegen de ochtend verdween de ton en niemand zag hem gaan.

Iedereen was de hele volgende dag somber gestemd, en niet omdat niemand de drank aanraakte – dat niet. Ze waren stil maar ze dronken meer dan normaal – niet samen, maar iedereen op zijn eentje, zonder dat er anderen bij waren.

Na zonsondergang ging de vrije wacht niet naar beneden. Niemand zong, niemand zei wat, ze zwierven ook niet over het vlot, maar hokten allemaal zo’n beetje op een kluitje bij elkaar, voorop, en daar zaten ze twee uur lang, zonder een woord te zeggen, allemaal een kant op te turen; af en toe slaakte er eentje een diepe zucht. En toen verscheen die ton weer. Hij ging op zijn oude plaatsje liggen en bleef daar de hele nacht; niemand ging slapen. Na middernacht kwam het noodweer ook weer terug. Het werd stikdonker, de regen kwam met bakken naar beneden, hagel erbij, de donder ging tekeer dat horen en zien je verging, de wind raasde en de bliksem zette alles in een witte lichtgloed, zodat je het hele vlot kon zien alsof het klaarlichte dag was; de hele rivier was wit van het schuim, zo ver als je kon kijken, en daar dobberde die ton naast ons, net als voorheen. De schipper stuurde de mannen naar de riemen voor een oversteek, maar niemand ging – ze hielden hun enkels liever heel, zeiden ze. Ze vertikten het zelfs om gewoon naar achteren te lópen. En op hetzelfde ogenblik splijt de hemel open en worden twee man van de achterploeg door de bliksem gedood en twee gewond. En niet zo maar gewond. Ze verzwikten hun enkels!

De ton verdween tussen twee weerlichten in, tegen de ochtend. Niemand kreeg die ochtend een hap door zijn keel. De mannen stonden met zijn tweeën of drieën zachtjes te praten, maar niemand kwam bij Dick Allbright in de buurt. Ze lieten hem allemaal links liggen. Als hij in de buurt van een paar anderen kwam, liepen die elk een andere kant op. Niemand wou samen met hem aan een riem staan. De schipper liet alle roeiboten op het vlot trekken en stond niet toe dat de doden aan wal gebracht werden om begraven te worden; hij dacht niet dat iemand nog terug zou komen als hij eenmaal aan de wal was, en hij had gelijk.

Toen het donker was kon je duidelijk zien dat er moeilijkheden zouden komen als die ton weer opdook; iedereen liep dreigend te mompelen. Er waren er heel wat die Allbright wilden vermoorden omdat hij de ton op andere reizen ook al had gezien, en dat zag er niet best uit. Er waren er ook die hem aan de wal wilden zetten. En een paar zeiden er: “Laten we met z’n allen aan de wal gaan als die ton weer komt.”

Zo stonden ze met z’n allen voor op het vlot te fluisteren en te kijken of ze de ton zagen, en kijk, daar kwam hij weer aan. Daar kwam hij langzaam maar zeker weer aandrijven en bleef op zijn vaste plekje liggen. Je kon een speld horen vallen. Toen kwam de schipper er aan en hij zegt: “Jongens, stel je niet aan als kleine kinderen. Ik wil niet dat die ton ons helemaal tot New Orleans blijft achtervolgen, en dat willen jullie ook niet. Goed, wat is de beste manier om dat te voorkomen? Verbranden, dat is het beste. Ik ga hem aan boord halen.” En voordat iemand iets kon zeggen, dook hij het water in.

Hij zwom erheen en toen hij hem voor zich uit terug naar het vlot duwde, schoven de mannen allemaal uit de buurt. Maar de ouwe trok de ton aan boord en sloeg het deksel open, en er zat een baby in! Jazeker; een poedelnaakte baby. En het was de baby van Dick Allbright; hij gaf toe dat het zo was.

“Ja,” zegt hij, terwijl hij zich eroverheen buigt. “Dat is mijn eigen ontslapen schat, mijn arme, gestorven Charles William Allbright zaliger,” zegt hij – hij kon zijn tong om de mooiste woorden heen vouwen die je maar kon bedenken, en voor je neerleggen zonder een ogenblikje te haperen. Ja, zei hij, hij had vroeger boven aan die bocht gewoond en op een avond had hij zijn kind de keel afgeknepen toen het huilde, per ongeluk – al was dat waarschijnlijk gelogen – en toen was hij bang geworden en had het in een ton onder de grond gestopt en was ervandoor gegaan, naar het noorden, en was op de vlotten gaan varen; dit was het derde jaar dat de ton hem had achtervolgd. Hij zei dat de ongelukken altijd klein begonnen en bleven komen totdat er vier man gedood waren. Daarna kwam de ton niet meer terug. Hij zei dat als de mannen het nog een nacht zouden volhouden – en zo ging hij door –, maar ze hadden er genoeg van. Ze haalden een boot om hem naar de wal te sleuren en te lynchen, maar opeens pakte hij het kind, drukte het huilend tegen zijn borst en sprong overboord en we hebben nooit meer iets van hem gezien of gehoord, die arme, gekwelde stakker, en van Charles William ook niet.’

‘Wie huilde er nou?’ vroeg Bob. ‘Allbright of de baby?’

‘Allbright natuurlijk. Ik zei toch dat die baby al drie jaar dood was? Hoe kon die nou huilen?’

‘Afgezien van hoe hij kon huilen – hoe was hij al die tijd goed gebleven?’ zei Davy. ‘Leg me dat maar es uit.’

‘Dat weet ik niet,’ zei Ed. ‘Maar hij was goed gebleven, dat is het enige dat ik weet.’

‘En wat hebben ze met die ton gedaan?’ zei het Kind der Rampspoed.

‘Die hebben ze overboord gegooid en hij zonk als een baksteen.’

‘Edward, kon je zien dat het kind gewurgd was?’ vroeg een ander.

‘Zat er een scheiding in zijn haar?’

‘Wat voor merk stond er op die ton?’ zei een kerel die ze Bill noemden.

‘Hé Edmund, heb je er ook nog papieren van?’ vroeg Jimmy.

‘Edwin, was jij soms een van die kerels die door de bliksem getroffen werden?’ vroeg Davy.

‘Nee, hij was het allebei,’ zei Bob. En ze begonnen allemaal te lachen.

‘Moet je niet een pilletje innemen, Edward? Je ziet een beetje pips rond je neus,’ vroeg het Kind der Rampspoed weer.

‘Kom nou, Eddy,’ zei Jimmy. ‘Voor de draad ermee; ik wed dat je een stukje van die ton hebt bewaard als bewijs. Als je ons nou het spongat laat zien, dan zullen we je allemaal geloven.’

‘Moet je horen, jongens,’ zei Bill. ‘We verdelen het. We zijn met z’n dertienen; ik kan best een dertiende wegwerken, als jullie de rest slikken.’

Ed stond kwaad op en riep dat ze allemaal ergens heen konden lopen, wat hij ze behoorlijk hard naar hun kop gooide, en toen liep hij vloekend weg, terwijl zij hem met z’n allen zo hard naschreeuwden en uitlachten dat je ze mijlenver kon horen.

‘Daar nemen we een meloen op, jongens,’ zei het Kind der Rampspoed, en hij begon in het donker tussen de planken te rommelen waar ik zat, en hij raakte me aan. Ik was warm en zacht en bloot, en dus zei hij ‘Ai!’ en sprong naar achteren.

‘Kom es met een lamp of een tak uit het vuur, er zit hier een slang zo groot als een koe!’

En dus kwamen ze aanrennen met een lantaarn en stonden met z’n allen naar me te kijken.

‘Kom eruit, onderkruipsel!’ zei er een.

‘Wie ben je?’ vroeg een ander.

‘Wat moet je hier? Zeg op, of je gaat overboord.’

‘Trek hem eruit, jongens. Pak hem bij zijn voeten.’

Ik begon te jammeren en kroop tussen de planken vandaan. Ze stonden me verbaasd te bekijken en het Kind der Rampspoed zegt: ‘Een vuile dief is het. Pak hem beet en smijt hem over de muur!’

‘Nee,’ zegt Bob. ‘We pakken de verf en schilderen hem helemaal lichtblauw, en dan smijten we hem over de muur.’

‘Dat doen we. Haal de verf, Jimmy.’

Toen de verf er was en Bob de kwast had gepakt en net wou beginnen, terwijl de anderen allemaal stonden te lachen en in hun handen te wrijven, begon ik te huilen en dat trok Davy zich aan, want hij zei: ‘Ophouden daarmee. Het is gewoon maar een jongen. Als iemand aan hem komt krijgt hij van mij een verfbeurt.’

En ik keek naar ze en een paar stonden er wel te grommen en te mompelen, maar Bob zette de verf neer en niemand anders pakte hem.

‘Kom mee naar het vuur, dan zullen we zien wat je hier uitvoert,’ zei Davy. ‘Ga zitten en vertel wat je daar moest. Hoe lang ben je al aan boord?’

‘Nog maar net, meneer,’ zei ik.

‘Hoe ben je dan zo snel opgedroogd?’

‘Dat weet ik niet. Ik ben meestal zo, meneer.’

‘Zo? Hoe heet je?’

Ik ging hem niet vertellen hoe ik heette. Ik wist niet wat ik moest zeggen, dus ik zei: ‘Charles William Allbright, meneer.’

Toen begonnen ze te brullen van het lachen – allemaal, en ik was blij dat ik dat had gezegd, want misschien kwamen ze van het lachen in een betere bui.

Toen ze uitgelachen waren, zei Davy: ‘Dat kan natuurlijk niet, Charles William. Je had in vijf jaar tijd nooit zo ver kunnen groeien en je was een baby toen je uit die ton kwam, weet je nog, en bovendien dood. Wees eerlijk, dan doet niemand je wat, als je niks kwaads in de zin hebt. Hoe heet je echt?’

‘Aleck Hopkins, meneer. Aleck James Hopkins.’

‘Goed, Aleck. Waar ben je vandaan gekomen?’

‘Van onze schuit. We liggen verderop in de bocht. Ik ben aan boord geboren. Pa heeft zijn hele leven hier in de buurt gevaren, en hij zei dat ik hierheen moest zwemmen om te vragen of u tegen een zekere Jonas Turner in Cairo wil zeggen dat...’

‘Maak ’m nou!’

‘Echt waar, meneer. Pa zei...’

‘Je tante zal je bedoelen!’

Ze begonnen allemaal te lachen en ik wou nog wat zeggen maar ze onderbraken me.

‘Hoor es hier,’ zei Davy, ‘je bent bang, dus zeg je maar wat. Zeg es eerlijk, woon je op een vrachtschuit of is dat gelogen?’

‘Ja, op een schuit. We liggen ginds in de bocht. Maar ik ben daar niet geboren. Dit is onze eerste reis.’

‘Dat begint er op te lijken. Wat kwam je hier uitvoeren? Stelen?’

‘Nee, meneer. Ik wou alleen maar een eindje meevaren. Dat doen jongens altijd.’

‘Dat weet ik ook wel. Maar waarom had je je verstopt?’

‘Ze jagen je soms van boord.’

‘Dat klopt. Misschien komen jullie om te stelen. Hoor es hier, als we je voor deze keer laten gaan, beloof je dan dat je het nooit meer doet?’

‘Reken maar, baas. Dat beloof ik.’

‘Vooruit dan. We zitten niet ver uit de wal. Overboord met je, en haal de volgende keer niet meer van die stomme streken uit. Er zijn vlotten waar ze je afgeranseld hadden tot je bont en blauw was.’

Ik ging niet iedereen een handje geven, maar dook overboord en zwom naar de wal. Toen Jim een tijdje later kwam aandrijven, was het grote vlot al niet meer te zien in de bocht. Ik zwom naar ons vlot en klom aan boord en ik was blij dat ik weer thuis was.

==

De jongen ontdekte niet wat hij wilde weten, maar zijn avontuur heeft de lezer de glimp van het leven op de vlotten en de kielboten gegeven die ik op deze plaats wilde opnemen.

Nu ben ik aangekomen bij een aspect van de glorietijd van de raderboten op de Mississippi, dat volgens mij ieders onverdeelde aandacht verdient – het wonderbaarlijke werk van de loodsen, zoals dat daar te zien was. Ik geloof dat er nergens ooit iets dergelijks is geweest.

IV
Jongensdromen

In mijn jeugd was er voor mij en mijn kameraden in ons dorp,2 op de westelijke oever van de Mississippi, maar één ambitie die we altijd koesterden. En dat was varen op de raderboten. We koesterden ook wel andere dromen van voorbijgaande aard, maar die waren dan ook slechts van voorbijgaande aard. Als er een circus kwam en weer vertrok werden we allemaal gegrepen door het brandende verlangen om clown te worden; de eerste troep zwartgeschminkte zangers die onze streek bezocht deed ons hunkeren naar dat soort leven; af en toe koesterden we de hoop dat God ons, als we een oppassend leven leidden, zou toestaan om zeerover te worden. De een na de ander raakten al die toekomstdromen in de vergetelheid. Maar het verlangen om op de raderboten te gaan werken bleef altijd bestaan.

Eens per dag arriveerde er stroomopwaarts, uit Saint Louis, een goedkope, opzichtig uitgemonsterde raderboot bij ons dorp, en een tweede kwam stroomafwaarts uit Keokuk. Voordat die boten kwamen was de dag prachtig, vol verwachting, na hun vertrek doods en leeg. Niet alleen wij jongens, maar het hele dorp voelde dit. Na al die jaren kan ik me die dagen nu nog precies voor de geest halen: het witte stadje dat ligt te soezen in het zonlicht van een zomermorgen, de lege, of nagenoeg lege straten, een paar winkelbedienden die voor de winkels in Water Street zitten, hun stoelen met de gevlochten zittingen achterover tegen de muur, kin op de borst, hoed over de ogen gezakt, diep in slaap – en op de grond genoeg houtsplinters om te kunnen zien waar ze zo moe van zijn geworden – een zeug en een nest biggen scharrelen langs de straat en doen goede zaken tussen de meloenschillen en -pitten, een stuk of wat eenzame stapeltjes vracht her en der verspreid op de rivierdijk, een stapel ronde stammen op de stenen glooiing van de aanlegplaats en de sterk riekende dorpsdronkaard ligt in de schaduw te slapen, een paar houtvlotten zijn aan het boveneind van de kade afgemeerd maar er is niemand om te luisteren naar het vredig kabbelende geluid van de golfjes tegen de stammen, de wijde Mississippi, de majestueuze, magnifieke Mississippi stroomt, een mijl breed, glanzend in de zon voorbij, ginds aan de overkant ligt het dichte woud, de ‘punt’ bovenstrooms van het dorp en de ‘punt’ beneden het dorp beperken het uitzicht over de rivier en veranderen haar in een soort binnenzee, en al met al is het een heel stille en glinsterende en eenzame zee. Plotseling verschijnt er boven een van die veraf gelegen ‘punten’ een donker rooksliertje en onmiddellijk schreeuwt een neger op een sleperskar, befaamd vanwege zijn scherpe ogen en vérdragende stem: ‘Boooot in zicht!’ en dan verandert het toneel! De dorpsdronkaard komt overeind, de winkelbedienden worden wakker, een furieus geratel van sleperswagens en handkarren volgt, iedere woning en winkel levert zijn menselijke bijdrage aan de stroom en in een oogwenk is het dode stadje wakker geworden en in beweging gekomen. Wagens, karren, jongens, mannen, alles en iedereen haast zich van alle kanten naar een gemeenschappelijk doel: de kade. Daar aangekomen richten de mensen hun blik op de naderende boot alsof ze een wonder zien dat ze nog nooit eerder hebben aanschouwd. En de boot biedt ook best een fraaie aanblik: lang, rank, fraai gebouwd en goed bijgehouden, met twee hoge, aan de uiteinden versierde schoorsteenpijpen, met een of ander verguld wapenbeeld ertussen, een fantastisch opgesmukt stuurhuis op het texasdek achter de schoorstenen, een en al glas en ‘suikerwerk’ en prachtige raderkasten die versierd zijn met een schildering of met vergulde stralen rond de naam van de boot. Het keteldek, het promenadedek en het texasdek zijn afgeschermd en versierd met keurige, witte relingen, aan de vlaggenstok op de voorsteven hangt een onversaagd wapperende vlag, de deuren op de stookplaat staan open en de vuren flikkeren dapper, op de bovenste dekken ziet het zwart van de passagiers, de kapitein staat rustig, imponerend, het voorwerp van ieders afgunst, bij de grote bel, dikke rookwolken van de zwartste soort rollen en tuimelen uit de pijpen – een grandioos effect waar men zeer zuinig mee is en dat gecreëerd wordt door vlak voor de aankomst een paar stukken grenenhout op de vuren te gooien – de bemanning staat op het voordek bij elkaar, de brede valreep is ver over de bakboordsboeg naar voren geschoven en op het uiterste puntje ervan staat een alom benijde dekknecht met een opgeschoten lijn in zijn handen, de samengeperste stoom raast door de afblaaspijpen, de hand van de kapitein gaat omhoog, er rinkelt een bel, de raderen stoppen en draaien dan achteruit en vermalen het water tot schuim, de boot ligt stil. En dan het gedrang om aan boord te komen en aan land te gaan, om vracht te laden en te lossen – alles op hetzelfde moment – en het geschreeuw en gevloek waarmee de bootsman het allemaal vlot doet verlopen! Tien minuten later is de boot weer onderweg, zonder vlag voorop en zonder zwarte rook uit de pijpen, nog tien minuten later is het stadje weer dood en ligt de dronkaard weer in de schaduw van de houtstapel te slapen.

Mijn vader was vrederechter en ik leefde in de veronderstelling dat hij kon beschikken over leven en dood en iedereen kon laten ophangen die hem niet aanstond. Door de bank genomen was dit aanzien me wel groot genoeg, maar toch bleef het verlangen om op een raderboot te varen de kop opsteken. Eerst wilde ik kajuitsjongen worden, zodat ik met een wit schort voor naar buiten kon komen en een tafelkleed buitenboord kon uitschudden terwijl al mijn oude makkers me konden zien. Later bedacht ik dat ik liever die dekknecht wilde worden die met een opgeschoten lijn in zijn handen op het puntje van de valreep stond, want hij had een bijzonder opvallende rol. Maar dit waren slechts dagdromen – ze waren te heerlijk om als reële mogelijkheden te worden beschouwd. Op een dag verliet een van ons het dorp. Lange tijd hoorden we niets van hem. Ten slotte kwam hij terug als leerling-machinist op een raderboot. Dit voorval sloeg met een klap de grondvesten weg onder alles wat ik ooit op zondagsschool had geleerd. Die jongen was altijd berucht geweest om zijn wereldse instelling, en ik was juist het tegenovergestelde. Toch was hij tot deze hoogte verheven en restten mij slechts ellende en vergetelheid. De knaap had niets edelmoedigs in zijn uur van triomf. Als zijn boot even in ons dorp aanlegde, regelde hij het altijd wel zo dat hij een roestige bout moest schoonmaken, die hij dan ging zitten borstelen op de raderkast aan de kant van de oever, zodat we hem allemaal goed konden zien en benijden en haten. En altijd als zijn boot ergens opgelegd was kwam hij naar huis en hing hij in zijn zwartste en vettigste kleren de bink uit in de stad, zodat niemand kon vergeten dat hij op een raderboot voer. En hij doorspekte zijn conversatie met allerlei technische termen, net alsof hij dat zo gewend was en zich niet realiseerde dat gewone mensen die dingen niet begrepen. Hij had het op zo’n terloopse, ongekunstelde manier over de bakboordsflank van een paard dat je wenste dat hij dood was. En hij had het altijd over ‘St. Looy’ alsof hij daar al jaren woonde; hij maakte achteloos melding van de keer dat hij ‘Fourth Street uit kwam’ of langs ‘Planter’s House liep’, of dat er brand was geweest en dat hij een torn had meegedraaid aan de pompen van ‘de oude Big Missouri’. En dan loog hij verder over hoeveel stadjes zo groot als dat van ons er die dag waren afgebrand. Er waren een paar jongens die altijd een gewichtige positie in ons midden hadden bekleed omdat ze weleens in Saint Louis waren geweest en een vaag idee hadden over de wonderen van die stad, maar met hun glorie was het nu gedaan. Zij vervielen in een nederige stilte en leerden te verdwijnen als de meedogenloze leerling verscheen. Hij had ook geld, en haarolie. En ook een primitief zilveren horloge met een opzichtige geelkoperen ketting. Hij had een leren riem en droeg geen bretels. Als ooit een jongen van ganser harte bewonderd en gehaat is geweest door zijn kameraden, dan was hij het wel. Geen enkel meisje in het dorp kon zijn charme weerstaan. Hij stak alle andere jongens de loef af. Toen zijn boot ten langen leste de lucht in vloog daalde er een rust en een voldoening over ons neer zoals we die in geen maanden hadden gekend. Maar toen hij de week daarop levend en beroemd naar huis kwam en overdekt met builen en schrammen en verband in de kerk verscheen, de glorieuze held die alom met ontzag en verbazing werd aangestaard, toen kwam het ons voor dat de partijdigheid van de Voorzienigheid tegenover dit onwaardige reptiel een punt bereikt had dat kritiek zeker rechtvaardigde.

De carrière van dit creatuur kon slechts één ding tot gevolg hebben en het duurde niet lang voordat het zover was. De ene jongen na de andere slaagde erin werk te vinden op de rivier. De zoon van de dominee werd machinist, de zoon van de dokter en die van de postmeester werden allebei ‘modderklerk’, de zoon van de drankhandelaar werd barkeeper op een boot, vier zonen van de voornaamste koopman en twee zonen van de districtsrechter werden loods. Loods was het hoogste en het mooiste wat er was. Een loods kreeg, zelfs in die dagen van uiterst lage lonen, een vorstelijk salaris – tussen de honderdvijftig en tweehonderdvijftig dollar per maand, kost en inwoning vrij. Wat hij in twee maanden verdiende, kreeg een predikant in een jaar. Nu was het zo dat sommigen van ons in zak en as zaten. We konden de rivier niet op – dat wil zeggen, we kregen geen toestemming van onze ouders.

En dus liep ik na verloop van tijd weg. Ik besloot dat ik niet terug zou komen voordat ik loods was en overdekt met roem zou kunnen binnenvaren. Maar op de een of andere manier kreeg ik het niet voor elkaar. Ik ging bedeesd aan boord van enkele van de boten die als sardientjes tegen elkaar aan gemeerd lagen aan de lange kade van Saint Louis en vroeg nederig naar de loodsen, maar ik werd slechts met de nek aangekeken en afgesnauwd door bootslieden en klerken. Voorlopig moest ik me zo’n behandeling zo goed en zo kwaad als het ging laten welgevallen, maar ik troostte me met dagdromen over een toekomst waarin ik een groot en geëerd loods zou zijn en geld in overvloed zou hebben en een paar van die bootslieden en klerken zou kunnen vermoorden en de schade vergoeden.

2. Hannibal, Missouri.

V
Ik wil loods worden

Na maanden stierf de hoop die ik koesterde een langzame en onwillige dood en bleef ik zonder toekomstplannen achter. Ik schaamde me te erg om naar huis te gaan. Ik bevond me in Cincinnati en begon plannen te smeden voor een nieuwe loopbaan. Ik had gelezen dat onze regering kort daarvoor een expeditie had uitgezonden naar de Amazone en naar het scheen had deze expeditie, door tegenslag gedwongen, een deel van het land rond de bovenloop van die rivier, een kleine zevenduizend kilometer van de monding, niet grondig verkend. Het was niet meer dan zo’n tweeënhalfduizend kilometer van Cincinnati naar New Orleans, waar ik ongetwijfeld een schip zou kunnen vinden. Ik had nog dertig dollar over; ik ging de verkenning van de Amazone voltooien. Verder nadenken over dit onderwerp deed ik niet; detailkwesties waren nooit mijn sterke kant geweest. Ik pakte mijn valies en nam passage op een stokoude bak, de Paul Jones, naar New Orleans. Voor de somma van zestien dollar had ik de vergane en verweerde glorie van ‘haar’ grote kajuit grotendeels voor mezelf alleen, want de Paul Jones was een vaartuig waar reizigers met meer verstand hun oog niet op lieten vallen.

Toen we korte tijd later losgooiden en de brede Ohio afscharrelden veranderde ik in een nieuw wezen, een wezen dat mijn eigen bewondering opwekte. Ik was een reiziger! Nog nooit had een woord zo’n lekkere smaak op mijn lippen gebracht. Ik had een uitgelaten gevoel dat ik op weg was naar geheimzinnige landen en verre gewesten; een opgetogen gevoel dat ik sindsdien nooit meer zo sterk heb gehad. Ik was zo verrukt dat ik me losmaakte van alle laag-bij-de-grondse gevoelens en dat ik het niet-reizende deel van de schepping kon bekijken en beklagen met een medeleven waar nauwelijks een spoortje minachting in zat. Toch kon ik me er niet van weerhouden om, als we bij stadjes of houtwerven aanlegden, achteloos over de reling van het keteldek te gaan hangen om te genieten van de afgunst van de plattelandsjongens op de oever. Als ze me niet schenen te zien duurde het niet lang voordat ik een keer niesde om hun aandacht te trekken, of ergens ging staan waar ze me wel moesten zien. En zodra ik wist dat ze me zagen, gaapte ik, rekte me uit en liet op andere manieren merken dat het reizen me behoorlijk de keel begon uit te hangen.

Ik zette nooit een hoed op en ging daar staan waar de zon en de wind vrij spel hadden, want ik wilde er net zo verbrand en verweerd uitzien als een doorgewinterde reiziger. Nog voordat de tweede dag half verstreken was overkwam me zoiets heerlijks dat mijn hart overliep van dankbaarheid. Ik zag dat mijn gezicht en nek begonnen te vervellen. Ik wenste dat de jongens thuis me nu eens konden zien.

Na lange tijd bereikten we Louisville – althans een plek daar in de buurt. We liepen namelijk muurvast op de rotsen in het midden van de rivier en bleven daar vier dagen liggen. Ik begon me nu heel sterk een deel van de scheepsfamilie te voelen, een soort jongste zoon van de kapitein en een jongere broer van de officieren. Het is onmogelijk te schatten hoe trots ik was op deze verheven positie, of welk een genegenheid er in mij opbloeide voor deze mensen. Ik kon niet weten met welke verachting de heren van de raderboten dat soort aanmatiging van de kant van een doodgewone landrot bezagen. Ik hoopte vooral op een piepklein beetje aandacht van de grote, luidruchtige bootsman en loerde voortdurend op een kans om hem een dienst te bewijzen. Ten slotte kwam die kans ook. Beneden op het voordek heerste de luidruchtige verwarring die hoorde bij het uitbrengen van een boom en ik ging ernaar toe en stond in de weg – wipte vrijwel voortdurend naar plaatsen waar ik niet in de weg stond – toen de bootsman plotseling tegen niemand in het bijzonder brulde dat hij een handspaak nodig had. Ik stond met een sprong naast hem en zei: ‘Zeg me waar hij ligt – en ik haal hem!’

Als de tsaar van Rusland van een voddenraper het aanbod had gekregen om een diplomatieke missie te ondernemen had hij niet verblufter kunnen kijken dan die bootsman. Hij hield zelfs op met vloeken. Hij bleef doodstil staan en staarde op me neer. Het duurde tien seconden voordat hij zijn her en der verdwenen positieven weer bij elkaar had. Toen zei hij op indrukwekkende wijze: ‘Nou houdt alles op!’ en ging weer aan het werk: een man die zich geplaatst zag voor een probleem dat te ondoorgrondelijk was om opgelost te kunnen worden.

Ik kroop weg en hield mij de rest van de dag afzijdig. Ik kwam die middag niet aan tafel; bij het avondeten bleef ik weg tot iedereen klaar was. Het gevoel dat ik deel uitmaakte van de scheepsfamilie had ik niet meer zo sterk. Maar naarmate we de rivier verder afvoeren keerde mijn opgewektheid stukje bij beetje terug. Ik vond het jammer dat ik de bootsman zo haatte want het was (voor een jong iemand) gewoon onmogelijk om hem niet te bewonderen. Hij was enorm groot en gespierd, zijn hele gezicht was bedekt door een baard, op zijn rechterarm had hij een tatoeage van een rode en een blauwe vrouw, met ertussenin een blauw anker met een rode kabel, en op het terrein van vloeken en tieren kende hij zijn gelijke niet. Als hij bezig was ergens vracht te lossen stond ik altijd op een plek waar ik alles kon volgen. Hij was zich volledig bewust van de grandeur van zijn hoge positie en zorgde ook ervoor dat de wereld die niet uit het oog verloor. Zelfs het simpelste bevel slingerde hij als een bliksemschicht van zich af en liet het volgen door een lange reeks donderende vloeken en verwensingen. Ik kon het niet laten een vergelijking te trekken tussen de manier waarop iemand van de wal een opdracht zou geven en de manier waarop die bootsman het deed. Als iemand van de wal bijvoorbeeld zou willen dat de valreep een halve meter naar voren geschoven werd, zou hij waarschijnlijk zeggen: ‘James of William, kan een van jullie die plank naar voren schuiven?’ Maar de bootsman zou in zijn plaats brullen: ‘Hé, naar voren met die plank! En schiet een beetje op! Wat doe je nou weer? Pak vast dat ding! Pak vást! Daar! Daar! Terug naar achteren. Terug! En stóppen! Stoppen zeg ik je! Moet ie overboord? En wáár wou jij met die ton naartoe? Naar voren ermee, voordat je hem kan inslikken driedubbelovergehaalde kruising tussen een moeie modderschildpad en een kreupel karrenpaard die je bent!’

Ik wilde dat ik zo kon praten.

Toen ik enigszins was bijgekomen van mijn pijnlijke avontuur met de bootsman begon ik bedeesd toenadering te zoeken tot de minste onder de opvarenden – de nachtwachtsman. Aanvankelijk wees hij mijn avances af, maar ik waagde het al snel om hem een nieuwe stenen pijp aan te bieden en dat stemde hem welwillender. En zo vond hij het goed dat ik naast hem kwam zitten bij de grote bel op het promenadedek en na verloop van tijd liet hij zich verleiden tot een gesprek. Daar had hij toch niet onderuit gekund, zo eerbiedig hing ik aan zijn lippen en zo duidelijk liet ik merken dat ik trots was op de aandacht die hij me schonk. Hij vertelde me de namen van de vaag zichtbare kapen en de schimmige eilanden waar we in de plechtige stilte van de nacht, onder de flonkerende sterren langsgleden, en langzamerhand begon hij over zichzelf te praten. Hij leek wel wat erg sentimenteel voor iemand die zes dollar in de week verdiende – althans, hij zou dat misschien lijken in de ogen van iemand die ouder was dan ik. Maar ik verzwolg ieder woord dat hij zei, met een vertrouwen en een geloof dat, bij oordeelkundig gebruik, bergen had kunnen verplaatsen. Wat maakte het mij uit dat hij verlopen en smerig was en gehuld ging in een wolk van dranklucht? Wat kon het mij schelen dat zijn taalgebruik niet klopte, zijn zinsbouw nog minder en dat zijn vloeken zozeer in verfijning tekortschoten dat ze eerder een verzwakking dan een versterking van zijn conversatie opleverden? Hij was een man die men onrecht had aangedaan, een man die door een dal was gegaan en dat was voor mij genoeg. Terwijl hij van lieverlede zijn beklagenswaardige levensgeschiedenis begon te beschrijven druppelden zijn tranen op de lamp die hij op schoot hield, en ik huilde, door medelijden bewogen, met hem mee. Hij vertelde dat hij de zoon was van een Engelse edelman – een baron of een burgemeester, dat wist hij niet meer, maar hij dacht allebei. Zijn vader, de edelman, hield van hem, maar zijn moeder had hem van de wieg af aan gehaat. En zo was hij, toen hij nog heel klein was, naar ‘zo’n stokoude school’ gestuurd – welke wist hij niet meer. En na verloop van tijd stierf zijn vader, waarop zijn moeder zich meester maakte van zijn bezittingen en hem ‘afschudde’, zoals hij het uitdrukte. Nadat zij hem afgeschud had wendden leden van de adel die hij kende hun invloed aan om hem een plaats te bezorgen als ‘chirurgijnsmaat op een schip’. En vanaf dat ogenblik wierp mijn wachtsman alle beperkingen van plaats en tijd van zich af en stortte zich in een geschiedenis die overliep van de ongelooflijke avonturen, een verhaal waar het bloed zo dik van afdroop en de ontsnappingen-op-het-laatste-moment en de meest meeslepende en onbewuste persoonlijke schurkenstreken zo dik gezaaid waren, dat ik sprakeloos van genot, huivering, verbijstering en aanbidding zat te luisteren.

Achteraf was het een grote desillusie te moeten ontdekken dat hij niets anders was dan een verlopen, vulgaire, domme, sentimentele en halfgekke opsnijder, die nooit verder was geweest dan de rimboe van Illinois, waar hij vandaan kwam, die zich had volgezogen met goedkope sensatielectuur, de daarin beschreven wonderen tot de zijne had gemaakt en flarden ervan tot een verhaal had gevlochten en dat zo vaak verteld had aan kuikens als ik dat hij het zelf was gaan geloven.

VI
Ervaringen van een leerling-loods

Vanwege de vier dagen die we voor Louisville op de rotsen doorbrachten en nog een paar andere soorten oponthoud verkwistte de arme oude Paul Jones ongeveer twee weken aan de reis van Cincinnati naar New Orleans. Hierdoor kreeg ik de kans om kennis te maken met een van de loodsen aan boord en hij leerde me sturen en maakte zo de betovering die de rivier op mij uitoefende sterker dan ooit tevoren.

Ik kreeg ook de kans kennis te maken met een jongen die dekpassage had genomen – en dat kwam slecht uit, want hij slaagde er zonder moeite in om zes dollar van me te lenen met de belofte dat hij de dag na aankomst weer aan boord zou komen om me terug te betalen. Maar waarschijnlijk ging hij dood of vergat hij het, want hij kwam niet opdagen. Het moet wel haast het eerste zijn geweest, want hij vertelde dat hij rijke ouders had en alleen maar dekpassage had genomen omdat het niet zo benauwd was.

Ik ontdekte al snel twee dingen. Het eerste was dat er de komende tien à twaalf jaar waarschijnlijk geen enkel schip naar de monding van de Amazone zou vertrekken, en het tweede was dat de negen à tien dollar die ik nog over had niet genoeg zouden zijn voor de imposante expeditie die ik gepland had, zelfs al zou ik me kunnen veroorloven op een schip te wachten. Dit hield in dat ik een andere carrière moest bedenken. De Paul Jones had nu als bestemming Saint Louis. Ik begon aan een belegering van mijn loods en na drie zware dagen gaf hij zich over. Hij stemde toe mij de Mississippi van New Orleans tot Saint Louis te leren à raison van vijfhonderd dollar, te betalen van het eerste salaris dat ik als volleerd loods zou ontvangen. Ik begon aan dit karweitje, het ‘leren’ van zo’n tweeduizend kilometer van de grote Mississippi, met het vanzelfsprekende zelfvertrouwen van mijn jaren. Als ik echt had geweten wat ik op het punt stond om van mijn vermogen te vergen zou ik niet de moed hebben gehad om eraan te beginnen. Ik verkeerde in de veronderstelling dat een loods niets anders te doen had dan zijn boot op de rivier houden en aangezien die zo breed was, kon dat nooit overdreven moeilijk zijn.

De boot maakte zich om vier uur ’s middags achteruit varend los van de kade in New Orleans. Wij hadden de wacht tot acht uur. Mijn chef, meneer Bixby, draaide de boot met de kop in de stroom, stuurde haar achter de boten langs die nog aan de kade lagen en zei toen: ‘Hier, neem maar over. Stuur zo dicht achter die zeeschepen langs dat er nog net een appelschil tussen past.’ Ik nam het roer en mijn hartslag vloog meteen tot boven de honderd want ik dacht dat we al die schepen die daar gemeerd lagen kapot zouden varen, zo dichtbij waren we. Ik hield mijn adem in en begon onze boot zonder een ogenblik te verliezen uit de gevarenzone weg te sturen; en over de loods die niet meer verstand had gehad dan ons zo in gevaar te brengen had ik zo mijn eigen gedachten, al was ik wel zo slim om die voor me te houden. Binnen een halve minuut had ik de Paul Jones op veilige afstand van de schepen gebracht en nog geen tien seconden later was ik met schande overdekt opzij geschoven en stuurde meneer Bixby ons weer naar het gevaar toe, terwijl hij me levend vilde met een scheldpartij vanwege mijn lafheid. Ik was beledigd, maar kon toch mijn bewondering niet onderdrukken voor het gemak en het zelfvertrouwen waarmee mijn chef achter het stuurwiel heen en weer slenterde en zo dicht langs de schepen stuurde dat het ieder moment leek alsof een ramp niet meer vermeden kon worden. Toen hij een beetje afgekoeld was vertelde hij me dat het water dicht onder de wal rustig was en verder naar buiten juist hard stroomde, en dat we dus stroomopwaarts varend zo dicht mogelijk bij de oevers moesten blijven, om van het eerste te profiteren, en stroomafwaarts goed in het midden van de rivier moesten varen om voordeel te hebben van het laatste. Ik besloot dat ik wel een stroomafwaartse loods zou worden en het werk stroomopwaarts zou overlaten aan mensen die geen boodschap hadden aan voorzichtigheid.

Af en toe vestigde meneer Bixby mijn aandacht op bepaalde dingen. Zo zei hij: ‘Dit is Six-Mile Point.’ Ik stemde in. Het was best aardige informatie, maar de zin ervan zag ik niet. Ik was me niet bewust van het feit dat het iets met mij te maken had. Later zei hij: ‘Dit is Nine-Mile Point.’ En nog later: ‘Dit is Twelve-Mile Point.’ Alle plekken die hij aanwees lagen zo’n beetje gelijk met de waterspiegel, ze zagen er in mijn ogen allemaal ongeveer hetzelfde uit en ze vertoonden een monotoon gebrek aan schilderachtigheid. Ik hoopte dat meneer Bixby over iets anders zou beginnen. Maar nee: hij kroop zo dicht mogelijk door de binnenbocht langs een punt, koesterde de oever met genegenheid en zei dan: ‘Hier eindigt het stille water, bij dat bosje populieren. Nu steken we over.’ En dus stak hij over. Een paar keer gaf hij het roer aan mij, maar ik had geen geluk. Of ik dreigde op de rand van een suikerplantage af te varen, of ik gierde te ver van de wal af en viel dus weer in ongenade en werd uitgescholden.

Ten slotte was de wacht afgelopen en gingen we eten en naar bed. Om middernacht scheen het felle licht van een lantaarn in mijn ogen en zei de wachtsman: ‘Vooruit! Aan dek!’

En hij verdween. Ik begreep niet wat deze uitermate vreemde gang van zaken te betekenen had, gaf mijn pogingen om het wel te begrijpen al snel op en dommelde weer in. Het duurde niet lang of de wachtsman kwam terug en deze keer was hij kortaangebonden. Ik raakte geërgerd en zei: ‘Wat voer je hier uit, midden in de nacht? Nou zal je zien dat ik de rest van de nacht geen oog meer dichtdoe.’

De wachtsman zei: ‘Nou, als dat geen goeie is, dan weet ik het niet meer.’

De vrije wacht ging net te kooi en ik hoorde ze lachen en opmerkingen maken in de trant van: ‘Hé wachtsman! Is die nieuwe leerling er nog niet uit? Zeker een gevoelig ventje. Geef hem maar een lapje met wat suiker en laat het kamermeisje een slaapliedje komen zingen!’

Dit was ongeveer het moment waarop meneer Bixby ten tonele verscheen. Een kleine minuut later beklom ik, met een deel van mijn kleren aan en de rest in mijn armen, de treden naar het stuurhuis. Meneer Bixby kwam vlak achter me aan en leverde commentaar. Dit was nieuw: midden in de nacht opstaan om te gaan werken. Dit was een kant van het loodswerk waar ik nog nooit bij had stilgestaan. Ik wist dat de raderboten ’s nachts doorvoeren maar op de een of andere manier was ik nog niet op de gedachte gekomen dat iemand uit een warm bed moest komen om ze te besturen. Ik begon te vrezen dat het bestaan van een loods niet helemaal zo romantisch was als ik me had voorgesteld; deze nieuwe fase had iets uitermate echts en werkachtigs.

Het was nogal een vuile nacht, al kon je een redelijk aantal sterren zien. De grote bootsman stond aan het roer. Hij had onze oude bak op een ster gericht en hield haar zo in het midden van de rivier. De afstand tussen de beide oevers bedroeg niet meer dan een kleine kilometer, maar ze leken verbazend ver uit elkaar te liggen en waren allemachtig vaag en onduidelijk. De bootsman zei: ‘We moeten bij de plantage van Jones aanleggen meneer.’

De wraakzuchtige geest in mijn binnenste jubelde. Ik zei bij mezelf: ‘Veel geluk, meneer Bixby. Je kan je lol op als je in zo’n nacht de plantage van Jones moet vinden. En voor mijn part vind je hem nooit van je leven.’

Meneer Bixby zei tegen de loods: ‘Boveneind van de plantage of benedeneind?’

‘Boveneind.’

‘Dat gaat niet. Bij deze waterstand liggen de stronken daar boven water. Het is niet ver naar het benedeneind en daar zul je het mee moeten doen.’

‘Goed. Er zal weinig anders op zitten voor Jones, of hij het nou leuk vindt of niet.’

En de bootsman verdween. Mijn jubelende stemming begon in te zakken en mijn verbazing te groeien. Hier stond een man die niet slechts van plan was in zo’n nacht een plantage te vinden, maar zelfs naar believen het ene of het andere uiteinde. Ik voelde een vraag op mijn lippen branden maar ik was al tot op het merg afgeladen met korte antwoorden en hield dus mijn mond. Wat ik meneer Bixby wilde vragen was heel simpel of hij echt zo stom was te denken dat hij die ene plantage kon vinden in een nacht dat alle plantages sprekend op elkaar leken en allemaal precies dezelfde kleur hadden. Maar ik hield me in. Het gebeurde in die tijd wel vaker dat ik precies op de juiste momenten heel voorzichtig was.

Meneer Bixby stuurde richting oever en schoof er al snel weer vlak langs, net alsof het klaarlichte dag was. En niet alleen dat, hij zong er ook nog bij: ‘Heer in den Hemel, de dag spoedt ten einde’, enzovoort.

Het kwam mij voor dat ik mijn leven had toevertrouwd aan een wel bijzonder roekeloze desperado. Even later draaide hij zich naar mij toe en zei: ‘Hoe heet de eerste punt boven New Orleans?’

Tot mijn genoegen kon ik deze vraag onmiddellijk beantwoorden, wat ik dan ook deed. Ik zei dat ik het niet wist.

‘Wéét je dat niet?’

De manier waarop hij dit zei gaf me een schok. Mijn genoegen was weg. Maar ik kon niets anders zeggen dan wat ik al gezegd had.

‘Slimme jongen ben je, dat moet ik zeggen,’ zei meneer Bixby. ‘Hoe heet de twééde punt dan?’

Wederom wist ik het niet.

‘Dit slaat alles. Noem me dan een punt of een plek die ik je heb aangewezen die je nog wél weet.’

Ik dacht een tijdje na en kwam tot de slotsom dat ik dat niet kon.

‘Luister eens! Waar begin je over te steken, bovenstrooms van Twelve-Mile Point?’

‘Ik... ik... ik weet het niet.’

‘Je... je... je weet het niet?’ bauwde hij mijn gestamel na. ‘Wat weet je eigenlijk wel?’

‘Ik... ik... niets, waarschijnlijk.’

‘Bij de geest van de grote Caesar! Dat wil ik best geloven. Jij bent het grootste uilskuiken dat ik ooit heb meegemaakt of waarvan ik heb gehoord. Mozes is mijn getuige als ik lieg! Het idee dat jij loods moet worden – jij! Jij weet niet eens genoeg om een koe door een laantje heen te sturen!’

Nu was hij echt kwaad. Hij was van zichzelf al niet erg kalm en bedaard, maar nu wipte hij van de ene kant van het stuurwiel naar de andere alsof de vloer gloeiend heet was. Hij borrelde een tijdje in zichzelf, kookte dan over en stortte gloeiende pek over mij heen.

‘Hoor eens hier! Waarom denk je dat ik je al die namen heb verteld?’

Sidderend dacht ik even na en toen bracht de duivel me in de verleiding om te zeggen: ‘Ja... om... om – het gesprek op gang te houden, dacht ik.’

Dit werkte als een rode lap op een stier. Hij ging zo tekeer (hij was net aan een oversteek bezig) dat hij volgens mij niets meer zag, want hij voer over de stuurriem van een vrachtpraam heen. De opvarenden van die praam smeten natuurlijk een salvo witgloeiende vloeken naar boven. Nooit was iemand zo dankbaar geweest als meneer Bixby op dat ogenblik, want hij barstte bijna uit elkaar van kwaadheid en nu had hij mensen die tenminste iets terugzeiden. Hij gooide een raam open, stak zijn hoofd naar buiten en er volgde een uitbarsting zoals ik nog nooit had gehoord. Hoe zwakker en verder weg de verwensingen vanaf de praam klonken, des te meer verhief meneer Bixby zijn stem en des te groter werd het soortelijk gewicht van zijn bijvoeglijke naamwoorden. Toen hij het raam dichtdeed was hij leeg. Als je zijn hele gestel met een sleepnet had afgevist, had je niet eens genoeg vloeken gevangen om je moeder mee te kunnen choqueren. Even later zei hij op de vriendelijkste toon die hij kon opbrengen: ‘Jongen, je moet zorgen dat je een notitieboekje krijgt en dat je alles wat ik je vertel onmiddellijk daarin opschrijft. Je kunt maar op één manier loods worden, en dat is door deze hele rivier uit je hoofd te leren. Je moet het allemaal net zo goed kennen als het abc.’

Dit was voor mij een afschuwelijke onthulling, want mijn geheugen was nooit met iets anders geladen dan met losse flodders. Maar mijn ontmoediging duurde niet lang. Het leek me maar het beste om niet alles even letterlijk te nemen, want natuurlijk stond meneer Bixby behoorlijk te overdrijven. Even later trok hij aan een touw en gaf een paar slagen op de grote bel. De sterren waren nu allemaal verdwenen en het was stikdonker geworden. Ik kon de raderen langs de oever horen malen maar ik durfde niet met zekerheid te zeggen dat ik iets van de wal kon onderscheiden. Vanaf het promenadedek klonk de stem van de onzichtbare wachtsman: ‘Waar zijn we, meneer?’

‘Plantage van Jones.’

Ik zei bij mezelf dat ik graag zou willen wedden dat het niet zo was, maar ik gaf geen kik; ik wachtte af. Meneer Bixby speelde met de bellen van de machinekamer en even later lag de boot met haar steven tegen de wal. Een toorts verlichtte het voordek, een man sprong aan wal, een negerstem op de oever zei: ‘Kom maar met dat valies baas,’ en het volgende moment voeren we weer verder de rivier op zonder een centje pijn. Ik dacht een tijdje diep na en zei toen – maar niet hardop -: ‘Zo, dat hij die plantage vond was de grootste mazzel aller tijden, en dat gebeurt in geen honderd jaar opnieuw.’

En ik was er volledig van overtuigd ook.

Tegen de tijd dat we zo’n elfhonderd kilometer stroomopwaarts waren gekomen had ik geleerd om bij daglicht de boot met een redelijke dosis lef stroomopwaarts te sturen en was ik een beetje gevorderd in het werk ’s nachts, maar niet meer dan een klein beetje. Ik had een notitieboekje dat bol stond met namen van steden, kapen, eilanden, banken, bochten, enzovoort, maar al die informatie bevond zich alleen maar in mijn boekje – mijn hoofd was leeg; en bij de gedachte dat ik nog maar de helft van de rivier had genoteerd begon het pijn te doen. Want omdat we wachten liepen van vier uur op en vier uur af, dag en nacht, ontbrak er een stuk rivier van vier uur in het boekje voor iedere keer dat ik sinds het begin van de reis was gaan slapen.

Korte tijd later werd mijn chef aangenomen op een grote raderboot uit New Orleans. Ik pakte mijn spullen en ging met hem mee. Het was een prachtboot. Als ik in het stuurhuis stond bevond ik me zo ver boven het water dat het leek alsof ik boven op een berg zat. De dekken van deze boot strekten zich zover naar boven en naar achteren uit dat ik me afvroeg hoe ik de kleine Paul Jones ooit groot had kunnen vinden. Er waren nog meer verschillen. De stuurhut van de Paul Jones was een goedkoop, smerig, rammelend en veel te klein hok geweest; hier hadden we een luxueuze glazen tempel, ruimte genoeg om een bal te houden, opzichtige rood-met-gouden gordijnen, een imposante sofa, leren kussens en een rugleuning op de hoge bank waar de loodsen zaten die bij ons te gast waren om verhalen op te hangen en ‘de rivier te bekijken’, glimmende, druk versierde kwispedoors in plaats van een lage houten doos met zaagsel, mooi nieuw wasdoek op de vloer, een grote, gastvrije kachel voor in de winter, een stuurwiel dat tot aan mijn hoofd reikte en versierd was met duur, ingelegd hout, glanzende koperen knoppen voor de bellen en een keurige, in een wit schort gestoken zwarte ‘texas-steward’ om dag en nacht halverwege de wacht taartjes en ijsjes en koffie naar boven te brengen. Dit ‘leek nog eens wat’ en zo werd ik weer gesterkt in het geloof dat loods uiteindelijk toch wel een romantisch beroep was. Zodra we onderweg waren begon ik rond te neuzen aan boord en wat ik zag vervulde me met vreugde. De boot was zo schoon en keurig netjes als een opkamer. Als ik de lange, vergulde salon inkeek leek het alsof ik een schitterende tunnel binnentuurde; op de deur van iedere staatsiehut was door een of andere begenadigde schilder een olieverfschilderij aangebracht; er hingen eindeloze rijen glinsterende, met prisma’s behangen kroonluchters; het kantoor van de purser was elegant, de bar was prachtig en de barkeeper was voor een ongelooflijk bedrag geknipt, geschoren en aangekleed. Het keteldek (zogezegd de eerste verdieping van de boot, vanaf het vlak gerekend) leek zo ruim als een kerk, het voordek idem dito en er liep daar beneden geen zielig handjevol dekknechten, stokers en sjouwers rond, maar een heel leger. De vuren flakkerden woest achter een hele serie openstaande vuurdeuren en daarboven bevonden zich acht enorme ketels! Ik kon geen woorden vinden om deze pracht en praal te beschrijven. De machtige machines – maar genoeg van dit alles. Ik had me nog nooit zo lekker gevoeld. En toen ik tot de ontdekking kwam dat het hele regiment keurig nette bedienden beleefd ‘u’ en ‘meneer’ tegen me zei, toen was mijn tevredenheid compleet.

VII
Een stout staaltje