A. Alberts

Romans en verhalen

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

( Copyright 1952, 1953, 1974, 1975, 1979, 1981, 1982, 1984, 1987, 1991, 2005, 2007

ERVEN A. ALBERTS en UITGEVERIJ G.A. VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 7043 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2007

Deze uitgave werd bezorgd door Gillis Dorleijn en Mirjam van Hengel

De eilanden

(1952)

Groen

De hele ochtend is het alleen maar kust geweest, een bijzonder plezierige, nette kust, een echt stukje natuur met palmen, maar ze wuiven niet. Ik zou het nog prettiger vinden, als ze dat wel deden en ook, als ik niet wist, dat de dikke, witte streep onder de palmen bij nadering alsmaar vuiler en goorder wordt en dat er smerige hutten onder dezelfde palmen naar voren komen. Dat weet ik allemaal en ik neem afscheid van de kapitein, wat helemaal niet nodig is, want hij komt over een uur ook naar de wal en ik stap in een prauw langszij en we roeien naar de kust.

De zee is al smerig, dat verwondert me niets, zo ondiep, we schuren al over de bodem. De roeiers springen eruit om de prauw verder te duwen en we zijn misschien nog wel een mijl uit de kust. Ze waden eerst tot hun middel door het water, de roeiers, maar de zee wordt steeds ondieper en van de grootste, die vlak naast mij loopt, kan ik de benen al zien. Tenslotte zitten we voorgoed vast.

Ik zie een klusje mensen onder de palmen staan, ze doen niets, ze blijven maar staan, maar dan zie ik ook, dat er twee mannen met een draagstoel onderweg zijn naar me toe. Ze komen langs de boot. De draagstoel is een versleten, verveloze bureaustoel op twee bamboepalen getimmerd, er is een gat in de rieten zitting. Ik ga erop zitten en we schommelen naar het strand en even later sta ik in het zand, dat even smerig is, als ik het me heb gedacht.

Tegenover mij een man, die zich voorstelt: Peereboom. Hij is een collega van me, die ook aan de kust woont, maar honderd kilometer meer naar het westen. Twee dagen lopen, zegt hij en over dit tempo uit ik mijn bewondering. Ja, lopen moet je hier wel kunnen, zegt hij en hij vraagt dan, wat ik meegebracht heb. En dan nog wat bier en jenever, eindig ik mijn opsomming, want ik ken zijn verhouding tot bier en jenever nog niet.

Hoeveel? vraagt hij. Het aantal valt hem mee, hoewel ik hem maar de helft rapporteer, anders zit hij hier over veertien dagen nog en terwijl het mogelijk, ja, waarschijnlijk is, dat ik over een maand iedere zwetende Europeaan om de hals zal vallen als enige blanke, in zoveel tijd gezien, ben ik voor de eerste dagen nog wel verzadigd.

Dit is het dorpshoofd, zegt Peereboom nog en hij wijst op de voorste drager van mijn stoel, die ik vriendelijk toeknik. En nou wou je zeker weleens zien, waar je woont. Hij heeft kennelijk besloten wat opgewekter te worden in het vooruitzicht van bier, jenever en een landgenoot, die daarvoor gezorgd heeft. Ik kan nu ook aan zijn toon en gebaar merken, dat hij zenuwachtig is, ja hij wordt compleet opgevreten van de zenuwen.

We lopen onder de palmen door, want mijn huis blijkt achter de palmen te liggen in een meer gewoon bos. Die palmen staan tussen de kust en het bos als een scherm van ongeveer dertig meter dik.

Ik zie mijn huis. Het is eigenlijk geen huis, maar een stuk van het bos, onder een afdakje en door schotten in een paar ruimten verdeeld. Er staan stoelen voor en een tafeltje en een ogenblik verbeeld ik mij, dat de glazen al op het tafeltje staan, maar zo erg is het toch nog niet, hoewel het niet lang duurt.

Het geheel ziet er koel uit en het is ook koel en ook aangenaam. Een paar dorpsbewoners staan erbij te kijken. Dat zijn je bedienden, zegt Peereboom, die heeft je voorganger hier achtergelaten. Wie was dat? vraag ik. Ik heb mijn voorganger vroeger weleens ontmoet en ik weet, dat hij nu met verlof is, maar ik vind het goed om bij dit soort gelegenheid wat onwetend en groenachtig te doen.

Ben je zijn naam kwijt, zegt Peereboom. Hij heeft zich trouwens doodgezopen. Ik zeg: Tja, en even later weer: Tja. Nu weet hij, dat ik weet, dat ze het moeilijk hebben in deze streken. En misschien toon ik mij opgewassen tegen deze en komende moeilijkheden door nu hier midden bovenop aan het drinken te slaan, dat lijkt mij, gezien de situatie, tactloos genoeg. Ik zeg dus: Een biertje? en we gaan bij de tafel zitten.

Mijn voorganger mag zich dan al niet doodgezopen hebben, zijn bedienden kunnen toch zonder enige nadere aanduiding een kist bier uit mijn bagage halen, openbreken en de flessen openmaken. Als het tussen Peereboom en mij wat gemoedelijker is geworden, dan kan ik hem wel een ogenblik alleen laten, vind ik.

Binnen in mijn huis moet ik even uitblazen en ik ga op mijn bed liggen, althans op een bed in de kamer, waar mijn bagage ook staat. Voor de eerste maal na mijn landing onderga ik het gevoel van eenzaamheid. Ik lig achterover op mijn bed met mijn handen onder mijn hoofd gevouwen, maar toch gereed om op te springen als ik de voetstappen van Peereboom mocht horen, want ik wil natuurlijk niet, dat hij me hier zo vindt. Dan denk ik aan een meisje, ik heb haar vroeger gekend en zou wel willen, dat ze hier nu binnenkwam. Ik zou haar het bos laten zien, het is geloof ik toch wel erg mooi en we zouden samen in de tuin zitten, deze plek in het groene bos. Dan begint het bier te werken, we hebben ook in een snel tempo gedronken. Ik wil dus verder gaan drinken.

Buiten kom ik en ik zie, dat ik me wat moet inhouden, want de gezagvoerder van mijn schip is ook gekomen en hij en Peereboom zijn zakelijk geworden. Oude bestellingen verrekenen en nieuwe bestellingen doen. Ik schenk ons allemaal nog eens in en ga er belangstellend, het hoofd op de ellebogen bij zitten. Wanneer ik merk, dat Peereboom verder alleen zijn particuliere zaken behartigt, ga ik het huis weer binnen, maar ditmaal loop ik er aan de achterkant uit, het bos in. Het is werkelijk een heel mooi bos met hoge bomen en ze staan niet te dicht, terwijl de kruinen elkaar overal toch raken, zodat de ruimte eronder met transparant groen licht gevuld is. Als ik een tijdje gewandeld heb, bedenk ik, dat ik al doorlopend toch eens aan de rand van dit bos zal komen en aan de rand van het bos zal ik dan zitten en uitzien over een wijde vlakte. Maar nu zie ik mijn eigen huis niet meer, het is dus beter om terug te gaan.

Peereboom en de gezagvoerder zijn al aan de jenever bezig en het gesprek wordt algemeen, verhalen over andere eenzame plaatsen, verhalen over grote steden en dan zegt de gezagvoerder, dat hij aan zijn tijd moet denken. We brengen hem naar het strand en we hebben genoeg gedronken om hem na te wuiven als hij in zijn stoel naar de prauw schommelt. Ik merk met enige voldoening dat het dorpshoofd niet tot de dragers behoort. Dan keren we terug naar de jenever.

Ik vraag Peereboom hoe dat zit met dat bos en of er ook een eind aan komt. Een bosgrens, zeg ik. Hij staat op, gaat naar binnen en komt terug met een kaart, waarop hij mij de bosgrens aanwijst, honderd kilometer ten noorden van de kust. Hij wijst mij verschillende punten aan op de grens, die vanwege de begroeiing gemakkelijk te bereiken zijn. Hij zegt: Je wilt weleens uit dat bos weg.

Als het donker wordt, brengen ze een petroleumlamp. Het ding wordt aan een vernuftige standaard opgehangen, een ijzeren stang, die horizontaal op een andere ijzeren stang ligt, die weer in de grond vastzit. Kan niet omvallen, zegt Peereboom. Ik vraag hem of er nu binnen in het huis ook een lamp brandt. Hij zegt: Ja. Ik zeg: Want ik moet een brief schrijven. Aan een meisje. Hij zegt: De boot is al weg en ik zeg: Ja, toch maar. Nou, wat kan het hem ook verdommen, zegt Peereboom. Ik maak een buiging voor hem en ik ga naar binnen. Dat is nu vreselijk moeilijk, want mijn schrijfpapier vind ik nooit, ach, ik heb nog wat brieven in mijn zak zitten en op de achterkant van een enveloppe schrijf ik moeizaam, kan morgen in het net, liefste lief, allerliefste.

Ik vertel Peereboom van het meisje, hij vertelt mij van zijn vrouw, hij is gescheiden, ze is er met een ander vandoor. We zullen maar niet gaan eten en ik vertel Peereboom van de fles cognac, die ergens in mijn bagage moet zitten en de bediende van mijn voorganger vindt en brengt de fles cognac, verdomd, mijn voorganger moet zich toch wel doodgezopen hebben, de bediende heeft ook al geen eten klaargemaakt.

==

Een dag later

Vandaag is het vanaf acht uur mijn eerste dag, die helemaal voor mij is. Die dag en de volgende dagen zijn mijn persoonlijk eigendom, ik mag er mee doen wat ik wil. Ik kan nu de smalle strook der palmbomen doorsteken naar de zee en dan een eind langs het strand lopen tot waar er geen hutten meer zijn, in het zand gaan liggen, zo, dat de schaduw der palmen me bedekt. Want ik heb een hoofd, niet om na te vertellen.

Peereboom is vertrokken. Hij was om zes uur op, ik trouwens ook. Hij zat in de tuin koffie te drinken en keek verschrikkelijk kwaad, toen ik hem goedemorgen wenste. Kwaad en ook zeer hautain, hij had natuurlijk de donder in over alle confidenties van gisteren. We hebben samen onze koffie gedronken en ik was ook niet briljant, vrij stug eigenlijk, want mijn inwendige moeilijkheden had ik gisteravond evenzeer zonder enige terughouding aan hem voorgelegd en zijn adviezen had ik gezworen te zullen volgen.

We hebben zwijgend en ongemakkelijk bij elkaar gezeten en als Peereboom maar iets gezegd had van: joh, doe niet zo rot, dan zouden we met onze gedeukte hoofden gegrinnikt en met onze schuurzandtongen langs onze verhemelten gewreven hebben en verder maar stil gebleven zijn en dan was alles goed geweest, behalve de leegte, die ik na zijn heengaan zou voelen.

Maar Peereboom maakte snauwerige opmerkingen. Hij liet het dorpshoofd komen, gaf instructies, en om acht uur is hij vertrokken. Zijn houding heeft mij de weemoed van het afscheid bespaard. Ik begin al aardig bij te trekken en vind het hier echt gezellig. De palmen wuiven waarachtig ook.

De zee is erg wijd en ver, er is geen schip te zien, dat zal hier altijd wel zo zijn. Er liggen een paar prauwen op het strand, van die duwdingen met een vlerk eraan, daar zullen ze wel niet ver mee komen en hoe zou het met de visvangst gaan, ach jasses, ik heb geen zin om me met de problemen der dorpseconomie nu al bezig te houden. Maar liever naar de zee kijken, gewoon, alsof het de zee is en mijn ogen dichtdoen en gaan slapen.

Ik word wakker met de zon op mijn benen en dan is mijn eigendomsgevoel van deze en komende dagen toch in zoverre bezwaard, dat ik het dorpshoofd ga opzoeken. Hij vertelt mij alles van de prauwen en de hoeveelheid vis, die ze vangen. Van wat ze hier eten en van de bosprodukten. Hoe de opkoop en de afvoer geregeld zijn. Hij vertelt mij nog veel andere dingen maar er komt al gauw een eind aan mijn opnemingsvermogen. Ik vraag hem dus naar de uitgestrektheid van het bos en ik wijs in noordelijke richting. Ik weet van Peereboom, dat de bosgrens op honderd kilometer ligt, maar ik heb een stille hoop, dat er voordien toch wel ergens een open plek zal zijn. Dit is namelijk een van de weinige voornemens van gisteren, die ik wil uitvoeren: het bouwen van een huisje bij een open plek in het bos en liever nog aan de bosrand met uitzicht op het vrije veld. Het dorpshoofd trekt een bedenkelijk gezicht. Hij weet dat niet zo, zegt hij. Kunnen we er niet naar zoeken? vraag ik. Hij kijkt nog bedenkelijker en zegt weer: dat hij het niet zo weet. Maar ik krijg het er wel uit. Ik vraag hem of er verderop naar het noorden nog mensen wonen, die het misschien wel weten. Ach, zegt hij, dat weet ik niet en ditmaal klinkt het zo klagend, dat ik er maar mee ophoud. Het zou mij mijn populariteit kunnen gaan kosten.

Ik loop met hem naar zijn dorp, bruine hutten, vieze kinderen en ik loop maar door en ik zorg hem juist een paar passen voor te blijven, anders brengt hij me naar zijn huis, zijn vieze huis, om vieze koffie uit vieze kopjes te drinken en te zitten op een wrakke stoel in een stinkend voorgalerijtje. Maar dan schiet hij ineens schuin langs me en hij steekt uitnodigend zijn duim zo beleefd en vleiend naar een huis, het zijne, dat ik aimabel glimlach en vriendelijk dankende naar binnen ga. Hij laat de koffie halen, neemt het kopje uit de handen van een jongen, zijn zoon zal het wel zijn en zet het voor me neer. Hij moet toch ook gaan zitten, zeg ik. Ach, het bloed kruipt waar het niet gaan kan, bij hem zowel als bij mij, maar de dag is mijn eigendom niet langer, dat voel ik wel zeer.

We zijn nu beleefde buren geworden. Ik doe weer dezelfde vragen van zoëven, maar nu in bevestigende vorm. Ik zeg: Zo, dus de vissers gaan nooit ver uit de kust? Hij beaamt het en knikt met zijn hoofd als een dorpsonderwijzer, die een oud-leerling uit de grote vreemde maatschappij terugkrijgt op bezoek, jaren later. Ja, zeg ik, en de hars uit het bos, die wordt hier gebracht. Door wie? vraag ik dan ineens weer rechtuit. Door onze mensen, zegt hij lichtelijk verwonderd.Dus die gaan wel het bos in? Ja, zegt hij en hij wijst naar het westen. En daar? vraag ik, en ik wijs naar het noorden, maar neen, dat weet hij zo niet, weert hij af. En de hars wordt hier afgehaald door het schip, zeg ik weer verzoenend. Ja, zegt hij. Ieder half jaar? Ieder half jaar, herhaalt hij tevreden. Is dat uw zoon? Ja, het is zijn zoon en hij krijgt mijn lege kopje mee en brengt het gevuld terug.

In de middag, na het eten, ga ik achter mijn bureau zitten, het bureau van mijn voorganger. Ik neem vier lege schriften en op het eerste schrijf ik: Visserijverslag. Daar zal ik nauwlettend op toezien, het aantal vissers, het percentage dat ze van de totale bevolking uitmaken. En natuurlijk de hoeveelheid vis, die ze binnenbrengen. En de soort vis, kortom, een degelijk verslag. Op het tweede schrift schrijf ik: Bosprodukten. Over de tochten, die ze maken, de tijd, die ze in het bos blijven, over de opgeslagen hoeveelheden en soorten, over de prijzen van de handelaars.

Het derde schrift wordt: Algemeen, en het vierde, dat heb ik vanochtend zitten te bedenken, dat wordt iets heel nieuws: Houtaankap. Voor zover ik weet kappen ze hier geen hout, terwijl het er toch erg geschikt voor is, dat kan iedere leek zien. Het zal dus wel zijn bijzondere reden hebben, moeilijke afvoer of iets dergelijks. Misschien is het hout ook wel helemaal niet geschikt, te licht of te zwaar of wat ook. Nu ik er beter over nadenk lijkt het me toch niet zo’n schitterende vondst.

Dan schiet me nog wat te binnen. Het dorpshoofd heeft het altijd over het westelijk bos en ik wil naar het noordelijk bos, hij niet. Maar wat is er in het oosten? Ik sta op en loop naar buiten. Wonderlijk, hoe koel het hier blijft in dit groene getemperde licht. Ik volg de afscheiding tussen bos en palmen, zodat de zee steeds in zicht blijft en zo loop ik een half uur, dan houdt alles op en is er alleen nog de zee. De zee, die een grote bocht maakt naar het noorden. Er is dus geen oostelijk bos, dat is al weer een complicatie minder en een verplichting meer, want er valt nu niet meer te kiezen, ik moet het noordelijk bos wel gaan onderzoeken. Zo is het altijd in het leven, minder complicaties, meer verplichtingen.

Als ik ’s avonds voor mijn huis zit, de lamp aan de standaard gehangen, moet ik voor het eerst na zijn vertrek weer aan Peereboom denken. Peereboom heeft er nu de helft opzitten. Hij slaapt in het bos, in het westelijk, niet in het noordelijk bos en ik draai mijn stoel een kwartslag om, zodat ik in die richting, naar het noorden, kijk. Als ik een tijd zo heb gezeten, voel ik me onrustig en ongemakkelijk worden en ik besef, dat ik met mijn rug naar de deur zit, naar de deur van mijn wereld. Mijn wereld is het bos en de deur is het strand op de plaats, waar ik gisteren ben geland en waar ook anderen, vreemden kunnen landen om zich in mijn bestaan te dringen. Ik draai mijn stoel weer in de vorige stand terug om een oogje op de deur te houden. Zo heeft nu alles zijn plaats. Het westen, dat is Peereboom, die hoort er tenslotte bij. Het noorden, het onbekende, waar ik naar uitzie, dat hoort erbij. Het oosten, dat is het Niets, dat hoort er ook bij. En het zuiden, dat is de deur en wat daar achter ligt moet buitengesloten blijven. Ik zit in de nacht en kijk en zie naar Peereboom, vijftig kilometer verder, als hij niet heeft gelogen. Vervelende Peereboom, maar je hoort erbij.

==

Een dag later

Deze morgen doe ik het dorpshoofd uitnodigen om met hem de bijzonderheden te bespreken van mijn eerste tocht het bos in. Ik wijs daarbij naar het westen en niet naar het noorden en daar is hij erg blij om. We zullen naar ik hoor enige tweederangsdorpen bezoeken, tijdelijke nederzettingen van de zoekers naar bosprodukten. We zullen, omdat het de eerste maal is, maar twee dagen wegblijven, dus één nacht over. Ik wil niet alles tegelijk doen en ik tracht duidelijk te maken, dat het tempo van Peereboom mij te hoog is. Het dorpshoofd, mijn gast nu, is het geheel en al met mij eens.

Of we misschien vanmiddag al niet kunnen vertrekken, bedenk ik, maar ik houd me net op tijd in, dat zou ook bijzonder dom en inconsequent zijn geweest, deze haast. De zaak is, dat ik bij al de uitvoerigheid, waarmee het dorpshoofd uitweidt over de toebereidselen tot de tocht, overvallen wordt door een gevoel van verveling, omdat ik tegen de middag en de avond opzie.

Volkomen ten onrechte: ’s middags ga ik in een lange stoel onder het groen liggen met een glanzend nieuwe detectiveroman, drie volle uren aandachtig lezend naar het einde. Naar het einde van een dag vol schoonheid, naar de schoonheid van de avond, van de stilte van de lamp en zijn licht. Van de stilte.

Van het gele licht.

==

Een dag later

Dit is de dag van mijn eerste tocht. Ik voel de krachtgevende lichte zenuwprikkeling, altijd aan reizen verbonden, nu meer dan ooit, want dit is reizen in zijn puurste, zijn edelste vorm, ja, de vorm van mijn tocht is edel, oud, en vol traditie.

Voorop gaat de gids, de verspieder, hij loopt tien meter voor me uit. In de archaïsche vorm zou deze afstand omtrent een dagreis zijn geweest. Mijn tocht is dus wat gestileerd. Daartoe behoort ook de plaats van het dorpshoofd. Terwijl hij eigenlijk maar een paar schreden voor mij uit zou moeten gaan, heeft hij zich bij de verspieder gevoegd, de zogenaamde gezelligheidsstijl.

Dan kom ik zelf, omgeven door wal en gracht der voornaamheid, ik, de prins uit de verre hofstad, van eeuwen terug. Eerbiedig achter mij enige mindere waardigheidsbekleders, leden van het dorpsbestuur, als ik het goed zie. Vermoedelijk schuilen er onder hen ook nog enige particuliere, welgestelde zoekers van hars. Zij hebben natuurlijk recht op een plaats in mijn gevolg. De tros van dit gevolg ten slotte, bestaat uit een aantal provianddragers.

We hebben enige tijd de kust gevolgd, maar nu zijn wij tot mijn grote voldoening, afgeweken naar binnen. Het bos wordt hier dichter, ook de bodembegroeiing, het wordt donkerder, gewoner, minder transparant groen. Op die manier komen we nog vrij plotseling in het eerste dorp. Bevriende verspieders komen ons tegemoet en er is veel belangstelling, als wij de nederzetting binnengaan. Ik ben blij, dat ik kan gaan zitten, maar overigens is het hier niet veel zaaks. Het Noorderbos moet mooier en beter zijn.

We eten, rusten en doen zaken en ’s middags gaan we verder. Voortreffelijk dorpshoofd. Hij heeft onze overnachtingsplaats goed uitgezocht. Het tweede dorp, waar we in de namiddag aankomen, is ruim en netjes en de heer, die ons daar ontvangt, is bijna deftig. Een olieachtige, beleefde, dikke en ongetwijfeld rijke heer is het hoofd van deze tweede nederzetting. Hij ziet ernaar uit of hij alles weet, wat in deze streken de moeite van het weten waard is en als ik hem en andere heren na het eten bij mij te roken nodig, dan begrijp ik dat ik mijn slag moet slaan. Vergeef mij, eigen dorpshoofd, maar ik moet mijn slag slaan.

Dit is een mooie, grote nederzetting, zeg ik, bijna zo mooi als het grote dorp. Ze grinniken en krabben zich ergens. Ik wijs naar het noordwesten en vraag, of er daar nog meer zijn. Ja, daar liggen er nog twee. En in het noordoosten? vraag ik en ik wijs in die richting en kijk daarbij alleen de dikke gastheer aan. Hij grinnikt weer en zegt dan, hij weet dat zo niet.

Er is daar één enkele nederzetting, zegt mijn eigen dorpshoofd. Soms wonen er mensen en soms niet. Wij weten er verder niets van.

Er ligt iets onmiskenbaar droevigs en teleurgestelds in de toon waarop hij dit zegt en zijn wijze van doen is wezenlijk voornaam. Daarom maak ik een beleefde buiging in zijn richting en leid het gesprek naar een meer neutraal onderwerp: de geschiedenis van het eigen volk.

==

Een dag later

Ik ben thuisgekomen en het is alweer avond en de lamp wordt alweer naar buiten gebracht. Er blijkt nog een staartje cognac over te zijn en die drink ik nu maar op. Het is nogal een flink staartje cognac. Ik ga met mijn rug naar het zuiden zitten, want ik moet mijn angst verdrijven, ik moet mij harden tegen mijn angst. Want ik moet een moedig man worden.

Er staan twee wegen voor mij open. In de eerste plaats kan ik naar Peereboom gaan en hem de nodige inlichtingen over het Noorderbos vragen. Hij zal ze mij geven. Hij zal vermoedelijk vertellen, dat zich daarginds een of meer zwerfstammen bevinden. Als ik met deze zwerfstammen in nader contact wil komen, zal Peereboom dit goedkeuren of belachelijk vinden, waarschijnlijk het laatste. De andere weg is, dat ik er met Peereboom niet over spreek en die weg zal ik kiezen. Want ik zie geen kans om Peereboom duidelijk te maken, dat ik er niet om die zwerfstammen heen ga, dat die kerels me niet het minste belang inboezemen, dat ik het veel rustiger zou vinden, als ze er niet waren. Ik kan Peereboom niet duidelijk maken, dat ik de grens van het bos wil bereiken, dat ik tien, twintig, honderd meter het vrije veld in wil lopen. Ik zal mij dan omdraaien naar dit groene bos.

Neen, ik zal mij niet omdraaien, eerst niet, als ik daar buiten kom in het vrije veld. Er zal misschien een heuvel zijn, daar klim ik op en juich, ik schreeuw, zoals ik dat in het groen nooit zal durven.

Of ik zwijg en haal diep adem, zoals ik dat in het groene licht nooit zal kunnen. En als ik me dan heb volgedronken aan licht en verte, dan zal ik me omdraaien, het glas heffen en lachend roepen: Ik zie u, groen bos.

Er is natuurlijk geen sprake van dat ik terugga.

Ik laat hout kappen, veel hout en ik laat een huis bouwen, zo groot en breed, dat het laag tegen de hemel ligt. De ingang aan de boszijde en een breed terras aan de noordkant. En een souterrain, dat is een reuze goeie mop, verdomd nog toe, ik bouw altijd huizen als ik dronken ben, verdomd nog toe.

==

Een dag later

Vandaag houd ik een minutieuze controle op alle zaken van het dorp, de harsvoorraden, die voor afscheep klaarliggen, de voedselsituatie, de algemene gezondheid. Het dorpshoofd gaat overal met me mee. Over het Noorderbos wordt niet meer gesproken, dat heeft de man aan me verdiend. Ik tracht een streng zakelijke indruk te maken, het dorpshoofd moet op me kunnen bouwen, hij moet op me kunnen vertrouwen.

Thuis richt ik een kantoortje in, haal mijn schriften tevoorschijn en begin aan mijn verslagen. Ik reken, ik begroot, ik maak plannen. Ik aarzel een ogenblik als ik het schrift Houtaankap in mijn handen heb. Ik leg het weer weg. Ik heb immers niet het minste verstand van hout en ik zal het niet krijgen ook. Van de bomen in deze streek weet ik er in ieder geval niet één met name te noemen. Ik zal over deze zaak dan maar eens met Peereboom gaan spreken.

In de namiddag overvalt mij een onbedwingbare lust om het bos in te lopen. Het is vier uur en ik besluit een uur lang in noordelijke richting te lopen. Ik kan dan nog voor donker terug zijn. Deze wandeling is een ernstige zaak.

Het is merkwaardig hoe weinig het bos in deze richting verandert. Het wordt niet dicht en de bodembegroeiing blijft gelijk, het licht blijft gelijk, alles blijft gelijk, ik zelf niet uitgezonderd. Tijdens mijn bestaan in mijn huis, in het dorp, op de tochten met dorpshoofd, verspieders en de rest, verander ik als een kameleon. Ik ben hoffelijk, verveeld, berustend, geïnteresseerd, rampzalig, dronken, al naar plaats en omstandigheden. Hier, in het Noorderbos, blijven plaats en omstandigheden volkomen gelijk en de gelijkheid wordt verhevigd tot uiting gebracht in het groene licht.

Ik vraag me af, hoe ik mijn weg zal aangeven om hem straks terug te vinden, maar het is ondoenlijk. Na een uur ga ik terug, het levert zo toch niets op. Maar na nog een uur ben ik niet thuis. Een kompas zou hier goede diensten kunnen bewijzen, maar ik heb geen kompas en ik ben verdwaald. Als het helemaal donker is, kan ik alleen nog maar tastend lopen en ik ben geweldig bang tot ik een licht zie branden, betrekkelijk dichtbij. Ik stommel erheen, het is natuurlijk het licht van mijn eigen huis, wat kan het anders zijn.

Na het eten onder de lamp zittend, overweeg ik de mogelijkheden. Het zijn er niet veel. Ik ben vanmiddag ongeveer vijf kilometer noordelijk gekomen, dat is vijf van de honderd, die tussen mijn huis en de bosgrens liggen. Als ik zes uur per dag loop zal me dat een week uit en thuis kosten en dan moet ik nog erg mijn best doen. Ik kan dit niet alleen, ik kan dit zeker niet alleen.

==

Een week later

Ik ga vandaag naar Peereboom en ik heb er echt zin in. Ik spreek met het dorpshoofd af, dat we er ten minste drie en als we dat prettig vinden, zelfs vier dagen over zullen lopen. In het laatste geval, zei hij, moeten we eenmaal buiten een nederzetting, dus gewoon in het bos overnachten. Ik vraag hem, of dit voor hem een bezwaar is. Hij zegt: Neen, niet voor mij, maar misschien voor u. Ik kan er nooit achter komen, of die kerels zoiets nu menen, of dat ze er zelf het land aan hebben om buiten een nederzetting te slapen. Ik zeg dus: Ik wil ook wel in drie dagen. Hij zegt: Als u liever in drie dagen gaat, kunnen we in drie dagen gaan, dan slapen we in nederzettingen. Maar ik zeg: Als u liever in vier dagen gaat, dan is het voor mij helemaal geen bezwaar om in het bos te slapen. Ziezo, nu heb ik de bewijslast van oprechtheid op hem afgewenteld. Die haast is nergens goed voor, zeg ik. Neen, zegt hij, dat is nergens goed voor.

Ten slotte heb ik hem in vertrouwen genomen en gezegd, dat ik eigenlijk wel graag eens buiten een nederzetting zou overnachten. Hij heeft geknikt en vriendelijk gelachen. Het is toch wel een aimabele vent.

Mijn gevolg is ditmaal iets groter dan de vorige keer, er zijn meer provianddragers bij. Ik voeg mij bij de kopgroep. We lopen vandaag tot de eerste nederzetting, dezelfde als die van de vorige tocht. Toen zijn we ’s middags doorgegaan, nu blijven we rusten. Ik zie, dat ik een goede keus heb gedaan door het hele traject in vieren te splitsen. Het dorpshoofd en de overige heren houden er ook niet van om zich buitensporig te vermoeien en als we in de avond bij elkaar zitten, zijn ze spraakzamer dan de vorige maal.

==

Een dag later

We gaan in westelijke richting verder. Ik denk, dat we op betrekkelijk korte afstand het strand volgen. Ik vraag het aan de gids. Hij zegt: Ja, het strand is dichtbij. Het bos lijkt in niets op mijn noordelijk bos. Het is veel dichter, ook de bodembegroeiing. We lopen langs een uitgesleten pad, uitgesleten door mijn voorgangers, door Peereboom, door zijn voorgangers, op naarstige tochten met jenever aan het einde.

De nederzetting, waarin we tegen de middag aankomen, verraadt Peerebooms bemoeienis. Er is een logeergebouw met allerlei knutselaarssnufjes, stoelen met asbakjes op de armleuningen, kabouters bij de wastafel, die een stok tussen zich inhouden, waaraan een handdoek opgehangen moet worden. Een lamp in een hoek is ook een kabouter op een tafel, die een lantaarn omhooghoudt. Waarom zou dit overigens het werk van Peerebooms handen zijn? Het kan ook best van een niet-drinkende voorganger zijn, eigenlijk veel waarschijnlijker zelfs. Een rustig, evenwichtig mens, hij zet asbakjes op stoelleuningen en hij rookt niet. Hij knutselt een lamp als voor een tingeltangel en hij drinkt niet. Het is een naargeestig interieurtje.

Ik moet hier kennismaken met een nederzettingshoofd, dat ik niet eerder heb ontmoet. Dat is dan de derde, hij is een replica van de dikke olieachtige gastheer van mijn overnachting op de eerste tocht. Hier vindt men op pleisterplaatsen dus nog de typische herbergier.

We moeten maar weer gaan roken, mijn hoofd staat er anders helemaal niet naar, mijn hoofd staat nergens naar en ik ga vroeg naar bed.

==

Een dag later

Vandaag zullen we dus aan het einde van de etappe in het bos overnachten. Ik sta vroeg op en drink koffie. Het dorpshoofd komt vragen of ik misschien al wil vertrekken. Ik zeg: Goed, en we gaan op weg. Het bos is hetzelfde als gisteren, maar in de middag komen we tussen de palmen. Ik vraag, hoe dat zit. Het palmbos is hier breder dan bij ons, zegt het dorpshoofd. Maar we zitten dicht bij de zee, zeg ik. Ja, we zitten erg dicht bij zee. En hoever van het grote dorp? Ja, wij zijn niet zo ver meer van het grote dorp.

Ik houd me groot en knik onverschillig toestemmend en zo lopen we nog ruim twee uur onder die vervloekte palmen en dan zijn we bij Peereboom. Ik ben doodmoe en Peereboom is schreeuwerig joviaal.

Ga naar binnen, zegt hij, je wat opfrissen. Ik had wel gedacht, dat je er drie dagen voor nodig zou hebben.

Ik ga zijn huis binnen. Ik merk, dat ik als was ben in de handen van het dorpshoofd; dat moet dan maar zo zijn. Peerebooms huis is groter dan het mijne, het is donkerder geverfd, bruin, en tamelijk somber, maar het heeft dezelfde indeling. Het ligt aan een soort plein en het geheel maakt een martiale indruk. Peereboom heeft een vierkant stuk bos laten kappen en de grond is omgespit geweest, ligt nu dik onder het onkruid. In dit onkruid, vlak voor het huis, staan een tafeltje, twee stoelen en enig glas- en fleswerk. Een biertje, zegt Peereboom. Haha, een biertje. Hij is zelf al enige stadia verder.

Ik ga zitten, strek mijn benen en haal diep adem. De zon schijnt laag over de bomen aan de rand van het plein. Ik zeg: Je hebt het hier maar goed geschoten en ik wuif in het algemeen naar de open ruimte voor me. Wat? vraagt hij. Het bos? en hij begint hard te lachen. Ik zeg: Nee, ik bedoel juist, dat je er een aardig stuk uit hebt laten kappen. O, dat was er al toen hij hier kwam, zegt hij.

Je zit hier al weer een half jaar, is het niet? Een half jaar, zegt hij, een half jaar en dan nog een half jaar en dan gaan we weg. Weg.

Of de termijn hier dan een jaar is, vraag ik. Peereboom kijkt me onderzoekend aan. Een jaar? peinst hij voor zich uit. Ja, natuurlijk, een jaar. Stel je in Godsnaam voor, dat het meer dan een jaar zou zijn.

Ik vertel Peereboom van mijn ervaringen met het dorpshoofd. Natuurlijk, zegt hij, aan lange etappes hebben ze de schurft, maar in het bos slapen, daar draaien ze zich altijd onder uit.

Wie heeft het logeergebouw laten zetten, waar ik vannacht geslapen heb? vraag ik. Weet ik niet, zegt Peereboom. Stond er al. Ik heb er overigens ook een laten zetten in de noordwestelijke hoek van mijn afdeling.

Hoe doe je dat? vraag ik. Wat? vraagt Peereboom. Zo’n huis laten bouwen? Je geeft opdracht, zegt Peereboom. Ik geef dus opdracht. Ach, het leven is niet zo gecompliceerd.

De lamp wordt buiten gebracht. De lamp wordt ook hier buiten gebracht, maar verdomme nog toe, ik wil tenslotte wel een stukje eten, mijn maag is volslagen leeg. Peereboom vindt eten belachelijk, maar goed, goed, hij zal wat laten halen.

Maar hoe komt het hier zo stil? Ja, juist, als de lamp heen en weer zwaait, zijn er geen boomschaduwen, die meezwaaien. De lamp zwaait in een luchtledig.

Over veertien dagen komt de boot weer, zegt Peereboom en dan nog vijf boten, dan ga ik weg. Het is hier anders eigenlijk best te harden, niet? En om de veertien dagen bij elkaar op visite, stel je voor, om de veertien dagen visite in je salonnetje, thuis, om je rot te vloeken.

Het is hier verdomd goed te harden, als Peereboom zijn smoel maar houdt. Er komen waarachtig sterren aan de lucht. Sterren knipperen en schitteren. Peereboom houdt zijn mond. Het is toch helemaal niet erg, als Peereboom praat. Laat hem praten. Ik vraag hem: Peereboom, dat hout, dat je hier gekapt hebt? Ik heb het niet gekapt, zegt Peereboom. Ik zeg: Dat hout, kortom, en ik wuif met mijn handen, zou dat geschikt zijn voor timmerhout? Hij weet het niet, zegt hij. Ik wil kappen, zeg ik. Dat hele verdomde bos omhakken, schreeuwt Peereboom, dat hele bos rotslaan! Kan ervan getimmerd worden? vraag ik. Ik weet het niet, zegt Peereboom.

==

Een dag later

Maar ook vanochtend is het nog mooi, dat lege stuk grond voor me, met de rechte hoogopgaande boombegrenzing. Ik hoor Peereboom achter me in het huis stommelen. Hij komt buiten, gromt als ik goedemorgen zeg en ploft in een stoel. Hij zegt eerst niets, we zijn allebei stil, want ik voel me ook zo fris niet. Wonderlijk is het de zon te zien opkomen en niet zoals bij mij, waar groen licht alsmaar helderder groen wordt. Ben je al op tournee geweest? vraagt Peereboom. Ik deel hem de avonturen mee van mijn tweedaagse tocht naar het noordwesten. Niet meer? snauwt hij. Er liggen nog twee nederzettingen verderop, zeg ik, half hulpvaardig, half schuldbewust. Peereboom blaast minachtend. En die andere kant op? vraagt hij. Daar ligt nog zo’n half verlaten geval. Ben je daar ook nog niet op afgegaan? Het dorpshoofd schijnt er niet veel zin in te hebben, zeg ik zo onverschillig mogelijk, maar het klinkt lamlendig. Ik voel me lamlendig en ook verward. Mijn geheime plan om het Noorderbos te maken tot een sprookjesreservaat voor mezelf alleen wordt hier rauw op tafel gesmeten. Ben jij zo’n lamstraal, dat je je door een dorpshoofd op je donder laat zitten? vraagt Peereboom. Ik zeg: Neen. Ik wilde er nog wel heen gaan. Dat zou ik dan maar donders gauw doen ook, zei Peereboom. Je krijgt er gelazer mee, man.

Hij ziet me zeker langzaam rood worden, want zijn laatste woorden klinken iets gemoedelijker. Hij denkt zeker: wat al te hard gebekt. En hij is nu bang, dat ik kwaad word. Of hij is gewoon goedhartig van huis uit. Maar ik denk heel wat anders. Ik denk: Verdomd nog toe, alweer. Want het is niet de eerste maal, dat ik zo kennelijk een kans mis om een van mijn fantasieën te verwezenlijken.

Het is overigens een voorbijgaande ergernis. Als ik ’s avonds in de grote nederzetting met het knutselaarslogeergebouw kom, dan heb ik het incident al ingepast in het beeld van mijn Noorderbos. Dat is en blijft een sprookjeskasteel, waarvan de ingangen zijn dichtgegroeid. Peereboom heeft met zijn grote bek een gat in deze belemmering gebeten. Voorwaarts.

==

Twee dagen later

Het overige deel van mijn terugreis heb ik in twee dagen gedaan en als ik in de middag thuiskom, ben ik weer helemaal gewend aan het groen en ik zit tevreden in mijn stoel voor het huis, als de lamp wordt buiten gebracht en het spel der boomschaduwen begint. Voorlopig heb ik genoeg van woudlopen. Over tien dagen komt de boot. Over tien dagen komt Peereboom hier. Hij zal vragen: Ben je al naar het noorden geweest? Ik zal zeggen: Ja, ik heb naar een geschikte plaats voor een nederzetting gezocht. Uitmuntend is dit. Een uitmuntend plan.

==

Twaalf dagen later

Het schip is gekomen en weer vertrokken. Ik heb een reprise bijgewoond van mijn eigen aankomst. Het is alles zo helemaal hetzelfde gegaan als de eerste keer, dat ik er bang van ben geworden, bang en neerslachtig.

Peereboom is hier twee avonden geweest. Over veertien dagen ga ik naar Peereboom. Over een maand komt het schip; derde voorstelling.

’s Avonds loop ik aan de achterkant mijn huis uit. Het bos is zwart en onbegaanbaar. Ik dwaal tussen de stammen door langs mijn huis naar de voorkant. Ik ga achter een boom staan en kijk om de stam heen. Voor het huis in het bos brandt de lamp, in de lichtkring staan een tafel en een stoel, een lege stoel. Het zal niet lang meer duren, of ik zal mezelf in de stoel zien zitten, terwijl ik achter een boom sta en voorzichtig om de stam heen kijk. Ik wilde, dat er geen lamp brandde, maar een houtvuur en dat er een kabouter rondom danste, zingend: Niemand weet, niemand weet, dat ik Repelsteeltje heet. Het zou passender zijn, natuurlijker.

==

Een dag later

Ik laat het dorpshoofd bij me komen. Ik heb opdracht gekregen, zeg ik tegen hem, om drie nederzettingen te bouwen en ik wijs in de fatale richting. Hij schrikt en krimpt even in elkaar. Hij kijkt me diep treurig aan. Ik zeg: Ja, wat kunnen we er aan doen en dan schud ik nog wat met mijn hoofd. Ik wilde, dat ik nooit met die man over het Noorderbos gepraat had. Hij zal nu tot het eind van zijn levensdagen die opdracht van mij voor een trucje houden.

De vraag rijst, of ik nu zelf nog iets moet doen, ik zou waarachtig niet weten wat. Je geeft opdracht, zegt Peereboom. Gaan ze er nu heen en nemen ze bouwmateriaal mee of verschaffen ze zich dat ter plaatse? Ik zou denken het laatste.

==

Een week later

Het is ten slotte allemaal weer bijzonder gemakkelijk verlopen. Ik heb de eerste nederzetting willen laten bouwen op vijfendertig tot veertig kilometer naar het noorden. Ook dat ging natuurlijk heel goed, zei het dorpshoofd, maar er was daar in die buurt al een nederzetting. Wanneer is dat ding dan gemaakt? vroeg ik. Gisteren en eergisteren, misschien wilde ik weleens gaan kijken, een dezer dagen.

En nu zit ik onder de lamp en wat doe ik? Ik zing zachtjes voor me uit van tevredenheid en opluchting. Het dorpshoofd is een waarachtig goed mens. Hij beschouwt nog steeds de door mij ontvangen en door hem doorgegeven opdracht als een list, door mij uitgevonden, maar hij vindt het een lofwaardige gedachte van me, dat ik dit zo gedaan heb, dat ik hem niet op barse toon het commando tot uitbreiding al dadelijk bij mijn eerste optreden heb gegeven. Hij hoopt en vertrouwt verder, dat er op het aantal der nieuwe vestigingen nog wel iets af te dingen zal vallen. Het zullen er toch zeker niet meer dan twee worden, denkt hij. En een van die twee, daar heeft hij de in onbruik geraakte nederzetting voor genomen, die zogenaamd van een zwerfstam zou zijn. Die zwerfstam, dat is natuurlijk koek, dat zijn de heren zelf geweest, tot ze er genoeg van kregen. Dat was hun angst voor het onbekende bos. Het dorpshoofd en ik, we hebben allebei de weg van de minste weerstand gevolgd, tom tiedebom. Maar dat is toch ook veel beter.

==

Twee dagen later

Vanochtend ga ik naar het dorpshoofd om een afspraak te maken voor mijn eerste tocht naar de nieuwe vestiging. We zijn nu zo beleefd tegen elkaar, het dorpshoofd en ik, dat ik het beter vind om hem een paar dagen van tevoren te waarschuwen. Hij kan de zaken daarginds dan op zijn gemak voorbereiden, want de boel is natuurlijk nog niet half klaar.

Ik beschouw mijn aanstaande tocht weer helemaal als een plezierig avontuur. Eigenlijk moest ik naar Peereboom gaan, maar ik stel het een week uit.

==

Twee dagen later

We zijn op weg. De nederzetting ligt op vijftig kilometer, een onmogelijk eind om in één dag te lopen, maar vijftig kilometer betekent de helft van de afstand tot de bosgrens. Als we vanavond aankomen, zal ik mijn dorpshoofd zijn beloning geven door het aantal der nieuw te bouwen vestigingen definitief van drie op twee terug te brengen.

Ik ben op weg in mijn toverbos, ik loop tussen de stammen door en kijk om me heen. De bodembegroeiing blijft ontbreken en ik weet nu waarom. De bodem is steenachtig. Er liggen in ieder geval veel grote stenen, deels in de grond, deels erbovenuit, het is een wonderlijk bos. Rechte stammen, groen licht, altijd maar hetzelfde en het moet al heel oud zijn. Het is de Tijd zelf, zeg ik lachend. Oud, groen en altijd maar hetzelfde.

Eindelijk bereiken we de nederzetting, een paar sombere huisjes in het donker wordende bos. Ik ben te moe om te eten en ik kom pas een beetje bij als ik ’s avonds op mijn verandaatje zit en voor me uit kijk in het donker. Het is altijd maar hetzelfde.

==

Een dag later

Ik blijf lang slapen, daarna regel ik de allernodigste zaken, noteer gegevens, keur de aanwijzing van een nederzettingshoofd goed. Eerst in de middag dringt het besef van waar ik ben pas goed tot me door. Dit is het Noorderbos. Als ik morgenochtend vroeg opsta en de hele dag verder naar het noorden loop, kan ik bij de bosgrens zijn. Een ogenblik kom ik in de verleiding mijn dorpshoofd te roepen en het bevel tot de tocht te geven. Het gaat niet, er zijn te veel bezwaren aan verbonden. En ik moet ook naar Peereboom toe. Verdomd vervelend is dat, die bezoeken, maar ik kan me er niet aan onttrekken, belachelijk, van God en alle mensen verlaten en dan moet ik me haasten voor een bezoek.

==

Twee dagen later

Die wandeling van tweemaal vijftig kilometer zit me nog dik in de benen. Ik ben de hele dag aan het lanterfanten en donderjagen met niets om handen eigenlijk.

Ik ga morgen niet naar Peereboom.

==

Twaalf dagen later

Ik ben ten slotte helemaal niet bij Peereboom op bezoek geweest en vanavond, twee dagen voor de bootdag, komt hij door het bos aanstappen. Ik heb je niet gezien, zegt hij. Het werk in het bos heeft me nogal opgehouden, zeg ik. Hij neemt er genoegen mee. Hij is gewoon zenuwachtig beminnelijk.

==

Vier dagen later

Ik heb vandaag vier uur uit en thuis in het Noorderbos gelopen. Het is een wonderlijk bos in al zijn gelijkzijnde oneindigheid. Loop ik hier, loop ik vijftig kilometer verder, het is alles hetzelfde en ik kan mezelf ook niet veranderen in die tijd.

==

Drie weken later

Ik ben in het Noorderbos op vijf kilometer van de grens. De tweede nederzetting is gebouwd en nu ben ik over een uur bij de grens. Vanochtend ben ik stil weggelopen. Ik wil alleen zijn als ik de bosgrens bereik, als ik de grens overschrijd. Het bos verandert eindelijk. Het lijkt wel, alsof het zich omsluiert, voor het zijn geheim prijsgeeft. Er groeien veel meer struiken en het wordt heuvelachtig.

Straks zal ik de schemering zien, de lichtschemering. Het wordt ook al lichter.

Ik zal daarginds een huis laten bouwen. Er zal geen voor- of achterzijde aan zijn, geen voorkeur voor bos of open vlakte. Ik zal edelmoedig weten te zijn bij mijn overwinning op het groene bos. Ik zal het huis desnoods rond laten maken, dat is een idee, een rond huis met een ronde gaanderij eromheen.

==

En dan is het licht, dan kan ik de open vlakte zien. Ik begin hard te lopen, ik struikel, ik val bijna, maar dan is het licht. Het is net zoals in al mijn voorstellingen, het is waarheid, ik zing, ik juich, ik ben gered.

Ik sta hijgend stil onder een ontzaglijke wijde hemel. Dit is het dus, zo is het dus.

Een groot kaal land, met veel stenen, grote stenen, heuvelachtig en wazig blauwe bergen in de verte. Ik loop, langzamer nu, verder door. Ik merk ook, dat er geen zon is. Het licht is scherp, dat merk ik anders zo niet, in het bos. Ik loop door, ik weet, dat ik terug moet, dat ik nog niet kan blijven, voorgoed, maar even, even nog, als een kind voor het slapengaan. Ik ga op een steen zitten. Waar heb ik dit toch meer gezien? denk ik. Stonehenge misschien, de verblijfplaats van Merlin, op een plaatje in het aardrijkskundeboek. Er liggen hier werkelijk heel grote stenen. En die bergen vormen een keurig nette afsluiting. Ik heb helemaal geen zin om nu ook nog een fantasie op te bouwen over wat daar nu achter kan liggen. Het moet nu mooi genoeg zijn. Ik weet nu, wat er achter het bos ligt en dat moet maar genoeg zijn. Ik ben achter het bos.

En dan draai ik me om naar het bos.

==

Drie dagen later

Zoëven ben ik thuisgekomen. Het dorpshoofd en de dragers zijn naar huis. Ik kan niemand vragen om hier te blijven. Het zou ook niet helpen. Ik kan niemand vragen om hier te blijven, ik kan niemand vertellen, wat ik heb gezien, toen ik daarbuiten stond en mij omdraaide naar het bos.

Het waaide, toen ik daar buiten stond. Ik had het niet gemerkt, zolang ik in het bos was, maar het waaide.

De lucht was schimmelachtig grijs en onder die lucht, tegen die lucht aan, lag het bos, giftig groen in het schelle licht van de grijze lucht, een laag kronkelende wriemelende slangen.

Ik stond daarbuiten en ik was ontzettend bang. Ik had willen vluchten naar de blauwe bergen, maar het kon niet, ach God, het kon natuurlijk niet. Ik moest terug, moest met open ogen op dit vreselijk wezen toelopen en er binnen gaan en nooit, nooit meer zal ik de rust kennen van het groene getemperde licht, nu ik weet wat er boven mij is.

==

Een dag later

Vanavond zit ik op mijn bed met het hoofd in de handen en even later loop ik het huis achter uit en tussen de stammen door naar de voorkant. Ik ben niet bang in de avond en de nacht, want de groene slangen boven mij zijn dan als dood. Ik ga achter een boom staan en kijk naar de lichtkring van de lamp. Een tafel en een stoel. Dan ga ik weer terug langs dezelfde weg. Het is een spelletje, dat ik iedere avond opnieuw speel. Ik ben aan het gek worden, denk ik. Morgen komt de boot.

==

Een maand later

Ik heb gisteren en vandaag de hele dag gelopen en vanavond zal ik weer in mijn dorp zijn.

De boot is er ook geweest, gisteren. Ik heb er niet aan gedacht, maar de boot is er ook geweest.

Het is al donker, als ik bij mijn huis kom. De lamp brandt niet en het is erg stil. Ik heb er een beetje op gerekend, dat Peereboom er nog zou zijn, maar er is niemand. Het is eigenlijk stikdonker. Ja, het is stikdonker. Ik neem mijn zaklantaarn en vind de lamp en steek haar aan en ga ermee naar buiten. Als ik de lamp aan de standaard wil hangen, zie ik, dat het niet gaat, omdat Peereboom aan de standaard hangt.

==

Láááááát nu lief en zacht

Láááááát nu lief en zacht

Láááááát nu lief en zacht

==

Wingerdbloem, slingerbloem

Wingerd in de slinger in de wingerd in de slinger in de wingerd in de slinger

Wingerdbloem

In de bloem

==

Láááááát nu lief en zacht

==

Wat is het donker, ze zijn er allemaal vandoor en ik heb mijn lantaarn laten liggen, daarginds, ik heb haar laten hangen. Ach God, ik heb Peereboom laten hangen, hoe lang al, zeker al de halve nacht, ik heb hem vermoord. Als hij nog niet dood was tenminste toen ik aankwam, maar ja. Het was ten slotte zijn bedoeling, niet waar, rien que pour vous servir, mon très cher. À la lanterne, Peereboom. Ik lach me rot. Als je, haha, Peereboom heet, dan hang je je toch op aan een boom, haha. Maar ja.

Maar moet hij er nu niet afgehaald worden? Maar verdomd, ik kan het licht niet vinden, eerlijk niet. Anders was ik toch al lang naar het dorpshoofd gegaan. Ik kan ook niet weg. Zou best weg willen. Lig toch niet te donderjagen. Ik ben bang, kan me niet versodemieteren. Ik ben bang. Ik wil geen licht. Ik wil Peereboom niet zien hangen. Ik wil geen licht.

==

Uren later

Ach God, wat heb ik krankzinnig veel gezopen. Het is hier helemaal licht, het is misschien al middag. Peereboom is weg. Hij hangt er niet meer. Ze hebben hem neergelegd in een leeg huis. Ik maak een verklaring op en laat een paar getuigen mee tekenen. Ik laat ze een kruis zetten, dat is wel helemaal niet in orde, maar het moet maar.

Ik moet een graf laten graven, maar dat is al gebeurd, zegt het dorpshoofd. Ik vraag naar de kist. Ze brengen er een. Ach Jezus, dat gaat toch niet. Daar moeten we hem rechtop in zetten, daar moeten we hem rechtop in zetten en een flinke klap op het hoofd, dat hij door zijn knieën zakt, dan gaat het misschien. Dat gaat toch niet.

Ik zeg: Een andere kist, en ik geef maten, twee meter lang, een halve meter breed en diep.

==

Ze hebben waarachtig de kist getimmerd. Nu moet Peereboom er in, maar daar zie ik geen kans toe, ik ben een lamstraal, een schijthuis, ik zie er geen kans toe, maar het moet, die arme bliksem toch, die arme bliksem.

We gaan naar het huis toe, ik laat de kist achter me aan dragen. Ik heb een kleed meegenomen om over de kist te leggen.

In het huis staan twee tafels tegen elkaar, daar hebben ze Peereboom op gelegd, in een laken gewikkeld, maar zijn hoofd steekt er buiten. Ik leg er gauw een zakdoek over, dat is nog eerbiedig ook.

Ik houd een soort minuut stilte en daarna pakken we hem op, ik aan zijn benen en we leggen hem in de kist en de kist wordt dichtgetimmerd.

We dragen hem naar het graf, dat is natuurlijk veel te klein, het is op die andere kist berekend. Ze graven. De aardkluiten vliegen de kuil uit en eindelijk is het klaar.

Twee touwen om de kist en dan laten we hem zakken.

Ik sta bij een geopend graf. Onze Vader, zeg ik, die in de Hemelen zijt. Als ik me omdraai, merk ik, dat mijn benen nog dronken zijn.

==

Ik laat de lamp brandend aan de standaard hangen als vanouds. Want ik leef nog.

De koning is dood

Toen ik in november op het eiland kwam, was de koning tweeëntachtig jaar. Ik wist dat niet. Ik wist zelfs niet, dat de koning bestond. Ik had het veel te druk met eraan te wennen, dat ik een kantoor had, een hoge, witgekalkte kamer met kaarten aan de muren. Kaarten van ons eiland en van de andere eilanden eromheen. En dat er achter mij in net zo’n kamer mijn klerk zat, mijn vriendelijke klerk, die alles eigenlijk veel beter wist dan ik, maar het nooit liet merken. Hij kende de koning natuurlijk wel. Ik niet in het begin. Zelfs niet, toen ik al eens oog in oog met hem had gestaan.

Dat was op de eerste december. Op die dag kwam men mij om een uur of tien zeggen, dat de heer Solomon mij verlangde te spreken en ik zei: Laat meneer Solomon binnen. Ik zat achter mijn bureau, gereed om op te staan en de bezoeker tegemoet te treden. Ik zei: Dag meneer Solomon en ik stapte op hem toe en ik gaf hem een hand en ik leidde hem naar een stoel.

Want meneer Solomon was oud. Oud, geel en uitgedoofd. Hij droeg een geel pak en een geel overhemd zonder das en een ronde, gele hoed, die hij afzette, nadat hij ertegenaan had gesalueerd.

Meneer Solomon is gepensioneerd sergeant-majoor kapelmeester, zei mijn klerk.

Meneer Solomon lachte, eerst tegen mijn klerk en daarna tegen mij. Zijn hoofd was kaal en zo oud, dat de rimpels er al uit weg begonnen te zakken.

Meneer Solomon komt hier iedere maand zijn pensioen halen, zei mijn klerk.

Meneer Solomon lachte weer.

Als hij tenminste niet ziek is, zei mijn klerk. Meneer Solomon is soms heel erg ziek. Hoe is het met de gezondheid, meneer Solomon?

Meneer Solomon lachte als iemand, aan wie een goeie mop wordt verteld, maar hij zei niets en mijn klerk drong niet op een antwoord aan.

Ik begreep, dat het nu mijn beurt werd. Ik zei: u loopt zeker al aardig tegen de zestig, meneer Solomon?

Meneer Solomon lachte weer, maar ditmaal het eerst tegen mij. En mijn klerk zei: Meneer Solomon is tweeëntachtig.

Meneer Solomon knikte een paar maal trots en ik sloeg mijn handen in elkaar van verbazing. Mijn klerk had ondertussen een groot kasboek gehaald. Hij schreef er iets in en gaf zijn penhouder daarna aan meneer Solomon.

Hier moet u tekenen, meneer Solomon, zei hij.

Meneer Solomon legde zijn hoed op de grond en boog zich voorzichtig over het boek. Mijn klerk wenkte mij, dat hij mij iets te zeggen had.

Uw voorganger gaf hem altijd wat extra’s, zei hij.

Ik knikte en wilde wat geld aan mijn klerk geven.

Het is beter, als u het hem zelf geeft, zei mijn klerk.

Ondertussen was meneer Solomon klaar met het boek. Dat is prachtig, meneer Solomon, zei mijn klerk. En hier is het geld.

En hier is er nog wat bij, zei ik vlug en ik schoof mijn geld bij het andere.

Meneer Solomon bracht zijn vlakke hand ten groet aan de plaats, waar dertig jaar geleden de klep van zijn uniformpet was geweest. Hij propte het geld in een versleten portemonnaie. Hij stond op. Ik stond op en gaf hem een hand. Mijn klerk gaf hem zijn hand en we zeiden in koor: Dag meneer Solomon. Meneer Solomon lachte en ging achterwaarts naar de deur.

Iedere woensdagmorgen oefende de muziekkapel van het plaatselijk aangeworven militaire korps zich langs een binnenweg op een zekere afstand van mijn kantoor. Bij westenwind – en dat was het meestal in deze tijd van het jaar – kon men bij ons van tijd tot tijd flarden van de muziek horen. Een dag of veertien na het bezoek van de heer Solomon stond ik bij het raam. Ik hoorde, dat de klanken, die gewoonlijk een marstempo hielden, ditmaal vertraagd doorkwamen. Er was iets lugubers in deze verwaaide muziek, iets spookachtigs. Zo, dacht ik, zal over een paar honderd jaar iemand hier staan en deze muziek horen en weten, dat zij door geesten wordt gespeeld. Door de geesten van de leden van de muziekkapel, die allemaal dood zijn en eenmaal in de zoveel tijd uit hun graf stijgen en naar de achterweg komen om te repeteren voor hun Laatste Mars, die ze nooit zullen houden. Ze zijn dood. Ze zijn allemaal dood. En toen hoorde ik ineens, dat ze bezig waren met de treurmars van Chopin. Ik ging naar mijn klerk.

Hoort u dat? vroeg ik en ik hief mijn vinger op. Mijn klerk luisterde.

Een treurmars, zei ik.

O, zei mijn klerk, dat is waar ook. De koning is weer erg ziek. Ze zeggen, dat het dit keer wel mis zal gaan.

De koning misgaan? vroeg ik.

Hij zal wel sterven, zei mijn klerk gelaten.

Wie is de koning? vroeg ik.

Meneer Solomon toch? zei mijn klerk.

Wordt meneer Solomon koning genoemd? vroeg ik.

Ja, zei mijn klerk. Ze noemen hem koning in het dorp, waar hij woont.

Het bleek, dat Solomon na zijn pensionering in het dorp was blijven wonen, iets, wat meestal niet gebeurde. Meestal gingen mannen als Solomon weg. Maar Solomon was gebleven. Hij was op zijn zestigste jaar nog getrouwd met een jonge vrouw van het eiland en zo in de kring der bewoners opgenomen als een volwaardig lid van de kleine gemeenschap. Als een overwaardig lid. Een man, die meer van de wereld had gezien dan zij allen tezamen, had goedgevonden bij hen te blijven en zijn laatste jaren te slijten in hun gezelschap. Hij was al gauw een soort orakel geworden en dit, gevoegd bij zijn naam, had hem de koningstitel gebracht. Koning Solomon. En de koning was ziek en het zou ditmaal wel misgaan.

Hoezo ditmaal? vroeg ik aan mijn klerk.

Ze repeteren bijna iedere maand voor de begrafenis, zei mijn klerk en hij wees in de richting, vanwaar de muziek kwam.

Hij gaat dus bijna iedere maand bijna dood? vroeg ik.

Ja, zei mijn klerk.

En ditmaal zal het wel misgaan? vroeg ik.

Ja, zei mijn klerk, maar dat zeggen ze iedere keer.

’s Avonds zat ik voor mijn huis en ik zag de dokter voorbijkomen.

Hoe is het met Solomon? vroeg ik.

Hij zal de nacht niet halen, zei de dokter.

Maar de koning leefde nog de volgende dag en in het begin van januari kwam hij bij mij op kantoor om zijn pensioen te halen.

U bent erg ziek geweest, geloof ik, niet? vroeg ik.

De koning lachte zo uitbundig, als het hem mogelijk was. Hij kreeg zijn geld, hij kreeg mijn bijdrage en hij vertrok weer.

Sindsdien drongen op ongezette tijden de flarden van Chopins muziek tot mijn kantoor door. Ze waren nu niet langer luguber. Ze waren als de aankondiging van een wedstrijd, van een voorstelling. Hoogvereerd publiek, gaat nu zien de strijd tussen de koning en de Dood. Eens werd er tweemaal in dezelfde maand gerepeteerd, maar de koning was present op de volgende uitbetalingsdag. Ik gaf hem het dubbele van wat hij anders kreeg.

Die hele maand bleef het verder stil. Op de eerste van de volgende maand moest ik om elf uur van mijn kantoor weg. Ik liep bij mijn klerk binnen en vroeg, of hij me nog nodig had.

Nee, zei mijn klerk. Alleen, de koning is nog niet geweest.

O ja, zei ik, geef hem maar wat van mij. En op datzelfde ogenblik hadden we de muziek. De wedstrijdmuziek. De dodenmuziek.

Hij zal vandaag niet komen, zei ik.

Nee, zei mijn klerk.

Ik ging naar mijn eigen kamer terug. Ik moest eigenlijk weg, maar ik aarzelde. Ik belde de dokter op, maar de dokter was niet thuis. Ik was nog bezig mezelf ervan te overtuigen, dat ik toch rustig weg kon gaan, toen mijn klerk binnenkwam met een vrouw van een jaar of veertig.

Dit is mevrouw Solomon, zei hij. Mevrouw Solomon komt het pensioen van haar man halen. Haar man is ziek.

Hoe is het met hem? vroeg ik.

Ach, meneer Solomon is erg ziek, zei ze.

Ik maakte een medelijdend gebaar en zei, dat we het geld zouden betalen. Maar mijn klerk aarzelde. We lieten mevrouw Solomon een ogenblik alleen en we gingen naar zijn kamer. Het gaat eigenlijk zo niet, zei mijn klerk. We kunnen het haar zo niet geven.

Waarom niet? vroeg ik.

Ze moet een attestatie da vita overleggen, zei mijn klerk.

Ik dacht na. Mijn klerk had gelijk. Vanuit zijn standpunt gezien had mijn klerk gelijk. Als de koning op dit ogenblik dood was, dan zou ook zijn pensioen zijn opgehouden. Als er ooit reden zou zijn geweest voor het overleggen van een attestatie da vita, dan wel in dit geval. Het was eenvoudig een schoolvoorbeeld voor een attestatie da vita.

Ik kreeg een idee. Ik zei tegen de vrouw van de koning: Uw man is ziek en daarom zal ik hem komen bezoeken. Ik kom over een uur bij hem op bezoek en ik breng dan meteen het geld voor hem mee.

De vrouw van de koning knikte, dat ze het begreep.

Wat begreep ze? Dat haar man koning was en dat een andersoortige koning bij hem op bezoek zou komen? Dat we de zaak niet vertrouwden? God weet dacht ze wel, dat het een uitvlucht was, dat we geen geld in huis hadden. Maar ze ging weg om het haar man te zeggen en ik zou haar een uur later volgen.

Toen ik met mijn auto het kleine dorp van de koning binnenreed, zag ik, dat ze het ook aan alle onderdanen van haar man had gezegd. Er stonden overal mensen langs de weg en bij het huis stonden er zoveel, dat ik tussen twee rijen volk door naar de deur moest gaan. Naar de deur schreed. Ik boog waarlijk naar links en rechts en het scheelde maar weinig, of er was een gejuich opgegaan.

Maar binnen was alles stil. Stil en koel, zoals het in een paleis behoorde te zijn. De koning lag op zijn praalbed. Het was echt wel een praalbed, het vierkante, witte bed, waarop meneer Solomon lag te sterven. Te sterven. Want dit keer ging het echt mis, dat kon zelfs ik zien. Zijn ogen had hij niet gesloten, maar ze waren overdekt met een soort vlies. Hij leefde nog, maar het was niet te zien, dat hij nog ademde. En daar stond ik, met mijn kasboek onder mijn arm voor zijn bed. Ik stond bij het sterfbed van een vorst. Ik was nog, in zekere zin, zijn medekoning geweest, toen ik binnenkwam, maar ik was het nu niet meer. Ik was onderdaan geworden. Misschien een hooggeplaatste onderdaan, misschien een minister, maar toch een onderdaan.

Ik legde het boek voorzichtig neer op het voeteinde van het bed. Ik dacht: Dat zal hem plezier doen, als hij het merkt. En als hij het niet meer merkt, dan zal het hem plezier doen in het verblijf, waar koningen heen gaan, als zij zijn gestorven. Hij zal erom lachen, zoals hij lachte op mijn kantoor.

Zijn vrouw stond aan de andere kant naast zijn bed. Zijn vrouw bukte zich naar hem over en schreeuwde vlak bij zijn oor: Meneer is gekomen! Meneer is gekomen om je het geld te brengen!

Ik zag, dat de koning bewoog. Zijn vrouw schreeuwde weer: Meneer is gekomen! Met je geld!

Er spande zich iets in het gezicht van de koning. En ik zag, dat hij mij zag. Ik pakte het kasboek op en ik hield het hem voor, zoals men een stuk speelgoed voorhoudt aan een ziek kind. De koning glimlachte en ik lachte ook, maar het moet zijn geweest, alsof ik door tranen heen lachte. Ik zei niets, maar ik wees en ik klopte op het kasboek. Ik gaf het geld aan zijn vrouw. Ik gaf zijn vrouw al het geld, dat ik bij me had. Ik tekende zelf voor de ontvangst. Ik tekende met dezelfde bevende letters, als waarmee de koning zijn naam al ontelbare malen in ontelbare kasboeken had neergeschreven. En ik knikte hem toe. Ik had eigenlijk een buiging moeten maken. Een buiging voor de koning, die sterft. Maar ik knikte liever. Ik knikte hem hartelijk toe. En ik ging naar buiten, naar mijn auto, tussen de hagen van wachtende mensen door, die ditmaal zo hoorbaar murmelden, dat het wel voor een ingetoomd gejuich had kunnen doorgaan. Ik heb daar de hele dag verder weet van gehad. Van dit en van het andere.

Het huis van de grootvader

Mijn chef had mij opgebeld om mij te verzekeren, dat er veel te weinig kapok werd uitgevoerd.

Ze zitten erop, zei mijn chef. Ze houden het achter. Je moet er iets aan doen. Ik draag je op om de voorraden te controleren en zo nodig tot inbeslagneming over te gaan.

Diezelfde middag reed ik langs de grote dorpen van ons hoofdeiland en naar de haven om voorraad- en uitvoercijfers te verzamelen. Ik schreef ze op, ik telde ze bij elkaar, ik keek naar de totalen.

Dat geeft u allemaal niets, zei het hoofd van de haven. U moet naar Taronggi III gaan. U moet hem vragen, waarom hij geen kapok afscheept. Taronggi III is de enige afscheper van betekenis en hij scheept niet af. Hij zal er best zijn reden voor hebben. Taronggi III kent de markt. Als Taronggi III niet afscheept, dan is het natuurlijk beter, dat er niet wordt afgescheept. Wat zaniken ze toch?

Mijn chef was niet de chef van het hoofd van de haven en ik zei dus, dat het in het belang van de eilanden zou zijn om altijd zoveel mogelijk kapok af te schepen.

Niemand scheept af, zei het hoofd van de haven. Taronggi III koopt alles op en Taronggi III wacht af. Laat die man toch afwachten.

Ik zal maar eens naar Taronggi III gaan, zei ik.

Dan moet u tot morgen wachten, zei het hoofd van de haven. Taronggi III is om deze tijd niet te spreken. Hij gaat ’s middags altijd naar zijn nieuwe huis.

Wat is dat voor een huis? vroeg ik.

Het nieuwe huis aan de weg naar het westen, zei het hoofd van de haven. Voorbij de grote bocht.

Ik dacht, dat dat het huis van een van de mensen van het eiland was, zei ik.

Het is het huis van Taronggi III, zei het hoofd van de haven. Het staat waarschijnlijk op de grond van een van zijn neven, maar het is van Taronggi III.

Ik besloot mijn kapokonderzoek voor die dag op te geven. Ik bedacht, dat ik weleens naar de dokter zou kunnen gaan. De dokter was om deze tijd van de dag altijd te vinden onder het afdakje voor zijn huis met een fles rum en zoveel glazen als er gasten waren. Wij waren ditmaal alleen met twee glazen.

Ik ga morgen naar Taronggi III toe, zei ik.

==

Taronggi III was de kleinzoon van Taronggi I en Taronggi I was zeventig jaar geleden als schipbreukeling op het grote eiland aangespoeld. Hij moet inderdaad letterlijk aangespoeld zijn geweest, door de golven over de branding heen gegooid. Hij moet zich hebben opgericht, toen hij grond onder de voeten voelde. Hij zal daar gestaan hebben, verdoofd, terwijl het water hem langs het lichaam, het gescheurde hemd, de gerafelde broek droop, als een schildersvoorbeeld van de schipbreukeling. En de bewoners van het eiland zullen tegenover hem hebben gestaan. Er staan altijd mensen op een strand. Er staan altijd mensen naar de zee te kijken. Het zal erg stil zijn geweest. Niemand zal wat hebben geroepen. Taronggi heeft niet gevraagd: Ben ik hier op dit of dat eiland terechtgekomen? En de mensen zijn hem niet tegemoet getreden en hebben niet tegen hem gezegd: Wees welkom. Wij zullen u helpen. Ze zullen doodstil tegenover elkander hebben gestaan en ten slotte zal Taronggi met aarzelende stappen het water hebben verlaten. Aarzelende stappen door het zuigende zand. Stappen, die hem buiten de gevangenis brachten, de gevangenis die het water in de laatste uren voor hem was geweest en waaraan hij was gewend geraakt. En met iedere stap zal hij opnieuw en steeds verdrietiger afscheid hebben genomen van het land, waar hij vandaan kwam. Hij is toegelopen op een groep mannen, maar die zijn teruggeweken. En dan heeft hij wat gezegd. Hij heeft gezegd: Ik heb schipbreuk geleden. En de mannen hebben de klanken gehoord van woorden in een vreemde taal. En ineens zijn ze allemaal in lachen uitgebarsten. De schipbreukeling ook. Taronggi ook. En op datzelfde ogenblik is Taronggi Taronggi I geworden, want hij is sindsdien niet meer van het eiland weg geweest. Veertig jaar lang heeft hij er gewoond, hij is er getrouwd, hij is er gestorven. Getrouwd met een vrouw van het eiland. Een kleine potentaat is hij geworden, deze aangespoelde matroos, een handelaar, wiens erfenis zo groot was, dat men zijn oudste zoon uit louter eerbied Taronggi II noemde.

==

Taronggi I was tachtig jaar geworden, Taronggi II nog iets ouder en Taronggi II had vijfenveertig jaar moeten wachten, voor hij de handelstroon van zijn vader had mogen bestijgen. Taronggi III was ruim vijftig jaar, toen zijn vader stierf. Zo was het bij de Taronggi’s. De kroonprinsen bereikten steeds de middelbare leeftijd en een kroonprins had in deze familie geen rechten. Ook geen recht op een eigen paleis. Hij moest, ook na zijn huwelijk met vrouw en kinderen bij de vader op het grote Taronggi-erf blijven wonen, een erf, dat zich steeds uitbreidde en ten slotte een kleine vesting aan de rand van het dorp was geworden. Zoals de kroonprins moest wachten tot de dood van zijn vader, eer hij de leiding van het handelshuis mocht overnemen, zo moest de kroonprinses zich de meerderheid en in de meeste gevallen het getreiter van haar schoonmoeder laten welgevallen. Dat was altijd de kern geweest van de anekdotes, die op het eiland over het huis Taronggi werden verteld: kroonprins Taronggi, die alles eerst aan zijn vader moest vragen, zelfs het geld voor zijn tabak. Maar er was nooit enige aanduiding geweest, dat de troonopvolgers hadden gerebelleerd. Ze leefden hun geprolongeerde minderjarigheid als rijpe kinderen uit en ze aanvaardden zonder enige overgang en zonder een spoor van minderwaardigheidsgevoel na de dood van hun vaders het bewind.

==

Taronggi III is de beroerdste niet, zei de dokter. Maar toch niet zo slim als zijn vader. Ik heb zijn vader eigenlijk goed gekend. Taronggi II heeft mij rum leren drinken en ik heb hem in de andere wereld geholpen. Ik ga naar mijn grootvader toe, dat waren de laatste woorden van Taronggi II. Die Taronggi’s hebben alleen maar grootvaders.

Iedereen heeft grootvaders, zei ik.

Natuurlijk, zei de dokter, maar de Taronggi’s hebben, begrijpelijk genoeg overigens, zo het land aan hun vaders, dat zij al hun familie-aanhankelijkheid op hun grootvaders concentreren. Taronggi II ook. Taronggi II sprak altijd over zijn grootvader. Hij had de man natuurlijk nooit gekend, want die grootvader was tenslotte de vader van Taronggi I. Taronggi I is de eerste van de familie geweest, die op onze eilanden is gekomen. De vader van Taronggi I zal wel nooit van onze eilanden hebben gehoord en zeker niet van de kleinzoon, die hij hier heeft gehad. Maar als je Taronggi II hoorde, dan had hij nog bij zijn grootvader op de knie gezeten of met hem gebiljart in een café in Tarragona. Je weet toch zeker, dat Taronggi I uit Tarragona kwam. Hij was vermoedelijk matroos, toen zijn schip hier voor de kust verging. Wel, Taronggi II wist alles van Tarragona af. Hij sprak het niet tegen, als mensen, die de geschiedenis van de Taronggi’s niet kenden, hem vroegen, of hij zijn jeugd in Tarragona had doorgebracht. Ik herinner me, dat hier eens een handelaar is geweest, die werkelijk uit Tarragona kwam. Ik geloof niet, dat de man ooit in zijn leven zulke goede zaken heeft gedaan als met Taronggi II. Ze vertelden, dat Taronggi II hem de kapok bijna cadeau gaf, alleen uit liefde voor Tarragona.

Is Taronggi III ook zo dol op die overgrootvader? vroeg ik.

Taronggi III is dol op zijn eigen grootvader, op Taronggi I, zei de dokter.

Dat is dan wel heel jammer, zei ik.

Taronggi III heeft een heel verhaal gefantaseerd over Taronggi I, zei de dokter. Taronggi III vertelt, dat zijn grootvader een rijke jonge man was, de zoon van een reder uit Tarragona, die hier voor de kust overboord is gesprongen, omdat hij het eiland zo mooi vond. Taronggi III zegt, dat Taronggi I van zijn vader een prachtig huis had gekregen in Tarragona, maar, zegt Taronggi III, Taronggi I hield zoveel van de mensen op de eilanden, dat hij ze nooit meer heeft willen verlaten, ondanks het mooie huis. Taronggi III heeft zelfs een schilderij van het huis in Tarragona.

Hoe is hij daaraan gekomen? vroeg ik.

Taronggi III heeft eens een ansicht gekregen met een huis erop. Er stond onder gedrukt: Casa de dit of dat en dan Tarragona. Taronggi III heeft niet gerust voor hij wist, dat casa huis betekende en vanaf dat ogenblik was dit het huis van zijn grootvader in Tarragona. Hij heeft het zelfs laten naschilderen. Bijzonder lelijk.

Ik zou het dus best eens met Tarragona kunnen proberen, zei ik.

Heb je kapok nodig? vroeg de dokter.

Mijn chef wil weten, waarom er geen kapok wordt uitgevoerd, zei ik.

Je moet Taronggi III naar zijn nieuwe huis vragen, zei de dokter.

Het nieuwe huis aan de bocht van de weg naar het westen? vroeg ik.

Het is het huis van zijn grootvader, zei de dokter. Hij liet het bouwen volgens het plaatje op de ansicht.

De volgende morgen reed ik het erf van de Taronggi’s op. Een verlegen jonge man, waarschijnlijk de aanstaande Taronggi IV, zei mij, dat Taronggi III op zijn kantoor was en hij bracht mij er zelfs heen, maar hij ging niet mee naar binnen. Taronggi III zat achter zijn bureau op een luie stoel te schommelen.

Ik kom u eens bezoeken, zei ik.

Wat wilt u drinken? vroeg Taronggi III.

Graag een kopje koffie, zei ik.

De koffie werd binnengebracht door een verlegen jonge vrouw.

Dit is mijn oudste schoondochter, zei Taronggi III, niet onvriendelijk. Ik maakte een buiging voor de kroonprinses.

Zij helpt mijn vrouw, zei Taronggi III. De kroonprinses lachte, maar nog altijd even verlegen.

Ik kom eens over de kapok, zei ik.

Hohoho, lachte Taronggi III.

Mijn chef is bang, dat er te weinig wordt uitgevoerd, zei ik.

Hohoho, lachte Taronggi III.

Achter het bureau hing een groot schilderij van een man in een soort zeeroverskostuum. Hij droeg een gladde rode doek om het hoofd geknoopt en hij had gouden ringen in zijn oren. Taronggi III zag, dat ik naar het schilderij keek.

Mijn grootvader, zei hij. Uit Tarragona.

Ik dacht: Ik kan niet zeggen, dat ik weleens in Tarragona ben geweest. Dat zou volgens de dokter de manier zijn geweest, om met Taronggi II zaken te doen. Maar met Taronggi III zou dit weleens anders kunnen zijn. Taronggi III was natuurlijk nooit zelf in Tarragona geweest en hij zou het weleens onaangenaam kunnen vinden, dat iemand, die pas op de eilanden kwam kijken, meer van zijn familiestamland zou afweten dan hij. Ik zei dus: Ik hoor, dat uw familie van ouds uit Tarragona komt. Ik was heel tevreden over dit van ouds en Taronggi III ook. Taronggi III lachte: Hohoho!

Ik zei: Uw grootvader is zeker geen zeeman geweest.

Handelaar, zei Taronggi III. Handelaar en reder.

Uw grootvader heeft zeker ook in kapok gehandeld, zei ik.

Hohoho, lachte Taronggi III.

Zullen de kapokprijzen binnenkort gaan stijgen? vroeg ik.

Dat is moeilijk te zeggen, zei Taronggi III. Sommigen verwachten een stijging en anderen een daling. Het is niet te zeggen.

Koopt u nog veel kapok op? vroeg ik. We zouden het werkelijk graag willen weten, mijn chef en ik.

Het is de vraag, of het de moeite waard is, om nog kapok op te kopen, zei Taronggi III.

Ik ben wel in Tarragona geweest, zei ik. Ik ben meerdere malen in Tarragona geweest. Ik ken de stad goed.

Dat is prachtig, zei Taronggi III. Dan moet u het huis van mijn grootvader komen zien. Mijn grootvader had een huis in Tarragona. Hij had als zoon van een reder een heel mooi huis in Tarragona. Ik heb het laten namaken. U moet het zien. U moet het meteen komen zien. Ik ga er meestal alleen ’s middags heen, maar ik zal het u nu onmiddellijk laten zien. En Taronggi III sprong op vanachter zijn bureau, liep naar de deur en riep: Auto! Even later stond er een auto voor het kantoor. Taronggi III liet mij instappen, stapte zelf ook in en voort reden we, de weg naar het westen op. In de bocht, even buiten het dorp stond het huis. We stopten aan de kant van de weg.

We zullen het huis alleen van buiten bekijken, zei Taronggi III. U moet weten, dat het van binnen nog helemaal leeg is. Het is nog niet gemeubileerd.

U heeft er toch geen kapok opgeslagen? vroeg ik.

Hohoho! lachte Taronggi III.

Het was een groot, laag, wit huis, met pilaren aan voor- en achterkant. De ramen stonden open en binnenin was alles werkelijk leeg.

Ik ga er altijd alleen heen, zei Taronggi III. Ik ga er bijna iedere middag alleen heen. Maar voor u maak ik een uitzondering. U bent in Tarragona geweest. En heb ik het goed laten bouwen? Wilt u er iets aan veranderd hebben?

Ik vind het een prachtig huis, zei ik. Het is precies, zoals de huizen in Tarragona zijn.

Als u er iets aan veranderd wilt hebben, moet u het maar zeggen, zei Taronggi III.

Het is helemaal goed zo, zei ik.

Iedere verandering, die u nodig vindt, zei Taronggi III.

Ik zal mijn chef zeggen, dat er op het ogenblik niets te doen is in de kapok, zei ik.

Iedere verandering, die u nodig vindt, zei Taronggi III. En iedere verandering, die uw chef nodig vindt.

De maaltijd

Meneer Zeinal stond in de voorkamer van zijn huis op een groot stuk papier. Het papier was zeker drie meter lang en twee meter breed en het was helemaal volgeschreven met kleine lettertjes.

Dit is mijn stamboom, zei meneer Zeinal.

Ik trok mijn schoenen uit en ging naast meneer Zeinal op het papier staan.

Hier staan de vierentachtig kinderen van mijn overgrootvader, zei meneer Zeinal en hij wees op een lange rij namen, die met een accolade waren verbonden aan een enkele naam. We bukten ons. We gingen op onze knieën liggen. We kropen over het papier. We volgden de vierentachtig kinderen in hun leven en sterven. Het was heel belangwekkend.

Staat de vorst er ook op? vroeg ik. Ik wist, dat meneer Zeinal een ver verwijderd familielid was van de vorst.

De vorst heeft een andere afstamming, zei meneer Zeinal. De vorst en ik zijn alleen in de vrouwelijke lijn aan elkaar verwant.

Ik wist, dat meneer Zeinal zijn eigen afstamming voornamer vond dan die van de vorst. Ik zei: De vorst heeft anders een prachtig huis.

De vorst heeft drie huizen, zei meneer Zeinal bereidwillig. Twee op dit eiland en een op het kleine eiland in de baai aan de oostkust. Ze zijn alle drie heel mooi. Heel mooi en heel oud. U moet toch de huizen van de vorst eens gaan zien.

Ik zei, dat ik alleen maar het huis kende, dat tien kilometer ten westen van de hoofdplaats lag.

Dat is het buitenverblijf van de vorst, zei meneer Zeinal. Heel aardig, maar het huis, dat hier aan ons dorpsplein ligt, is mooier. Oud en heel merkwaardig.

Ik zei: Maar welk huis is dat dan? Ik dacht, dat ik alle huizen aan het dorpsplein kende.

U kunt het vanaf het plein niet zien liggen, zei meneer Zeinal. Er staan te veel bomen voor.

Ik wil het heel graag eens gaan bezichtigen, zei ik.

Ik zal een afspraak voor u maken, zei meneer Zeinal.

==

De volgende morgen kreeg ik een briefje van meneer Zeinal, waarin hij me uitnodigde om met hem een bezoek aan het huis van de vorst te brengen en aldaar gezamenlijk te eten. De vorst zal dit zeer op prijs stellen, schreef meneer Zeinal. Ik zal u over een uur komen halen.

Ik word over een uur door meneer Zeinal gehaald om met hem het huis van de vorst te gaan bezichtigen en er te eten, zei ik tegen mijn klerk.

Mijn klerk maakte een beleefde buiging, eigenlijk meer tot de nog afwezige meneer Zeinal dan tot mij gericht.

Het is heel aardig van meneer Zeinal om mij dit te vragen, zei ik. Ik ben er erg mee in mijn schik.

Meneer Zeinal is nog familie van mij, zei mijn klerk.

Dan heb ik u vast en zeker op zijn stamboom zien staan, zei ik. Ik heb juist gisteren de stamboom van meneer Zeinal gezien. En dan bent u dus ook familie van de vorst. Ik heb van meneer Zeinal gehoord, dat de vorst drie huizen heeft. Wij gaan vanochtend naar het huis aan het dorpsplein.

Dat is het vogelhuis, zei mijn klerk.

Ik vroeg: Waarom het vogelhuis?

Er wonen vogels in, zei mijn klerk.

Woont de vorst daar ook? vroeg ik.

Dat is moeilijk te zeggen, zei mijn klerk. De vorst woont nu weer eens hier en dan weer eens daar.

Ik heb de vorst nog nooit gezien, zei ik. Denkt u, dat hij in het huis zal zijn, waar meneer Zeinal en ik straks een bezoek zullen brengen?

Dat is moeilijk te zeggen, zei mijn klerk. De vorst is al heel oud. Ik geloof niet, dat hij nog veel bezoeken ontvangt.

Er zijn hier op het eiland maar weinig mensen, die de vorst weleens hebben gezien, zei ik. De dokter heeft hem nog nooit gezien en de havenmeester ook niet. Alleen meneer Taronggi is weleens bij hem geweest.

Meneer Taronggi’s vader heeft vroeger zaken gedaan met de vorst, zei mijn klerk.

Meneer Zeinal ziet de vorst natuurlijk vaak, zei ik.

Natuurlijk, zei mijn klerk. Meneer Zeinal ziet altijd veel meer dan andere mensen.

Ik wist, dat men op het eiland geloofde, dat meneer Zeinal wonderbare krachten bezat. De mensen geloofden ook, dat hij kon toveren. Ik had hem trouwens zelf eens zien toveren. We waren toen samen op bezoek geweest bij een districtshoofd en naar een klein kerkhof achter het huis van dat districtshoofd gegaan. Er stond een koepeltje op dat kerkhof en daar gingen we binnen, meneer Zeinal, het districtshoofd en ik. We zagen daarbinnen een stenen doodkist op de grond staan.

Een van mijn voorvaderen, had meneer Zeinal gezegd, wijzende op de kist. Hij had tevoren een groen blad van een heester geplukt en dit blad legde hij op de kist, terwijl hij iets mompelde.

Later vertelde hij ons, dat dit een toverspreuk was geweest. Ik heb mijn lot aan dat van dit blad verbonden, zei bij. Zolang dat blad daar blijft liggen, blijf ik, die ik nu ben.

Ik dacht: Ik zal maar niet aan mijn klerk vragen, of meneer Zeinal zijn lot met dat van de vorst heeft verbonden. Of hij, tegenover de vorst staande, een toverspreuk heeft gemompeld, waardoor de vorst als een schaduw aan het leven van meneer Zeinal is verbonden geworden. En terwijl ik dit dacht, stopte een auto voor mijn kantoor en meneer Zeinal stapte uit en daarna stapten we alle twee weer in en we reden naar het huis van de vorst.

Het huis was inderdaad vanaf het plein niet te zien door de hoge bomen, die ervoor stonden. De bomen waren groot en dicht van blad en het leek wel, alsof we vanuit het schelle licht van het dorpsplein ineens in een klein, donker bos terechtkwamen. Een heel erg klein bos, want geen vijftig meter verder waren we al bij de ingang van het huis. Ik zei tegen meneer Zeinal, dat er sprookjes bestonden over huizen en paleizen, verborgen in donkere bossen. Dat wilde meneer Zeinal best geloven.

Van dit huis van de vorst bestaat trouwens ook een sprookje, zei hij. Ik zal het u straks onder het eten vertellen.

De auto hield stil onder de bomen en vlak voor de ingang van het huis. Ik zag, dat de takken het huis raakten. Terwijl we uitstapten, sloop een man met een diepe buiging langs ons heen. Hij ging de drie treden van het trapje voor de ingang op en maakte de deur voor ons open. Het was een armoedig geklede man.

We zullen nu naar binnen gaan, zei meneer Zeinal. U kunt de man, die de deur voor ons opendoet, wel een hand geven. Hij is een arme bloedverwant van de vorst.

Ik gaf de man een hand en we gingen naar binnen. Het moet een grote zaal zijn geweest, waar we in kwamen, maar dat was op het eerste gezicht niet te zien, omdat het er volslagen donker was. Een weezoete lucht sloeg ons tegen en ik hoorde boven me een gefladder, alsof er honderden vogels langs de zoldering vlogen. Op de grond lag een dik tapijt, waar onze voeten in wegzonken. Ik dacht eraan, dat mijn klerk dit huis een vogelhuis had genoemd en ik zei tegen meneer Zeinal: Het lijkt wel of er hier vogels zijn.

Heel veel vogels, zei meneer Zeinal. De vorst laat in dit vertrek heel veel vogels nestelen. Ze komen door de openingen onder de dakpannen naar binnen. De vorst verkoopt hun mest.

Hun mest? vroeg ik.

De mest, waar we op lopen, zei meneer Zeinal.

Ik dacht werkelijk, dat we op een dik tapijt liepen, zei ik.

Ze is erg droog, de mest, zei meneer Zeinal. We worden er niet vuil van. Alleen maar een beetje stoffig. De vorst verkoopt ze eenmaal per jaar. Ik denk, dat er al veertig centimeter ligt. De vorst zal de volgende maand wel gaan verkopen. We zullen nu maar doorlopen naar het achterste deel van het huis. Daar zijn geen vogels.

Ik was aan het donker gewend geraakt. Ik zag voor me uit een schimmige figuur lopen en even later kwam er zelfs een bundel licht naar binnen. De arme bloedverwant had een deur in de achterwand van de zaal geopend. Ik keek naar boven. Ik zag de vogels rondvliegen. Het waren er inderdaad verbazend veel.

Door de deur kwamen we in een volgend vertrek. Het was veel lichter. Er stond een grote vierkante bank, wel twee meter lang en breed en er lagen een paar vettige kussens op. Ik kreeg de indruk, dat de arme bloedverwant hier sliep en ik zei dit tegen meneer Zeinal.

Welzeker, zei meneer Zeinal. Vroeger was dit het vertrek van de vrouw van de vorst en de grote zaal, waar we zoëven doorgelopen zijn, was de ontvangstzaal.

Toen waren er zeker nog geen vogels, zei ik.

Zo is het, zei meneer Zeinal. En over dit vrouwenvertrek zal ik u onder het eten een verhaal vertellen.

Gaan we hier eten? vroeg ik.

We gaan eten in de open galerij aan de achterkant, zei meneer Zeinal.

Wacht de vorst daar op ons? vroeg ik.

De vorst? vroeg meneer Zeinal. Nee, de vorst zal er niet zijn. De vorst is al heel oud.

Woont de vorst hier nog? vroeg ik.

De vorst woont nu hier en dan daar, zei meneer Zeinal.

Weet de vorst, dat ik hier vandaag zal eten? vroeg ik.

Welzeker, zei meneer Zeinal.

De arme bloedverwant had ondertussen een deur opengemaakt in de achterwand van het vrouwenvertrek en, doorgaande, kwamen we in de open galerij aan de achterkant van het huis. Aan de achterkant stonden de bomen niet zo dicht tot bij het huis als aan de voorkant. Ik zag onder een van de bomen een stenen oventje staan. Er brandde vuur in en er stond een man bij, even armoedig gekleed als de arme bloedverwant. De arme bloedverwant ging naar hem toe.

Meneer Zeinal zei: We zullen gaan zitten.

Ik zag, dat in de open galerij een tafel was gedekt. Er stonden twee stoelen omheen. Ik begreep, dat de arme bloedverwant niet met ons zou eten. Hij zou meer onze maître d’hôtel zijn. Hij wachtte, tot meneer Zeinal en ik aan tafel zaten en hij begon toen bedrijvig de man bij de oven uit te schelden.

De man bij de oven is zeker geen familie van de vorst, zei ik.

Oh nee, zei meneer Zeinal.

Hij is natuurlijk de kok van de vorst, zei ik.

Zo is het, zei meneer Zeinal.

De man was zelfs een voortreffelijk kok. Hij had ons een allerheerlijkste, geurige, krachtige soep gekookt, waarin grote stukken vlees ronddreven. Deze stukken vlees werden door de arme bloedverwant uit onze borden gevist en op een ander bord naast onze soepborden gelegd. Het vlees was heel smakelijk en in het geheel niet uitgekookt.

Ik verklaarde, dat ik zelden zulk een lekkere soep en zulk heerlijk vlees had gegeten. Ik zei: Ik heb hier en daar over de wereld nogal eens lekker gegeten en gedronken, maar ik geloof niet, dat de soep en het vlees ooit beter waren. Men kan wel zien, dat deze soep en dit vlees zijn klaargemaakt voor een vorst. Ik bedoel natuurlijk, zei ik haastig, voor de tafel van een vorst, want, nietwaar, de vorst zelf eet niet met ons mee.

Op dat ogenblik meende ik achter ons in het huis een gegiechel te horen. Ik keek meneer Zeinal aan, maar meneer Zeinal zat zeer bedaard het vlees op zijn bord in kleine stukjes te snijden. Hij zei: Ik heb u zoëven beloofd, dat ik u een verhaal zou vertellen. Het verhaal van het vrouwenvertrek. Het moet zijn gebeurd in de tijd, toen de eerste voorouder van de vorst op het eiland kwam en hier zijn paleis bouwde. Het vrouwenvertrek is het enige deel van dit oude paleis, dat nog bewaard is gebleven. Het tegenwoordige huis is eromheen gebouwd. Toen de eerste voorouder van de vorst op het eiland kwam, moest hij oorlog voeren met de nog regerende vorst en om de regerende vorst een beetje te plagen, legde de voorouder van onze vorst de gelofte af, dat hij in één nacht alle jonge vrouwen van het eiland zou ontmaagden.

Ik zei: Tjonge tjonge!

Meneer Zeinal begon hartelijk te lachen. Hij zei: Het is natuurlijk een sprookje, maar er wordt verteld, dat de voorouder van onze vorst zijn gelofte volbracht, op één jong meisje na. Dat was de dochter van de regerende vorst, die toen eigenlijk al niet meer regeerde. Die dochter was een tovenares en zij was door de lucht naar dit deel van het eiland gevlogen en zij hield zich hier verborgen. Zij was echter zo mooi, dat haar verblijf niet lang een geheim bleef en de voorouder van onze vorst ging haar achterna en spoorde haar op. Maar op het ogenblik, dat hij haar verblijfplaats binnenging, veranderde zij zichzelf door haar toverkunsten in een kindse oude man. De voorvader van onze vorst werd natuurlijk geweldig kwaad. Hij nam haar mee en sloot haar op in het paleis, dat hij hier had laten bouwen. Nadat hij de deur van haar kamer had afgesloten, werd zij weer een mooie jonge vrouw en dan stak zij haar hoofd uit het raam en lachte de voorouder van de vorst uit, die dan natuurlijk geweldig kwaad werd en weer naar binnen ging. Maar zodra was hij weer binnen, of hij zag alleen maar een giechelende oude man. Dat schijnt toen zo nog een tijd te zijn doorgegaan, maar op het laatst zijn zij het toch eens geworden en de voorouder van de vorst maakte de tovenares tot zijn eerste gemalin. Ze hebben het sindsdien goed met elkander kunnen vinden, hoewel de tovenares zich nog weleens een enkele keer in een oude man veranderd schijnt te hebben.

En haar geest komt hier zeker nog weleens terug, zei ik.

Dat geloof ik niet, zei meneer Zeinal.

Het is natuurlijk maar toevallig, zei ik, maar ik meende zojuist achter ons een giechelende oude man te horen. En op het ogenblik, dat ik dit zei, hoorde ik het weer.

Het zal verbeelding zijn, zei meneer Zeinal.

Dat denk ik ook, zei ik.

Het komt vaak voor, zei meneer Zeinal, dat men zich zulke dingen verbeeldt als men er oude verhalen over hoort.

Ik wil het graag geloven, zei ik. Het gegiechel was nu bijna niet van de lucht.

De maaltijd liep ten einde. Meneer Zeinal en ik stonden allebei op. Ik bedankte de arme bloedverwant en ik bedankte de kok. Ik zei tegen meneer Zeinal: Ik heb dit bezoek en deze maaltijd op hoge prijs gesteld.

Het zal de vorst bijzonder veel genoegen doen dit te horen, zei meneer Zeinal. De vorst vindt het altijd erg prettig om gasten te ontvangen.

Dat laat zich van een vorst horen, zei ik.

Het moeras

Tegen de middag kwam ik in het dorp van Naman, maar men vertelde mij daar, dat Naman tien kilometer verderop was gaan wonen. Achter het moeras, zeiden ze.

En hoe kom ik door het moeras? vroeg ik.

Ja, er waren twee paden, een hoog en een laag. Het hoge pad was een omweg.

Een omweg? vroeg ik weifelend.

Het lage pad is bij hoog water niet begaanbaar, zei een man.

En is het nu laag water? vroeg ik.

Het water zakte alweer. Als ik een uur wilde wachten, zou het wel gaan.

Ik zag in mijn gedachten een glibberig pad, waar aan alle kanten glibberige boomwortels uitstaken. Boomwortels als slangen. Ik vroeg: Hoe ver is het hoge pad om?

Een uur, zei dezelfde man bedachtzaam.

Een uur langer lopen. Nog langer lopen. Waarom was die verdomde Naman achter het moeras gaan wonen?

Waarom woont meneer Naman niet meer in het dorp? vroeg ik.

Meneer Naman heeft een huis laten bouwen achter het moeras, zei de man, die het woord voerde.

Maar waarom achter het moeras? vroeg ik weer.

Iedereen zweeg. Zelfs de man, die tot nog toe had gesproken. Eindelijk zei er een hulpeloos: Meneer Naman wilde achter het moeras een huis bouwen.

Is het een mooi huis? vroeg ik haastig.

O ja, het huis was mooi, het was erg mooi. Er was hard gewerkt om al het hout aan de andere kant van het moeras te krijgen.

Ik zou wel wat willen eten, zei ik. Ze brachten me naar het huis, dat het huis van de sprekende man bleek te zijn.

Drie uur later was ik met hem op weg. Ik had natuurlijk eerder moeten vertrekken, maar ik was door het zitten en het eten mijn vermoeidheid van een hele ochtend lopen pas goed gaan voelen.

We volgen dus het lage pad, zei ik. Mijn gastheer, die mijn gids zou zijn, knikte. Het was een breed pad en helemaal niet zo drassig, als ik het mij had voorgesteld.

Er gaan zeker veel mensen langs dit pad, zei ik tegen mijn gids.

Er waren in de laatste tijd veel mensen langs gegaan met hout voor meneer Naman.

Hoe lang is het huis al klaar? vroeg ik.

Een maand geleden hadden ze het laatste hout gebracht.

We hadden al meer dan een uur gelopen en het pad bleef droog. Het zag er helemaal niet uit, alsof het geregeld onder water kwam te staan. Er was ook weinig van het moeras te zien. Het was alleen maar te ruiken, het moeras. Een verstikkende mufheid van brak water en rottende planten.

Hoe hoog staat het water hier bij vloed? vroeg ik.

O, de vloed komt niet zo ver, zei mijn gids.

Ik zei niets. Ik begreep, dat wij op het hoge pad liepen. Ik had natuurlijk door mijn getreuzel de kans op het lage pad laten voorbijgaan. Ten slotte kwamen we bij een tweesprong en mijn gids stond stil.

Als u wilt, zei hij, kunnen we hier van het pad af gaan. Het is een heel klein beetje nat, maar niet erg en het is veel korter.

Ik zei, dat het goed was en even later sopten we tot aan onze enkels in het water. In onzichtbaar water. Er was nergens water te zien. Er waren alleen maar grijze struiken met bleekgroene bladeren, waar we langs liepen en in elkander gekronkelde planten, waar we op trapten. Mijn gids ging met grote, zekere stappen vooruit en ik volgde hem zo goed mogelijk. Ik trok, net als hij mijn benen telkens hoog op, om niet te struikelen over de wortels, die ik voortdurend onder mijn voeten voelde.

Na een half uur was ik, tot mijn knieën stijf van de modder, aangekomen op een kleine, open vlakte en aan het einde van die vlakte stond een huis. Een groot, wit huis in de avondzon, met aan de voorkant een overdekt terras. Het was, na al die grijze moerasstruiken een prachtig gezicht. Naman was toch eigenlijk wel een bijzondere vent. We liepen erheen.

Ik betaalde en bedankte mijn gids en stommelde het terras op. Ik was moe. Ik ging zitten in een van de ruime stoelen, die daar stonden. Naman zou wel gauw komen. Naman zou komen, om mij wat te drinken te geven. Hij was altijd een bijzonder bedachtzaam gastheer geweest.

Maar ik hoorde niets. Ik begon te roepen: ‘Hei! hei!’ Maar er verscheen niemand.

Mijn gids was doorgelopen naar de achterkant van het huis en kwam weer terug om afscheid te nemen. Hij wilde nog voor donker thuis zijn.

En dit keer zeker langs het lage pad, zei ik lachend. Mijn gids lachte ook.

Was meneer Naman ook achter het huis? vroeg ik.

Meneer Naman komt eraan, zei mijn gids. Hij groette mij nogmaals en vertrok. Ik zag hem over de vlakte lopen, tot hij in het moeras verdween. Toen hoorde ik stemmen achter me in het huis. Ik onderscheidde de stem van Naman. Naman had altijd een wat koele, autoritaire manier van spreken gehad. Naman is een verwaande kwast, zeiden de meeste van zijn collega’s in de dienst. Naman is een streber. Maar ik had altijd geweten, dat het niet zo was. Naman was een goed mens, een eerlijk mens en in zekere zin zelfs hartelijk. Maar zijn hartelijkheid was bijzonder. Zijn hartelijkheid was gestileerd. Naman had één grote eerzucht in zijn leven. Hij wilde attent zijn. Hij wilde het toppunt van attentheid zijn. ‘De snelle stoelenhaler’ en ‘de wandelende sigarettenaansteker’ hadden ze hem genoemd op een van de hoofdplaatsen, waar Naman een jaar lang had gewoond. Het had hem een slechte naam bij de mannen bezorgd en geheel ten onrechte. Naman bewees zijn kleine diensten niet om er carrière mee te maken, tenzij de carrière van een hoffelijk mens. Het middel was bij hem geen middel, maar doel.

Er was ook een meisje geweest. Rie Winters. Maria Winters, had Naman haar altijd genoemd. Hij had nogal werk van haar gemaakt. Op een avond, een maand nadat Naman was overgeplaatst, een tamelijk dronken avond, heeft ze het ons sniklachend verteld. Ze had best een beetje willen vrijen, vertelde ze, maar Naman gaf haar sigaretten en Naman gaf haar vuur en Naman haalde wat te drinken en vroeg of ze het niet koud had.

En toen ik ja zei, haalde hij mijn jas, had ze gegild. En we hadden allemaal gebruld en het verhaal van al deze Namanse attenties had ten slotte een buitengewoon ruw avondje veroorzaakt.

Ik hoorde stappen achter me en ik draaide me om. In de open deur van zijn huis stond Naman, zijn rechterarm om een dubbelloops jachtgeweer.

Kijk eens aan, zei Naman.

Dag, Naman, zei ik en ik stond op en liep op hem toe.

Ik dacht, ik moest je eens komen opzoeken.

En daar doe je goed aan, zei Naman. Een uitstekend idee. Een hartelijk idee. Dat was precies Naman, de eigenwijze, attente Naman, die zijn gasten op hun gemak meende te moeten stellen. We gaven elkaar een hand. Naman zette zijn geweer tegen de wand van het huis en riep zijn bediende, om ons een paar flessen bier te brengen. Het bier was behaaglijk koud. Echt Naman. Er was natuurlijk geen stukje ijs in de verre omtrek te krijgen, maar Naman zorgde voor een koud glas bier. Ik was blij, dat ik was gekomen. Ik vroeg: Naman, waarom ben je eigenlijk achter dit moeras gaan wonen? Of is er achter dit huis nog een dorp?

Achter het huis? vroeg Naman verwonderd en bijna verschrikt. Achter het huis een dorp? Welnee, hoe kom je daarbij. Achter het huis is het moeras en naast het huis is het moeras. Dit is een eilandje in het moeras. Interessant, hè?

Ja, zei ik, daar heb je gelijk in. Naman deelde altijd iets van zijn attentheid aan zijn omgeving mee, tenminste, als men met hem alleen was. Hij hief je dan als het ware tot zijn eigen beleefdheidspeil op. Als we twee man sterk bij hem op bezoek gekomen zouden zijn, zouden we ruw tot Naman gesproken hebben over de waanzin om alleen op een eilandje midden in het moeras te gaan wonen. Maar ik was alleen en ik zei dus: Ja. En ik zei: Het zal een gevoel geven van, hoe moet ik het zeggen, van edele eenzaamheid.

Inderdaad, zei Naman. Natuurlijk, dat was de manier om tegen Naman te praten, als men met hem alleen was.

Er is een soort landrug, die nooit onder water komt, zei Naman. Tenzij bij springvloed.

Dat is zeker het pad, waar ik langs ben gekomen, zei ik.

Ongetwijfeld, zei Naman.

Ik vroeg: Waarom ben je hier eigenlijk gaan wonen, Naman?

Het was natuurlijk bijzonder dom, om zoiets te vragen, nadat ik net had gesproken over edele eenzaamheid, maar Naman gaf antwoord. Naman gaf altijd antwoord, als hem iets werd gevraagd.

Er was daar niemand om mee om te gaan, zei Naman. Ik bedoel, niemand om mee te praten.

Ja, zei ik.

Er was in het dorp niemand om mee te praten en daarom woonde Naman op een eiland in een moeras, waar helemaal niemand was om mee te praten, waar hij helemaal niemand zag. Misschien was dat nog niet eens zo gek. Misschien was het minder erg om alleen te zijn, dan te wonen in een dorp, waar niemand was om mee te praten.

Het lijkt in ieder geval een aardig huis, zei ik. Naman stond bereidwillig op, om me alles te laten zien.

Het was helemaal geen aardig huis. Vanbuiten had het nog wel iets geleken, maar binnen was het eigenlijk afschuwelijk. Drie langwerpige kamers over de hele breedte van het huis achter elkaar liggend. De wanden waren rood geverfd en onze stappen klonken dof op de planken vloer.

Misschien wat te donker binnen, zei ik. Misschien had je beter een lichte kleur kunnen nemen, ofschoon het natuurlijk wel rustig aan de ogen is, zo.

Naman lachte een beetje verlegen. Eerlijk gezegd, was er geen andere verf. Je mag het gerust lelijk vinden. Ik vind het zelf ook erg lelijk. Een smerige kleur.

We gingen weer buiten zitten. Naman schoof mij een nieuwe fles bier toe. Het geklok van het bier in het glas was het enige geluid in de stilte. De zon was ondergegaan. De zon was achter het moeras verdwenen.

Als ik weer eens kom, zal ik verf voor je meebrengen, zei ik.

Dat zou reuze aardig van je zijn, zei Naman.

Hij stond op en begon over de veranda heen en weer te lopen. Telkens als hij van me wegliep en ik hem op zijn rug keek, zag ik, dat hij een paar maal snel met zijn hoofd knikte. Eén keer meende ik hem zelfs te horen mompelen. Ik vroeg: Zeg Naman, hoe heb je de verlichting eigenlijk geregeld?

Hè? vroeg Naman verward. Hij liep op dat ogenblik juist van me af en ik had hem blijkbaar midden tussen een paar knikken in gestoord.

Het is toch nog niet donker, zei hij. Het is toch nog niet zo donker! riep hij nog eens hard.

Nee, zeker niet, zei ik, het is nog niet zo donker.

Petroleum, zei Naman. Je wilt zeker een borrel, hè? Haha, je wilt natuurlijk een borrel, dat je zo over donker worden begint te praten.

Hij hield op met heen en weer lopen. Hij kwam bij mijn stoel staan.

Kaarsen ook, zei hij. Maar hier buiten op de veranda alleen petroleum. Het waait hier ’s avonds te veel voor kaarsen.

Er was inderdaad een beetje wind gekomen. En met de wind bereikte ons de stank van het moeras. De verstikkende lucht, die ik ’s middags had geroken, toen ik erdoor liep, kwam nu als het ware op het huis aanrollen.

Het wordt toch donker, zei Naman. Het wordt hier altijd zo verdraaid gauw donker. Waarom ben je ook niet wat vroeger gekomen?

Hij wreef zich een paar maal over zijn hoofd.

Ik ga een borrel halen, zei hij toen.

Hij liep het huis in en sloeg de deur achter zich dicht. Ik hoorde zijn voetstappen in de voorste kamer klinken. Daarna sloeg er weer een deur dicht en alles werd stil.

Naman kwam niet terug. Even later bracht een oudere man, Namans bediende, een lamp, een fles jenever en twee glazen naar voren. Ik vroeg hem, waar Naman bleef. Meneer Naman was zich aan het verkleden.

Ik vroeg hem, of hier veel bezoekers kwamen. Nee, er kwam eigenlijk nooit bezoek. Het was te ver en te moeilijk door het moeras.

Ik vroeg: Stinkt het moeras altijd zo? Het moeras stonk alleen ’s avonds na zonsondergang. ’s Ochtends was de lucht weer schoon.

Hoe is het, Naman? riep ik naar achteren. Er kwam geen antwoord. Ik ben maar vast begonnen! riep ik. Ik kreeg geen antwoord. Het was langzamerhand helemaal donker geworden en overal doodstil, ook in het huis, vooral in het huis. Was het om die stilte, dat ik op mijn tenen liep, toen ik naar de deur in de voorwand ging, die op een kier opendeed en naar binnen gluurde, om te zien, waar Naman bleef?

Naman stond in de kamer met zijn rug naar de voorwand. De deur was in de hoek, zodat ik hem van terzijde zag. Hij stond met zijn hoofd te schudden, eerst langzaam, toen steeds heftiger. Hij mompelde: Nee, nee! Hij draaide zich in mijn richting. Ik schoot een paar stappen van de deur weg. Ik deed, alsof ik in het onbestemde donker van het moeras staarde. Ik hoorde Naman achter me lachen. Ik hoorde geen deur, maar ik bedacht, dat Naman de deur geluidloos open zou kunnen doen en dat hij vlak achter me zou kunnen staan. Ik draaide me om, maar er was niemand. Ik ging naar het tafeltje terug en schonk mezelf nog een glas jenever in. Ik hoorde Naman achter het huis om zijn bediende roepen. Even later kwam er een vrouw van achteren naar het terras. Ze droeg een kristallen karaf op een dienblad. Ze zette de karaf op het tafeltje en goot de jenever uit de kruik er in over. Ik vroeg haar, of zij de vrouw van de bediende was. Ze zei: Ja. Ze dacht blijkbaar, dat ik wilde weten, waar haar man was en ze zei: Mijn man is bloemen zoeken voor meneer Naman.

Ik vroeg: Groeien hier bloemen? Ja, er groeiden bloemen op sommige plaatsen tussen de wortels van de moerasstruiken.

Ik hief de karaf op naar het licht. De karaf flonkerde in het gele licht van de petroleumlamp. Een bloem in het moeras. Ik hoorde gestommel in het huis, maar Naman bleef weg. Ik ging naar de deur terug en keek door de kier. Naman was niet in de voorkamer en ik hoorde hem ook niet praten of lachen. Toen ik mij omdraaide, zag ik iemand bij het tafeltje staan. Het was Namans bediende, die een tweede karaf kwam brengen.

De bloemen gevonden? vroeg ik. Ja, de bloemen waren gevonden.

Waar blijft meneer Naman? vroeg ik. Meneer Naman was zich aan het verkleden.

Ik schroefde de stop van de tweede karaf en rook eraan. Sherry, zei ik. Ik schonk mijn glas halfvol en dronk. Het was sherry.

Drinkt meneer Naman tegenwoordig sherry? vroeg ik, maar de bediende was al weg.

Iedereen is hier altijd weer weg, zei ik. Ik riep: Naman, de sherry wordt warm! Er kwam geen antwoord. Later vergat ik de sherry. Ik riep: Naman, als je niet gauw komt, is de kruik leeg! Is de kruik warempel al leeg? zei ik tegen mezelf en ik hief de karaf met de jenever naar het licht van de lamp. De karaf flonkerde in het licht van de petroleumlamp en daarachter zag ik iets zwarts. Toen ik de karaf had neergezet, zag ik, dat het Naman was. Naman in een smoking, een glanzend wit overhemd, een zwart dasje en een rode bloem in zijn knoopsgat.

Hij bleef staan bij het tafeltje en schonk zich een glas sherry in, dat hij in één slok leegdronk. Ik dacht eerst: Het is toch eigenlijk niet zo vreemd, dat er een meisje is geweest, dat met hem heeft willen vrijen. Hij ziet er zó lang niet kwaad uit, deze Naman. Ik zei: Je neemt het me zeker niet kwalijk, Naman, dat ik maar zo blijf, als ik ben, en ik wees op mijn broek, die nog altijd grijs van de modder was.

Naman keek me trots en minachtend aan en zei kortaf: Ja, dat neem ik je heel erg kwalijk.

Hij nam de karaf met sherry bij de hals en liep weg, naar binnen. Ik dacht: Ik zal nog een enkel glas jenever drinken en dan ga ik ook naar binnen. Ik riep: Naman, gaan we nou eindelijk een stukje eten? Er kwam geen antwoord. Even later ging ik naar binnen. In de voorste kamer was niemand. Ik deed de deur van de tweede kamer open.

Midden in de tweede kamer stond een tafel met een wit kleed, waarop kaarsen brandden. Er lagen rode bloemen op het witte kleed, er waren glinsterende glazen en een fles wijn. Naman zat aan de tafel en ik zag, dat er voor drie mensen was gedekt. Ik ging op een van de lege plaatsen zitten en ik hoor Naman zachtjes zeggen: Let maar niet te veel op hem, Maria. Hij is een beetje dronken.

De bediende bracht ons een bord soep. Ik zei: Ha, soep! en ik begon te eten. Toen ik klaar was, zag ik, dat Naman nog met zijn bord halfvol zat. Hij praatte in de richting van de derde stoel. Ik hoorde hem vragen: Heb je het niet te warm, Maria, zo met alle ramen dicht?

Ik zag, dat er geen soep was in het bord van Maria. Ik zei: Het is hier om te stikken. Naman maakte een gebiedend gebaar, dat ik me stil moest houden, maar even later stond hij op, om de ramen tegen elkaar open te zetten.

Toen de soepborden waren weggehaald, schonk Naman de wijn in. De attente Naman, dacht ik. Eerst een scheutje in zijn eigen glas, dan een glas voor Maria en dan weer bij zichzelf. Daarna schoof hij, zonder me aan te kijken, de fles in mijn richting.

De soep was heerlijk geweest en de wijn was heerlijk, maar de rest van het eten leek nergens naar. Het vlees was slecht en de groenten waren slecht en de aardappels waren er gelukkig niet, want die zouden zeker bijzonder slecht zijn geweest. Ik zag, dat het derde bord niet anders kreeg dan een glas wijn. Ik zei: Maria eet ook niet veel.

Ik verbied je om Maria te zeggen! schreeuwde Naman.

De wijn is anders heerlijk, zei ik haastig en ik schonk mijn glas weer vol. Ik merkte, dat ik nog moeite genoeg zou hebben om Naman bij te houden. Naman dronk het ene glas na het andere. Als de fles leeg was, kwam de bediende met een nieuwe. Zo zaten we. Naman en ik dronken onze wijn. Naman praatte hoffelijk met Maria en ik zat en luisterde of ik luisterde niet. Ik luisterde niet meer vanaf het ogenblik, dat ik ontzettend bedroefd werd. Ik zei: Naman! Naman! Luister toch! Luisteren jullie toch, Naman en Maria!

Naman zat naar de derde stoel gewend en leunde met zijn linkerelleboog op het tafellaken. In zijn rechterhand had hij zijn glas wijn.

Ik riep: Naman, het is gevaarlijk! Je moet niet zo met je elleboog op het tafellaken leunen. Het is gevaarlijk. Maria doet het ook al. Het ligt op het moeras, het ligt zomaar op het moeras en je zakt er zomaar doorheen. Kijk – en ik wees op de wijnvlekken – het komt er al doorheen. Het is verraderlijk, het moeras. Jullie zakken erdoor. Met je ellebogen!

Ik schoof een eindje van de tafel af. Ik durfde er zelf niet meer op te leunen. Ik keek om me heen. Ik zag in de hoek van de kamer een dienblad staan. Ik haalde het dienblad. Ik liep er voorzichtig heen, mijn benen hoog optrekkend om niet te struikelen in het moeras. Ik legde het dienblad voor me op het tafellaken. Er viel een fles, er brak een glas, maar ik wist, dat ik niet in het moeras zou zakken, toen ik met mijn hoofd op de armen op het dienblad ging liggen.

==

Toen ik wakker werd, zat Naman naast me aan de tafel. Hij staarde voor zich uit. Ik kon niet praten vanwege mijn droge mond. Ik stond op en liep naar de hoek, waar de flessen stonden. De flessen waren leeg. Ik liep naar de tafel terug. Er stond geen fles meer op de tafel. Er was alleen nog maar het volle glas van Maria. Ik keek Naman aan. Naman bleef strak voor zich uit kijken. Ik goot de helft van de wijn uit het glas van Maria in het glas van Naman. Ik zei: Hier Naman, en ik dronk zelf de andere helft op. Naman keek op, toen ik hem de wijn gaf. Hij zei: Wel bedankt, en hij dronk zijn eigen helft op.

Ik zei: Hoe laat zou het zijn? Het begint al aardig fris te worden.

Het zal wel haast ochtend zijn, zei Naman.

We stonden op en gingen naar buiten. Het begon werkelijk al licht te worden. Ik zag, dat er iets tegen de wand van de veranda stond. Het was het geweer van Naman. De loop was nat van de dauw.

Ik zei: Daar zal het ook niet beter van worden, en Naman zei: Dat heeft die stomme bediende weer vergeten binnen te halen.

Voor ons uit bewogen nevelslierten over het open stuk voor het huis. Nevelslierten? Zag ik een witte gedaante, die zich weg haastte in de richting van het moeras? Ach nee.

De dief

Ik kende Horan niet, voor ik hem in de gevangenis liet stoppen. Horan woonde in een van de kleine dorpen dicht bij de noordkust, maar toch nog ver genoeg van de zee af, om geen visser te willen zijn. Horan was veehouder en Horans buurman was veehouder en Horan had, gewoon op klaarlichte dag, een stierkalf van zijn buurman gestolen. Hij was om twee uur met een touw naar de stal van zijn buurman gegaan, had de deur opengemaakt en het kalf meegenomen. Er waren om die tijd van de dag nooit veel mensen op de weg. Het was om twee uur veel te warm om buiten te zijn. Het was ook die dag zo warm geweest, dat het trillen van de lucht bijna hoorbaar was geworden. En in die trillende lucht had Horan gelopen van de stal van zijn buurman naar zijn eigen stal met het stierkalf aan een touw achter zich aan.

Maar hij was gezien. Een van de andere buren had liggen doezelen onder een afdakje achter zijn huis en hij had Horan met het kalf langs zien komen. De buurman was meteen klaarwakker geworden. Hij had onmiddellijk begrepen, wat er gebeurde. Hij had niets gezegd, niets geroepen. Hij had gewacht, tot Horan in zijn eigen stal was verdwenen en daarna was hij naar de buurman van het stierkalf gegaan en hij had hem alles verteld.

De buurman van het kalf en de buurman, die het had gezien waren toen samen naar het stalletje gegaan en ze hadden het leeg gevonden.

We moeten naar de politie gaan, hadden ze tegen elkaar gezegd en dat hadden ze gedaan. Er was in het dorp één politieagent. Die had liggen slapen onder het afdakje van zijn kantoor. Ze hadden hem wakker gemaakt en ze waren met zijn drieën naar de stal van Horan gegaan. De deur stond open en binnen zagen ze Horan en het stierkalf en Horan had juist een emmer water gehaald om het kalf te laten drinken.

Een maand later was het de beurt van Horans dorp om een rechtszitting te krijgen. De griffier en ik zaten achter een lange tafel in een open galerij voor het huis van het districtshoofd. De mensen van het dorp zaten en stonden in een halve cirkel voor ons in de tuin. De agent van het dorp was er en er was een agent, die wij uit de hoofdplaats hadden meegenomen. De griffier las de namen van de beschuldigden af en de agent uit de hoofdplaats riep dan: Vooruit! en de agent uit het dorp gaf de beschuldigde een duw en de beschuldigde struikelde naar het midden van de cirkel, waar hij op de grond ging zitten en de omstanders grinnikten en als er een enkele keer wat erg hard werd geduwd, dan grinnikte de beschuldigde mee en dan grinnikten wij achter de tafel ook maar eens om het weer goed te maken.

Op die manier hadden de griffier en ik al aan een kleine veertig beklaagden boeten en hechtenissen opgelegd, toen de zaak van Horan voorkwam. De agent van de hoofdplaats riep weer: Vooruit! maar de agent van het dorp duwde dit keer niet. Hij pakte Horan bij de arm en leidde hem voor zijn rechters. Horan ging zitten en de agent bleef naast hem staan.

De griffier zei, dat Horan ervan werd beschuldigd een stierkalf te hebben gestolen en hij riep vervolgens het getuigenis van de agent in. De agent verklaarde, dat hij op de bewuste middag wakker was gemaakt door de buren van Horan en dat ze gedrieën naar het erf van Horan waren gegaan en dat ze in de stal van Horan het stierkalf van de buurman van Horan hadden aangetroffen op het ogenblik, dat Horan bezig was het kalf te laten drinken uit een emmer water en dat hij, agent, het kalf en de emmer in beslag had genomen.

Ik vroeg: Hoe in beslag?

Het bleek, dat de agent het kalf en de emmer had meegenomen naar zijn eigen huis. Hij had het kalf al de tijd tot de rechtszitting toe te eten en te drinken gegeven en hij had het nu ook meegebracht.

Ik vroeg: Waarom is het kalf in beslag genomen?

De agent zei, dat het kalf een stuk van overtuiging was. Hij zei: Ik heb het kalf meegebracht als bewijsstuk voor de heren rechters.

Ik vroeg de griffier: Bedoelt hij, dat het kalf hier is?

Ja, zei de griffier.

Maar waar is het dan? vroeg ik.

Het staat hiernaast in de schuur van het districtshoofd, zei de agent.

Dan zullen we het maar eens gaan bekijken, zei ik tegen de griffier.

Ik denk, dat de agent dat erg prettig zal vinden, zei de griffier.

We stonden van achter de tafel op en we liepen naar het schuurtje van het districtshoofd, de griffier en ik voorop, met de agent schuins naast ons om ons de weg te wijzen. Achter ons het districtshoofd en de commies van het districtshoofd en daarachter de eigenaar van het stierkalf en de getuige, die Horan had gezien en Horan zelf. Ten slotte een hele optocht van dorpsbewoners.

Het licht in het schuurtje was schemerig. Het kalf stond langs een van de wanden in een bed van stro. Het had zachtbruin haar met een paar witte vlekken, maar de kop was egaal bruin. Hij had een emmer met water voor zich staan en een bak met gesneden knollen. De knollen zagen er heel smakelijk uit. We stonden met zijn zessen om het kalf heen. Ikzelf, de griffier, het districtshoofd, de agent, de eigenaar en de dief. Horan, de dief, stond naast me, recht voor de kop van het kalf.

Hoe oud is het? vroeg ik.

Zes maanden, zei Horan.

Zes maanden was het dier en zijn ogen waren nu al vijvers van weemoed.

Het is een mooi dier, zei ik.

Het is een klein dik kereltje, zei Horan. Het is een mooi ventje. En hij klopte het beest op de flanken.

Dit is de emmer, zei de agent.

Hoe emmer? vroeg ik.

Het stuk van overtuiging toch? zei de agent.

Ik stuur hem het volgend jaar naar de tentoonstelling in de hoofdplaats, zei de eigenaar.

Hij zal vast de eerste prijs winnen, zei Horan.

We gaan maar weer eens terug, zei ik.

Toen we weer achter de tafel zaten, vroeg ik aan de griffier: Hoeveel staat er eigenlijk voor?

We zouden hem zes maanden kunnen geven, zei de griffier. Maar de minimumstraf is veel minder.

Wat is de minimumstraf? vroeg ik.

Een maand, zei de griffier.

Twee maanden, zei ik.

Twee maanden! riep de griffier. En de stukken van overtuiging terug naar de eigenaar.

==

We dronken na afloop van de zitting een kopje koffie bij het districtshoofd. We gingen in de auto naar huis.

Op de terugweg kwamen we Horan achterop. Hij had met drie andere veroordeelden een karretje gehuurd om naar de gevangenis te rijden. Het was vijfentwintig kilometer en ze zouden zeker onderweg stilhouden om ergens te gaan eten. Het zou wel avond worden, eer ze bij de gevangenis zouden zijn.

Toen ze mijn auto zagen, stopten ze langs de kant van de weg. Ze groetten. We groetten terug, de griffier en ik.

De jacht

De kapitein Florines was een opstandeling. Waarom, dat wist hij misschien zelf niet eens. Ik, die als ambtenaar aan de zijde van de regering stond, wist het in ieder geval niet. Tenminste niet in het begin. Tegen het einde van de jacht, toen ik hem, mezelf en het zwijn haast niet meer uit elkaar kon houden, heb ik, geloof ik, begrepen waarom Florines zo leefde en zo moest sterven. Of misschien toch ook niet. Ik weet het niet.

De vorm, waarin Florines zijn opstandigheid goot, scheen in het eerst de voor onze streek zeer gebruikelijke. Ik herinner me nog goed, dat ik het eerste bericht erover hoorde op een maandagochtend en dat ik het gevoel kreeg, dat ik moest zeggen – en het misschien ook wel zei: Verdomme, al weer zo’n vervelende idioot, die gek geworden is. Want ze waren altijd gek, de opstandelingen en niet zo’n beetje ook. Ze dachten van zichzelf, dat ze kleine messiassen waren en de heilstaat, die ze brachten, was gewoonlijk beperkt tot een zeer bepaald gebied, waar de bewoners dan geen belasting meer hoefden te betalen. Ze verzamelden een aantal discipelen om zich heen, ze trokken meestal witte kleren aan en ze vochten zich ten slotte dood. Ze vochten zich altijd dood. Er was nooit een blij einde aan hun opstanden. Reden genoeg dus, om iemand verdomme te laten zeggen, wanneer hij op een maandagochtend hoort, dat in zijn district zo’n opstand is uitgebroken.

Nadere mededelingen over het gebeurde kwamen langzaam en onvolledig binnen. Eerst geruchten, dat er twee dorpen waren platgebrand. Ik weigerde eenvoudig dit te geloven. Opstandelingen van de categorie der kleine messiassen brandden nooit dorpen plat.

Ze brandden nooit dorpen plat, zei ik tegen mijn klerk.

Nee, zei mijn klerk, maar hij zei het aarzelend.

Om twee uur kreeg ik een telefoontje van mijn chef uit de hoofdplaats, die me vroeg, waarom ik verdomme nog niets had gedaan en dat er twee dorpen waren platgebrand. Ik antwoordde, dat ik op nadere berichten wachtte en dat het platbranden van die twee dorpen lariekoek was, dat ze zoiets nooit deden. Dat weet u toch ook wel, zei ik, met een doorschemerend beroep op zijn grote en langjarige ervaring, daar was de man altijd erg gevoelig voor. Die twee dorpen staan er nog net zo als gisteren en eergisteren, zei ik nog.

Wel, hij liet zich overhalen, om niet meer van verbrande dorpen te spreken. Maar je moet erheen, zei hij. Je moet er vandaag nog de orde herstellen.

De man had schoon gelijk. Die orde moest hersteld worden, en ik moest dat doen, ik kon dat alleen maar doen door erheen te gaan. Maar toen ik de hoorn aan de haak hing, zag ik, dat het nog altijd twee uur was en dat betekende op andere dagen voor mij het naar huis gaan, het eten gaan, het baden gaan, het slapen gaan. En ik begon mezelf te vervloeken om mijn laksheid in de ochtend. Was ik er maar meteen op uitgegaan, dan had ik hem misschien nu al achter slot en grendel, die kapitein Florines. Verrek, zei ik ineens tegen mezelf, de kapitein Florines? Dat is natuurlijk Florines. Hoe is het in jezusnaam mogelijk.

Florines, de eigenwijze kleine jager, de duvelstoejager van andere, duurdere jagers. Florines, die wilde zwijnen schoot en de dode beesten aan de slagers verkocht. Florines die voor geld en dikke woorden jachtpartijen organiseerde en – als men de boze tongen wilde geloven – nog wel andere partijen ook, ’s nachts in zijn huis, dat al enigszins in de bergen lag. Een der gasten zou hierover weleens iets hebben losgelaten, een verhaal, dat nog natrilde van het genot. Maar hoe in ’s hemelsnaam was deze Florines, mengsel van slavenziel, vrije jager en souteneur een opstandeling geworden? De kapitein Florines nog wel. Waarom werd hij nu ineens kapitein genoemd?

Ik riep mijn klerk. Mijn klerk, die, wat er ook gebeurde of zou gebeuren, thuis kon blijven. Die nooit, op wat voor tijd van de dag of de nacht eropuit hoefde om opstandelingen te vangen of dood te schieten.

Je kunt evengoed wel om twee uur naar huis gaan, zei ik tegen mijn klerk. Ik zei dit om kwart over twee en de man was al uit eigen beweging langer op kantoor gebleven, omdat hij dacht misschien nog iets voor me te kunnen doen, maar alle levenszaligheid bestond voor mij op dat ogenblik in het om twee uur naar huis gaan en nu was die verdomde Florines een opstandeling geworden en ik moest erheen, zei mijn chef. Waarom kapitein, die Florines?

Waarom laat Florines zich kapitein noemen? vroeg ik aan mijn klerk.

Hij is eigenlijk gepensioneerd, zei mijn klerk.

Dat kan niet, zei ik. Wanneer is hij dan gepensioneerd?

Dat was al wel tien jaar geleden, zei mijn klerk.

Het bleek ten slotte, dat Florines officier was geweest bij een van de drie korpsen, die in deze streek sinds eeuw en dag worden gevormd door vrijwilligers uit de bergen. Dat hij al vóór zijn veertigste jaar wegens verregaande luiheid en incompetentie was ontslagen en dat hij sindsdien nog een soort uitkering kreeg. Goed. De kapitein Florines dus.

Maar ineens schoot mij iets verschrikkelijks te binnen.

Zijn er ook soldaten gedeserteerd? vroeg ik.

Daar wist mijn klerk niets van en niemand anders eigenlijk en toen drong het pas goed tot me door, dat ik toch wel over bijzonder weinig zogenaamde nadere gegevens beschikte en dat ik misschien toch beter zou doen met deze middag nog af te wachten.

Het was natuurlijk volslagen onmogelijk om deze middag nog af te wachten. Over een paar uur zou mijn chef weer opbellen. Mijn chef zou me opbellen, wanneer hij zijn bad, zijn eten en zijn middagslaapje achter de rug zou hebben. En wat moest ik dan zeggen? Ik kon moeilijk zeggen, dat ik nog steeds op nadere berichten wachtte, hoe waar en hoe nuttig dit ook mocht zijn. Mijn chef zou trouwens misschien wel eerder opbellen, als hij op zijn beurt zou zijn opgebeld door zijn eigen chef, wanneer die op zijn beurt van de verbrande dorpen zou hebben gehoord. Die vervloekte verbrande dorpen ook. Als ze dat idiote verhaal niet hadden verzonnen, dan zou er niemand in een wijde omtrek in dagen van de opstand hebben gehoord.

Toen bedacht ik in een tweede schrik, dat het eigenlijk heel best waar zou kunnen zijn, van die dorpen. Ik had het verhaal als onzinnig verworpen, op een ogenblik, toen het nog niet tot me was doorgedrongen, dat de kapitein Florines die bepaalde Florines was. Maar nu ik dit wist, stond de zaak er heel anders voor. Florines was vast en zeker niet de normale messias-opstandeling, die een wit laken omsloeg, discipelen om zich heen verzamelde en zich ten slotte op een stomme manier doodvocht. Wie heeft er ooit gehoord van een souteneur, die zich doodvocht. In een wit laken nog wel. Maar zo iemand zou daarentegen misschien weer wel dorpen in brand steken. Ik was ineens lang niet zo zeker meer over mijn dorpen.

Ik ging naar de kaart, die aan de wand van mijn kantoor hing. Zo te zien lagen de twee dorpen, die dan toch wel verbrand zouden kunnen zijn, tussen de veertig en vijftig kilometer van mijn standplaats. Veertig tot vijftig kilometer. Ik keek op de klok en begon op mijn vingers te tellen. Ik zou een half uur nodig hebben om een peloton politietroepen marsvaardig te laten aantreden. Dat zou dan drie uur zijn. Kwart over drie weg. Want we zouden met twee vrachtauto’s moeten gaan en daarvan zou er stellig ten minste één weigeren te starten, zodat ze hem, na tien minuten uitputtend loeiend kreunen van de starter zouden moeten aanzwengelen. Goed. Om kwart over drie zouden we dus vertrekken. Dan zouden we niet veel voor vijven bij het eerste dorp aankomen, maar dat zou ten slotte vroeg genoeg zijn. Want van tweeën een: of dat dorp was verbrand en dan zou er genoeg te doen zijn om er niet over te hoeven te denken ook nog naar het tweede dorp te gaan. Of het dorp was niet verbrand en dan zou het tweede dorp ook nog wel onbeschadigd zijn. Dan konden we rustig ter plaatse wat inlichtingen verzamelen. Ik zou ’s avonds een uitgebreid rapport naar mijn chef doortelefoneren en we zouden morgen het zaakje afmaken. Toen ik eenmaal zo ver was, begon ik hoe langer hoe minder spijt van mijn verloren middagrust te krijgen.

U kunt eigenlijk nu wel naar huis gaan, zei ik tegen mijn klerk.

Maar ik zou dan toch graag eerst wat eten voor u laten halen, zei mijn klerk.

Een goed mens. Ik knikte zo hartelijk als ik maar kon. Straks zouden hier zesentwintig flinke kerels, allemaal met een karabijn over hun schouder en een revolver in hun heuptas aantreden, voor mijn kantoor, o ja en ook nog een sabel opzij. Ze zouden met hun hakken klappen en hun commandant zou ze bij me melden. Voor den donder, ik had helemaal vergeten, de commandant te waarschuwen.

Ik belde de commandant op en legde hem het geval uit. Onderwijl kwam mijn klerk binnen met een man, die mijn eten op een blad tamelijk plechtig voor zich uit droeg. Toen ik klaar was met telefoneren, ging ik aan mijn bureau aan tafel zitten. Ik heb niet vaak met zo veel smaak gegeten.

Ik hoorde de vrachtauto’s voor het kantoor rijden, terwijl ik minutieus een appel zat te schillen en even later duwde de commandant de deur van mijn kantoor open. Het was een grote, zware man, de commandant, met een dik, rood gezicht. Hij bleef in de deuropening staan en meldde zijn mannetjes present, waarachtig, dat zei hij. Mijn mannetjes zijn present, zei hij. Ik liep al kauwend naar de kapstok om mijn pet te halen.

Neemt u geen wapens mee? vroeg de dikke man.

Natuurlijk, vervelend eigenlijk en waar had ik dat kreng, dat pistool, in de la van mijn bureau en uiteraard zonder kogels. Er lag nog een doosje met patronen bij. Ik stopte het hele zwikje in mijn broekzak.

U een stukje appel, zei ik tegen de commandant.

Nou, als ik u niet ontrief. Waarachtig, hij zei het.

Alles goed, alles prachtig. Toen ik buitenkwam, sloegen ze allemaal met hun hakken. Ze hadden de motoren van de vrachtauto’s maar laten lopen, haha, handige jongens, handige mannetjes. Ze moesten staan op de vrachtauto’s, ze hielden zich aan de opgeklapte rand en aan elkaar vast. Ik had ook eerst willen gaan staan, maar ik zag, dat de commandant in de andere auto naast de chauffeur was gaan zitten en ik wilde hem niet beschamen. We waren nog vóór kwart over drie op de grote weg. Dat zou nog best een vroegertje kunnen worden.

Het was prachtig weer, warm en overal waar we langskwamen waren maar weinig mensen te zien. We reden tamelijk snel en ik bedacht, dat we eigenlijk best alle twee de dorpen zouden kunnen gaan bekijken. Als tenminste het eerste niet verbrand was, iets waarin ik overigens weer minder begon te geloven. Ja, die Florines was gek. Die zou me daar dorpen gaan verbranden, waar natuurlijk een hoop vrienden van hem zouden wonen.

Na het doorrijden van een tamelijk scherpe bocht, lagen de blauwe bergen voor ons. Als we daarna nog het kleine bos aan de rechterkant van de weg voorbij zouden zijn, dan zou het eerste dorp zichtbaar worden.

We waren het bos voorbij en ik zag het dorp niet. Ik hoorde alleen een paar verwarde uitroepen van de mannen achter mij. En toen zag ik, dat er niets meer te zien was. Dat er nog een paar verkoolde resten rechtop stonden. Het dorp was verbrand. Het was zo verbrand als het maar kon.

==

Florines had niet alleen dit dorp, maar ook nog twee andere verbrand, in totaal dus drie. Gelukkig was het derde dorp niet veel meer dan een gehucht, dicht bij het tweede, zodat ik het desnoods niet apart in de inventaris hoefde op te nemen. Het was toch al erg genoeg.

Ik besloot krijgsraad te houden. Daar was het zo langzamerhand waarachtig wel tijd voor.

We lieten de auto’s maar ergens stoppen. Ik had eerst gedacht om door te rijden naar het midden van het dorp, maar ik kon het niet meer vinden, het midden. Er was vroeger een soort pleintje geweest, maar het was nu allemaal plein. Er liepen wat mensen doorheen te zoeken en hier en daar zaten er wat op stenen. Ze keken naar ons. Allicht. Er was niet veel anders om naar te kijken.

==

Een half uur later had ik, uit misschien wel twintig monden, voldoende bijzonderheden gehoord om voor mezelf een tamelijk gave voorstelling van het gebeurde te kunnen maken. De kapitein Florines was gistermiddag met vijftig vreemde mannen in het dorp gekomen. Hij was naar het dorpspleintje gegaan en omdat dit binnenkomen tenslotte iets ongewoons was geweest, waren ze hem achternagegaan om te zien, wat er zou gebeuren. De meeste bewoners van het dorp waren al terug van het werk op het land en het moet dus aardig vol zijn geweest op dat pleintje, toen Florines daar aan het hoofd van die vreemde mannen om zo te zeggen stond te wachten, tot iedereen present was om te horen wat hij had te zeggen. Ze hadden geen witte kleren gedragen, Florines en zijn mannen, maar ze hadden geweren bij zich gehad. En patroongordels, wel drie de man. Dat kon dus nog gezellig worden. Enfin. Florines had hun gezegd, dat ze allemaal uit het dorp moesten weggaan. Hij was erg wild geworden, toen ze niet onmiddellijk waren gegaan, toen ze – volkomen begrijpelijk overigens – op het plein waren blijven staan en Florines hadden aangekeken, met vragende gezichten, zonder iets te zeggen.

En ineens was er een grote vlam opgesprongen uit een van de huizen, waar Florines met zijn rug naartoe had gestaan.

Ik stelde me Florines voor, zoals hij daar had gestaan voor al die mensen en hoe hij had gezegd: Ga weg! Ga jullie weg! En hoe die mensen hem waren blijven aankijken, zonder iets te zeggen, al die vragende ogen. En hoe Florines toen wild was geworden en een huis in brand had laten steken. God weet, waarom hij het dorp leeg had willen hebben. Hij had misschien alleen maar een leeg dorp voor zich willen zien. Het is op een eigenaardige manier heerlijk, om een plaats leeg te zien, die anders krioelt van de mensen. Ik zelf ben eens in een oktobermaand door een klein stadje in Auvergne gekomen. Een zogenaamd bronbadplaatsje was het ’s zomers en in december begonnen ze er met de wintersport. Maar in oktober en november lag het verstijfd in de greep der volkomen verlatenheid. Het geheel was bijzonder mondain geëquipeerd. De straatnamenbordjes konden ’s avonds verlicht worden. De trottoirs waren breed en duur geplaveid en het was hotel naast deftige winkel en winkel naast deftig hotel. Maar overal de ijzeren rolluiken neergelaten. En nergens een levend wezen te zien of te horen. Dit alles gaf mij toen een geweldig trots, bijna heerszuchtig gevoel. Het was, alsof ik als enige de kracht had gehad om deze wereld te overleven. Ik herinner me nog, hoe ik bij een kruispunt van straten op de wel twee meter hoge, zeer luxueus uitgevoerde rotonde van de verkeersagent ben gaan staan om vandaar af een plasje te doen, zodat het klaterde op het asfalt en een echo van de huizen terugsloeg. Misschien had Florines ook zoiets gewild.

Hij had dan in ieder geval zijn zin gehad. De brand in het eerste huis was onmiddellijk overgeslagen op het belendende, maar vlugger nog waren de mensen verdwenen van het plein en uit het dorp en Florines moet nog enige tijd een grote verlatenheid voor zich hebben kunnen zien, voor het geknetter der vlammen al het andere had vervuld en de hitte der vlammen ook hem tot wijken dwong.

Dat was gistermiddag en gisteravond geweest. Gistermiddag en gisteravond was Florines uit dit brandende dorp weggetrokken om nog twee andere dorpen aan te steken en daarna te verdwijnen en zijn nachtkwartier in de bergen op te zoeken. En ik had die nacht gewoon in mijn bed geslapen en de volgende ochtend op mijn kantoor rondgelummeld. Ik had tegen mijn chef gezegd, dat het belachelijk was om over verbrande dorpen te spreken en ik stond hier midden in deze zwartgeblakerde puinhoop, terwijl Florines, vanaf gindse wazige hoogten op me neerkeek. Trouwens, misschien was Florines wel doodgewoon naar zijn eigen huis teruggegaan. Eigenlijk zou dat nog het meest waarschijnlijke en daarom het meest vernederende zijn. Florines, die na al zijn brandstichtingen rustig weer naar huis was gegaan met zijn vijftig man. De vijftig man had hij natuurlijk bij zich gehouden. Maar God in de hemel, dat was allemaal al haast vierentwintig uur geleden. De mannen van het verbrande dorp stonden om ons heen. Stonden te kijken naar de hulp, die voor hen vierentwintig uur te laat kwam. Ze keken eigenlijk niet eens, ze stonden maar te staren. En ik moest teruggaan. Het was halfvijf en ik zou terug moeten gaan. Ik kon desnoods nog even doorrijden naar het andere dorp, maar ik zou in ieder geval vanavond nog rapport moeten uitbrengen. Rapport over twee verbrande dorpen en een opstandeling, die na zijn optreden rustig in zijn eigen huis was gaan slapen.

Ik riep de commandant bij me. We gaan naar het volgende dorp, zei ik kort.

We reden naar het volgende dorp, dat was tenslotte zo normaal als iets. Ik klom op dezelfde vrachtauto als de commandant en we reden voort over de weg door een doodstil land. Doodstil, tot de commandant mij aanstootte. Hij wees schuin voor zich uit. Ik keek die richting uit, maar ik zag niets.

Ik zie niets, zei ik.

Daar bij die bosjes, riep de commandant ongeduldig.

Ik hoorde de manschappen, die bij ons op de wagen stonden, elkaar opgewonden toespreken, maar ik zag nog altijd niets. Ik keek de commandant aan en maakte een gebaar van langzamer rijden. De commandant boog zich naar de chauffeur over en we reden langzamer. We stopten zelfs. Ik deed nu in vredesnaam ook maar, alsof ik iets zag. De agenten sprongen van de wagen en de commandant ook, maar ik bleef nog staan kijken. En toen zag ik eindelijk. Een groepje figuren kwam uit een van de bosjes en bewoog zich in onze richting.

Daar komen ze! riep ik. Alsof iedereen dat allang niet had gezien. Daar kwam dus de kapitein Florines aan het hoofd van zijn mannen. De kapitein Florines ging de strijd aanbinden met zijn achtervolgers. Op dat ogenblik dacht ik voor het eerst aan het wilde zwijn, het aangeschoten zwijn, dat uit een bos tevoorschijn komt, om zich op zijn jagers te werpen.

Ineens bedacht ik, dat ik de patronen van mijn pistool nog altijd in mijn broekzak had zitten. Ik zou de vijand dus tegemoet moeten treden met een ongeladen pistool, want het zou natuurlijk geen doen zijn om op dit spannende ogenblik het doosje met patronen uit mijn zak te halen. Een goed verpakt en verzegeld doosje patronen zou ik moeten openbreken en dan zou ik mijn pistool moeten laden. Een dergelijk bewijs van onparaatheid zou mij met één slag van het vertrouwen van de agenten beroven. Ik besloot dus alleen mijn pistool tevoorschijn te halen en als ze dan gingen schieten, dan zouden ze vermoedelijk toch niet merken, dat ik niet meeschoot.

Dat zijn zeker kerels van het tweede dorp, hoorde ik de commandant naast me zeggen.

Ik stopte gauw het pistool weer weg. Natuurlijk, het waren mensen uit het tweede dorp, dat door Florines was verbrand. Ze kwamen ook uit die richting, ze waren alleen maar dwars door het land afgestoken.

Ze kwamen inderdaad uit het tweede dorp en het verhaal, dat ze vertelden week enigszins af van dat van de bewoners van het eerste dorp. Florines en zijn mannen hadden niet eerst iedereen bijeengeroepen, maar ze waren onmiddellijk begonnen met het leegroven van een paar huizen om ze vervolgens in brand te steken. Ze hadden bovendien de mensen getrapt en geslagen en ten slotte waren alle dorpelingen gevlucht. Het dorp was toen achter hen in vlammen opgegaan. Florines was daarna met zijn troep naar het oosten getrokken en had het daargelegen gehucht eveneens leeggeroofd en verbrand. Daarna was er niets meer van hem vernomen. Men dacht wel, dat hij in de bergen zou zitten. Hij was in ieder geval niet deze kant op gekomen.

Ik vroeg aan een van de vluchtelingen, of het dorp helemaal was verbrand.

Ja, het was helemaal verbrand. Er stond niets meer overeind.

In dat geval, zei ik tegen de commandant, heeft het eigenlijk weinig zin om nog naar dat dorp toe te gaan.

De commandant trok een weifelend gezicht. We zouden er misschien nog sporen kunnen vinden, meende hij.

Ik keek hem aan en ik zag, dat het hem volle ernst was. Sporen vinden? Van wie? Van de brandstichters? Het enige, wat ik wilde weten, was de verblijfplaats van Florines en daarvan zouden toch zeker geen sporen te vinden zijn in een dorp, dat vierentwintig uur geleden was verbrand. Maar misschien had de commandant wel gelijk. Misschien was de oude, beproefde methode van de politie ook hier wel de beste. Net zo lang achter de misdadiger aanlopen, tot je hem hebt. Maar ik wilde toch nog een poging wagen.

Zouden we niet eerst eens naar het huis van Florines gaan? vroeg ik.

De commandant schudde nu heel beslist van nee. Beter eerst naar het dorp, meneer, zei hij.

Ik begon nu te geloven, dat de man gelijk had. De man had natuurlijk gelijk, al begreep ik niet waarom. Bovendien was het voor mijn positie eigenlijk erg goed, als we ook nog doorgingen naar het tweede dorp. Ik zou dan een uitgebreider verslag kunnen opmaken, ik zou later thuiskomen en hoe later ik thuiskwam, hoe later ik mijn onaangename boodschap zou hoeven door te telefoneren.

Op datzelfde ogenblik kreeg ik een uitmuntend idee.

U heeft gelijk, zei ik tegen de commandant. Het is eigenlijk het allerbeste, als we het spoor blijven volgen. Het is wel oud, het spoor, maar het is toch beter, om het te blijven volgen. Maar we moeten er wel voor zorgen, dat het niet nog ouder wordt.

Hoe bedoelt u? vroeg de commandant.

We moeten eerst naar het tweede dorp gaan, zei ik, en dan moeten we natuurlijk ook nog naar het gehucht gaan en dan moeten we daar in de buurt blijven bivakkeren. Want als we eerst weer naar huis zouden en morgen weer opnieuw zouden beginnen, raken we veel te veel tijd kwijt.

Daar zit wat in, zei de commandant.

Ik kreeg een kleur van blijdschap. Zo is de mens, maar ik kreeg een kleur van blijdschap.

Bovendien, zei ik ijverig, bovendien, als we hier in de buurt blijven zal Florines het wel uit zijn hoofd laten, om nog meer dorpen te verbranden.

Mogelijk, zei de commandant, mogelijk.

We besloten één vrachtauto met vier man terug te sturen om het nodige equipement te halen voor ons nachtelijk bivak. Voornamelijk dekens en koffie. Voor mezelf vroeg ik nog een handdoek, een stuk zeep en een tandenborstel. Versterking van ons peloton hadden we niet nodig, meende de commandant. Ik vond alles best. Ik hoefde vanavond geen verslag te maken. Ik hoefde vanavond niet op te bellen. Ik kon zelfs niet eens opgebeld worden. Aan de agenten gaf ik een briefje mee voor mijn klerk. Of hij aan mijn chef wilde laten weten, dat ik achter Florines aanzat en dat ik niet terug zou komen, voor ik hem had. Het maakte zo nog een geweldig flinke indruk ook. Ik was buitengewoon tevreden met mezelf.

Alle manschappen klommen op één vrachtauto, terwijl de andere terugreed. Wij gingen verder in zuidelijke richting. We naderden steeds meer de voet van de blauwe bergen. Na twintig minuten kwamen we bij het tweede dorp. Volkomen verbrand inderdaad. We vonden er een troepje van een man of dertig, mannen, vrouwen en kinderen. Ik vroeg, waar de anderen waren.

Wel, de anderen waren onderdak gaan zoeken bij familie en vrienden.

Jullie dan niet? vroeg ik.

Wel, ze kwamen eigenlijk niet uit deze streek en ze kenden hier niemand.

We zullen deze mensen naar de districtshoofdplaats moeten sturen zei ik tegen de commandant. Ze kunnen hier niet nog een nacht in de openlucht blijven.

Ze kunnen in de politiekazerne overnachten, zei de commandant. Er is daar nu ruimte genoeg. We stuurden dus ook nog de andere vrachtauto naar beneden met de dertig tamelijk wezenloze mensen en we gingen zelf te voet verder langs het verbrande gehucht naar het zuiden, waar een grote boerderij lag. Daar zouden we ons bivak opslaan, als ze tenminste niet door Florines was verbrand.

Zou Florines er zelf niet zitten? vroeg ik aan de commandant.

Vast niet, zei de commandant. Florines is verder weggetrokken en ik denk wel, dat ik weet, waar hij zit. Ik heb een kaart laten komen van de kazerne en dan zullen we dat eens allemaal haarfijn uitzoeken.

Ik vond het allang prachtig. Ik wilde Florines zoeken en ik wilde hem vinden, maar ik wilde hem vanavond niet meer zien. Ik had zo genoeg van Florines, alsof ik hem drie dagen achter elkaar op bezoek had gehad.

De boerderij stond er nog en Florines was er niet. Hij was er wel geweest, gisteravond laat, maar hij was verder gegaan. Ze hadden een koe geslacht, hij en zijn troep en ze hadden het beest betaald ook. Ze hadden het vlees meegenomen, toen ze verder waren getrokken naar het zuiden. Ik vond het een hele geruststelling.

Er werd een vuur aangelegd, er werd eten gekookt en een uur later zaten de commandant en ik ieder achter een groot dampend bord. De vrachtauto’s waren ondertussen teruggekomen en de commandant had zijn kaart gekregen. We spreidden hem na het eten op de tafel uit, we zetten er een olielampje op en bij het gele schijnsel begonnen we strategie te doen.

Volgens de kaart begon vlak bij onze boerderij een pas, die in zuidelijke richting door de bergen liep en ten slotte aan de andere kant naar zee afdaalde. De commandant meende nu, dat Florines deze pas was overgestoken, om vervolgens langs de kust te gaan, tot hij bij een vissersplaats zou zijn gekomen, ongeveer dertig kilometer verder naar het oosten. Daar aangekomen zou hij schepen huren of roven om zich in veiligheid te stellen.

Ik geloofde het niet. Ik zag Florines niet op een schip. Bovendien als het waar was, dan konden we meteen wel weer naar huis gaan, want dan haalden we hem nooit meer in.

Waar ligt precies het huis van Florines? vroeg ik.

De commandant wees me een plek aan, ongeveer tachtig kilometer in zuidwestelijke richting. Maar dat kan hij van hieruit niet bereiken, zei hij. Dan zou hij aan deze kant van de bergen langs moeten en dan waren we hem zeker tegengekomen.

We besloten eindelijk, dat we morgen de pas zouden doortrekken tot aan de kust. Vonden we daar geen sporen van Florines, dan zouden we in westelijke richting de bergen intrekken, desnoods tot aan het huis van Florines toe, om van daaruit op onze standplaats terug te komen. Het zou wel een tochtje van twee dagen worden.

Toen we van onze beraadslaging opstonden, hoorden we iemand schreeuwen en even later hoorden we vlak achter elkaar twee schoten. Het eerste, wat ik dacht was: Nou heb ik verdomme weer vergeten mijn pistool te laden. En toen: Florines is teruggekomen. Florines is niet met een schip meegegaan. Hij laat ons morgen niet voor gek naar de kust lopen. Ik kreeg het gevoel, dat het vriendelijk was van Florines, om ons niet in de steek te laten. Zoiets, wat een jager moet voelen, wanneer hij, na een hele dag niets te hebben geschoten, plotseling, buiten alle verwachting toch nog een stuk wild voor zijn loop krijgt.

Een der agenten had geschoten. Hij had iemand in de buurt van de boerderij zien sluipen. Hij had hem aangeroepen en toen hij geen antwoord kreeg, had hij geschoten.

Maar dat tweede schot? vroeg de commandant.

Nou ja, de agent had tweemaal geschoten.

Ik zal er onmiddellijk een paar mannetjes op afsturen, zei de commandant. Hij ging zelf niet mee en ik vond het dus ook niet nodig om mee te gaan. Ik vouwde de kaart nog eens open. Ten westen van de pas, die we morgen zouden doortrekken, lag een bergtop. 1080 m. stond erbij. Ik had het gevoel, dat Florines daar zou zitten.

Ik riep de eigenaar van de boerderij bij me. Ik wees hem de bergtop.

Woont hier iemand? vroeg ik.

Er stond een huis op de bergtop. Er stond een huis, waar weleens jagers overnachtten.

Daar is Florines, dacht ik. Hij is er vannacht en hij is er morgennacht weer.

Ik ging naar de kamer, waar ik zou slapen. Ik haalde het pistool uit mijn zak en het doosje patronen. Ik hoorde buiten op het erf de stem van de commandant.

Hebben ze nog iets gevonden? riep ik.

Nee, ze hadden niets gevonden. Ik ging terug naar mijn pistool en laadde het. Ik legde het onder mijn hoofdkussen. Morgen zou de jacht beginnen. De eerste jacht, waar ik gewapend aan zou meedoen. De jacht op het wild, dat stellig zo vriendelijk zou zijn, om niet buiten ons jachtgebied te gaan.

Het zou eigenlijk mijn tweede jacht zijn, na twintig jaar. Twintig jaar geleden, mijn eerste jacht en uit die eerste maal had ik een gevoel van verwantschap met het opgejaagde wild overgehouden.

==

Als jongen van een jaar of achttien ben ik eens mee geweest op een drijfjacht. Ik woonde toen op de Veluwe ten zuiden van het Kroondomein en ik was verliefd op een meisje aan de noordkant. Prins Hendrik was al twee jaar dood en de zwijnen, waarop hij niet meer jaagde, tierden welig voort. Erg welig. Ze stroomden uit de hun toegewezen reservaten over de omringende bossen en bouwlanden. Ze kwamen zelfs tot in de tuinen van de bebouwde kom van het dorp om er de bloemperken om te wroeten. Ik kon ze bovendien ’s avonds horen knorren als ik zonder licht over de streng verboden Koningslaan door het Domein van het noorden naar het zuiden fietste. Ze hoorden bij het bos, zoals het kraken van de bomen bij het bos hoorde. Ze hadden niets schrikwekkends, de zwijnen. Een boswachter tegen te komen zou heel wat erger zijn geweest. Een boswachter riep: Halt! Afstappen! en dan zette hij zijn fiets bijzonder irriterend dwars over de weg en dan moest je afstappen en dan haalde hij een opschrijfboekje met ezelsoren uit het borstzakje van zijn jas en dan likte hij aan het stompe potloodje en schreef en al die tijd stonk hij naar manchester. Een wild zwijn deed dit alles niet. Een wild zwijn knorde alleen maar in het struikgewas en bleef haast verontschuldigend onzichtbaar.

Het was maar zelden, dat ik een wild zwijn te zien kreeg. Een van die weinige keren heeft dan ook een diepe indruk op mij gemaakt. Ik bevond mij toen juist buiten het domein bij een van de klaphekken, die aan een beugel van ijzerdraad opengetrokken konden worden. Ik had het domein door dit hek verlaten, toen ik op een honderd meter afstand een wild zwijn zag aankomen. Het holde over de weg in mijn richting. In de verte hoorde ik een verward geschreeuw en ik begreep, dat er jacht werd gemaakt op het beest. Toen het zwijn mij zag week het af van de richting waarin het liep. Het zag in mij een nieuw gevaar, dat het uit de weg moest gaan, maar het was ondertussen zo dichtbij gekomen, dat ik het hoorde hijgen van inspanning. En zoals het daar rende leek het ineens op mijn eigen kleine dikke hond en misschien kreeg ik er daarom wel medelijden mee. Ik trok het hek aan de beugel open en ging toen zelf opzij staan. Het beest zag de reddende opening en vloog alsmaar hijgend langs mij heen, waarna ik onmiddellijk het hek weer achter hem sloot. Toen fietste ik weg en kwam even later midden in de troep vervolgers terecht, die het spoor bijster waren geworden. Zij zeiden niets en ik zei niets. Op de Veluwe windt men zich maar uiterst zelden op.