Sander Kollaard

Stadium iv

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2015 SANDER KOLLAARD, SALA, ZWEDEN

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 7114 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2015

Voor mijn moeder, Janny Ekkelina Huizenga

Wij som lefwe i werlden här

Äre dödsens fångar

==

Zweedse psalm, 1695

De blik van boven (proloog)

Op weg naar Öland vloog Nils Holgersson in de nek van Maarten de gans achter Akka aan over een zee als een spiegel zo glad. Het bracht hem in de war. Hemel en aarde vervloeiden. Hij wist niet meer wat boven en onder was en dacht dat ze de hemel in vlogen. De buiken die hij onder zich zag, herkende hij niet als de weerspiegeling van de vogellijven in het blauwe water van de Oostzee: hij dacht dat de vogels op hun rug vlogen. En toen ze Öland naderden en in de mist verdwenen die van het eiland opsteeg, witte warrelwolken, raakten ook de ganzen de kluts kwijt, totdat Akka het doffe geluid opving van het mistkanon dat op de zuidelijke punt van het eiland werd afgeschoten, en weer precies wist waar ze waren.

Toen Sarie in de koudste weken van de winter van 1968 de kaart van Öland openvouwde, zag ze een langgerekte scherf, afgebroken van de Zweedse oostkust. Ze vermoedde een geschiedenis van schollentektoniek, een verhaal over de plooien en rimpels die de trekkende ingewanden van de planeet in haar huid achterlaat, maar herinnerde zich ook hoe Selma Lagerlöf een oude herder liet vertellen dat Öland is ontstaan uit het vergane lijf van een reusachtige vlinder. Turend naar de kaart zag ze inderdaad dat vlinderlijf, rank en elegant, maar ook machteloos en verminkt zonder de vleugels. Ze vond het een aantrekkelijk beeld omdat het herinnerde aan die wondermooie metamorfosen, het eitje, de rups, de pop, en dan de vlinder – het leven op zijn allerlichtst: de onwaarschijnlijke kleuren en patronen, dat aandoenlijke gedwarrel, de levensduur van maar enkele dagen of weken. Öland: een in zee verzonken, door afzetting van kalk gemummificeerd vlinderlijf, dat van lieverlee begroeid raakte, bevolkt, bebouwd.

==

*

==

Nils en de ganzen kwamen terecht op de zuidelijke punt van het eiland, Södra Udde, de plek waar het mistkanon werd afgeschoten. Na een paar dagen vervolgden ze hun reis, gevoed en uitgerust, naar het noorden, over de lengte van het eiland. Sarie volgde de reis van de vogels met haar vinger op de kaart. Zo’n beetje op een derde van het eiland zag ze aan de oostkust het haventje van Bläsinge liggen. Selma Lagerlöf schrijft er niets over maar Saries vinger bleef er dralen omdat het haventje de komende zomer haar bestemming was.

Ze haalde de kaart naar zich toe en keek goed. De plattegrond van het haventje deed haar denken aan een merkwaardige, hoekige hap uit de kust. Het leek een eenzame plek, ongemakkelijk op de grens van een oud cultuurlandschap en een nog veel oudere zee, wringend met beide. Het schermde zich van de zee af met een naïef dammetje, min of meer dwars op de dubbele havenmond. Het landschap – velden, akkers, een paar stroken bos – keerde het met volmaakte onverschilligheid de rug toe. Zo lag het daar in een vreemd isolement, een geografisch fremdkörper, alsof een kwaadaardige vis een beet uit het vlinderlijf had genomen – een beet die vervolgens was volgestroomd met water zodat een dubbele inham was ontstaan, in het gareel gebracht met kades, de kades bebouwd met schuurtjes en loodsen en rekken waar de vissers hun netten ophingen.

Sarie, huiverend in haar trui, de Hollandse winter in valse bloemen op de ruiten, bracht haar gezicht dichter bij de kaart en probeerde te horen wat er te horen zou zijn. Het ruisen van de zee, het suizen van de wind, de roep van een vogel. Ze stelde zich voor dat ’s ochtends in alle vroegte de dieselmotoren van de vissersboten te horen waren. Afhankelijk van seizoen, weer en tijdstip zou het geluid van de motoren dreigend, eenzaam, onverschillig, kwaad, opgewonden of vrolijk klinken. Ze sloot haar ogen en luisterde. Ze hoorde het geluid van metaal op metaal: een visser die iets aan zijn boot repareerde. Ze hoorde het geritsel van een dier, een vos misschien, of een haas, in de velden rond het haventje. Ze hoorde het geluid van een kledder meeuwenpoep die uiteenspatte op de kade. Toen, na een stilte, hoorde ze een man zingen, een visser, iemand met een eenzame stem en een eenzaam lied dat ze al na de eerste tonen herkende.

==

Jag sjunger en visa i vinden

och hoppas att vinden för

min sköna den visan mot kinden

och i hennes öra strör

och hennes hjärta rör

==

*

==

Decennia later, in haar gifdromen, herinnerde Sarie zich hoe haar moeder het verhaal over Nils voorlas. Met de herinnering kwamen beelden van velden en meren en wolken en een fluitende wind en de zachte, veilige veren van Maarten de gans. Ze hoorde haar moeders stem, haar voorleesstem, die levendiger was dan haar gewone stem, hoger en klankrijker. Soms kwam de rechterhand los van het boek om een gebaar te maken dat bij het verhaal paste – een opgestoken wijsvinger bij gevaar of een inzicht, de imitatie van een vleugelslag bij het opstijgen, een vuist bij spanning of onrecht.

Met de herinnering aan haar moeder en het jochie in de nek van de gans volgde meer: herinneringen aan die zomerweken op Öland, verbluffend scherp, alsof het gif dat haar niet meer zou genezen wel de kracht had de kwabben, lobben en ventrikels van haar geheugen schoon te spoelen. Bij vlagen werden haar herinneringen zo hallucinerend echt dat ze draaide in haar bed, kreunde, lachte, riep, fluisterde. Ze rook de zee, het wier dat gestaag aandikte op de strandjes en de tot kokhalzens toe verstikkende geur van een half vergane vis, groot als de onderarm van een man, begraven in dat wier. Ze herinnerde zich hoe Barend op Södra Udde een foto van haar nam, naast het mistkanon waar Selma Lagerlöf over schreef: als jonge vrouw van achttien, de halflange blonde haren opwaaiend in de wind, de rechterhand boven haar ogen tegen de zon. En ze zag weer het labyrint op Blå Jungfrun, de zebrakont van in elkaar draaiende spiralen van keien, aangelegd op een kale rots die afliep naar zee – het labyrint dat dwong tot dwalen maar geen moment de vaart uit Barends pas haalde.

In haar dromen keerden ook de koeien terug. Ze was ze vergeten maar daar waren ze opeens weer – iets waar ze dankbaar voor was. Als het tegen de avond afkoelde steeg hun geur op van de velden rond het haventje, nooit meer dan vlagen ervan – de zwemen van stront, gras en melk waren vaak al verdreven door de zeewind voordat ze de neus bereikten. Ze keek naar de dieren vanaf het bruggetje bij de tweede havenkom – de smalste van de twee, waar de zomergasten met hun bootjes lagen –, altijd weer verwonderd want het was zo’n gek gezicht: koeien aan zee. Dat leken de koeien zelf ook te vinden want als ze opkeken van het grazen dwaalden hun ogen steevast naar het water, en dan keken ze minutenlang. Soms wierpen ze een onverschillige blik om zich heen, naar hun moeders en dochters, hun zusters en nichten, naar de velden, de hagen en de stenen muurtjes, en een enkele keer naar het torentje van Norra Möckleby, ver weg. Maar altijd wendden ze de blik weer naar die blauwe vlakte en keken ze opnieuw, minutenlang, als geobsedeerd. Waarom keken ze? Wat zagen ze? Sarie vroeg het zich af, tevergeefs, te jong nog, en verloor zich in een vermakelijke fantasie: ze stelde zich voor dat de allereerste koeien ook zo hadden uitgekeken over zee en dat ze dat waren blijven doen, generatie na generatie, millennium na millennium, en dat daarom hun gang zo deinend was, hun neus zo nat, en hun ogen volgelopen met dromen. Nu, decennia later, de dood nabij, stelde ze de vragen opnieuw en dit keer vond ze wel een antwoord, alsof het gif niet alleen haar herinneringen liet opklaren maar ook haar inzicht. De koeien zagen niets. Ze keken naar iets dat wezensvreemd was, onbereikbaar voor hun begrip, en dus zagen ze niets. Ze kenden het gras, de muurtjes, de hagen, elkaar, maar niet die blauwe vlakte. Zo waren ze ziende blind: ze keken naar de zee en zagen een ontzagwekkend niets dat steeds opnieuw de aandacht opeiste, juist omdat het niets was.

==

==

De glazen knikker

De Adria Matrix 680 SP

Het kostte Barend Vervoort 103 dagen om te komen tot de aanschaf van de Adria Matrix 680 SP, ruim drie maanden dus, die zich strekten van een mooie voorjaarsdag in april tot een zomerdag eind juli, een van de hondsdagen, zo’n dag waarop een spelend kind in het achtertuintje opeens een geur van bederf oppikt, goor, gemeen, afkomstig van het kadaver van een klein dier, een rat, een mol, een egel, ergens in een bloembed. In die maanden ging Barend vrijwel elk weekend langs dealers. In showrooms of ook wel eens een vervallen schuur, een in onbruik geraakte kas of een verlaten parkeerplaats, bekeek hij de aangeboden campers. Hij stelde vragen en maakte testritten. Hij verzamelde catalogi, folders en prijslijsten, die hij opborg in ordners. Een van de dealers schonk hem een als reclamemiddel gebruikt schaalmodel van een nogal zeldzame Bürstner (de Bicentennial edition), dat hij als steun gebruikte voor de ordners waarin hij de documentatie opborg – een verzameling van uiteindelijk zeventien delen, alfabetisch georganiseerd, op merknaam, de modellen chronologisch, naar bouwjaar.

Het was een gelukkige tijd. Bij een van zijn expedities dwaalde Barend door een oude fabriekshal, in een verlaten havengebied, waar honderden campers stonden opgesteld, rij na rij. In de hal hing een drukkende warmte. Nabij klonk het gerommel van onweer. Barend veegde met een zakdoek zijn voorhoofd droog en bleef toen abrupt staan. Hij keek omhoog, naar een scheur in het golfplaten dak, waar geelgrijs licht doorheen sijpelde, zonder dat meteen tot hem doordrong waarom hij was blijven staan. Hij haalde adem met diepe, ontspannen teugen en met elke teug rook hij een geur van afgewerkte olie, schimmel, brak water en nieuwe campers. En pas toen, met die nadrukkelijke geuren in de neus, begreep hij dat hij tot staan was gebracht door een overweldigend gevoel van geluk.

De gewaarwording was dat hij, als in vogelvlucht, zijn leven in één enkele blik ving, niet letterlijk, maar met een krachtig gevoel van uitgestrektheid, iets wat eindeloos tot aan de horizon voortrolde – vandaar misschien dat zijn blik de ruimte zocht en naar boven dwaalde, naar dat gat in het dak. Tegelijk was er een nadrukkelijk oordeel: hij zag dat zijn leven goed was. Het was geworden wat hij wilde: een schepping van eigen hand, gevormd naar eigen inzicht, tot stand gebracht op eigen kracht. Het zat in het juiste spoor en daarmee was de toekomst vol belofte.

Toen hij zijn blik van het dak losmaakte, viel zijn oog op een glinstering in de aangestampte modder bij het vlekkeloze wiel van een van de campers, een Hymer. Hij bukte zich en zag dat het een knikker was. Met zijn zakdoek veegde hij het glas schoon. De knikker was nog als nieuw, het glas gaaf en in dat glas een elegante rode helix, ragfijn, dun als garen. Terwijl hij de knikker bekeek barstte het onweer los. Het liet met een oorverdovende klap de hal sidderen. Een paar tellen later roffelde de regen op het golfplaten dak. In de hal steeg een geur van modderige sloten op die bij Barend vage beelden opriep van de polders rond Enkhuizen, waar hij als jongen speelde. Hij herinnerde zich riet, wolken, kikkers en hoe hij met de linkerschoen door de korst van een plak koeienstront brak – de sensatie van de weke derrie, het luide gezoem van een zwerm vliegen die opvloog. Een nieuwe klap deed de hal nog eens sidderen. Boven hem stroomde het water door de scheur in het dak, in een lange straal die de vloer van aangestampte aarde veranderde in een drabbige poel, zodat de modder tegen zijn broekspijpen spatte. Hij hield de knikker omhoog, in het gore licht, rolde hem tussen duim en wijsvinger en zag hoe de rode helix in het kleine universum van glas rondging, onaangedaan door het furieuze onweer.

==

*

==

Dat het goed was: op dat oordeel viel niet veel af te dingen. Het leven van Barend was inderdaad goed. Hij was 64 en gezond. Hij zou over enkele maanden met pensioen gaan na een loopbaan bij de politie, waar hij was begonnen als rechercheur, opgeklommen tot teamleider, en nog weer later als instructeur en coach jonge politiemensen had opgeleid. Sarie, 62, was onlangs al met vervroegd pensioen gegaan, na een loopbaan als lerares aardrijkskunde. Ook zij was gezond, frêle weliswaar, maar dat was ze altijd geweest. Op de eerste foto die Barend van haar maakte leek ze zich vast te klampen aan het mistkanon naast de vuurtoren op de zuidelijke punt van Öland, veiligheidshalve, om niet te worden meegenomen door de wind die haar blonde haren voortdurend in beweging hield. Hij had drie foto’s genomen, voor de zekerheid. Twee waren er mislukt door overbelichting, maar de derde was precies goed. Sarie leek het licht en de wind in zich op te nemen en zo zelf op te gaan in het wonderbaarlijke landschap van velden met koeien en schapen, door de wind kromgegroeide boompjes, water, zon en hemel, waar ze een paar uur lang doorheen hadden gedwaald, uiteindelijk hand in hand.

Over een paar maanden zouden ze gaan reizen. Dat was Saries wens: een jaar of wie weet langer door Europa reizen, naar de landschappen waarover ze zo veel wist, waarvan ze ansichtkaarten, Baedekers en boeken verzamelde, maar die ze in veel gevallen nog niet met eigen ogen had gezien. Nu zou ze daarvoor de tijd krijgen. Al maanden zat ze geregeld aan de keukentafel, gebogen over haar landkaarten, gewoontegetrouw met haar wijsvinger op het papier om de lijnen van rivieren, heuvelruggen en kusten te volgen, de contouren van vlaktes en bergen. Altijd kwamen als vanzelf de karakteristieken van de landschappen uit haar geheugen naar boven, kennis die ze lang geleden verwierf, over steensoort en reliëf, verwering, erosie en sedimentatie. Geregeld namen haar gedachten een vlucht en mijmerde ze over de wonderbaarlijke machinerie die de aarde in beweging hield en daarmee alles wat de aarde voortbracht. Zo werkte dat, wist ze, de blik van boven: je zag meer, je keek anders. Wie bereid was om wat langer naar een structuur te kijken – een stad, een haven of een mijnbouwgebied – zal zich als vanzelf afvragen wat in de diepere lagen ooit het begin was: de mal, hoe vaag ook, uitgewassen door een ziedende oerzee, uitgeslepen door een kille tong van optrekkend ijs of gefossiliseerd als het restant van het nest van Brontosaurus Rex – of wie weet, glimlachte ze soms, ontstaan als de sporen van Gods wijsvinger, verveeld na zijn zesdaagse werk, achteloos lijnen trekkend over de korst, nog warm, zacht en kneedbaar.

Naast haar lag een blocnote waarop ze lijstjes met reisdoelen maakte. Öland stond vanaf het begin op de eerste plaats, onbetwist en om voor de hand liggende redenen, maar de plekken die volgden wisselden in de loop van de maanden dat ze aan de keukentafel zat en droomde.

‘Wil je eerst naar het oosten, Barend, of juist niet?’

‘Mij maakt het niet uit. Wat je wilt.’

Het maakte ook niet uit. Het was hooguit een praktisch vraagstuk in welke volgorde ze streken en landschappen zouden bereizen. Waar het nu om ging was dat ze hier kon zitten, aan de keukentafel, met haar kaarten en atlassen, de trait d’union van haar vinger, de blik van boven.

==

*

==

Op weg naar huis rolde de knikker met de bewegingen van de auto heen en weer in de koffiebekerhouder tussen de stoelen, waar ook de munten voor de winkelwagens en parkeerautomaten lagen. Het geluid van glas op metaal, hoe zacht ook, zorgde ervoor dat het gevoel van geluk bij Barend bleef hangen, vager weliswaar, maar nog krachtig genoeg om de wereld een ongebruikelijke schoonheid te geven. Hij reed over een polderweg die omzoomd werd met bomen en velden waarin het maïs op maximale hoogte stond. De onweersbui was alweer ver weg. Boven hem viel het grijze dek in wolken uiteen en kwam blauw tevoorschijn en even later scheen de onmiddellijk hete zon op het nog natte asfalt.

Bij nadering van het centrum schoof de stroom auto’s ineen tot iets wat net geen file werd maar zich peristaltisch voortbewoog, op geleide van verkeerslichten, zodat het stadje de stroom auto’s schrokkend leek te verwerken. De vertraging deerde hem niet. Hij voelde zich opgetild door dat aanhoudende gevoel van geluk. In zijn borst hing een aangename lichtheid, zijn lichaam voegde zich nonchalanter dan gebruikelijk naar de stoel, en hij glimlachte, al merkte hij dat pas toen de drukte oploste en hij met de gehaaste beweging van het schakelen een glimp van zichzelf opving in de achteruitkijkspiegel, niet meer dan een half gezicht: het hoge voorhoofd met de grijs geworden maar nog altijd niet te temmen kuif, de elegante neus, en de ogen, lichter dan anders, het blauw aangelengd door die glimlach.

Thuis was er geen geld voor knikkers. Barends ouders waren eenvoudige mensen – zijn vader tuinman in dienst van de gemeente, zijn moeder huisvrouw. Als de knikkertijd begon – gehoorzaam aan het mysterieuze schema waarmee schoolpleinspelletjes periodiek in de aandacht stonden – moest Barend eerst achter de speelbaantjes op jacht naar de knikkers die door oneffenheden in het plaveisel wegschoten en zo de graaiende handen ontglipten. Aldus verzamelde hij een handvol knikkers. Door eerst te gooien op tweetjes, viertjes en zesjes breidde hij zijn kleine kapitaal uit, totdat hij zich zeker genoeg voelde om te mikken op een knots of een looie det. Als hij eenmaal zo’n schat in bezit had, breidde hij de verzameling knikkers opnieuw uit. Steevast wist hij zo een aanzienlijke voorraad knikkers te verzamelen die hij bewaarde in oude washandjes die zijn moeder van een extra zoom en een oude veter had voorzien, zodat ze gesloten konden worden.

Terwijl hij de auto voor het huis parkeerde, herinnerde hij zich met zekerheid dat hij altijd weer opnieuw moest beginnen met het verzamelen van wegspringende knikkers en begreep niet waar al die jaar na jaar veroverde knikkers waren gebleven. In gedachten doorzocht hij het ouderlijk huis, het zoldertje, de ingebouwde kast in zijn kamer, de planken die zijn vader in het schuurtje had getimmerd, totdat hij zich met een zekere schok realiseerde dat het huis er niet meer was: het was enkele jaren geleden afgebroken, het hele wijkje waar hij was opgegroeid, gebouwd door een woningbouwvereniging, Patrimonium, in een idealistische tijd die hij soms miste.

Hoewel de lichtheid nog voelbaar was toen hij het huis binnenging, lagen die paar wonderlijke minuten in de fabriekshal al ver achter hem, al goeddeels vergeten. Hij deed wat hij na een expeditie gewend was te doen: hij bracht Sarie zakelijk verslag uit. Hij vertelde haar over de bezichtigde campers en de testrit met een nieuw model Westfalia. Hij legde haar de nadelen uit van het busmodel. Hij dacht hardop na over de stelling dat er tegenwoordig vrijwel geen prestatieverschil meer was tussen benzine- en dieselmotoren.

‘Die motoren zijn zo verbeterd, Sarie. Vroeger stonken die diesels, maar met de katalysator is dat probleem opgelost. En de power... Die verkoper zei dat je echt geen verschil meer merkt en ik denk dat hij gelijk heeft. Dus tel uit je winst...’

Sarie luisterde zoals ze altijd luisterde, liefdevol, maar met een half oor. Zo nu en dan glimlachte ze bij het gebruik van de nieuwe woorden die Barend had opgepikt bij het bestuderen van zijn ordners: standkachel, ringverwarming, dinette, het vocabulaire van de ingewijden, dat hij uitsprak met de bestudeerde achteloosheid die de nieuwkomer verried.

Terwijl hij praatte dreven haar gedachten als vanzelf weg maar na een paar minuten keek ze met hernieuwde aandacht naar haar man. Er was iets. Ze zocht in de trekken van zijn gezicht en de klank van zijn stem en de bewegingen van zijn handen, maar vond niets bijzonders, en dus veronderstelde ze dat haar hernieuwde aandacht werd ingegeven door liefde: ze hield van de man die haar zo nauwkeurig verslag deed. Ze hield van zijn energie en ernst en toewijding. Ze begreep dat hij haar niet zozeer vertelde over dit of dat model camper, maar getuigde van het leven dat op hen wachtte, het geluk dat hij daarvan verwachtte en dat besef wakkerde haar liefde nog verder aan. En dus bleef ze luisteren, aandachtig nu, en koesterde ze zich in de nabijheid van zijn grote lichaam, zag ze dat onverzettelijke van zijn onderlip, en liet ze zich wiegen in zijn woordenstroom.

==

*

==

Toen Sarie vertelde dat ze een jaar of langer door Europa wilde reizen, stemde Barend meteen in, zij het niet omdat hij van reizen hield. Hij was elders niet gelukkiger dan thuis, niet nieuwsgieriger naar een verre streek dan naar de bloei van de rozen in de achtertuin, en niet dieper onder de indruk van een lang geleden gedoofde vulkaan dan van het natte Hollandse landschap waarin ze woonden. Anders dan Sarie kende hij niet het verlangen naar landschappen, naar reliëf, steen en hellingen vol kiezels, naar watervallen en ijs, naar de bijzonderheden van een kust. Nee, hij stemde in omdat hij begreep dat er voor zijn vrouw iets op het spel stond. In de manier waarop ze over haar plannen sprak, en later in de aandacht waarmee ze over haar landkaarten gebogen zat en lijstjes maakte van bestemmingen, herkende hij een urgentie die hij in de vijfenveertig jaar waarin ze samen waren maar een paar keer eerder had gezien – de eerste keer toen ze elkaar ontmaagden op een paar dekens aan zee, later toen ze een periode voor haar dementerende vader zorgde.

Het was Barends idee om een camper aan te schaffen. Het was praktisch, betoogde hij. Met een camper waren ze mobieler en dus onafhankelijker. Ze zouden kunnen improviseren, eerder vertrekken als ze dat wilden, of juist later, of een andere route kiezen. Op termijn bespaarden ze geld: reken maar eens uit wat de kosten van hotels en pensions zouden zijn, van lunchrooms en restaurants. Sarie vatte het voorstel aanvankelijk op als een poging van haar man om te reizen op eigen voorwaarden: dankzij de camper kon Barend reizen zonder huis en haard te verlaten. Maar toen ze zag hoe hij de zoektocht naar een geschikte camper organiseerde, de ernst, de inzet, de orde, kwam ze tot een ander en beter inzicht. Met het voorstel om een camper te kopen stelde Barend zichzelf een doel, hij gaf zichzelf een taak, en zo maakte hij zichzelf tot onderdeel van haar wens. Hij maakte van hun reis een gezamenlijke onderneming. Zijn voorstel was ingegeven door liefde.

==

*

==

Barend viel stil en keek naar zijn vrouw. Terwijl hij verslag deed was geleidelijk tot hem doorgedrongen dat ze aandachtig naar hem luisterde. Met dat besef voelde hij opnieuw iets van dat vreemde, opdringerige geluk dat hem een paar uur geleden had overvallen. Zijn blik dwaalde naar buiten, naar de achtertuin, die nauwelijks was opgeknapt van de stortbui. De uitbundige groei die in het voorjaar was begonnen, was de afgelopen weken tot stilstand gekomen, klungelig opeens, zo leek het, alsof ze zichzelf boven het hoofd was gegroeid. Over de bloembedden, de struiken en het strookje met groenten achterin lag een lusteloosheid die deze weken van het jaar soms somber maakte.

‘Weet je welke het gaat worden?’

Ze keek hem aan, iets lichts in haar ogen. Barend knikte. Zijn zoektocht was tot een einde gekomen, hij had voldoende gezien en geleerd, er waren voldoende ordners gevuld. Hij wist precies welke camper het moest worden. Hij beet op zijn onderlip.

‘Ja.’

==

*

==

Dat de voorbereidingen precies 103 dagen duurden, wist Barend omdat hij in een schrift aantekeningen maakte van zijn expedities. Hij noteerde waar hij was geweest, met wie hij had gesproken en welke modellen hij had bekeken. Op 22 juli 2012, daags na het gesprek aan de keukentafel, noteerde hij dat de keuze was gemaakt. Het wordt de Adria Matrix 680 sp.

Het was een overwogen keuze. Barend beoordeelde de achttien campers waarmee hij testritten had gemaakt op een schaal van 1 tot 5, op vierendertig punten, van motorinhoud tot het aantal versnellingen, van comfort algemeen tot afwerking van het interieur, en van verwarmingssysteem tot de inhoud van de koelkast. Per categorie nam hij de gemiddelden en via een weegsysteem kwam hij tot een algemene score. Als een model een gemiddelde van meer dan 4,5 scoorde, maakte hij een tweede testrit, en beoordeelde opnieuw. Zo bleven er drie modellen over, een Detleffs, een Westfalia en de Adria. De Adria scoorde niet in alle opzichten het hoogst, zelfs niet gemiddeld, maar stak boven de twee andere modellen uit in de categorie persoonlijke ervaring. Waar Barend de Adria een 4,8 gaf, gaf hij de andere twee slechts een 4,5. Het verschil, legde hij Sarie uit, zat hem in de ruimte.

‘Normaal gesproken,’ zei hij, ‘duik ik in elkaar als ik een camper binnenga, zowel in de cabine als in de lounge, maar bij de Adria deed ik dat niet. Vraag me niet waarom. Als ik de afmetingen vergelijk, zie ik geen wezenlijk verschil. Maar toch was het zo, ook bij de tweede testrit. Ik ben bijna een uur weggebleven. Herinner je je die bocht bij de Nes? Waar soms die ooievaars zitten? Nou, daar begon ik opeens te zingen. En weet je wat ik zong? De Internationale. Die hebben we denk ik al twintig jaar niet meer gezongen, ik in elk geval niet.’

Hij stond op en zette de eerste zinnen in terwijl Sarie glimlachend luisterde.

==

Ontwaakt, verworpenen der aarde

Ontwaakt, verdoemde in hongers sfeer

==

Hij hief de linkervuist, grijnzend. Sarie viel bij.

==

Reedlijk willen stroomt over de aarde

En die stroom rijst al meer en meer...

==

*

==