L.N. TOLSTOJ

Verzamelde werken

Anna Karenina

Vertaald uit het Russisch door Wils Huisman

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright vertaling 1965, 2014 UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 7606 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de achtste druk, 2014

Mij is de wrake en ik zal vergelden

==

DEUT. 32:35

Eerste deel

1

==

Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.

Alles liep verkeerd in het huis van de familie Oblonski. De vrouw des huizes had ontdekt dat haar man een verhouding had met de Franse gouvernante die bij hen in betrekking was geweest, en zij had haar man verklaard niet langer met hem onder één dak te kunnen leven. Deze toestand duurde nu reeds drie dagen en was een kwelling voor de echtgenoten zelf, voor alle leden van het gezin en voor het personeel. Allen voelden dat aan hun samenleven elke zin ontnomen was en dat de in de eerste de beste herberg toevallig bijeengekomen mensen meer bij elkaar behoorden dan zij, gezinsleden en personeel der Oblonski’s. De vrouw des huizes kwam niet uit haar kamers tevoorschijn; de man bleef de gehele dag uit; de kinderen liepen verloren rond; de Engelse gouvernante kibbelde met de huishoudster en schreef aan een vriendin of deze niet een nieuwe betrekking voor haar wist; de kok was al de vorige dag tijdens het eten weggelopen en de keukenmeid en de koetsier hadden de dienst opgezegd.

De derde dag na de twist ontwaakte vorst Stepan Arkadjevitsj Oblonski-Stiva, zoals zijn vrienden hem noemden – op de gewone tijd, dat wil zeggen om acht uur, niet in de slaapkamer van zijn vrouw, maar in zijn werkkamer op de marokijnleren divan. Hij draaide zijn gevulde, goedverzorgde lichaam nog eens om op de verende divan, alsof hij opnieuw voor lange tijd wilde inslapen, omarmde het kussen en drukte er zijn wang tegenaan; maar plotseling richtte hij zich op, hij ging zitten en deed zijn ogen wijd open.

«Ja ja, hoe was het ook weer?» dacht hij, terwijl hij trachtte zich zijn droom te herinneren. «Ja, hoe was het ook weer? Ach ja! Alabin gaf een diner in Darmstadt: nee, niet in Darmstadt, ergens in Amerika was het. Ja, maar Darmstadt lag in Amerika. Ja, Alabin gaf een diner op glazen tafels en die tafels zongen Il mio Tesoro, of nee, niet Il mio Tesoro, maar iets mooiers en er waren van die kleine waterkaraffen en dat waren vrouwen.»

Stepan Arkadjevitsj’ ogen schitterden vrolijk en met een glimlach dacht hij eraan terug. «Ja, het was mooi, heel mooi. Er was nog heel veel voortreffelijks meer, maar dat kun je niet in woorden en gedachten uitdrukken; als je wakker bent, kun je het je niet eens meer voorstellen.»

Toen hij de lichtstreep zag, die schuin langs een der lancaster rolgordijnen naar binnen viel, zwaaide hij vrolijk zijn benen van de divan, tastte met zijn voeten naar de goudkleurige, marokijnleren pantoffels, die zijn vrouw voor hem gemaakt had – het was een geschenk geweest voor zijn laatste verjaardag –, en zonder op te staan stak hij oudergewoonte, zoals hij dat nu al negen jaar deed, zijn hand uit naar de plaats waar in de slaapkamer zijn ochtendjas hing. En toen schoot het hem plotseling te binnen waarom hij niet in de slaapkamer van zijn vrouw sliep, maar in zijn werkkamer; de glimlach verdween van zijn gezicht en hij fronste zijn voorhoofd.

– Ach, ach, ach! O! o!... kreunde hij, terwijl hij zich alles weer herinnerde wat er gebeurd was. Alle bijzonderheden van de onenigheid met zijn vrouw stonden hem weer duidelijk voor ogen, heel het hopeloze van zijn toestand en, wat hem nog het meest kwelde, het besef van zijn eigen schuld.

«Nee, zij zal het me niet vergeven en dat kan zij ook niet. En het ergste is dat ik van alles de schuld ben! Ik ben er de schuld van, maar schuldig ben ik niet. Dat is het tragische. Ach, ach, ach! zuchtte hij wanhopig, en hij dacht weer aan die ogenblikken van de twist, die voor hem het pijnlijkst waren geweest.

Het pijnlijkst was dat moment geweest, toen hij vrolijk en welgemoed uit de schouwburg was thuisgekomen met een reusachtige peer voor zijn vrouw in de hand en hij haar niet in de zitkamer en tot zijn verbazing ook niet in zijn werkkamer had gevonden en toen hij haar ten slotte in de slaapkamer had zien zitten met het ongelukkige briefje in de hand, alles had verraden.

Zij, de altijd zorgzame, altijd bezige, in zijn ogen wat bekrompen Dolly, zat daar onbeweeglijk met het briefje in de hand en zag hem met een uitdrukking van ontzetting, wanhoop en woede aan.

– Wat is dat? Wat is dat? had zij, op de brief wijzend, gevraagd.

En Stepan Arkadjevitsj vond bij deze herinnering, zoals dat zo vaak gebeurt, het feit op zichzelf niet zo erg als de manier, waarop hij op die woorden van zijn vrouw gereageerd had.

Op dat ogenblik was hem overkomen wat veel mensen overkomt, wanneer zij onverwachts op iets beschamends worden betrapt. Hij had zijn gezicht nog niet de uitdrukking weten te geven die bij de verhouding paste, waarin hij nu tegenover zijn vrouw stond, nu zij zijn misstap had ontdekt. In plaats van dat hij zich beledigd had gevoeld, alles ontkend had, zich gerechtvaardigd had, vergiffenis gevraagd, of zelfs maar onverschillig was gebleven – alles was beter geweest dan wat hij gedaan had – had hij geheel onwillekeurig («Een hersenreflex», dacht Stepan Arkadjevitsj, die zich graag met fysiologie bezighield) plotseling geglimlacht met zijn gewone, goedhartige en daarom nu zo domme glimlach.

Deze domme glimlach kon hij zichzelf niet vergeven. Toen Dolly die glimlach gezien had was zij ineengekrompen als van fysieke pijn. Daarop was ze met de haar eigen heftigheid losgebarsten in een stroom van harde woorden en de kamer uit gevlogen. Van dat ogenblik af had zij hem niet meer willen zien.

«Die domme glimlach is van alles de schuld», dacht Stepan Arkadjevitsj. «Maar wat moet ik nu doen? Wat moet ik doen?» vroeg hij zich in wanhoop af, maar een antwoord vond hij niet.

==

==

2

==

Stepan Arkadjevitsj was een man die eerlijk tegenover zichzelf stond. Hij kon zich niet wijsmaken dat hij berouw over zijn daad gevoelde. Hij kon er geen berouw over hebben dat hij, een knap, snel ontvlambaar man van vierendertig jaar, niet verliefd was op zijn vrouw, die de moeder van zijn zeven kinderen was, van wie er vijf nog in leven waren en die slechts een jaar jonger was dan hijzelf. Het speet hem alleen dat hij dit niet beter voor zijn vrouw verborgen had weten te houden. Hij besefte wel de onhoudbaarheid van zijn positie, hij had medelijden met haar, met de kinderen en met zichzelf. Misschien zou hij zijn zonden beter voor zijn vrouw hebben verborgen, als hij van tevoren geweten had dat de ontdekking ervan deze uitwerking op haar zou hebben. Hij had zich die vraag nooit scherp gesteld, maar er toch een vaag vermoeden van gehad dat zijn vrouw allang had begrepen dat hij haar ontrouw was en dit door de vingers zag. Hij meende zelfs dat een zo afgesloofde, verouderde en reeds lang niet meer mooie vrouw, die zich door niets onderscheidde en alleen een goede moeder voor haar gezin was, toch uit een gevoel van rechtvaardigheid toegeeflijk zijn moest, maar het tegendeel bleek waar te zijn.

«O, het is ontzettend! Ai, ai, ai, het is ontzettend!» herhaalde Stepan Arkadjevitsj in zichzelf en hij zag geen uitweg.

«En hoe goed was alles tot nu toe, wat hadden wij een best leven! Zij was gelukkig en tevreden met de kinderen en ik viel haar nergens mee lastig en liet haar haar gang gaan met de kinderen en het huishouden, zoals zij dat wilde. Natuurlijk, het was verkeerd dat zij juist gouvernante bij ons was. Dat was verkeerd. Het heeft iets minderwaardigs, iets banaals om de gouvernante van je eigen kinderen het hof te maken. Maar wat voor een gouvernante is het ook! (Levendig zag hij de ondeugende, zwarte ogen van Mademoiselle Roland weer voor zich en haar glimlach.) Zolang zij bij ons in huis was, heb ik me dan ook niets gepermitteerd. Het ergste is dat zij al... Alsof het met opzet allemaal zo zijn moet! Ai, ai, ai! Wat moet ik beginnen?»

Er was geen ander antwoord dan dat algemene, dat het leven geeft op de meest ingewikkelde en onoplosbare vragen en dat is de noodzaak op te gaan in de eisen van het dagelijks leven, dat wil zeggen te vergeten. In de slaap vergeten was niet meer mogelijk, tenminste niet voor het weer avond werd; het was niet mogelijk terug te keren naar de muziek, die die karaffenvrouwtjes gemaakt hadden: dus moest hij proberen alles te vergeten in de droom van het leven.

«Wij zullen wel zien», zei Stepan Arkadjevitsj tegen zichzelf, en hij stond op, trok zijn grijze, met blauwe zij gevoerde ochtendjas aan, knoopte het koord vast, haalde diep met zijn brede borst adem, liep met de gewone energieke stap van zijn naar buiten staande voeten, die zijn stevig lichaam met zoveel gemak droegen, naar het raam, trok het gordijn op en schelde luid. Onmiddellijk kwam Matvej, zijn oude vriend en kamerdienaar, binnen en bracht hem zijn kleren, zijn laarzen en een telegram. Hij werd op de voet gevolgd door de barbier, die alle benodigdheden droeg voor het scheren.

– Zijn er ook stukken van het bureau gekomen? vroeg Oblonski, terwijl hij het telegram aannam en voor de spiegel ging zitten.

– Die liggen op tafel, antwoordde Matvej en hij zag zijn heer vragend en vol warme belangstelling aan. Na een ogenblik voegde hij er met een slim lachje aan toe: – Er is iemand van de stalhouderij geweest.

Stepan Arkadjevitsj gaf geen antwoord, maar keek Matvej in de spiegel aan: de blik, waarmee hun ogen elkaar in de spiegel ontmoetten, zei hoe goed zij elkaar begrepen. Stepan Arkadjevitsj’ blik vroeg: Waarom zeg je dat? Je weet het toch wel?

Matvej stak zijn handen in de zakken van zijn jasje, zette zijn ene voet wat vooruit en keek zwijgend, goedmoedig en met een haast onmerkbare glimlach naar zijn heer.

– Ik heb gezegd dat hij deze zondag maar eens terug moest komen en dat hij het vóór die tijd u en zichzelf niet onnodig lastig moest maken, zei hij. Hij had deze zin blijkbaar reeds van tevoren bedacht.

Stepan Arkadjevitsj begreep dat Matvej schertste om de aandacht te trekken. Hij scheurde het telegram open en las het, gissend naar de betekenis van de als altijd verminkte woorden en zijn gezicht klaarde plotseling op.

– Matvej, mijn zuster Anna Arkadjevna komt morgen hier, zei hij, terwijl hij even de dikke, glimmende hand van de barbier tegenhield, die een roze paadje maakte langs zijn lange, krullende bakkebaarden.

– Goddank, zei Matvej, door dit antwoord tonend dat hij evenals zijn heer de betekenis van haar komst begreep: misschien zou Anna Arkadjevna, Stepan Arkadjevitsj’ lievelingszuster, een verzoening tussen man en vrouw tot stand kunnen brengen.

– Komt mevrouw alleen of met mijnheer? vroeg Matvej.

Stepan Arkadjevitsj kon niet antwoorden, omdat de barbier met zijn bovenlip bezig was en dus stak hij één vinger omhoog. Matvej knikte in de spiegel.

– Alleen. Zal ik boven een kamer in orde brengen?

– Vraag Darja Aleksandrovna hoe zij het hebben wil.

– Darja Aleksandrovna? vroeg Matvej aarzelend.

– Ja, ga het haar vragen. Hier, neem het telegram mee en kom mij vertellen wat er beslist is.

– U wilt het nog eens proberen, begreep Matvej, maar hij zei alleen: Zeker, mijnheer.

Stepan Arkadjevitsj had zich gewassen en zijn haar gekamd en wilde zich juist gaan aankleden, toen Matvej, langzaam stappend met zijn krakende laarzen, de kamer weer binnenkwam met het telegram in de hand. De barbier was al weg.

– Darja Aleksandrovna laat u zeggen dat zij vertrekt. U kunt alles doen zoals het u goeddunkt, zei hij, terwijl alleen zijn ogen lachten; hij stak zijn handen weer in zijn zakken, boog zijn hoofd wat opzij en keek zijn heer aan.

Stepan Arkadjevitsj zweeg een ogenblik. Toen gleed er een goedmoedige, wat zielige glimlach over zijn knap gezicht.

– Hè? Matvej? zei hij, zijn hoofd schuddend.

– Ach, mijnheer, het komt wel weer in orde, zei Matvej.

– Geloof je dat werkelijk?

– Jazeker.

– Denk je?... Wie is daar? vroeg Stepan Arkadjevitsj, daar hij in de andere kamer een japon hoorde ruisen.

– Ik ben het, mijnheer, zei een prettige, besliste vrouwenstem en Matrjona Filimonovna, de kindermeid, kwam met haar ernstige, door de pokken geschonden gezicht om de hoek van de deur.

– Ja, wat is er Matrjosja? vroeg Stepan Arkadjevitsj terwijl hij op haar toe ging.

Hoewel Stepan Arkadjevitsj onmiskenbaar schuldig was en dit zelf ook heel goed besefte, toch waren haast alle huisgenoten op zijn hand, zelfs de kindermeid, Darja Aleksandrovna’s meest vertrouwde vriendin.

– Wat is er? vroeg hij terneergeslagen.

– Gaat u toch naar beneden, mijnheer, maakt u nog eens uw verontschuldigingen. God zal u helpen. Zij is zo vreselijk bedroefd, ik kan het niet langer aanzien en alles in huis loopt in de war. Denkt u toch om de kinderen, mijnheer. Maakt u uw verontschuldigingen. Wat wil je? Wie van sleden houdt, moet de koetsier betalen...

– Maar zij wil me niet zien.

– Doe wat u kunt. God is barmhartig, ja, bid tot God, mijnheer, bid God.

– Goed dan, ga nu maar, zei Stepan Arkadjevitsj, plotseling kleurend. En help me nu in mijn kleren, richtte hij zich tot Matvej en hij wierp resoluut zijn ochtendjas af. Matvej hield het hemd al als een haam omhoog, blies er een onzichtbaar stofje af en trok het met kennelijk genoegen over het welverzorgde lichaam van zijn heer.

==

==

3

==

Toen Stepan Arkadjevitsj gekleed was, besprenkelde hij zich met parfum, trok zijn manchetten recht, verdeelde met een vanouds gewende beweging sigaretten en lucifers, zijn portefeuille en zijn horloge met de dubbele ketting en de breloques over zijn zakken en vouwde een zakdoek uit. Hij voelde zich fris, sterk, gezond en fysiek monter, niettegenstaande zijn verdriet, terwijl hij licht wiegend de eetkamer binnenging waar hem de koffie wachtte met de brieven en paperassen van het bureau ernaast.

Hij las de brieven door. Een ervan was hem hoogst onwelkom: het was het schrijven van een koopman, die een stuk bos van het landgoed van zijn vrouw wilde kopen. Deze verkoop was noodzakelijk; maar er kon nu geen sprake van zijn voor en aleer hij zich met zijn vrouw had verzoend. Het ergste was dat zich nu ook een financiële kwestie deed gelden bij de poging zich met zijn vrouw te verzoenen. De gedachte dat dit een reden voor hem zou kunnen zijn dat hij terwille van de verkoop van dat bos zich met zijn vrouw zou trachten te verzoenen, die gedachte kwetste hem diep.

Toen Stepan Arkadjevitsj de brieven gelezen had, trok hij de dossiers van het bureau naar zich toe, bladerde er vlug twee door, maakte een paar aantekeningen met een groot potlood, schoof alles toen van zich af en begon aan zijn koffie. Terwijl hij at, vouwde hij het nog vochtige ochtendblad open en begon te lezen.

Stepan Arkadjevitsj las een liberale krant, niet van een radicale richting, maar van die richting, waartoe de meerderheid behoorde. En hoewel hij zich noch voor wetenschap, noch voor kunst, noch voor politiek in het bijzonder interesseerde, hield hij er zonder aarzelen die opvatting over dit alles op na, welke de meerderheid en zijn krant erop nahielden en hij veranderde zijn mening alleen dan, wanneer ook de meerderheid dat deed, of liever gezegd, hij veranderde zijn mening niet, maar die mening zelf veranderde ongemerkt in hem.

Stepan Arkadjevitsj had zich nooit een richting of een mening gekozen, maar die richting, die meningen waren vanzelf tot hem gekomen, juist zoals hij zich niet zelf het model van een hoed of van een pak koos, maar datgene nam, wat algemeen werd gedragen. En voor hem, die in een bepaalde kring van de samenleving verkeerde en behoefte had aan een zekere intellectuele bezigheid, zoals men die gewoonlijk met het rijpen van de jaren krijgt, was het even noodzakelijk er meningen op na te houden als een hoed. Wanneer er al een reden was, waarom hij de liberale richting verkozen had boven de conservatieve, die in zijn kring ook vele aanhangers had, dan was deze niet dat hij de liberale richting hoger stelde, maar dat die beter bij zijn levenswijze paste. Volgens de liberale partij was alles in Rusland verkeerd, en inderdaad, Stepan Arkadjevitsj had vele schulden en geld had hij beslist niet genoeg. Volgens de liberale partij was het huwelijk een verouderde instelling en was het noodzakelijk hierin verandering te brengen en inderdaad, het gezinsleven bood Stepan Arkadjevitsj weinig vreugde en dwong hem er toe onwaarheid te spreken en te huichelen, iets wat zozeer in strijd was met zijn natuur. De liberale partij verklaarde, of liever liet doorschemeren dat de religie slechts een toom was voor het barbaarse deel van het volk en inderdaad, Stepan Arkadjevitsj kon zelfs geen korte kerkdienst bijwonen zonder dat zijn benen hem pijn deden en hij begreep niet, waar al die vreselijk hoogdravende woorden over de andere wereld voor nodig waren, wanneer je het hier toch zo plezierig had. Bovendien schepte Stepan Arkadjevitsj, die van een vrolijke grap hield, er een zeker vermaak in om een gematigd man op stang te jagen door te zeggen dat, wanneer men zich op zijn afkomst liet voorstaan, men verder terug moest gaan dan tot Rurik en de eerste voorvader, de aap, niet mocht verloochenen. En zo was de liberale richting een gewoonte voor Stepan Arkadjevitsj geworden en zo hield hij van zijn krant, als van zijn sigaar na het eten, om de lichte nevel, die ze in zijn hoofd teweegbracht. Hij las het hoofdartikel, waarin uiteen werd gezet dat men er zich in deze tijd ten onrechte zorgen over maakte dat het radicalisme alle conservatieve elementen dreigde te verstikken en dat de overheid reeds gedwongen was maatregelen te nemen om de hydra der revolutie de kop in te drukken; dat integendeel «volgens ons het gevaar niet in die vermeende hydra der revolutie steekt, maar in die hardnekkige vasthoudendheid der reactionairen, die iedere vooruitgang in de weg staat», enz., enz. Hij las nog een ander artikel over financiële kwesties, waarin Bentham en Mill genoemd werden en het ministerie steken onder water kreeg. Met de hem eigen vlugheid van geest begreep hij onmiddellijk de betekenis van elke zinspeling, van wie deze afkomstig was, voor wie hij was bedoeld en op welke gebeurtenis hij sloeg, en dat verschafte hem zoals altijd een zeker genoegen. Maar vandaag werd dit genoegen vergald door de raad van Matrjona Filimonovna en door de omstandigheid dat alles in huis misliep. Hij las ook dat graaf Beist, volgens zeggen, naar Wiesbaden was vertrokken, dat men geen grijs haar meer behoefde te krijgen, dat er een licht rijtuigje te koop werd aangeboden en dat een jeugdig persoon een betrekking zocht; maar al deze wetenswaardigheden gaven hem niet dat kalme, ironische plezier dat ze hem gewoonlijk schonken.

Toen hij de krant uit had, een tweede kopje koffie gedronken en een broodje met boter had gegeten, stond hij op, sloeg de kruimels van zijn vest, zette zijn brede borst uit en glimlachte vrolijk, niet echter omdat hij zich zo opgeruimd voelde; het was zijn goede spijsvertering, die deze glimlach op zijn gezicht tevoorschijn riep.

Maar deze vrolijke glimlach deed hem opeens weer denken aan alles wat er gebeurd was en hij bleef in gedachten staan.

Er klonken kinderstemmen achter de deur. Stepan Arkadjevitsj herkende de stem van Grisja, de jongste zoon, en van Tanja, het oudste meisje. De kinderen trokken iets achter zich aan en lieten wat vallen.

– Ik zei je toch al dat je geen passagiers op het dak kunt zetten, riep het meisje in het Engels, toe, raap ze op!

«Alles loopt in de war», dacht Stepan Arkadjevitsj, «en de kinderen zijn zonder toezicht.» Hij ging naar de deur en riep hen. Zij lieten de doos, die een trein voorstelde, in de steek en liepen de kamer in, op hun vader toe.

Het meisje, haar vaders lieveling, sprong onbevangen naar binnen, omhelsde hem en bleef lachend aan zijn hals hangen, zoals altijd genietend van de parfumgeur die uit zijn bakkebaarden kwam. Toen zij eindelijk zijn gezicht gekust had dat door het bukken rood geworden was en van tederheid straalde, liet zij hem los en wilde weer weggaan, maar haar vader hield haar tegen.

– Wat doet moeder? vroeg hij, met zijn hand het zachte, gladde halsje van zijn dochter strelend. Goedemorgen, zei hij met een glimlach tegen het jongetje dat hem begroette.

Hij was er zich van bewust dat hij minder van de jongen hield en probeerde altijd het niet te laten merken; maar de jongen voelde het en beantwoordde de koele glimlach van zijn vader niet.

– Moeder? Die is opgestaan, antwoordde het meisje.

Stepan Arkadjevitsj zuchtte.

«Dan heeft zij dus weer de hele nacht niet geslapen», dacht hij.

– En is zij vrolijk?

Het meisje wist dat haar vader en moeder onenigheid hadden en dat haar moeder dus niet vrolijk kon zijn, dat haar vader dat moest weten en dat hij niet oprecht was, als hij haar daar zo luchtig naar vroeg. En zij bloosde om haar vader. Hij begreep dat en kleurde ook.

– Ik weet het niet, zei ze. Zij heeft gezegd dat wij vandaag geen les krijgen, maar dat wij met miss Hull naar grootmoeder gaan.

– Goed, ga dan maar weer, mijn Tantsjoerotsjka. Of nee, wacht nog even, zei hij, terwijl hij haar toch weer tegenhield en haar kleine hand liefkoosde.

Hij nam een doos bonbons van de schoorsteenmantel, die hij daar gisteren had neergezet, en gaf er haar twee, haar lievelingsbonbons kiezend een van chocolade en een fondant.

– Is die voor Grisja? vroeg het meisje, op het chocolaatje wijzend.

– Ja. Hij streek nog eens liefkozend over haar schouder, kuste haar in haar nekje en haar hals en liet haar gaan.

– Het rijtuig staat voor, zei Matvej. En er is een dame met een verzoekschrift, voegde hij eraan toe.

– Allang? vroeg Stepan Arkadjevitsj.

– Een halfuurtje, zowat.

– Hoe vaak heb ik je nu al niet gezegd dat je me zoiets dadelijk moet komen vertellen!

– U moet toch de tijd hebben om uw koffie te drinken, zei Matvej op die ruwe, kameraadschappelijke toon, die het onmogelijk maakte boos op hem te zijn.

– Nu, laat haar dadelijk binnenkomen, zei Oblonski, geërgerd zijn voorhoofd fronsend.

De dame, het was de vrouw van kapitein Kalinin, kwam met een onmogelijk en onzinnig verzoek, maar Stepan Arkadjevitsj liet haar plaatsnemen, luisterde volgens zijn gewoonte aandachtig, zonder haar in de rede te vallen, en lichtte haar nauwkeurig in tot wie zij zich moest wenden en op welke wijze. Hij schreef zelfs vlug en moeiteloos in zijn mooi, groot en duidelijk handschrift een briefje voor haar aan degene, die haar van dienst zou kunnen zijn. Toen Stepan Arkadjevitsj van de kapiteinsvrouw afscheid had genomen, nam hij zijn hoed en bleef een ogenblik staan om te bedenken of hij niets vergeten had. Het bleek dat hij niets had vergeten, behalve dat ene wat hij wilde vergeten, zijn vrouw.

– Ach ja! Hij boog zijn hoofd en zijn knap gezicht betrok.

– Zal ik naar haar toegaan of niet? vroeg hij zich af. En een stem diep in hem zei dat het niet nodig was te gaan, dat er toch alleen van huichelarij sprake kon zijn, dat het onmogelijk was dat het weer goed zou worden tussen hen, omdat het immers onmogelijk was dat zij weer bekoorlijk en mooi werd, zodat zij zijn liefde opnieuw zou opwekken, of dat hij een oude man werd, niet meer in staat om te beminnen. Behalve huichelarij en leugenachtigheid kon hij niets verwachten en dat was in strijd met zijn aard.

– Toch moet het eens gebeuren, want zo kan het niet blijven, zei hij, zichzelf moed insprekend. Hij zette zijn borst uit, haalde een sigaret tevoorschijn, stak die op, deed een paar trekjes en wierp hem toen in de paarlemoeren asbak, liep met snelle schreden de salon door en opende de deur naar de slaapkamer van zijn vrouw.

==

==

4

==

Darja Aleksandrovna stond in haar jakje te midden van allerlei in de kamer neergeworpen dingen voor een geopende chiffonnière en zocht daar iets in. Ze had de dunne vlechten van haar eens zo prachtige, welige haar vastgestoken boven op haar hoofd; haar gezicht was mager en ingevallen en haar grote, daardoor wat uitpuilende ogen keken verschrikt. Toen zij de voetstappen van haar man hoorde, bleef zij onbeweeglijk staan, keek naar de deur en probeerde haar gezicht een strenge, minachtende uitdrukking te geven. Zij voelde dat zij bang voor hem was en bang was voor deze ontmoeting. Zij was juist bezig te proberen wat zij deze drie dagen al tienmaal geprobeerd had: de dingen van de kinderen en van haarzelf bijeen te zoeken om ze mee te nemen naar haar moeder, en weer kon zij er niet toe besluiten. Ook nu zei ze zoals alle vorige keren tegen zichzelf dat het zo toch niet blijven kon, dat zij iets doen moest, hem straffen, te schande maken, op hem al was het maar een klein deel van alle verdriet wreken dat hij haar had aangedaan. Telkens weer zei ze dat zij van hem wegging, maar zij voelde dat het niet mogelijk was. Het was haar onmogelijk, omdat zij niet kon ophouden hem als haar man te beschouwen, hem lief te hebben. Bovendien voelde zij dat, als het haar hier in haar eigen huis al moeilijk viel voor haar vijf kinderen te zorgen, het haar daar, waar zij met hen heen wilde gaan, nog slechter zou afgaan. Nu was de jongste al ziek geworden, omdat ze hem bedorven bouillon hadden gegeven en de anderen hadden gisteren bijna geen middageten gehad. Zij voelde dat zij onmogelijk weg kon, maar zij maakte het zichzelf telkens weer wijs, zocht toch allerlei bij elkaar en deed alsof zij wilde vertrekken.

Toen zij haar man zag, stak zij haar hand in een la van de chiffonnière, als zocht zij iets en zij keek eerst naar hem om, toen hij vlak bij haar stond. Maar haar gezicht dat zij een strenge, besliste uitdrukking had willen geven, was een en al radeloosheid en wanhoop.

– Dolly! zei hij met een zachte, verlegen stem. Hij trok zijn hoofd wat dieper tussen zijn schouders en wilde er treurig en deemoedig uitzien, maar hij straalde van kracht en gezondheid. Zij wierp een snelle blik over zijn frisse, kloeke gestalte. – «Ja, hij is gelukkig en tevreden», dacht zij, «maar ik...? En die afschuwelijke goedmoedigheid, waardoor iedereen hem zo graag mag en zo vol lof over hem is, o, ik haat die goedmoedigheid.» – Zij klemde haar lippen opeen en de wangspieren trilden aan de rechterkant van haar bleek, nerveus gezicht.

– Wat wil je? zei ze snel met een onnatuurlijke, diepe stem.

– Dolly! herhaalde hij en zijn stem beefde. Anna komt vandaag.

– Wat gaat mij dat aan? Ik kan haar niet ontvangen! riep zij uit.

– Maar dat moet je toch, Dolly...

– Ga weg, ga weg, ga weg!! riep zij zonder hem aan te zien, alsof die kreet door fysieke pijn werd veroorzaakt.

Stepan Arkadjevitsj had rustig aan zijn vrouw kunnen denken, kunnen hopen dat alles wel weer in orde zou komen, zoals Matvej zei, rustig de krant kunnen lezen en zijn koffie drinken; maar toen hij haar uitgeput, vertrokken gezicht zag, toen hij die klank van haar stem hoorde, zo onderworpen aan het lot, zo wanhopig, toen stokte zijn adem, zijn keel werd dichtgesnoerd en zijn ogen schoten vol tranen.

– Mijn God, wat heb ik gedaan! Dolly! Om Gods wil... Ik... Hij kon niet meer, een snik bleef in zijn keel steken.

Zij schoof de la met een slag dicht en zag hem aan.

– Dolly, wat moet ik zeggen?... Dit alleen: vergeef me... Bedenk toch, zouden negen huwelijksjaren die paar minuten niet ongedaan kunnen maken, die paar minuten...

Zij sloeg haar ogen neer en luisterde, in afwachting van wat hij zeggen zou, als wilde zij hem smeken haar, hoe dan ook, te doen geloven dat het niet waar was.

– Die paar minuten, waarin ik mij heb laten gaan... ging hij voort en hij wilde nog meer zeggen, maar bij die woorden klemde zij haar lippen weer opeen als van lichamelijke pijn en weer trilden de spieren van haar rechterwang.

– Ga weg, verlaat de kamer! riep zij nog doordringender, en spreek mij niet van die minuten en van die laagheid van je.

Zij wilde de kamer uitlopen, maar zij struikelde en greep zich vast aan de leuning van een stoel. Zijn gezicht vertrok, zijn lippen zwollen op en zijn tranen stroomden.

– Dolly! herhaalde hij nu snikkend. Om Gods wil, denk aan de kinderen, zij hebben geen schuld! Ik heb schuld, straf mij, laat mij mijn schuld boeten. Ik ben tot alles bereid. Ik ben schuldig, er zijn geen woorden voor om te zeggen hoe schuldig ik ben. Maar Dolly, vergeef mij!

Zij ging zitten. Hij hoorde haar zware, moeilijke ademhaling en voelde een onuitsprekelijk medelijden met haar. Een paar maal wilde zij iets zeggen, maar zij kon niet. Hij wachtte.

– Jij denkt aan de kinderen alleen om met ze te spelen, Stiva, maar ik denk altijd aan hen en ik weet dat ze zo te gronde gaan, zei ze. Dit was blijkbaar een van de zinnen, die zij deze drie dagen al meer dan eens in zichzelf had herhaald.

Ze zei «Stiva» tegen hem en hij zag haar dankbaar aan en stak zijn hand uit om de hare te nemen, maar vol afschuw keerde zij zich van hem af.

– Ik denk aan de kinderen en daarom zou ik alles ter wereld willen doen om ze te redden. Maar ik weet zelf niet wat het beste voor hen is: dat ik ze weghaal van hun vader, of dat ik ze bij een zo verdorven vader laat, ja, een verdorven vader... En zeg zelf, kunnen wij na alles... wat er gebeurd is nog samen leven? Kan dat nog? Zeg zelf, kan dat nog? herhaalde zij, haar stem verheffend. Nu mijn man, de vader van mijn kinderen, een liefdesbetrekking aanknoopt met de gouvernante van zijn kinderen...

– Wat moeten we doen? Wat moeten we doen? vroeg hij klaaglijk, zelf niet wetend wat hij zei en hij boog zijn hoofd steeds dieper.

– Ik heb een afkeer van je, een afschuw! riep zij, steeds driftiger wordend. Jouw tranen, niets dan water is het! Je hebt nooit van me gehouden, je hebt geen hart, je bent niet rechtschapen! Je bent vreselijk, afschuwelijk, een vreemde ben je voor me, ja een totaal vreemde! Met wanhoop en woede sprak zij dat voor haar zo ontzettende woord vreemde uit.

Hij keek naar haar en de woede, die op haar gezicht te lezen stond, verschrikte en verbaasde hem. Hij begreep niet dat het zijn medelijden was dat haar zo wanhopig maakte. Zij zag dat hij wel medelijden maar geen liefde voor haar gevoelde. «Nee», dacht hij, «zij haat me. Zij vergeeft me niet.»

– Het is verschrikkelijk, verschrikkelijk! zei hij.

Op dat ogenblik begon in de andere kamer een kind te huilen, waarschijnlijk omdat het viel. Darja Aleksandrovna hoorde het en haar gezicht werd plotseling zachter.

Zij bleef een ogenblik in gedachten zitten, als wist zij niet goed waar zij was en wat zij doen moest, toen stond zij snel op en ging naar de deur.

«Van mijn kind houdt zij dus toch nog», dacht hij, toen hij zag hoe haar gezicht veranderde op het ogenblik dat het kind begon te huilen, «mijn kind, hoe kan ze mij dan haten»?

– Dolly, nog één woord, zei hij, haar volgend.

– Als je achter me aanloopt, roep ik het personeel en de kinderen! Laten ze maar allemaal weten dat je een schurk bent! Ik ga nu weg, dan kun jij hier met je geliefde samenwonen!

En zij liep de kamer uit en sloeg de deur achter zich dicht.

Stepan Arkadjevitsj zuchtte, hij streek met zijn hand over zijn gelaat en liep met zachte schreden de kamer door. «Matvej zegt dat het wel weer in orde komt, maar hoe dan? Ik zie er zelfs geen mogelijkheid toe. O, o, wat ontzettend! En wat schreeuwde zij ordinair», zei hij in zichzelf, terugdenkend aan haar stem en aan haar woorden: schurk en geliefde. En misschien hebben de meiden het wel gehoord! Ontzettend ordinair, ontzettend!» Stepan Arkadjevitsj bleef een ogenblik staan, slaakte een zucht, veegde zijn ogen af, zette zijn borst uit en verliet de kamer.

Het was vrijdag en in de eetkamer was de Duitse horlogemaker bezig de klokken op te winden. Stepan Arkadjevitsj bedacht, hoe hij voor de grap van deze accurate, kaalhoofdige horlogemaker wel eens zei dat «die Duitser zelf voor zijn hele leven opgewonden was om klokken op te winden», en hij glimlachte. Stepan Arkadjevitsj hield van een goede grap. – «Maar misschien komt alles toch nog wel in orde! Dat is een prettige uitdrukking: in orde komen», dacht hij. «Die moet ik vaker gebruiken.»

– Matvej! riep hij. Maak met Marja de divankamer maar voor Anna Arkadjevna klaar, zei hij tegen de binnenkomende Matvej.

– Goed, mijnheer.

Stepan Arkadjevitsj trok zijn pelsjas aan en ging naar het bordes.

– Komt u thuis eten? vroeg Matvej, die hem uitgeleide deed.

– Dat hangt ervan af. Hier, dat is voor het huishouden, zei hij, terwijl hij hem tien roebel gaf. Zou het genoeg zijn?

– Of het genoeg is of niet, ik zal ermee uit moeten komen, antwoordde Matvej en hij sloeg het portier van het rijtuig dicht en liep de stoep weer op.

Darja Aleksandrovna had het kind intussen getroost en ging terug naar haar slaapkamer, omdat zij door het dichtslaan van het portier begreep, dat Stepan was weggereden. Haar slaapkamer was de enige plek, waar zij veilig was voor de dagelijkse beslommeringen, die van alle kanten op haar aanstormden, zodra zij zich maar even vertoonde. Zelfs nu, in dat korte ogenblik in de kinderkamer, waren de Engelse gouvernante en Matrjona Filimonovna haar alweer met enkele vragen komen lastigvallen, waarop zij dadelijk antwoord moesten hebben, een antwoord dat zij alleen kon geven: wat de kinderen aan moesten hebben op de wandeling, of zij melk moesten drinken? of er een nieuwe kok moest worden gehuurd?

– Ach, laat me met rust, laat me toch met rust! verweerde ze zich en zij ging terug naar de slaapkamer, zette zich op dezelfde plaats neer waar zij gezeten had bij het gesprek met haar man, klemde haar magere handen met de ringen, die van haar benige vingers gleden, ineen en ging in gedachten weer het hele gesprek na.

«Hij is weg! Zou hij er met haar een eind aan hebben gemaakt?» dacht zij. «Zou hij haar nog zien? Waarom heb ik hem dat niet gevraagd? Nee, nee, het kan nooit meer goed worden tussen ons. Wanneer wij in hetzelfde huis blijven, dan zijn wij toch vreemden voor elkaar. Vreemden voor altijd!» – en zij herhaalde nog eens nadrukkelijk dat woord, dat voor haar zo vreselijk was. – «En hoeveel heb ik niet van hem gehouden, mijn God, hoeveel heb ik van hem gehouden...! Hoeveel heb ik van hem gehouden! Maar houd ik dan nu niet meer van hem? Houd ik niet nog meer van hem dan vroeger? Het ergste is dat...» begon zij, maar zij kon niet verder denken, want Matrjona Filimonovna stak haar hoofd om de hoek van de deur.

– Laat u me toch een boodschap naar mijn broer sturen, zei ze, dan kan hij vanavond tenminste voor het eten zorgen. Anders gaat het weer net als gisteren, toen de kinderen om zes uur nog niets hadden gehad.

– Ja, goed, ik kom dadelijk, ik zal ervoor zorgen. En is er al melk gehaald?

En Darja Aleksandrovna verdiepte zich in de dagelijkse zorgen en vergat er voor een ogenblik haar verdriet door.

==

==

5

==

Stepan Arkadjevitsj had dankzij zijn heldere verstand goed kunnen leren op school, maar hij was lui en ondeugend en had daarom een slecht eindexamen gedaan. Ondanks het feit echter dat hij een zeer luchthartig leven leidde, geen hoge rang had bereikt en nog jong van jaren was, bekleedde hij toch reeds een eervolle en goed bezoldigde betrekking als chef van een van de Moskouse regeringsbureaus. Hij had die betrekking gekregen door bemiddeling van de man van zijn zuster Anna, Aleksej Aleksandrovitsj Karenin, die een der hoogste posten had bij het ministerie, waaronder ook dit bureau ressorteerde. Maar wanneer Karenin zijn zwager niet aan deze betrekking geholpen had, zou Stiva Oblonski door een honderdtal anderen, broers, zusters, neven, ooms en tantes toch deze of gene betrekking gekregen hebben met de zesduizend roebel salaris, die hij nodig had, aangezien zijn financiën, niettegenstaande het vrij grote vermogen van zijn vrouw, in een deplorabele toestand verkeerden.

Half Moskou en Petersburg waren bloedverwanten of vrienden van Stepan Arkadjevitsj. Hij was te midden van die mensen geboren, die de machtigen van deze wereld waren en zouden worden. Een derde gedeelte van de regeringspersonen dat uit de oudere generatie bestond, was bevriend met zijn vader en kende hem al, toen hij nog in de wieg lag; een derde werd door hem getutoyeerd en het overige deel bestond uit goede kennissen. Dus waren zij, die de goede gaven der aarde te verdelen hadden in de vorm van betrekkingen, het verpachten van landerijen, het doen van concessies en dergelijke, allen vrienden van hem en konden hem als een der hunnen onmogelijk passeren. En Oblonski behoefde zich niet bijzonder in te spannen om een voordelige post te krijgen. Men moest alleen niet weigeren, niet afgunstig zijn, niet gauw onenigheid hebben, zich niet te gauw beledigd voelen en dat alles was juist in strijd met de hem aangeboren goedmoedigheid. Het zou hem ongerijmd geleken hebben, wanneer iemand hem gezegd had dat hij de betrekking met het salaris dat hij nodig had, niet kon krijgen en dat te meer, omdat hij toch niets buitensporigs eiste: hij verlangde niet meer dan wat zijn vrienden kregen; en in een dergelijke betrekking was hij niet minder op zijn plaats dan een ander.

Stepan Arkadjevitsj’ vrienden en kennissen hielden niet alleen van hem om zijn goedhartige, vrolijke aard en zijn volstrekte onkreukbaarheid, maar er was in zijn montere, knappe verschijning, in zijn glinsterende ogen, zijn zwarte wenkbrauwen en donkere haar, in het blank en rood van zijn gelaat iets bijzonder innemends, iets dat alle mensen die hem ontmoetten, een plezierig gevoel van opgewektheid gaf.

– Ha! Stiva!, Oblonski! Daar heb je hem! werd er bijna altijd met een vrolijke glimlach geroepen, wanneer men hem tegenkwam. Ook al gebeurde het soms dat er na een gesprek met hem niets bijzonder vrolijks bleek te zijn voorgevallen, toch was iedereen de volgende dag of de dag daarop weer even verheugd, als hij hem ontmoette.

Stepan Arkadjevitsj was nu bijna drie jaar chef van een van de Moskouse bureaus en had zich niet alleen de genegenheid, maar ook de achting verworven van zijn collega’s, ondergeschikten en meerderen en van al degenen, die met hem te maken hadden. De eigenschappen, waarop deze algemene achting berustte, waren in de eerste plaats Stepan Arkadjevitsj’ buitengewone soepelheid, die uit het besef van zijn eigen tekortkomingen voortsproot; ten tweede zijn uitgesproken liberalisme, niet dat waarover hij in de kranten las, maar dat wat hem in het bloed zat en waardoor hij zich tegenover iedereen van welke rang en welk beroep ook, op dezelfde wijze gedroeg, en ten derde, en dat was de voornaamste, zijn volkomen onverschilligheid tegenover al wat hij te doen had, waardoor hij zich nooit te veel door zijn werk liet meeslepen en geen fouten maakte.

Toen Stepan Arkadjevitsj op zijn bureau kwam, ging hij, begeleid door een eerbiedige portier, die zijn portefeuille droeg, naar zijn kleine werkkamer, trok zijn uniformjas aan en trad de zittingzaal binnen. De klerken en bedienden stonden allen op en begroetten hem met eerbiedige opgewektheid. Stepan Arkadjevitsj liep zoals gewoonlijk vlug naar zijn plaats, drukte de commissieleden de hand en ging zitten. Hij schertste en praatte juist zo lang als passend was en begon toen met het werk. Niemand wist beter dan Stepan Arkadjevitsj de middenweg te vinden tussen ongedwongenheid, eenvoud en officiële gestrengheid, die van zo groot belang is voor een prettige samenwerking. De secretaris kwam eerbiedig en opgeruimd, zoals allen die onder Stepan Arkadjevitsj werkten, met een stapel dossiers naar hem toe en zei op die familiaar-liberale toon, die door Stepan Arkadjevitsj was ingevoerd:

– We hebben de inlichtingen weten los te krijgen van het gouvernementsbestuur van Penza. Zoudt u misschien...

– Zo, hebt u ze eindelijk gekregen? vroeg Oblonski, met zijn vinger tussen de papieren. Wel, mijne heren... En de zitting begon.

«Wanneer zij eens wisten, dacht hij, terwijl hij gewichtig zijn hoofd boog, luisterend naar het rapport, wat een kleine, schuldbewuste jongen hun voorzitter een halfuur geleden nog was!» En zijn ogen lachten onder het voorlezen.

Tot twee uur zouden de werkzaamheden onafgebroken worden voortgezet; dan was er pauze en werd er geluncht.

Het was nog geen twee uur, toen de grote glazen deuren van de zaal plotseling werden geopend en er iemand binnentrad. Alle aanwezigen, zowel die welke onder het portret van de tsaar als die welke bij het prisma zaten, wendden zich om naar de deur, verheugd over deze afleiding; maar de portier, die bij de deur stond, riep de binnentredende ogenblikkelijk terug en sloot de glazen deur achter hem. Toen de rapporten waren voorgelezen, stond Stepan Arkadjevitsj op, rekte zich uit, haalde geheel in overeenstemming met het liberalisme van de tijd, nog in de vergaderzaal een sigaret tevoorschijn en ging naar zijn kamer. Twee van zijn medewerkers, de in de dienst vergrijsde Nikitin en Grinjevitsj, die kamerheer was, volgden hem.

– Na de lunch komen wij zeker klaar, zei Stepan Arkadjevitsj.

– O, zonder twijfel, zei Nikitin.

– Het moet wel een aartsschurk zijn, die Fomin, zei Grinjevitsj, doelend op een van de personen over wie de zaak ging, die zij onderhanden hadden.

Stepan Arkadjevitsj fronste zijn voorhoofd bij die woorden, alsof hij Grinjevitsj te kennen wilde geven dat het onjuist was een voorbarig oordeel te vellen, en hij gaf geen antwoord.

– Wie was daar zo net? vroeg hij aan de portier.

– Er drong zomaar iemand binnen, excellentie, zonder vragen, toen ik mij juist even had omgekeerd. Hij vroeg naar u. Als de zitting is afgelopen, zei ik, dan...

– Waar is hij?

– Hij is naar het portaal gegaan en heeft daar een tijd heen en weer gelopen. Daar is hij, en de portier wees op een krachtig gebouwde, breedgeschouderde man met een kroezige baard, die, zonder zijn astrakan muts af te nemen, licht en vlug naar boven klom langs de uitgesleten treden van de stenen trap. Een magere ambtenaar, die naar beneden ging met een portefeuille onder de arm, week voor hem uit, nam hem afkeurend op en keek toen vragend Oblonski aan.

Stepan Arkadjevitsj stond boven aan de trap. Zijn gezicht, dat zo goedmoedig stralend boven de kraag van zijn uniformjas uitkwam, lichtte nog meer op, toen hij de bezoeker herkende.

– Ja, werkelijk! Het is Levin, eindelijk! zei hij, terwijl hij met een vriendschappelijke, enigszins spottende glimlach Levin aankeek, die op hem toe kwam. Heb je je afschuw overwonnen, dat je mij hier in mijn hol komt opzoeken? en Stepan Arkadjevitsj drukte zijn vriend de beide handen en kuste hem. Ben je er al lang?

– Ik ben zojuist aangekomen en verlangde ernaar je te zien, antwoordde Levin, terwijl hij een onzekere en tegelijk grimmige, verontruste blik om zich heen wierp.

– Kom mee naar mijn kamer, zei Stepan Arkadjevitsj, die de uit een besef van eigenwaarde voortkomende, grimmige verlegenheid van zijn vriend kende. Hij greep zijn arm en trok hem met zich mee, alsof hij hem tussen allerlei gevaren moest door loodsen.

Stepan Arkadjevitsj tutoyeerde bijna al zijn kennissen: heren van een jaar of zestig, jongelui van twintig, toneelspelers, ministers, kooplieden en vleugeladjudanten; zeer vele van deze, die zich op de twee uiteinden van de maatschappelijke ladder bevonden zouden hoogst verwonderd zijn geweest, als zij geweten hadden dat zij in de persoon van Oblonski iets gemeenschappelijks hadden. Hij tutoyeerde iedereen, met wie hij champagne dronk en hij dronk met iedereen champagne. Wanneer hij in tegenwoordigheid van zijn ondergeschikten een van zijn «genante vriendjes» ontmoette, zoals hij schertsend vele van zijn kennissen noemde, wist hij met zijn aangeboren tact de onaangename indruk, die dit op zijn ondergeschikten kon maken, zo veel mogelijk te beperken. Levin was geen «genant vriendje», maar Oblonski’s intuïtie zei hem dat Levin dacht dat hij zijn vriendschap voor hem in het bijzijn van zijn ondergeschikten liever niet wilde tonen en daarom haastte hij zich hem naar zijn kamer mee te nemen.

Levin was zowat even oud als Oblonski en tutoyeerde hem niet alleen vanwege de champagne. Ze waren van hun kinderjaren af speelmakkers en vrienden geweest. Zij mochten elkaar ondanks het verschil in karakter en in opvattingen, zoals vrienden elkaar mogen, die van hun jeugd af samen zijn opgegroeid. Maar desondanks had ieder van hen in zijn hart minachting voor het werk van de ander, hoewel hij het redelijkerwijs toch moest rechtvaardigen, zoals dat zo vaak gebeurt onder mensen, die een verschillende loopbaan gekozen hebben. Ieder van hen hield het leven dat hijzelf leidde, voor het werkelijke leven en het leven van de ander slechts voor een schijnbestaan. Oblonski kon zich niet weerhouden even spottend te glimlachen, wanneer hij Levin zag. Hoe vaak had hij hem al niet van zijn landgoed terug zien komen in Moskou. Wat hij daarginds uitvoerde, had Stepan Arkadjevitsj nooit goed kunnen begrijpen en eerlijk gezegd had hij er ook geen belangstelling voor. Levin was altijd opgewonden als hij in Moskou kwam, altijd gejaagd, ietwat verlegen en geïrriteerd door die verlegenheid, en had meestal weer een volkomen nieuwe, onverwachte kijk op de dingen. Stepan Arkadjevitsj lachte daarom en had er waardering voor. Op dezelfde wijze verachtte Levin in zijn hart het leven dat zijn vriend in de stad leidde, en diens betrekking, welke hij voor een nutteloos tijdverdrijf hield en waar hij de spot mee dreef. Het verschil was echter dat Oblonski, die deed wat alle mensen deden, goedmoedig en vol zelfvertrouwen lachte, en Levin zonder zelfvertrouwen en soms vol grimmigheid.

– Wij hadden je al lang verwacht, zei Stepan Arkadjevitsj, terwijl hij zijn kamer binnenging en Levins arm losliet, alsof hij te kennen wilde geven dat het gevaar nu was geweken. Wat ben ik blij je te zien, ging hij voort. Hoe is het met je? Wat doe je? En wanneer ben je gekomen?

Levin zweeg en keek naar de twee hem onbekende collega’s van Oblonski en vooral naar de hand van de elegante Grinjevitsj met de lange, witte vingers en de lange, gele, aan het uiteinde gebogen nagels en naar de reusachtige, blinkende manchetknopen.

Het was of deze handen al zijn aandacht in beslag namen en hem geen vrijheid van denken lieten. Oblonski merkte dat onmiddellijk en glimlachte.

– Ach ja, laat ik jullie aan elkaar voorstellen, zei hij. Mijn collega’s: Filipp Ivanovitsj Nikitin en Michail Stanislavitsj Grinjevitsj, en terwijl hij zich naar Levin wendde: – En dit is een belangrijk man in het Zemstvo, een gymnast, die met één hand vijf poed optilt, veefokker, jager en mijn vriend, Konstantin Dmitriëvitsj Levin, broer van Sergej Ivanovitsj Koznysjov.

– Prettig met u kennis te maken, zei de oude Nikitin.

– Ik heb de eer uw broer, Sergej Ivanovitsj, te kennen, zei Grinjevitsj, hem zijn smalle hand met de lange nagels reikend.

Levin fronste zijn voorhoofd, drukte hem koel de hand en wendde zich meteen tot Oblonski. Hij had grote bewondering voor zijn in geheel Rusland als schrijver bekende halfbroer, maar hij kon het niet verdragen, wanneer men zich tot hem richtte, niet als tot Konstantin Levin, maar als tot de broer van de beroemde schrijver.

– Nee, ik zit niet meer in het Zemstvo. Ik heb met iedereen ruzie gemaakt en ik kom niet meer op de vergaderingen, zei hij tot Oblonski.

– Dat is vlug! zei Oblonski glimlachend. Maar hoezo? Waarom?

– Dat is een lange geschiedenis. Dat vertel ik je later weleens, antwoordde Levin en hij begon meteen te vertellen. Nu, kort gezegd, ik ben tot de overtuiging gekomen dat er in het Zemstvo geen sprake is van werkelijk zinvolle arbeid en dat er ook geen sprake van kan zijn, – hij zei dit op een toon alsof iemand hem beledigd had, – aan de ene kant is het een spel, ze spelen parlementje, en ik ben niet jong genoeg meer en ook weer niet oud genoeg om in een spel plezier te hebben; en aan de andere kant – hij stotterde – is het een middel voor de districtscoterie om haar zak te spekken. Vroeger waren het de voogdijraden, de gerechtshoven en nu is het het Zemstvo, niet in de vorm van steekpenningen, maar in de vorm van een onverdiend salaris. – Hij sprak heftig, alsof iemand van de aanwezigen hem had tegengesproken.

– Aha! Ik zie dat je weer in een nieuwe fase bent, in een conservatieve, zei Stepan Arkadjevitsj. Maar goed, daarover later.

– Ja, later. Maar ik moest je even spreken, zei Levin, een blik vol haat op Grinjevitsj’ handen werpend.

Stepan Arkadjevitsj glimlachte haast onmerkbaar.

– Je hebt toch beweerd dat je nooit meer Europese kleding zou dragen? zei hij en hij wierp een blik op het nieuwe kostuum van zijn vriend, dat zonder twijfel door een Franse kleermaker gemaakt was. Ja, ik begrijp het, je bent in een nieuwe fase.

Levin bloosde plotseling, niet zoals volwassenen blozen – heel licht, zonder het zelf te merken –, maar zoals jongens blozen, die voelen dat hun verlegenheid hen lachwekkend maakt, daardoor nog verlegener worden en zo hevig blozen dat de tranen hun bijna in de ogen springen. En het was zo vreemd, dit verstandige, mannelijke gezicht zo kinderlijk te zien kleuren, dat Oblonski de ogen afwendde.

– Ja, waar kunnen wij elkaar ontmoeten? Ik moet je werkelijk heel dringend spreken, zei Levin.

Oblonski scheen een ogenblik na te denken.

– Wel, wij gaan bij Goerin lunchen en kunnen daar samen praten. Ik ben tot drie uur vrij.

– Nee, antwoordde Levin, die zich bedacht, ik moet nog ergens heen.

– Nu goed, dan eten wij samen.

– Eten? Ja, maar ik heb eigenlijk niets bijzonders, ik moet je maar twee woorden zeggen, je iets vragen en dan kunnen wij daarna wat praten.

– Zeg die twee woorden dan nu meteen en dan praten wij vanavond onder het eten.

– Het is dit, zei Levin, eigenlijk is het helemaal niet zo belangrijk.

Zijn gezicht kreeg een verstoorde uitdrukking, daar hij trachtte zijn verlegenheid meester te worden.

– Hoe gaat het met de familie Sjtsjerbatski? Is het er nog altijd hetzelfde?

Stepan Arkadjevitsj, die allang wist dat Levin verliefd was op Dolly’s zuster Kitty, glimlachte nauwelijks merkbaar en zijn ogen begonnen vrolijk te glinsteren.

– Jij hebt je twee woorden gezegd, maar ik kan je niet in twee woorden antwoord geven, omdat... Excuseer me een ogenblik...

De secretaris kwam familiaar-eerbiedig binnen met het alle secretarissen eigen besef van superioriteit, waar het de kennis van de stukken betreft. Hij ging met enige paperassen op Oblonski toe en begon hem in de vorm van een vraag een moeilijkheid uit te leggen. Stepan Arkadjevitsj hoorde hem niet tot het einde toe aan, maar legde vriendelijk zijn hand op de mouw van de secretaris.

– Nee, doet u het zoals ik het gezegd heb, zei hij, met een glimlach zijn woorden verzachtend en hij formuleerde kort, hoe hij het hebben wilde, schoof de papieren weg en zei: – Doet u het zo, ja, doet u het vooral zo, Zachar Nikititsj!

De secretaris was uit het veld geslagen en verdween. Levin was tijdens dit gesprek over zijn verlegenheid heen gekomen. Hij had zijn beide handen op de rugleuning van een stoel gelegd en zijn gezicht had een spottende uitdrukking gekregen.

– Ik begrijp het niet, ik begrijp het niet, zei hij.

– Wat begrijp je niet? vroeg Oblonski, terwijl hij met een vrolijke glimlach een sigaret tevoorschijn haalde. Hij verwachtte een van Levins dwaze opmerkingen.

– Ik snap niet wat jullie uitvoeren, antwoordde Levin, zijn schouders ophalend. Hoe kun je je met zoiets in ernst bezighouden?

– Hoezo?

– Wel, omdat... je hier toch eigenlijk niets te doen hebt.

– Dat denk jij, maar wij zitten tot over de oren in het werk.

– Paperassenwerk! Nu ja, daar heb jij een soort gave voor, voegde Levin eraantoe.

– Dat wil zeggen, je vindt dat ik ergens in tekortschiet?

– Ja, misschien wel, zei Levin . Maar ik ben toch ook een en al bewondering voor je grootheid en ik ben er trots op zo’n groot man tot vriend te hebben. Maar je hebt me nog geen antwoord gegeven op mijn vraag, hernam hij, terwijl hij een wanhopige poging deed Oblonski recht in de ogen te zien.

– Goed, goed. Wacht maar, over een tijdje ben je ook zo ver. Jij met je drieduizend desjatinen grond in het district Karazinsk, met je spieren, met je jeugdige frisheid – als van een meisje van twaalf – toch word jij ook nog weleens een van de onzen. Ja, en nu je vraag: er is niets veranderd, jammer alleen dat je zo lang bent weggebleven.

– Waarom? vroeg Levin verschrikt.

– Ach, zomaar, antwoordde Oblonski. Daar praten we later wel over. Maar zeg, waarom ben je eigenlijk in Moskou gekomen?

– Och, laten we het daar ook later maar over hebben, zei Levin en hij bloosde weer tot achter zijn oren.

– Best. Dat begrijp ik, zei Stepan Arkadjevitsj. Hoor eens, ik zou je graag mee naar huis hebben genomen, maar mijn vrouw voelt zich niet goed. Maar weet je wat, als je hen zien wilt, dan kun je hen waarschijnlijk van vier tot vijf in de dierentuin vinden. Kitty gaat schaatsenrijden. Ga daarheen, dan haal ik je af en we gaan samen ergens eten.

– Prachtig! Tot ziens dan.

– Denk je erom? Ik weet hoe je bent, straks vergeet je het of je gaat onverwachts terug naar je dorp! riep Stepan Arkadjevitsj hem lachend na.

– Nee, je kunt ervan opaan!

En Levin liep de kamer uit en bedacht zich pas op de drempel dat hij vergeten had afscheid van Oblonski’s collega’s te nemen.

– Dat moet een energiek heerschap zijn, zei Grinjevitsj, toen Levin verdwenen was.

– Ja, ja, beaamde Stepan Arkadjevitsj, hoofdschuddend, een geluksvogel is het! Drieduizend desjatinen land in het district Karazinsk, het hele leven nog vóór zich, een en al kracht! Heel anders dan wij.

– Hoe komt u zo somber, Stepan Arkadjevitsj?

– Ja, ik ben somber gestemd, antwoordde Stepan Arkadjevitsj, en hij slaakte een diepe zucht.

==

==

6

==

Toen Oblonski aan Levin vroeg, waarom hij eigenlijk in Moskou gekomen was, had Levin gebloosd en hij ergerde zich hevig over dat blozen, omdat hij niet zeggen kon: «om je schoonzuster ten huwelijk te vragen», en toch was dat de enige reden.

De familie Levin en de familie Sjtsjerbatski behoorden beide tot de oude, Moskouse adel en hadden altijd nauwe, vriendschappelijke relaties met elkaar onderhouden. Deze band was nog eens zo hecht geworden in de tijd dat Levin student was. Hij was samen met de jonge vorst Sjtsjerbatski, de broer van Dolly en Kitty, op school geweest en zij hadden samen gestudeerd. In die tijd was Levin vaak de gast van de Sjtsjerbatski’s geweest en hij was verliefd op het huis geworden. Hoe vreemd het misschien ook klinken moge, toch was het op het huis dat Konstantin Levin verliefd werd, op het gezin en vooral op het vrouwelijke deel van het gezin. Levin zelf herinnerde zich zijn moeder niet meer en zijn enige zuster was ouder dan hij. Zo kwam het dat hij in het huis van de Sjtsjerbatski’s voor het eerst het leven van een aristocratisch, beschaafd, hoogstaand milieu leerde kennen dat hijzelf had moeten missen door de dood van zijn ouders. Het was hem, of alle leden van dat gezin en vooral het vrouwelijk deel ervan achter een geheimzinnige, poëtische sluier schuilgingen en niet alleen zag hij geen enkel tekort in hen, maar hij vermoedde zelfs achter die poëtische, alles omhullende sluier de meest verheven gevoelens en de hoogst mogelijke vorm van volmaaktheid. Waarom de drie jonge meisjes om de andere dag Frans en Engels moesten spreken, waarom zij op vastgestelde uren om beurten pianospeelden, waarvan het geluid doordrong tot in de kamer van hun broer, waar de studenten zaten te werken, waar die leraren in Franse literatuur, muziek, tekenen en dansen voor kwamen, waarom de drie zusters op geregelde tijden met mademoiselle Linon met het rijtuig naar de Tverse boulevard reden in hun met bont gevoerde atlasmantels – Dolly in een lange, Natalie in een halflange en Kitty in een korte, zodat haar welgevormde benen in de nauwsluitende rode kousen voor iedereen zichtbaar waren, – waarom zij, vergezeld door een lakei met een gouden kokarde op zijn muts op de Tverse boulevard moesten wandelen – van dit alles en van nog veel meer, wat er in hun geheimzinnige wereld voorviel, begreep hij niets, maar hij wist dat alles wat er gebeurde mooi was en juist op die geheimzinnigheid was hij verliefd.

Toen hij student was, had hij bijna zijn hart verloren aan Dolly, de oudste, maar zij werd al spoedig aan Oblonski uitgehuwelijkt. Toen ontvlamde zijn liefde voor de tweede. Het was alsof hij het gevoel had op een van de zusters verliefd te moeten zijn, hij kon alleen niet besluiten op welke. Maar ook Natalie trouwde, toen zij nog maar nauwelijks haar entree in de wereld had gemaakt: zij werd de vrouw van een diplomaat, Ljvov genaamd. Kitty was nog een kind, toen Levin afstudeerde. De jonge Sjtsjerbatski nam dienst op de vloot en verdronk in de Baltische Zee en Levins band met de Sjtsjerbatski’s werd losser, niettegenstaande zijn vriendschap voor Oblonski. Maar toen Levin dit jaar in het begin van de winter in Moskou terugkwam, nadat hij een jaar op zijn landgoed had gewoond, en de Sjtsjerbatski’s weer eens een bezoek bracht, begreep hij, wie van de drie dochters het was, die het lot voor hem bestemd had om lief te hebben.

Niets zou ogenschijnlijk eenvoudiger zijn geweest voor een man als Levin die van goede familie was, eerder rijk dan arm en tweeëndertig jaar oud, dan vorstin Sjtsjerbatskaja ten huwelijk te vragen. Naar alle waarschijnlijkheid zou hij als een goede partij zijn beschouwd. Maar Levin was verliefd en daarom leek het hem dat Kitty een in alle opzichten zo volmaakt en bovenaards wezen was, en hijzelf zo laag-bij-de-gronds en onbeduidend dat er geen sprake van kon zijn dat zijzelf en de anderen hem haar waardig zouden keuren.

Toen hij twee maanden als in een roes in Moskou had doorgebracht en Kitty elke dag in de uitgaande wereld gezien had, waarin hij zich bewoog om haar te ontmoeten, was hij plotseling tot de overtuiging gekomen dat hij iets onmogelijks nastreefde en hij was naar zijn dorp teruggekeerd.

Levin ging uit van de overweging dat hij in de ogen van de ouders onmogelijk een voordelige en waardige partij voor de zo bekoorlijke Kitty kon zijn en dat Kitty zelf hem onmogelijk zou kunnen liefhebben. Volgens de opvatting van haar ouders had hij immers geen gewone, vastomlijnde bezigheid, geen positie in de wereld, terwijl zijn vroegere kameraden, nu hij tweeëndertig jaar oud was, kolonel waren en vleugeladjudant, of professor, bankdirecteur, directeur van een spoorwegmaatschappij of hoofd van een regeringsbureau, zoals Oblonski. Hij daarentegen – en hij besefte heel goed, hoe anderen hem wel moesten beschouwen – hij was landeigenaar, iemand die zich bezighield met het fokken van vee, het jagen op snippen en het bouwen van schuren, dat wil zeggen een weinig begaafde kerel, van wie niets te verwachten viel, die zich volgens de algemene opvatting bezighield met al datgene wat mensen doen, die nergens voor deugen.

En de geheimzinnige, lieftallige Kitty zelf kon onmogelijk een zo lelijke man liefhebben – wat hij in zijn eigen ogen was – en vooral een zo gewone, eenvoudige man, die zich door niets hoegenaamd onderscheidde. Bovendien leek hem zijn oude verhouding tot Kitty – de verhouding van een volwassen man tot een kind, die haar oorsprong alleen in zijn vriendschap voor haar broer had gevonden – nu een nieuw beletsel voor hun liefde. Van een brave, lelijke kerel kon men alleen als van een vriend houden, meende hij, maar men moest knap van uiterlijk zijn, en bovenal een buitengewone persoonlijkheid, om bemind te worden met die liefde, waarmee hijzelf van Kitty hield.

Hij had gehoord dat vrouwen dikwijls juist gewone, onopvallende mannen liefhebben, maar hij geloofde het niet, omdat hij zelf alleen van mooie, geheimzinnige, bijzondere vrouwen kon houden.

Maar toen hij twee maanden alleen op zijn landgoed had doorgebracht, kwam hij tot de overtuiging dat dit niet een van die verliefdheden was zoals hij die in zijn jonge jaren gekend had, dat dit gevoel hem geen minuut rust gunde, dat hij niet leven kon, als hij geen antwoord vond op de vraag, of zij zijn vrouw zou worden, en dat zijn vertwijfeling alleen voortsproot uit de omstandigheid, dat hij geen enkel bewijs had dat hij afgewezen zou worden. Hij was nu naar Moskou gereisd met het vaste voornemen haar ten huwelijk te vragen en te trouwen, zodra hij toestemming had. En anders... hij durfde er niet aan denken wat er van hem worden zou, als hij werd afgewezen.

==

==

7

==

Levin was met de ochtendtrein in Moskou aangekomen en was toen naar het huis van zijn halfbroer Sergej Koznysjov gegaan.

Daar verkleedde hij zich en zocht toen zijn broer in diens werkkamer op met het plan hem meteen het doel van zijn reis te vertellen en zijn raad te vragen, maar hij trof hem niet alleen. Er was een bekende professor in de filosofie bij hem op bezoek, die speciaal uit Charkov was overgekomen om een misverstand op te helderen dat tussen hen gerezen was naar aanleiding van een zeer belangrijke filosofische kwestie. De professor had een vurige polemiek tegen de materialisten gevoerd; Sergej Koznysjov had die met belangstelling gevolgd en toen hij het laatste artikel gelezen had de professor een brief geschreven, waarin hij zijn eigen mening uiteenzette. Hij verweet de professor dat hij tegenover de materialisten al te grote concessies gedaan had. En de professor was onmiddellijk overgekomen om deze kwestie met hem te bespreken. Het gesprek ging over de modevraag, of er een grens is tussen de psychische en de fysiologische verschijnselen in het menselijk leven en zo ja, waar die grens ligt.

Sergej Ivanovitsj begroette zijn broer met zijn gewone, koel-vriendelijke glimlach, die hij voor iedereen had, stelde hem en de professor aan elkaar voor en zette het gesprek voort.

De kleine man met zijn bril, zijn lage voorhoofd en gelige huidskleur onderbrak zijn woorden even om Levin de hand te drukken en ging toen weer door zonder hem verder nog aandacht te schenken. Levin ging zitten en wachtte tot de professor afscheid zou nemen, maar weldra begon het gesprek hem te boeien.

Levin had de artikelen, waarover het gesprek ging, toevallig in een tijdschrift gezien en ze gelezen, omdat ze hem interesseerden als een voortzetting van de grondgedachten der natuurwetenschap, die hem bekend waren, omdat hij aan de universiteit natuurwetenschappen had gestudeerd; maar hij had de wetenschappelijke conclusies over de oorsprong van de mens als animaal wezen, over reflexen, over biologie en sociologie nooit in verband gebracht met de vragen over de betekenis van leven en dood voor hemzelf, zoals deze zich de laatste tijd meer en meer aan hem opdrongen.

Terwijl hij naar het gesprek van zijn broer en de professor luisterde, merkte hij dat zij wetenschappelijke problemen in verband brachten met vragen van het zieleleven, deze laatste meer dan eens zeer dicht benaderden, maar telkens als zij vlak bij datgene gekomen waren, wat hem het meest essentiële toescheen, zich er weer haastig van verwijderden en zich opnieuw verdiepten in een overvloed van nauwkeurige begripsbepalingen, behoedzame omschrijvingen, bedenkingen, citaten en verwijzingen naar autoriteiten, zodat hij hen nog slechts met moeite volgen kon.

– Ik kan niet aannemen, zei Sergej Ivanovitsj met de hem eigen helderheid en nauwkeurigheid in de manier waarop hij zich uitdrukte en zijn dictie verzorgde, ik kan het er met Keisz in geen geval over eens zijn dat mijn gehele voorstelling van de buitenwereld het resultaat van mijn indrukken is. Juist het fundamentele begrip van het zijnde heb ik niet door gewaarwording verkregen, want ik heb geen speciaal orgaan voor de overdracht van dat begrip.

– Ja, maar zij – Wurst en Knaust en Pripasov – antwoorden u dan dat uw bewustzijn van het zijnde ontstaat door alle gewaarwordingen tezamen, dat dit het resultaat der gewaarwordingen is. Wurst zegt zelfs ronduit dat, als er van geen gewaarwording sprake is, er ook geen begrip is van het zijnde.

– Ik beweer het tegendeel... begon Sergej Ivanovitsj.

Maar nu had Levin opnieuw het gevoel dat zij, juist nu zij het wezenlijkste raakten, er zich weer van verwijderden en hij besloot de professor een vraag te stellen.

– Dus er is, wanneer mijn zintuigen niet langer functioneren, wanneer mijn lichaam sterft, generlei bestaan meer mogelijk? vroeg hij.

Ontstemd en met een gevoel van verontwaardiging over deze onderbreking zag de professor de zonderlinge vrager aan, die meer van een arbeider had dan van een filosoof, en richtte daarna zijn blik op Sergej Ivanovitsj alsof hij hem vragen wilde, wat hierop zijn antwoord moest zijn. Maar Sergej Ivanovitsj, die niet met zoveel vuur en zoveel eenzijdigheid sprak als de professor en in wiens hoofd nog ruimte genoeg was om de professor te antwoorden en tegelijk een zo eenvoudig, natuurlijk gezichtspunt te begrijpen als waaruit deze vraag gesteld was, glimlachte en zei:

– Wij hebben nog niet het recht op deze vraag antwoord te geven...

– Daar hebben wij de gegevens niet voor, bevestigde de professor en hij ging voort met zijn uiteenzetting. Nee, zei hij, ik wil er nog op wijzen dat wij, wanneer, zoals Pripasov zegt, de gewaarwording de indruk tot basis heeft, deze beide begrippen toch streng moeten scheiden.

Levin luisterde niet langer en wachtte het ogenblik af dat de professor vertrekken zou.

==

==

8

==

Toen de professor afscheid had genomen, wendde Sergej Ivanovitsj zich tot zijn broer.

– Het doet me genoegen je hier te zien. Blijf je lang? En hoe staat het met het landgoed?

Levin wist dat zijn stiefbroer weinig belangstelling voor het landgoed had, maar dat hij er hem uit vriendelijkheid naar vroeg. Daarom vertelde hij hem alleen iets over de verkoop van de boekweit en over geldzaken.

Levin had zijn broer over zijn huwelijksplannen willen spreken en zijn raad willen vragen. Hij had zich dit zelfs vast voorgenomen, maar toen hij zijn broer zag, het gesprek hoorde dat deze met de professor voerde, toen hij de onwillekeurig wat beschermende toon merkte, waarop zijn broer hem naar het landgoed vroeg – zij hadden hun moederlijk erfdeel onverdeeld gelaten en Levin had er het beheer over – kreeg hij het gevoel dat hij om de een of andere reden met zijn broer niet over zijn besluit kon spreken. Hij voelde dat zijn broer er niet zo tegenover zou staan als hij dat wilde.

– En hoe gaat het met het Zemstvo? vroeg Sergej Ivanovitsj, die in het Zemstvo veel belang stelde en er grote betekenis aan hechtte.

– Eerlijk gezegd, ik weet het niet...

– Hè...? Je bent toch bestuurslid?

– Nee, ik ben geen lid meer, ik ben er uitgelopen, antwoordde Levin, en ik ga niet meer naar de vergaderingen.

– Jammer! zei Sergej Ivanovitsj, zijn voorhoofd fronsend.

Levin probeerde zich te rechtvaardigen door te vertellen, wat er op de vergaderingen van het districtsbestuur gebeurde.

– Ja, zo gaat het nu altijd! onderbrak Sergej Ivanovitsj hem. Zo zijn wij Russen nu eenmaal. Misschien is het een goede eigenschap je eigen tekortkomingen te kunnen zien, maar wij overdrijven, wij troosten ons met een ironische opmerking, die wij altijd bij de hand hebben. Ik zeg je, als die rechten, die Zemstvo’s van ons, aan een ander Europees volk gegeven waren, aan de Duitsers of de Engelsen, dan zouden die er zich de vrijheid mee verworven hebben, maar wij spotten er alleen maar mee.

– Ja, wat doe je eraan? zei Levin schuldbewust. Het was mijn laatste poging. En ik heb er mijn uiterste best voor gedaan. Maar ik kan het niet, ik ben er niet geschikt voor.

– Niet geschikt? zei Sergej Ivanovitsj. Je hebt een verkeerde opvatting van de dingen.

– Misschien, antwoordde Levin moedeloos.

– Zeg, weet je dat Nikolaj weer hier is?

Nikolaj was de oudste broer van Konstantin Levin en een halfbroer van Sergej Ivanovitsj, een aan lager wal geraakt man, die er het grootste deel van zijn vermogen had doorheen gejaagd, altijd in uiterst zonderling en zeer slecht gezelschap verkeerde en met zijn broers overhoop lag.

– Wat zeg je? riep Levin verschrikt uit. Hoe weet je dat?

– Prokofi heeft hem op straat gezien.

– Hier in Moskou? Waar is hij? Weet je dat ook? Levin stond op, alsof hij van plan was er onmiddellijk heen te gaan.

– Het spijt me dat ik het je gezegd heb, zei Sergej Ivanovitsj, zijn hoofd schuddend over de opwinding van zijn jongere broer. Ik heb laten informeren waar hij woont en ik heb hem de wissel gestuurd, die hij aan Troebin had gegeven en die ik heb betaald. Kijk, hier is zijn antwoord.

En Sergej Ivanovitsj nam een briefje van onder zijn presse-papier vandaan en gaf het zijn broer.

Levin las wat er geschreven stond in het eigenaardige, hem zo goed bekende handschrift: Ik verzoek beleefd met rust gelaten te worden. Dat is het enige wat ik mijn geliefde broeders vraag. Nikolaj Levin.

Levin las het en bleef met gebogen hoofd, het briefje in de hand, voor Sergej Ivanovitsj staan. Het verlangen om zijn rampzalige broer te vergeten streed in hem met het besef dat dit verkeerd was.

– Hij wil me blijkbaar krenken, vervolgde Sergej Ivanovitsj, maar dat kan hij niet. Ik zou al mijn best willen doen om hem te helpen, maar ik weet dat het niet gaat.

– Ja, ja, herhaalde Levin. Ik begrijp en waardeer je houding tegenover hem, maar ik wil hem toch opzoeken.

– Doe wat je niet laten kunt, maar ik raad het je niet aan, zei Sergej Ivanovitsj. Dat wil zeggen, wat mijzelf aangaat ben ik er niet bang voor: jij en ik zullen er geen ruzie door krijgen, maar ik zou je in je eigen belang aanraden niet te gaan. Helpen kun je hem toch niet. Maar doe wat je wilt.

– Misschien kan ik hem werkelijk niet helpen, maar ik voel, vooral nu – maar ja, dat is een andere kwestie – ik voel dat ik anders geen rust heb.

– Daar begrijp ik niets van, zei Sergej Ivanovitsj. Eén ding begrijp ik wel, hernam hij, dat dit een les in deemoed voor ons is. Ik zie dingen, die als schandelijk worden beschouwd, nu met andere ogen en veel milder, sinds Nikolaj zo geworden is... Je weet wat hij gedaan heeft...

– Ach, het is ontzettend, ontzettend! herhaalde Levin.

Levin kreeg van Sergej Ivanovitsj’ lakei het adres van zijn broer en wilde er onmiddellijk heen gaan, maar hij bedacht zich en besloot het bezoek tot de avond uit te stellen. Om rust te hebben moest hij allereerst datgene tot een oplossing brengen, waarvoor hij in Moskou was gekomen. Levin ging van zijn broer naar Oblonski en hoorde van hem, hoe het met de familie Sjtsjerbatski was. Toen ging hij naar de plaats waar hij volgens Oblonski Kitty kon vinden.

==

==

9

==

Om vier uur stapte Levin met een kloppend hart bij de dierentuin uit zijn huurrijtuig. Hij sloeg het pad in naar de heuvels en de ijsbaan, overtuigd dat hij haar daar zou vinden, want hij had het rijtuig van de Sjtsjerbatski’s bij de ingang zien staan.

Het was helder, vriezend weer. Bij de ingang stonden in lange rijen equipages, sleden en huurrijtuigen, waarop agenten een waakzaam oogje hielden. Dames en heren met in de zon glanzende hoeden, verdrongen elkaar bij het hek en liepen over de geveegde paden tussen de Russische huisjes met hun fraai bewerkte balken. De oude, fijnvertakte berkebomen van de tuin bogen diep onder hun sneeuwvracht en leken in een nieuwe, feestelijke tooi gestoken.

Hij volgde het paadje naar de ijsbaan en sprak zich zelf moed in: – Wind je niet op, wees nu rustig. Wat heb je? Wat wil je? Stil toch, dwaas! – Zo sprak hij zijn hart toe. Maar hoe meer hij zich inspande om kalm te zijn, hoe moeilijker hij ademhaalde. Een kennis, die hem tegenkwam, riep zijn naam, maar Levin zag niet eens wie het was. Hij liep naar de heuvels, waar de kettingen rammelden van de naar beneden glijdende en weer naar boven getrokken sleetjes, waar de sleetjes omlaag denderden en vrolijke stemmen klonken. Hij deed nog een paar stappen en de baan lag vóór hem, en onmiddellijk herkende hij haar tussen de schaatsenrijders.

Hij wist dat zij daar was door de vreugde en de angst, die zijn hart ineen deden krimpen. Zij stond aan de overkant van de baan en praatte met een dame. Er was om zo te zien niets bijzonders aan haar, niet in haar kleding en niet in haar houding, maar voor Levin was het even gemakkelijk om haar in de menigte te herkennen als om een roos te vinden in een brandnetelbos. Alles werd door haar verlicht. Zij was de glimlach, die over alle dingen heen lag. – «Kan ik werkelijk op het ijs gaan zou ik naar haar toe lopen?» dacht hij. – De plaats waar zij vertoefde, leek hem een ontoegankelijk heiligdom en het scheelde niet veel of hij was op zijn schreden teruggekeerd: zo groot was zijn angst. Hij moest zichzelf dwingen en zich voor ogen houden dat er toch alle mogelijke mensen om haar heen waren en dat hij daar zelf ook kon gaan schaatsenrijden. Hij daalde de helling af en deed alle moeite om niet meer naar haar te kijken als naar de zon, maar evenals de zon zag hij haar, ook zonder zijn blik op haar te richten.

Op het ijs waren op die dag van de week en op dat uur van de dag mensen van eenzelfde kring bijeen, die elkaar allen kenden. Er waren er, die uitstekend schaatsenreden en met hun rijkunst pronkten en anderen, die achter een stoel bezig waren het te leren met angstige, onhandige bewegingen. Er waren kleine jongens en er waren oude heren, die om gezondheidsredenen schaatsenreden. Zij kwamen Levin als uitverkoren gelukzaligen voor, omdat zij daarginds in haar nabijheid waren. Alle schaatsenrijders reden om zo te zien volkomen onverschillig langs haar heen, zij haalden haar in en spraken zelfs met haar, maakten onafhankelijk van haar plezier en genoten van het prachtige ijs en het mooie weer.

Nikolaj Sjtsjerbatski, een neef van Kitty, zat met een kort jasje aan en een nauwsluitende broek op een bank met schaatsen onder zijn voeten en riep, toen hij Levin zag:

– Ha, daar heb je de beste schaatsenrijder van Rusland! Bent u allang hier? Het ijs is prachtig, bind toch uw schaatsen onder!

– Ik heb mijn schaatsen niet bij me, antwoordde Levin, verwonderd over zoveel overmoed en ongedwongenheid in haar aanwezigheid en hij verloor haar geen ogenblik uit het oog, hoewel hij niet naar haar keek. Hij voelde hoe de zon hem naderde. Kitty reed de bocht om en kwam zichtbaar verlegen op hem toe, terwijl zij haar smalle voetjes in de hoge laarsjes schuin neerzette. Een jongen in een Russisch kostuum schoot snel langs haar heen, diep voorover gebogen en wanhopig zwaaiend met zijn armen. Zij reed niet heel zeker en had haar handen uit de kleine mof gehaald, die zij aan een koordje om haar hals had hangen, om ze voor alle zekerheid klaar te hebben. Zij keek Levin met een blik van herkenning aan, glimlachte tegen hem en lachte om haar eigen angst. Toen zij goed en wel van richting veranderd was, deed zij een energieke slag met haar ene been, reed recht op Sjtsjerbatski af, klampte zich aan hem vast en knikte Levin met een glimlach toe. Zij was nog veel mooier dan hij haar in zijn verbeelding had gezien.

Telkens als hij aan haar dacht, had hij haar ten voeten uit vóór zich gezien, met al de charme van haar kinderlijke openheid en goedheid en vooral ook haar kleine, blonde hoofd, dat zo licht en vrij op haar welgevormde meisjesschouders rustte. De kinderlijke uitdrukking van haar gezicht gaf haar, tezamen met de fragiele schoonheid van haar gestalte, die eigenaardige bekoring, die er van haar uitging en die hij zich duidelijk herinnerde; maar wat hem altijd weer, onverwacht, in haar trof, was de uitdrukking van haar ogen, die zachtmoedig, rustig en oprecht waren en vooral haar glimlach, die hem telkens weer in een betoverde wereld binnenvoerde, waar hij zich ontroerd en vertederd voelde, zoals hij zich alleen een enkele keer in zijn eerste kinderjaren had gevoeld.

– Bent u al lang hier? vroeg zij, hem haar hand toestekend. Dank u, voegde zij eraan toe, toen hij haar zakdoekje opraapte dat uit haar mof was gevallen.

– Ik? Nee, ik ben pas teruggekomen gisteren... of liever gezegd, vandaag... antwoordde Levin, die van opwinding haar vraag niet dadelijk begrepen had. Ik wilde u opzoeken, zei hij, en bedenkend met welke bedoeling hij haar had opgezocht, kleurde hij van verlegenheid. Ik wist niet dat u kon schaatsenrijden en zelfs zo goed.

Zij keek hem aandachtig aan, alsof zij de reden van zijn verlegenheid probeerde te begrijpen.

– Ik stel uw lof erg op prijs. De overlevering zegt dat u de beste schaatsenrijder bent, zei ze, terwijl zij met haar kleine hand in de zwarte handschoen de rijpnaaldjes wegstreek, die op haar mof waren gevallen.

– Ja, ik ben een hartstochtelijk schaatsenrijder geweest: ik wilde het zo volmaakt mogelijk doen.

– U doet alles met hartstocht, geloof ik, zei ze met een glimlach. Ik zou zo graag willen zien, hoe u rijdt. Doet u uw schaatsen aan en laten we samen wat rijden.

«Samen rijden! Zou dat mogelijk zijn?» dacht Levin, terwijl hij haar aanzag.

– Goed, ik doe het meteen, zei hij.

En hij ging weg om zich een paar schaatsen te laten onderbinden.

– U bent hier lang niet geweest, mijnheer, zei de jongen, terwijl hij Levins voet vasthield en de schroeven in de hak vastdraaide. Niemand van de heren rijdt zo goed als u. Zou het zo in orde zijn? vroeg hij, de riem aantrekkend.

– Ja, goed, best, vlug een beetje, alsjeblieft, antwoordde Levin, met moeite de glimlach van geluk onderdrukkend, die onwillekeurig op zijn gezicht was verschenen. «Ja», dacht hij, «dit is leven, dit is geluk! Samen, zei ze, laten we samen wat rijden. Zal ik het haar nu zeggen? Nee, nu durf ik het niet, juist omdat ik gelukkig ben, gelukkig, al is het alleen door de hoop... maar wat dan...? Het moet toch! het moet, het moet! Wees toch zo zwak niet!»

Levin stond op, deed zijn jas uit, haastte zich over het stukgereden gedeelte bij het huisje, sprong vlug op het gladde ijs en gleed moeiteloos weg, alsof hij alleen door zijn wil zijn gang versnelde, vertraagde en richtte. Met een gevoel van verlegenheid reed hij op haar toe, maar haar glimlach stelde hem gerust.

Zij gaf hem haar hand en samen gleden zij voort met steeds groter snelheid, en hoe sneller het ging, hoe vaster zij zijn hand drukte.

– Met u zou ik het wel gauw leren, ik heb alle vertrouwen in u, zei ze.

– En ik heb vertrouwen in mijzelf, als u op me steunt, zei hij, maar meteen schrok hij van wat hij gezegd had en hij kleurde. En inderdaad, nauwelijks had hij die woorden uitgesproken of de vriendelijke uitdrukking van haar gezicht verdween plotseling, alsof de zon achter wolken schuilging. Levin herkende de zo vertrouwde uitdrukking van haar gezicht, die op nadenken wees: op haar glad voorhoofd was een rimpeltje gekomen.

– Is er iets wat u hindert? Overigens, ik heb niet het recht dat te vragen, zei hij snel.

– Waarom...? Nee, er is niets dat me hindert, antwoordde zij koel en zij voegde er meteen aan toe: Hebt u mademoiselle Linon al gezien?

– Nee, nog niet.

– Gaat u dan even naar haar toe. Zij mag u zo graag.

«Wat nu? Ik heb haar gegriefd. O, Heer, sta me bij!» dacht Levin en hij haastte zich naar de oude Française met haar grijze krullen, die op een bankje zat te kijken. Zij begroette hem als een oude vriend en liet glimlachend haar valse tanden zien.

– Ja, wij worden groot, zei ze tegen hem met de ogen op Kitty wijzend, wij worden volwassen. «Tiny bear» is ook al groot geworden, voegde zij er met een lach aan toe, hem herinnerend aan zijn grapje over de drie jonge meisjes, die hij eens «De drie beren» genoemd had naar het Engelse sprookje. Weet u nog wel, dat u dat altijd zei?

Hij herinnerde er zich niets meer van, maar zij hield van dat grapje en lachte er al een jaar of tien om.

– Nu, gaat u maar weer rijden, gaat u maar weer. Onze Kitty kan het goed, vindt u niet?

Toen Levin bij Kitty terugkwam, was haar gezicht niet streng meer. Haar ogen zagen hem weer even vriendelijk en open aan als eerst, maar het was hem alsof er in die vriendelijkheid een ondertoon van opzettelijke rust was gekomen. En het werd hem droevig te moede. Nadat zij wat over haar oude gouvernante en haar eigenaardigheden gebabbeld had, vroeg zij hem naar zijn leven.

– Vindt u het werkelijk ’s winters niet saai op het land? vroeg zij.

– Nee, helemaal niet, ik heb het er erg druk, zei hij, en hij voelde hoe zij hem weer in die kalme sfeer opnam, waaruit hij niet bij machte zou zijn zich te bevrijden, zoals het ook in het begin van de winter geweest was.

– Bent u van plan lang te blijven? vroeg Kitty.

– Dat weet ik nog niet, antwoordde hij, zonder erbij na te denken wat hij zei. De gedachte rees in hem op dat wanneer hij zich onderwierp aan die kalme, vriendschappelijke toon, hij opnieuw zou vertrekken zonder dat er iets beslist was, en hij nam zich voor zich daartegen te verzetten.

– Weet u dat niet?

– Nee, het hangt van u af, zei hij en tegelijkertijd schrok hij van zijn eigen woorden.

Of zij zijn woorden niet gehoord had, of liever niet wilde horen, hoe het ook zij, het was of zij struikelde; zij stootte tweemaal met haar voet op het ijs, en reed toen snel van hem weg. Zij reed naar mademoiselle Linon, zei iets tegen haar en ging naar het huisje, waar de dames hun schaatsen afbonden.

– God, wat heb ik gedaan! O, Heer! sta mij bij, zeg mij wat ik moet doen! bad Levin en tegelijk voelde hij behoefte aan een krachtige beweging, hij zette vaart en draaide een reeks cirkels naar binnen en naar buiten.

Op dat ogenblik kwam een van de jongelui, de beste van de nieuwe schaatsenrijders, met een sigaret in zijn mond uit het restaurant, nam een kleine aanloop en daalde op schaatsen de treden van het trapje af, met zijn ijzers stommelend tegen het hout. Hij schoot naar beneden en zonder zelfs de ongedwongen houding van zijn armen te veranderen, gleed hij weg over het ijs.

– Ha, dat is een nieuw kunstje! zei Levin en hij haastte zich meteen naar boven om het ook te doen.

– Val niet! Dat moet je gewend zijn! riep Nikolaj Sjtsjerbatski hem toe.

Levin liep het trapje op, nam een zo groot mogelijke aanloop en sprong naar beneden, met zijn armen zwaaiend om zijn evenwicht te bewaren bij deze ongewone beweging. Op de onderste tree bleef hij haken, maar hij maakte een snel gebaar, nauwelijks het ijs met zijn hand aanrakend, richtte zich weer op en reed lachend weg.

«Wat is hij toch aardig», dacht Kitty, die op dat ogenblik met mademoiselle Linon het huisje uitkwam, en zij keek met een glimlach van stille genegenheid naar hem, als naar een beminde broer. «Zou ik werkelijk iets verkeerds gedaan hebben, zou het werkelijk fout zijn geweest? Ze zeggen dat dit koketterie is. Ik weet dat ik niet van hem houd, maar ik vind het toch prettig met hem samen te zijn. Hij is zo aardig. Maar waarom zou hij dat hebben gezegd?» vroeg ze zich af.

Toen Levin zag dat Kitty met haar moeder, die haar bij het trapje tegemoetkwam, de dierentuin ging verlaten, bleef hij een ogenblik in gedachten staan, zijn gezicht hoogrood van de snelle beweging. Daarna maakte hij vlug zijn schaatsen los en haalde moeder en dochter bij de uitgang in.

– Ik ben blij u te zien, zei de vorstin. Wij ontvangen als altijd op Donderdag.

– Vandaag dus?

– Het zal ons een genoegen zijn u bij ons te zien, antwoordde de vorstin koel.

Deze koelheid griefde Kitty en zij kon zich niet weerhouden de koude woorden van haar moeder goed te maken; zij wendde haar hoofd naar hem om en zei met een glimlach:

– Tot ziens.

Op dat ogenblik kwam Stepan Arkadjevitsj met zijn hoed schuin op zijn hoofd de tuin in, met een stralend gezicht en blinkende ogen, als was hij een blijde overwinnaar. Maar toen hij op zijn schoonmoeder toetrad, antwoordde hij somber en schuldbewust op haar vraag naar Dolly’s gezondheid. Nadat hij een ogenblik zacht en gedrukt met haar had staan praten, zette hij zijn borst uit en stak zijn arm door die van Levin.

– Hoe is het? Gaan we? vroeg hij. Ik heb aldoor aan je gedacht en het doet me een geweldig genoegen dat je gekomen bent, zei hij, terwijl hij hem veelbetekenend in de ogen keek.

– Ja, ja, wij gaan, antwoordde de gelukkige Levin, die nog altijd de klank van de stem in zijn oren hoorde, die «tot ziens» had gezegd en nog de glimlach zag waarmee die woorden waren gezegd.

– Naar «Engeland» of naar de «Hermitage»?

– Het is mij hetzelfde.

– Nu, laten wij dan naar «Engeland» gaan, zei Stepan Arkadjevitsj, die «Engeland» koos, omdat zijn schulden daar groter waren dan bij de «Hermitage»; hij vond het daarom onjuist dat restaurant te mijden. Heb je een huurrijtuig? Prachtig, ik heb mijn rijtuig naar huis gestuurd.

De vrienden zwegen de gehele weg. Levin overdacht wat die veranderde uitdrukking op Kitty’s gezicht kon betekenen. Nu eens was hij ervan overtuigd dat er hoop was, dan weer verkeerde hij in wanhoop en besefte hij scherp dat hopen zinloos was, maar intussen voelde hij zich een ander mens, heel anders dan hij was vóór haar glimlach en haar «tot ziens».

Stepan Arkadjevitsj stelde onderweg alvast een menu op.

– Je houdt toch van tarbot? vroeg hij, toen het rijtuig stilhield.

– Wat? vroeg Levin. Tarbot? O ja, ik houd ontzettend veel van tarbot.

==

==

10

==

Toen zij het restaurant binnentraden, viel Levin de eigenaardige uitdrukking op, die over Oblonski’s gezicht gleed. Het was als een ingehouden stralen, dat ook zijn gehele gestalte doorscheen. Oblonski trok zijn overjas uit, liep met zijn hoed schuin op zijn hoofd de eetzaal binnen en deelde orders uit aan de Tataarse kelners in rok, die met hun servet over de arm op hem toeschoten. Hij groette links en rechts zijn kennissen, die ook hier, zoals overal, zijn groet vrolijk beantwoordden en liep door naar het buffet, nam een glaasje wodka met een visje en zei iets tegen het geschminkte Françaisetje, dat met haar lintjes, kantjes en krullen als buffetjuffrouw fungeerde, zodat zelfs dat Françaisetje spontaan in de lach schoot. Levin dronk geen wodka, alleen al omdat hij een afkeer van deze Française had, die in zijn ogen louter uit vals haar, poudre de riz en vinaigre de toilette bestond. Hij haastte zich van haar weg als van een onreine plaats. Zijn ziel was nog vol van Kitty en in zijn ogen blonk een glimlach van triomf en geluk.

– Neemt u hier plaats, excellentie, hier zit u rustig, zei een zeer gedienstige, oude, bleke Tataar met brede heupen, waarover de panden van zijn rok wijd uiteenstonden.

– Alstublieft, excellentie, zei hij tegen Levin en hij was, om Stepan Arkadjevitsj een genoegen te doen, ook tegenover diens gast vol attenties.

Hij had in een oogwenk een schoon servet over de ronde tafel gelegd, waarover reeds een tafellaken gespreid was, schoof de met fluweel beklede stoelen bij onder de bronzen wandlamp en bleef toen met zijn servet over de arm en een kaart in de hand vóór Stepan Arkadjevitsj staan in afwachting van diens bestelling.

– Wanneer u wilt, excellentie, er komt zo dadelijk een aparte kamer vrij: vorst Golytsin is er met een dame. Wij hebben juist verse oesters aangekregen.

– Ha! oesters.

Stepan Arkadjevitsj dacht een ogenblik na.

– Zullen wij ons plan dan niet veranderen, Levin? vroeg hij met zijn vinger op het menu. En er sprak ernstige twijfel uit zijn gezicht.

– Is het eerste kwaliteit? Vertel eens.

– Het zijn Flensburgse, excellentie, ze komen niet uit Ostende.

– Dan maar Flensburgse, maar zijn ze vers?

– Wij hebben ze gisteren gekregen.

– Nu, zullen wij dan maar met oesters beginnen en dan ons hele plan veranderen? Wat vind je?

– Het is mij best. Ik heb het liefst vissoep en gruttenpap, maar dat bestaat hier nu eenmaal niet.

– Grutten à la russe? vroeg de Tataar, zich naar Levin overbuigend zoals een kindermeisje zich over een kind buigt.

– Nee, zonder gekheid, ik vind alles best wat jij uitkiest. Ik heb schaatsengereden en ik heb honger. En denk vooral niet, voegde hij eraan toe toen hij de ontstemde uitdrukking op Oblonski’s gezicht zag, dat ik je keuze niet op prijs stel. Ik eet met plezier eens goed.

– O zo! Je mag zeggen wat je wilt, het is toch maar een van de genoegens des levens, zei Stepan Arkadjevitsj. Nu, vooruit dan maar, mijn beste, breng ons oesters, twintig – nee, dat is te weinig, dertig stuks, en dan groentesoep...

– Printanière, viel de Tataar hem in de rede. Maar Stepan Arkadjevitsj gunde hem blijkbaar het genoegen niet de gerechten in het Frans te noemen.

– Groentesoep, versta je. Dan tarbot met dikke saus, dan... roastbeef, en zorg ervoor dat het in orde is. Dan kip en natuurlijk fruit.

De Tataar had zich intussen herinnerd dat het een eigenaardigheid van Stepan Arkadjevitsj was dat hij de gerechten niet bij hun Franse naam wilde noemen en hij viel hem niet meer in de rede, maar hij veroorloofde zich ten slotte toch het genoegen de hele bestelling nu in het Frans te herhalen: «Soupe printanière, tarbot sauce Beaumarchais, poularde à l’estragon, macédoine de fruits...» En meteen, alsof er een veer in hem werkte, klapte hij de ene boekvormige kaart dicht, greep een andere, de wijnkaart, en reikte die Stepan Arkadjevitsj toe.

– Wat zullen we drinken?

– Ik drink wat je maar wilt, alleen niet te veel... Champagne, zei Levin.

– Wat? Nu meteen al? Maar goed, je hebt gelijk. Houd je van een wit zegel?

– Cachet blanc? viel de Tataar in.

– Vooruit, breng ons dat merk dan maar met de oesters en dan zien wij wel verder.

– Zeker, excellentie, en welke tafelwijn wenst u?

– Breng ons Nuits. Nee, een klassieke Chablis is beter.

– Zeker, excellentie. En wenst u uw kaas?

– Goed, ja, Parmezaanse kaas. Of heb jij liever andere?

– Nee, het is mij hetzelfde, antwoordde Levin, niet langer in staat een glimlach te onderdrukken.

En de Tataar haastte zich weg met zijn uitwaaierende rokpanden en kwam vijf minuten later binnendraven met een schaal vol geopende paarlemoeren oesterschelpen en met een fles tussen zijn vingers.

Stepan Arkadjevitsj nam het gesteven servet, stak het boven in zijn vest, legde kalm zijn armen op tafel en begon aan de oesters.

– Niet slecht, zei hij, terwijl hij de glibberige oesters met een zilveren vorkje uit de paarlemoeren schelpen losmaakte en de een na de ander naar binnen werkte. Niet slecht, herhaalde hij, zijn vochtig glanzende ogen nu eens op Levin, dan weer op de Tataar richtend.

Ook Levin at van de oesters, hoewel hij liever wittebrood met kaas had gehad. Maar hij genoot van Oblonski. Zelfs de Tataar, die de kurk van de fles had getrokken en de mousserende drank in de fijne, vergulde glazen geschonken had, keek met een glimlach van voldoening naar Stepan Arkadjevitsj, terwijl hij zijn witte das rechttrok.

– Houd jij niet zo van oesters? vroeg Stepan Arkadjevitsj, zijn glas leegdrinkend. Of heb je zorgen? Vertel eens.

Hij had Levin graag vrolijk gezien. Maar het was niet dat Levin niet vrolijk was; hij had een gevoel van beklemming; met alles wat er in zijn hart leefde, voelde hij zich niet op zijn gemak in dit restaurant, te midden van die kamers, waar met dames gedineerd werd, tussen al dat rumoer en gedraaf. Hij voelde zich gekwetst door heel die omgeving van bronzen beelden, spiegels, gaslicht en Tataarse kelners. Hij vreesde datgene te bezoedelen, waarvan zijn hart zo boordevol was.

– Ik? Ja, ik heb allerlei zorgen, maar bovendien voel ik me hier niet thuis, zei hij. Je kunt je niet voorstellen, wat een barbaarse indruk dit alles op mij als dorpsbewoner maakt, net als de nagels van die heer, die ik vanmorgen bij jou ontmoet heb...

– Ja, ik zag wel dat de nagels van de arme Grinjevitsj je bijzonder boeiden, zei Stepan Arkadjevitsj lachend.

– Ik kan er niet tegen, antwoordde Levin. Denk je mij eens in, probeer het eens te zien van het standpunt van een dorpsbewoner. Wij op het land doen ons best onze handen zo geschikt mogelijk te maken om ermee te werken. Daarom knippen wij onze nagels kort en stropen soms onze mouwen op. Maar hier laten de mensen met opzet hun nagels zo lang mogelijk worden en zij zetten ware schotels aan hun manchetten in plaats van knoopjes, zodat zij totaal niets meer met hun handen kunnen uitvoeren.

Stepan Arkadjevitsj glimlachte vrolijk.

– Ja, dat is een teken dat zij geen ruw werk behoeven te doen. Zij werken met hun hoofd...

– Dat is mogelijk. Maar toch is het vreemd voor me, net zo goed als het vreemd is dat, terwijl wij, mannen van het land, proberen zo vlug mogelijk verzadigd te raken om ons werk te kunnen doen, wij hier, jij en ik, ons best doen dat zo lang mogelijk uit te stellen en daarom oesters eten...

– Natuurlijk doen wij dat, viel Stepan Arkadjevitsj hem in de rede. Maar dat is toch ook het doel van de beschaving: alles tot een genot te maken.

– Als dat het doel is, was ik maar liever een wilde.

– Dat ben je al, jullie Levins zijn allemaal halve wilden.

Levin zuchtte en dacht aan zijn broer Nikolaj. Hij kreeg een pijnlijk gevoel van schuld en fronste zijn voorhoofd, maar Oblonski sneed een ander onderwerp aan dat onmiddellijk al zijn aandacht in beslag nam.

– En hoe is het? Ga je vanavond naar mijn familie toe, naar de Sjtsjerbatski’s? vroeg hij, terwijl hij de lege, tegen elkaar tikkende oesterschelpen van zich afschoof en de kaas naar zich toe trok, en zijn ogen schitterden veelbetekenend.

– Ja, ik ga er zeker heen, antwoordde Levin, hoewel ik de indruk had dat de vorstin mij niet al te hartelijk uitnodigde.

– Ach kom! Wat een onzin! Dat is zo haar manier van doen... Kom, vriend, breng ons nu de soep!... Dat is zo haar manier van doen als grande dame, zei Stepan Arkadjevitsj. Ik kom ook vanavond, maar ik moet eerst naar een zangrepetitie bij gravin Bonina. Ja, natuurlijk ben je een halve wilde. Hoe is het anders te verklaren dat je zo plotseling uit Moskou bent verdwenen? De Sjtsjerbatski’s hebben mij voortdurend naar je gevraagd, alsof ik wat van je afwist. Maar ik weet maar één ding en dat is, dat je altijd wat anders doet dan een ander.

– Ja, zei Levin langzaam en innerlijk diep bewogen, ja, je hebt gelijk, ik ben een wilde. Maar dat blijkt niet uit het feit dat ik ben weggegaan, maar dat ik nu ben teruggekomen...

– O, jij gelukkige! viel Stepan Arkadjevitsj hem in de rede, en hij keek Levin daarbij recht in de ogen.

– Waarom?

– Het is aan het brandmerk dat ik het paard van ras herken, het is aan de ogen dat ik zie wie verliefd is, declameerde Stepan Arkadjevitsj. – Jij hebt alles nog vóór je.

– Jij dan niet meer?

– Nee, al heb ik dan al niet alles achter me, jij hebt nog een toekomst en ik alleen het tegenwoordige en het tegenwoordige... is niet zoals het wezen moet.

– Hoe dat zo?

– Nee, het staat er met mij niet zo goed voor. Maar kom, ik wil het nu niet over mezelf hebben; bovendien kan ik je ook niet alles uitleggen, zei Stepan Arkadjevitsj. Nu, vertel eens, waarom ben je in Moskou gekomen?... Hé, jij daar, ruim dit eens weg! riep hij tegen de Tataar.

– Kun je het niet raden? vroeg Levin en hij keek Stepan Arkadjevitsj aan met ogen, die diep binnenin glansden.

– Ja, maar ik kan er niet over beginnen. Daaraan kun je zien, of ik goed geraden heb of niet, zei Stepan Arkadjevitsj en hij keek Levin met een fijn glimlachje aan.

– Wel, en wat zeg je nu? vroeg Levin met een onzekere stem en hij voelde hoe alle spieren van zijn gezicht strak gespannen waren. Wat denk jij ervan?

Stepan Arkadjevitsj dronk langzaam zijn glas Chablis leeg, terwijl hij Levin aanzag.

– Ik? zei hij, ik zou niets liever willen dan dat! Het zou niet beter kunnen.

– Vergis je je niet? Weet je wel, waar wij het over hebben? vroeg Levin en hij keek zijn vriend strak aan. Denk je dat het kan?

– Ja natuurlijk, waarom niet?

– Nee, denk je werkelijk dat het kan? Nee, zeg nu precies wat je denkt! O, en als ik, als ik word afgewezen...! En daar ben ik zelfs zeker van...

– Waarom denk je dat? vroeg Stepan Arkadjevitsj, glimlachend om Levins opwinding.

– Het lijkt me soms zo. Het zou immers ontzettend zijn, voor mij en voor haar.

– Kom, voor een meisje is zoiets helemaal niet zo erg. Ieder meisje is trots op een huwelijksaanzoek.

– Ja, ieder meisje, maar zij niet.

Stepan Arkadjevitsj glimlachte. Hij kende Levins gevoelens zo goed. Hij wist dat voor hem alle meisjes op de wereld in twee groepen verdeeld waren: tot de ene groep behoorden alle meisjes ter wereld, behalve zij, en die meisjes hadden alle menselijke zwakheden en waren doodgewoon; de andere groep bestond uit haar alleen en zij had geen enkele tekortkoming en was hoog boven al het menselijke verheven.

– Wacht even, neem wat van de saus, zei hij, terwijl hij Levin tegenhield, die de sauskom van zich afschoof.

Levin bediende zich gehoorzaam, maar hij gunde Stepan Arkadjevitsj niet de tijd om te eten.

– Nee, wacht nu, je moet wachten, zei hij. Begrijp toch dat dit een vraag van leven of dood voor mij is. Ik heb er nooit met iemand over gesproken. En ik kan er ook met niemand over spreken dan alleen met jou. Jij en ik zijn wel totaal verschillend: alles is anders, onze smaak, onze opvattingen, maar ik weet dat je mij graag mag en dat je mij begrijpt en daarom mag ik jou zo ontzettend graag. Maar, in godsnaam, wees volkomen eerlijk.

– Ik zeg je precies wat ik denk, zei Stepan Arkadjevitsj met een glimlach. Maar ik zal je nog meer zeggen: mijn vrouw is een heel bijzondere vrouw... Stepan Arkadjevitsj zuchtte bij de gedachte aan zijn verhouding tot zijn vrouw. Hij zweeg even en ging toen verder: Ze is helderziend. Zij doorziet de mensen, meer nog, zij weet wat er gebeuren gaat, vooral waar het een huwelijk betreft. Zij heeft bijvoorbeeld voorspeld dat Brenteln met juffrouw Sjachovskaja zou trouwen. Niemand wilde het geloven, maar het is uitgekomen. En zij is op jouw hand.

– Hoe bedoel je?

– Wel, zij mag je niet alleen graag, maar zij zegt zelfs dat Kitty absoluut je vrouw zal worden.

Bij die woorden kwam er plotseling een stralende glimlach over Levins gezicht, die hem de tranen van ontroering bijna in de ogen deed springen.

– Zegt ze dat! riep hij uit. Ik heb altijd al gezegd dat zij een engel is, die vrouw van je. Kom, nu hebben wij er genoeg over gepraat, zei hij, terwijl hij opstond.

– Best, maar blijf toch zitten.

Maar Levin kon niet blijven zitten. Hij liep tweemaal met zijn besliste stappen het kleine vertrekje op en neer, knipperde met zijn ogen, opdat de tranen niet zichtbaar zouden zijn en ging toen pas naar zijn stoel terug.

– Begrijp toch, zei hij, dat dit geen gewone liefde is. Ik ben wel verliefd geweest, maar dat was iets anders. Dit is niet mijn eigen gevoel, maar een macht buiten mij, die zich van mij heeft meester gemaakt. Ik ben weggegaan, omdat ik meende dat dit onmogelijk was, dat dit een geluk zou zijn, te groot voor deze aarde. Maar ik heb met mijzelf gestreden en ingezien dat een leven zonder dit voor mij geen waarde heeft. En nu moet het beslist worden...

– Waarom ben je toch weggegaan?

– Ach, houd op! Ach, ik heb zoveel gedachten! Er is zoveel te vragen! Luister eens. Je kunt je niet voorstellen, wat je voor me gedaan hebt door dit te zeggen. Ik ben zo gelukkig dat ik er slecht door ben geworden. Ik ben alles, al het andere vergeten. Ik heb vandaag gehoord dat mijn broer Nikolaj... je weet wel – dat hij weer hier is... ik was hem ook vergeten. Ik heb het gevoel dat hij ook gelukkig moet zijn. Dit is een soort waanzin. Maar één ding is vreselijk... Jij bent getrouwd, jij kent dat gevoel dus... het is verschrikkelijk dat wij, die al ouder zijn en al van alles achter ons hebben... geen liefde, maar zonden... plotseling een zuiver, onschuldig wezen naderen. Dat is ontzettend en dan moet je je wel onwaardig voelen.

– Kom, zoveel zonden heb jij niet bedreven.

– Ach, toch wel, zei Levin, toch zie ik met afkeer op mijn leven terug. «Het doet mij huiveren, ik veroordeel en vervloek het en stort er bittere tranen over...» zegt het gebed. Ja, zo is het.

– Wat wil je, zo is de wereld nu eenmaal, zei Stepan Arkadjevitsj.

– Er is één troost, die, waarover het gebed spreekt, waarvan ik altijd zoveel heb gehouden: «Vergeef mij, niet omdat ik het verdien, maar uit barmhartigheid.» Zo alleen kan ook zij mij vergeven.

==

==

11

==

Levin dronk zijn glas leeg en zij zwegen een ogenblik.

– Eén ding moet ik je nog zeggen. Ken je Vronski? vroeg Stepan Arkadjevitsj.

– Nee, ik ken hem niet. Waarom vraag je dat?

– Breng nog een fles, zei Stepan Arkadjevitsj tegen de Tataar, die de glazen weer vulde en om hen heen bleef draaien, juist nu zij hem niet nodig hadden. – Je moet weten wie Vronski is, omdat hij een van je mededingers is.

– Wie is die Vronski? vroeg Levin en zijn kinderlijk stralend gezicht, waar Oblonski met zoveel plezier naar zat te kijken, werd plotseling grimmig en onaangenaam.

– Vronski is een van de zoons van graaf Kirill Pavlovitsj Vronski en behoort tot de besten van de Petersburgse jeunesse dorée. Ik heb hem in Tver leren kennen, toen ik daar in dienst was en hij er voor het werven van rekruten kwam. Hij is schatrijk en knap van uiterlijk, heeft veel connecties, is vleugeladjudant en bovendien een bijzonder aardige, beste kerel. En zelfs meer dan alleen maar aardig. Ik heb hier in Moskou gemerkt dat hij ook heel ontwikkeld is en een zeer goed verstand heeft. Het is een man, die het ver zal brengen.

Levin fronste zijn voorhoofd en zweeg.

– Kort nadat je weg was, is hij ten tonele verschenen, en volgens mij is hij tot over zijn oren op Kitty verliefd, en je begrijpt dat haar moeder...

– Neem mij niet kwalijk, maar ik begrijp niets, zei Levin en hij trok somber zijn wenkbrauwen samen. Hij dacht onmiddellijk weer aan zijn broer Nikolaj en hoe onaardig het van hem was dat hij hem had kunnen vergeten.

– Kom, kom, zei Stepan Arkadjevitsj met een glimlach en hij raakte Levins hand even aan. Ik heb je gezegd wat ik weet en ik zeg je nog eens, ik geloof dat jij, voor zover je dat kunt weten bij zo’n subtiele kwestie, de meeste kans hebt.

Levin wierp zich in zijn stoel achterover, zijn gezicht was bleek.

– Maar ik zou je toch aanraden zo gauw mogelijk een beslissing te nemen, vervolgde Oblonski terwijl hij Levins glas bijschonk.

– Nee, dank je, ik drink niet meer, zei Levin en schoof het glas van zich af. Ik zou dronken worden... Nu, en hoe staat het met jou? ging hij voort, omdat hij van onderwerp wilde veranderen.

– Nog één woord: ik raad je aan in ieder geval zo gauw mogelijk een besluit te nemen. Spreek er vandaag nog niet over, zei Stepan Arkadjevitsj. Ga er morgenochtend heen en doe een ouderwets aanzoek en God zij met je...

– Zeg, je wilde immers nog eens bij me komen jagen? Kom dan dit voorjaar, zei Levin.

Het speet hem nu hevig dat hij er met Stepan Arkadjevitsj over begonnen was. Zijn eigen bijzondere gevoel was tenietgedaan door dit gesprek over het mededingen van de een of andere Petersburgse officier, door de veronderstellingen en raadgevingen van Stepan Arkadjevitsj.

Stepan Arkadjevitsj glimlachte. Hij begreep, wat er in Levin omging.

– Ja, ik kom zeker eens, zei hij. Ja kerel, de vrouwen zijn de as waar alles om draait. Met mij staat het er slecht voor, heel slecht zelfs. En allemaal door de vrouwen. Zeg jij nu eens eerlijk je mening, vervolgde hij. Hij haalde een sigaar tevoorschijn en legde zijn ene hand om zijn glas. Geef mij eens raad.

– Waarin dan?

– Wel, neem eens aan dat je getrouwd bent, dat je van je vrouw houdt, maar dat je je door een andere vrouw laat meeslepen...

– Neem mij niet kwalijk, maar zoiets begrijp ik absoluut niet, alsof... net zomin als ik me zou kunnen indenken dat ik nu, nu ik genoeg gegeten heb, een broodje zou stelen bij de bakker.

Stepan Arkadjevitsj ogen blonken nog meer dan anders.

– Waarom niet? Een broodje kan soms zo heerlijk geuren dat je de verleiding eenvoudig niet kunt weerstaan.

==

Himmlisch ist’s, wenn ich bezwungen

Meine irdische Begier;

Aber doch wenn’s nicht gelungen,

Hatt’ ich auch recht hübsch Plaisir!

==

Stepan Arkadjevitsj glimlachte fijntjes bij deze woorden en ook Levin moest wel glimlachen.

– Ja, maar nu zonder gekheid, vervolgde Oblonski. Denk je eens in, een lieve, zachte vrouw, met een hart vol liefde, arm, eenzaam, die alles geofferd heeft. En als het eenmaal gebeurd is, moet je haar dan in de steek laten? Zeker, je moet elkaar niet meer zien om het leven in je gezin niet onmogelijk te maken, maar mag je dan geen medelijden met haar hebben, voor haar zorgen en haar lot wat verzachten?

– Je moet het mij niet kwalijk nemen, maar je weet, voor mij zijn er twee soorten vrouwen... of nee... beter gezegd: er zijn vrouwen en er zijn... Gevallen vrouwen, die bekoorlijk waren, heb ik nog nooit gezien en zal ik ook nooit zien. Van zulke schepsels als dat opgeverfde Françaisetje met haar krullen daar bij het buffet heb ik eenvoudig een afkeer en van alle gevallen vrouwen heb ik het ook.

– En die uit het Evangelie?

– Ach, houd op! Christus zou die woorden nooit gesproken hebben, als Hij geweten had, hoe ze misbruikt zouden worden. Iedereen haalt van het hele Evangelie altijd alleen deze woorden aan. Maar goed, ik zeg niet wat ik denk, maar wat ik voel. Ik heb een afkeer van gevallen vrouwen. Jij bent bang voor spinnen en ik voor die vuiligheid. Jij hebt natuurlijk nooit spinnen bestudeerd en je kent hun gewoonten niet, met mij is het net zo.

– Jij hebt gemakkelijk praten. Je doet als die mijnheer bij Dickens, die met zijn linkerhand alle moeilijke problemen over zijn rechterschouder wierp. Maar het ontkennen van een feit geeft geen oplossing. Wat moet ik doen, zeg mij wat ik doen moet! Je vrouw begint al wat ouder te worden en je bent zelf nog vol levenslust. Voor je het weet voel je dat je je vrouw niet meer liefhebt, hoeveel achting je ook voor haar koestert. En dan opeens komt de liefde over je en je bent verloren, volkomen verloren! zei Stepan Arkadjevitsj in sombere wanhoop.

Levin begon te lachen.

– Ja, heus, dan ben je verloren, herhaalde Oblonski. Maar wat moet je eraan doen?

– Geen broodjes stelen.

Stepan Arkadjevitsj schoot in de lach.

– O, moralist! Maar begrijp dan toch, het gaat om twee vrouwen: de één kan alleen aanspraak maken op haar rechten, dat is je liefde, die je haar niet geven kunt; de ander offert je alles en vraagt niets. Wat moet je dan doen? Zeg eens. Het is werkelijk een drama.

– Wanneer je precies wilt weten hoe ik hierover denk, dan zeg ik je dat er volgens mij geen sprake is van een drama. En wel, omdat de liefde... de beide soorten liefde, die Plato onderscheidt in zijn Symposion, je weet wel, omdat die beide soorten een toetssteen zijn voor de mens. Sommigen begrijpen alleen de ene, anderen de andere soort. En degenen, die alleen de niet-platonische liefde kennen, kennen geen drama. Er bestaat geen drama bij die liefde. Ik dank u vriendelijk voor het genotene en ik heb de eer u te groeten. Dat is het hele drama. En bij de platonische liefde kan er geen sprake zijn van een drama, omdat daarbij alles helder en zuiver is, omdat...

Op dat ogenblik dacht Levin opeens aan zijn eigen zonden en aan zijn innerlijke strijd. En onverwacht voegde hij eraan toe:

– Ach ja, het is ook best mogelijk dat je gelijk hebt, dat is heel goed mogelijk... Maar ik weet het niet, nee, ik weet het niet.

– Ja, zie je, zei Stepan Arkadjevitsj, jij bent een kerel uit één stuk. Dat is een voordeel en een tekort. Je hebt een enkelvoudig karakter en je zou willen dat het hele leven uit enkelvoudige verschijnselen bestond, maar dat is niet zo. Je hebt minachting voor een overheidsbetrekking, omdat je vindt dat het werk altijd aan een doel moet beantwoorden, en dat gebeurt niet. Je vindt dat de bezigheden van een mens altijd zin moeten hebben, dat liefde en huwelijk een en hetzelfde moeten zijn, maar dat is niet zo. De hele veelvormigheid, de bekoring, de schoonheid van het leven bestaat juist uit licht en schaduw.

Levin zuchtte en gaf geen antwoord. Hij had zijn eigen gedachten en luisterde niet naar Oblonski.

En plotseling beseften zij beiden dat, ook al waren zij vrienden, ook al hadden zij samen gegeten en wijn gedronken, iets wat hen toch nader tot elkaar had moeten brengen, zij toch ieder hun eigen gedachten hadden en dat de belangen van de een de ander niet raakten. Oblonski kende dit gevoel van verwijdering na een gemeenschappelijke maaltijd en hij wist, wat hij in zo’n geval doen moest.

– De rekening! riep hij en hij liep de aangrenzende zaal in, waar hij meteen een kennis, een adjudant ontmoette, met wie hij een gesprek begon over een toneelspeelster en haar minnaar. En al pratend voelde hij hoe hij herademde na het gesprek met Levin, die altijd een grote geestelijke en morele inspanning van hem vergde.

Toen de Tataar een rekening van zesentwintig roebel en nog enige kopeken aanbood, waar de fooi dan nog bijkwam, schonk Levin geen aandacht aan zijn aandeel van veertien roebel, terwijl een dergelijke som hem als man van buiten anders ontzet zou hebben, maar hij betaalde en reed naar huis om zich te verkleden en dan naar de Sjtsjerbatski’s te gaan, waar zijn lot beslist zou worden.

==

==

12

==

Vorstin Kitty Sjtsjerbatskaja was achttien jaar oud. Het was de eerste winter dat zij uitging. Haar succes was groter dan dat van haar beide oudere zusters en groter dan haar moeder verwacht had. Niet alleen waren bijna alle jongemannen, die de Moskouse bals bezochten, op Kitty verliefd, maar er deden zich die eerste winter al twee ernstige pretendenten voor: Levin en, dadelijk na zijn vertrek, graaf Vronski.

Levins komst in het begin van de winter, zijn herhaalde bezoeken en zijn onmiskenbare liefde voor Kitty waren aanleiding tot de eerste ernstige gesprekken tussen Kitty’s ouders over de toekomst van hun dochter en tot onenigheid tussen hen. De vorst was op Levins hand en zei dat hij zich geen beter echtgenoot voor Kitty kon wensen. Maar de vorstin zei met die typisch vrouwelijke gewoonte om de kern van de zaak te ontwijken dat Kitty nog veel te jong was, dat Levin door niets had laten blijken dat hij ernstige voornemens had, dat Kitty niet veel voor hem voelde en meer van die aard, maar de werkelijke reden noemde zij niet: dat zij op een betere partij voor haar dochter wilde wachten, dat Levin haar niet sympathiek was en dat zij hem niet begreep. Toen Levin zo onverwacht naar zijn landgoed vertrok, voelde de vorstin zich opgelucht en ze zei triomfantelijk tegen haar man: – Zie je wel, dat ik gelijk had! En toen Vronski verscheen, was haar vreugde nog groter en werd zij in haar overtuiging gesterkt, dat Kitty niet alleen een goed maar zelfs een schitterend huwelijk zou doen.

In de ogen van de moeder waren Levin en Vronski niet met elkaar te vergelijken. Zij had iets tegen Levins zonderlinge, uitdagende opvattingen, tegen zijn onhandigheid in de omgang, die volgens haar uit trots voortkwam, en zijn levenswijze op het land, waar hij zich alleen met de boeren en het vee bezighield en die in haar ogen barbaars was. Zij was er ook allerminst over te spreken dat hij, verliefd als hij was op haar dochter, anderhalve maand bij hen aan huis kwam en voortdurend op iets scheen te wachten, alsof hij bang was dat een huwelijksaanzoek een al te grote eer voor hen zou zijn en dat hij niet begreep dat hij, wanneer hij zo dikwijls bij een huwbaar jong meisje op bezoek kwam, verplicht was zich uit te spreken. En toen was hij plotseling, zonder een woord te zeggen, van het toneel verdwenen. «Het is maar goed dat hij zo weinig aantrekkelijks heeft, dat Kitty niet verliefd op hem is geworden», dacht de moeder.

Vronski voldeed evenwel aan al haar eisen: hij was rijk, ontwikkeld, aanzienlijk, zou waarschijnlijk een schitterende militaire carrière aan het hof maken en was een zeer innemend man. Men kon niet beter wensen.

Vronski maakte Kitty op de bals openlijk het hof, danste met haar en kwam bij haar aan huis, dus kon men niet twijfelen aan de ernst van zijn bedoelingen. Maar niettemin bracht de moeder die gehele winter in onrust en opwinding door.

De vorstin zelf was een jaar of dertig geleden door bemiddeling van een tante in het huwelijk getreden. De kandidaat, over wie men van tevoren alle inlichtingen had ingewonnen, kwam hun een bezoek brengen, nam het jonge meisje, naar wier hand hij wilde dingen, in ogenschouw en werd ook zelf met een kritisch oog bekeken. De bemiddelende tante hoorde van beide partijen, hoe de indruk geweest was en bracht dit aan de andere partij over. De indruk was goed geweest. Toen werd op een vooruit bepaalde dag aan de ouders het aanzoek gedaan en door hen aangenomen. Alles ging zo eenvoudig en gemakkelijk mogelijk. Tenminste, zo leek het de vorstin. Maar bij haar eigen dochters deed zij de ervaring op dat deze schijnbaar zo gewone zaak, een dochter uit te huwelijken, helemaal niet zo eenvoudig en gemakkelijk was. Hoeveel angsten had zij uitgestaan, wat had zij getobd en gepiekerd, wat een geld uitgegeven en hoeveel meningsverschillen met haar man uitgevochten, voordat haar beide oudste dochters Darja en Natalie getrouwd waren! En nu, nu ook de jongste haar entree in de wereld maakte, onderging zij weer dezelfde angsten, dezelfde twijfel, en de onenigheid tussen haar en haar man was zelfs nog groter. De oude vorst was, gelijk alle vaders, zeer gesteld op de eervolle, onbesproken naam van zijn dochters. Hij was belachelijk jaloers waar het hen betrof, en vooral nu het om Kitty, zijn lieveling ging. Ieder ogenblik maakte hij zijn vrouw een scène, dat zij haar dochter compromitteerde. De vorstin was hieraan gewend geraakt toen het om de twee oudste meisjes ging, maar zij voelde dat er nu meer aanleiding voor de overdreven bezorgdheid van de vorst bestond. Zij zag hoe er de laatste tijd veel was veranderd in de omgangsvormen, hoe de plichten van de moeder nog waren verzwaard. Zij zag hoe Kitty’s leeftijdgenoten allerlei clubjes vormden, lezingen bezochten, ongedwongen met mannen omgingen, alleen door de stad reden, dikwijls geen révérence meer maakten en – wat het voornaamste was – er vast van overtuigd waren dat het hun zaak was zich een echtgenoot te kiezen en niet die van hun ouders. – Je wordt tegenwoordig niet meer uitgehuwelijkt, zoals vroeger, dachten en zeiden al die jonge meisjes en zelfs alle oudere mensen. Maar hoe het tegenwoordig dan wel ging, dat kon niemand de vorstin vertellen. De Franse gewoonte dat de ouders over het lot van hun kinderen beslissen, had in Rusland geen ingang gevonden en werd algemeen veroordeeld. De Engelse gewoonte om de meisjes absoluut vrij te laten, was ook niet overgenomen en was bovendien een onmogelijkheid in de Russische samenleving. Het Russische gebruik van huwelijksbemiddeling werd onzinnig gevonden en iedereen maakte er zich vrolijk over, ook de vorstin zelf. Maar welke andere gedragslijn de dochters dan moesten volgen, dat kon niemand zeggen. Allen met wie de vorstin deze kwestie besprak, zeiden hetzelfde: – Mijn hemel, het wordt nu toch hoog tijd dat verouderde gebruik op te geven. Het zijn toch de jonge mensen zelf, die een huwelijk aangaan en niet de ouders. Men moet hen hun gang laten gaan, zoals zij dat zelf willen. Maar zij, die geen dochters hadden, hadden gemakkelijk praten. De vorstin besefte echter dat haar dochter bij deze vrije omgangsmanieren heel goed verliefd zou kunnen worden op iemand, die er niet aan dacht haar te trouwen, of op iemand, die als echtgenoot niet deugde. En hoe men de vorstin ervan trachtte te overtuigen dat jonge mensen tegenwoordig zelf over hun lot moesten beslissen, zij kon het maar niet geloven, evenmin als zij ooit zou kunnen geloven dat er eens een tijd zou kunnen komen, waarin een geladen pistool het beste speelgoed voor een kind van vijf jaar zou zijn. En daarom maakte de vorstin zich over Kitty nog veel meer zorgen dan vroeger over haar oudste dochters.

Nu vreesde zij weer dat Vronski Kitty alleen maar het hof maakte en verder niet. Zij zag dat haar dochter reeds verliefd op hem was, maar zij troostte zich met de gedachte dat hij een man van eer was en zoiets zeker nooit doen zou. Maar tegelijk wist zij, hoe gemakkelijk het was bij die vrije omgang van tegenwoordig een jong meisje het hoofd op hol te brengen en hoe lichtvaardig mannen daar in het algemeen over dachten. De vorige week had Kitty haar moeder het gesprek verteld dat zij tijdens een mazurka met Vronski gevoerd had. Dat gesprek had de moeder enigszins gerustgesteld, maar werkelijk gerust kon zij toch niet zijn. Vronski had Kitty gezegd dat zijn broer en hij zó gewend waren alles te doen wat hun moeder wilde dat zij nooit een gewichtig besluit namen zonder haar eerst om raad te vragen. – En nu verwacht ik tot mijn grote vreugde mijn moeder uit Petersburg hier, had hij gezegd.

Kitty vertelde dit zonder aan deze woorden verder enige betekenis te hechten. Maar haar moeder vatte het anders op. Zij wist dat de oude dame iedere dag verwacht werd; zij wist dat zij verheugd zou zijn over de keuze van haar zoon en het verwonderde haar dat hij geen huwelijksaanzoek deed, uit vrees zijn moeder te grieven. Zij wenste dit huwelijk echter zo vurig en verlangde vooral zo naar het eind van haar zorgen, dat zij er toch vast in geloofde. Hoeveel verdriet de wanhopige toestand van haar oudste dochter Dolly, die op het punt stond haar man te verlaten, haar ook deed, toch was het de opwinding over de ophanden zijnde beslissing over het lot van haar jongste, die op het ogenblik al haar aandacht in beslag nam. En vandaag had Levins komst haar weer een nieuwe schrik bezorgd. Zij vreesde dat haar dochter, die, zoals zij meende, vroeger wel voor Levin gevoeld had, misschien uit al te grote eerlijkheid Vronski zou afwijzen en dat in het algemeen Levins komst de gehele kwestie, die nu zo goed als opgelost was, in de war zou kunnen brengen en vertragen.

– Vertel eens, is hij al lang hier? vroeg de vorstin, op Levin doelend, terwijl zij met Kitty naar huis reed.

– Hij is vandaag gekomen, maman.

– Ik zou je één ding willen zeggen... begon de vorstin en Kitty begreep aan de ernstige, enigszins opgewonden uitdrukking van haar moeders gezicht, wat er zou komen.

– Moeder, zei ze blozend, terwijl zij zich snel naar haar toe wendde – alstublieft, praat u daar niet over, ik weet het al, ik weet het allemaal al.

Zij wenste hetzelfde als haar moeder, maar zij voelde zich gekwetst door haar moeders beweegredenen.

– Ik wilde je alleen maar zeggen dat nu je de één hoop hebt gegeven...

– Moeder, lieve moeder, in ’s hemelsnaam, praat er niet over. Ik vind het zo vreselijk om erover te praten.

– Goed, dan zal ik het niet doen, zei haar moeder, toen zij tranen in Kitty’s ogen zag. Alleen nog één ding, lieve kind: je hebt me beloofd dat je geen geheimen voor mij zult hebben. Beloof je me dat nog altijd?

– Ja, moeder, ja, natuurlijk, antwoordde Kitty en blozend zag zij haar moeder aan. Maar ik heb u nu niets te zeggen. Ik... ik... ook als ik zou willen, zou ik niet weten wat ik zou moeten zeggen en hoe... ik weet het niet.

«Nee, met zulke ogen kun je geen onwaarheid spreken», dacht haar moeder en zij glimlachte om de opwinding en het geluk van haar dochter. Zij glimlachte, omdat het het arme kind zoiets geweldigs en ongewoons toescheen wat er nu in haar omging.

==

==

13

==

Kitty had na het middagmaal en vóór de avond viel hetzelfde gevoel dat een jonge krijgsman heeft voor het begin van de strijd. Haar hart bonsde en zij kon nergens haar aandacht bij bepalen.

Zij besefte dat deze avond, waarop de beide rivalen elkaar voor het eerst zouden ontmoeten, beslissend voor haar gehele leven zou zijn. Telkens weer stelde zij zich hen voor, nu eens ieder afzonderlijk, dan weer beiden tegelijk. Wanneer zij aan het verleden dacht, gaf de herinnering aan haar verhouding tot Levin haar een prettig gevoel van vreugde en van vertedering. De herinnering aan haar kinderjaren en aan Levins vriendschap voor haar gestorven broer verleende een bijzondere, poëtische bekoring aan die verhouding. Zijn liefde voor haar, waarvan zij vast overtuigd was, vleide en verheugde haar. Haar hart was licht en blij, wanneer zij aan hem dacht. De gedachte aan Vronski echter had altijd iets pijnlijks voor haar, hoewel hij toch in hoge mate een rustig, beschaafd man van de wereld was. Het was alsof er iets onwaars in school, niet in hem – hij was zo eenvoudig en innemend – maar in haarzelf, terwijl zij zich tegenover Levin volkomen open en onbevangen voelde. Maar aan de andere kant, wanneer zij dacht aan een toekomst met Vronski, zag zij een schitterend verschiet vol geluk, terwijl een toekomst met Levin zo vaag leek en als in nevelen gehuld.

Zij liep naar boven om zich te verkleden en merkte tot haar vreugde, toen zij in de spiegel keek, dat zij een van haar goede dagen had en over al haar krachten beschikte, iets wat zij juist nu zo nodig had. Zij voelde zich in staat haar uiterlijke kalmte te bewaren en zich vrij en ongedwongen te bewegen.

Om halfacht, toen zij juist de salon was binnengegaan, werd Konstantin Levin door een lakei aangediend. De vorstin was nog op haar kamer en ook de vorst was nog niet aanwezig. «Het is dus zo», dacht Kitty en al haar bloed stroomde naar haar hart. Zij schrok van haar eigen bleekheid, toen zij een blik in de spiegel wierp.

Zij wist nu zeker dat hij vroeger was gekomen om haar alleen te vinden en haar ten huwelijk te vragen. En toen pas zag zij alles voor het eerst in een geheel ander, nieuw licht. Nu eerst begreep zij dat de vraag niet haar alleen raakte, de vraag met wie zij gelukkig zou zijn en wie zij lief zou hebben, maar dat zij op dit ogenblik een man, wie ze een warm hart toedroeg, verdriet zou moeten doen. Groot verdriet... En waarom? Omdat hij haar liefhad, verliefd op haar was. Maar het kon niet anders, het moest zo zijn.

«Mijn God, moet ik het hem werkelijk zelf zeggen?» dacht zij. «Zou ik hem werkelijk kunnen zeggen dat ik hem niet liefheb? Maar dat is niet zo. Maar wat moet ik dan zeggen? Moet ik zeggen dat ik een ander liefheb? Nee, dat kan ik niet. Ik ga weg, ja, ik ga weg!»

Zij was al dicht bij de deur, toen zij zijn voetstappen hoorde. «Nee, dat is niet eerlijk. Waarom zou ik bang zijn? Ik heb niets verkeerds gedaan. Wat moet, dat moet! Ik zal het hem eerlijk zeggen. Tegenover hem kan dat toch niet moeilijk zijn. Daar is hij!» zei ze in gedachten, toen zij zijn krachtige, wat schuchtere gestalte zag en zijn schitterende, strak op haar gevestigde ogen. Zij zag hem recht aan, alsof zij hem smeken wilde haar te sparen en gaf hem een hand.

– Ik kom geloof ik, niet gelegen, ik ben te vroeg, zei hij, de lege salon rondkijkend. Toen hij zag dat het was zoals hij het zich gewenst had en dat hem nu niets meer in de weg stond om zich uit te spreken, kreeg zijn gezicht een grimmige uitdrukking.

– O, nee, zei Kitty en ze ging bij de tafel zitten.

– Maar ik heb dit juist gewild om u alleen te treffen, begon hij, terwijl hij bleef staan en haar niet aankeek, om de moed niet te verliezen.

– Maman komt dadelijk, zij was gisteren erg moe. Gisteren...

Zij praatte zonder te weten wat haar lippen zeiden en zij bleef hem aanzien met haar warme, smekende blik.

Hij zag haar aan; zij bloosde en zweeg.

– Ik heb u gezegd dat ik niet wist of ik lang zou blijven... dat dat van u afhing.

Steeds dieper en dieper boog zij haar hoofd, zelf niet meer wetend wat zij antwoorden zou op wat er komen ging.

– Dat dat van u afhing, herhaalde hij. Ik wilde zeggen... ik wilde zeggen... Ik ben in Moskou gekomen... om... Word mijn vrouw! zei hij, zonder te beseffen wat hij zei, maar toen hij voelde dat het vreselijke nu uitgesproken was, hield hij op en keek naar haar.

Zij haalde zwaar adem en zag hem niet aan. Verrukking overweldigde haar. Haar hart was vol geluk. Nooit had zij verwacht dat de bekentenis van zijn liefde een zo diepe indruk op haar zou maken. Maar het duurde slechts een ogenblik. Zij dacht aan Vronski. Zij sloeg haar heldere, eerlijke ogen naar Levin op en zei snel, toen zij zijn wanhopig gezicht zag:

– Het kan niet... vergeef mij.

Hoe nabij was zij hem een ogenblik geleden nog geweest, hoe vol betekenis voor zijn leven! En hoe ver en vreemd was zij hem nu!

– Het had niet anders gekund, zei hij, zonder haar aan te zien. Hij boog en wilde gaan.

==

==

14

==

Maar op dat ogenblik trad de vorstin binnen. Zij schrok, toen zij hen samen alleen zag en bemerkte, hoe ontdaan hun gezichten waren. Levin boog voor haar en zei geen woord. Kitty zweeg en sloeg haar ogen niet op. «Goddank, zij heeft hem afgewezen», dacht haar moeder en de gewone, vriendelijke glimlach, waarmee zij elke donderdag haar gasten verwelkomde, gleed over haar gelaat. Zij ging zitten en vroeg Levin naar zijn leven op het land. Hij nam weer plaats en wachtte op de komst der andere gasten om ongemerkt te kunnen verdwijnen.

Een minuut of vijf later trad gravin Nordstone binnen, een vriendin van Kitty, die de vorige winter getrouwd was.

Het was een magere, ziekelijke, nerveuze vrouw met schitterende, zwarte ogen en een gelige huidskleur. Zij hield veel van Kitty en haar liefde voor haar openbaarde zich, zoals dat altijd bij de vriendschap van getrouwde vrouwen voor jonge meisjes gaat, in de wens Kitty een huwelijk te zien aangaan dat aan haar eigen opvatting van geluk beantwoordde. Zij wilde Kitty aan Vronski uithuwelijken. Levin, die zij in het begin van de winter dikwijls bij hen had ontmoet, was haar nooit sympathiek geweest. Wanneer zij hem ontmoette, was het altijd haar geliefkoosde bezigheid zich vrolijk over hem te maken.

– Ik mag dat wel, wanneer hij van uit zijn grote hoogte op mij neerziet, of wanneer hij zijn intelligent gesprek met mij afbreekt, omdat ik te dom ben, of wanneer hij minzaam tot mij afdaalt. Ja, ik mag het wel als hij tot mij afdaalt! Ik ben blij dat hij mij niet kan uitstaan, zei ze over hem.

Zij had gelijk: Levin kon haar inderdaad niet uitstaan en minachtte haar juist om datgene, waarop zij trots was en waarop zij zich liet voorstaan, om haar nervositeit, haar verfijnde minachting en onverschilligheid voor alles, wat eenvoudig en gewoon was.

Tussen gravin Nordstone en Levin was die verhouding gegroeid die in de uitgaande wereld niet zelden voorkomt, de verhouding tussen twee mensen, die uiterlijk vriendschappelijk met elkaar omgaan, maar elkaar zo diep verachten dat zij elkaar nooit au sérieux nemen en de een zich door de ander zelfs nooit beledigd voelt.

Gravin Nordstone schoot dadelijk op Levin af.

– Ah, Konstantin Dmitritsj! Hebt u zich weer eens in ons verdorven Babylon gewaagd? zei ze, terwijl zij hem haar kleine, gele hand reikte en hem eraan herinnerde, hoe hij in het begin van de winter eens gezegd had dat Moskou een soort Babylon was. Is Babylon zo vooruitgegaan of bent u er zoveel slechter op geworden? voegde zij eraan toe en zij zag met een spottend lachje naar Kitty om.

– Ik voel me bijzonder gevleid, gravin, dat u mijn woorden zo goed hebt onthouden, antwoordde Levin, die zijn zelfbeheersing herwonnen had en onmiddellijk zijn gewone spottend-vijandige toon tegenover haar hervond. Ze maken blijkbaar diepe indruk op u.

– Ja, natuurlijk! Ik schrijf alles op. En Kitty, heb je weer schaatsengereden...?

En zij begon een gesprek met Kitty. Hoe weinig beleefd het ook zou zijn nu weg te gaan, toch wilde Levin liever onbeleefd zijn dan de hele avond blijven en Kitty zien, die soms even naar hem keek, maar zijn blik vermeed. Hij wilde opstaan, maar de vorstin merkte zijn zwijgen op en wendde zich tot hem.

– Bent u van plan lang in Moskou te blijven? U bent, meen ik, lid van het Zemstvo en u zult dus wel niet zo veel tijd hebben.

– Nee, vorstin, ik ben geen lid meer, antwoordde hij. Ik ben hier maar voor een paar dagen.

«Er is iets vreemds met hem» dacht gravin Nordstone, terwijl zij naar zijn ernstig, streng gezicht keek. «Hij laat zich vandaag niet tot zijn geliefde uiteenzettingen verleiden, maar ik zal hem toch eens uit zijn tent lokken. Ik houd hem zo ontzettend graag voor de gek in het bijzijn van Kitty. Vooruit.»

– Konstantin Dmitritsj, begon zij, zoudt u mij hier eens een verklaring voor willen geven, u bent met al zulk soort dingen zo goed op de hoogte. Op ons landgoed in het gouvernement Kaloega hebben de boeren en hun vrouwen alles verdronken wat zij hadden en nu kunnen zij ons niet betalen. Wat moeten wij daar nu van denken? U bent toch altijd zo vol lof over de boeren?

Op dat ogenblik kwam er nog een dame de salon binnen en Levin stond op.

– Het spijt mij, gravin, maar daar weet ik niets van en ik heb er geen oordeel over, zei hij en hij keek naar een officier, die achter de dame de kamer binnentrad.

«Dat moet Vronski zijn» dacht Levin en hij zag Kitty aan, ter bevestiging. Zij had Vronski al gezien en wierp een snelle blik op Levin. En door die blik van haar onwillekeurig stralende ogen begreep Levin dat zij deze man liefhad, wist hij het even zeker als wanneer zij het hem in woorden had gezegd. Wat zou het voor een man zijn? Of het juist was of niet, Levin moest nu wel blijven, hij wilde weten wat voor een man het was, die zij liefhad.

Er zijn mensen, die onmiddellijk klaar staan om in hun mededinger die hun, op welk gebied dan ook de loef afsteekt alle goeds te loochenen en alleen maar het slechte in hem te zien. Anderen daarentegen wensen in hem juist die eigenschappen te ontdekken, waardoor hij de overhand heeft behaald en zoeken met een van pijn ineenkrimpend hart alleen het goede in hem. Levin behoorde tot deze laatsten, maar het viel hem niet moeilijk iets goeds en aantrekkelijks in Vronski te ontdekken. Het viel onmiddellijk op. Vronski was een niet grote, stevig gebouwde, donkerblonde man met een goedhartig, knap, buitengewoon rustig, zelfverzekerd gezicht. Alles aan hem, van zijn donker kort geknipt haar en zijn gladde, pas geschoren kin tot aan zijn goed zittende, fonkelnieuwe uniform, alles was eenvoudig en tegelijkertijd elegant. Vronski liet de dame voorgaan, trad toen zelf op de vorstin toe en daarna op Kitty.

Terwijl hij op haar toe ging, kregen zijn mooie ogen een buitengewoon tedere glans en met een nauwelijks merkbare, gelukkige, en bescheiden triomferende glimlach (naar het Levin toescheen) boog hij voorzichtig en eerbiedig voor haar en stak haar zijn kleine, brede hand toe.

Nadat hij het gezelschap begroet had en met ieder enige woorden had gewisseld, ging hij zitten, zonder Levin, die hem geen ogenblik uit het oog verloor, te hebben aangekeken.

– Laat mij u aan elkaar voorstellen, zei de vorstin, zich tot Levin richtend, Konstantin Dmitritsj Levin, graaf Aleksej Kirillovitsj Vronski.

Vronski stond op, keek Levin vriendelijk aan en drukte hem de hand.

– Ik had deze winter, geloof ik, met u zullen dineren, zei hij met zijn eenvoudige, open glimlach, maar u bent toen onverwacht naar uw landgoed teruggegaan.

– Konstantin Dmitritsj haat en veracht de stad en ons stedelingen, zei gravin Nordstone.

– Mijn woorden moeten wel grote indruk op u maken dat u ze zo goed onthoudt, antwoordde Levin en hij kleurde, daar het hem te binnen schoot dat hij dit zojuist al gezegd had.

Vronski zag Levin en gravin Nordstone aan en glimlachte.

– Woont u altijd op het land? vroeg hij. Het moet er ’s winters wel vervelend zijn, dunkt mij.

– Het is niet vervelend wanneer men zijn werk heeft en ik verveel mij nooit, ook niet als ik alleen ben, antwoordde Levin scherp.

– Ik houd van het leven buiten, zei Vronski, die Levins toon had opgemerkt, maar deed alsof hij niets merkte.

– Maar ik hoop toch, graaf, dat u er nooit toe zult besluiten voor altijd buiten te gaan wonen, zei gravin Nordstone.

– Ik weet het niet, ik ben er nooit lang geweest. Ik heb eens een vreemde ervaring opgedaan, vervolgde hij. Nooit heb ik zo’n heimwee gehad naar het land, naar het Russische dorp met zijn boeren op bastschoenen, als toen ik eens een winter met mijn moeder in Nice was. Nice zelf is saai, zoals u weet. En ook in Napels en Sorrento moet men niet te lang blijven. En juist daar wordt men dan sterk aan Rusland herinnerd, vooral aan het leven op het land. Het is, alsof...

Hij richtte zich al pratend tot Kitty en tot Levin en keek nu eens de een, dan weer de ander met zijn rustige, vriendelijke blik aan. Hij sprak blijkbaar zoals het hem op dat ogenblik inviel.

Toen hij merkte dat gravin Nordstone iets wilde zeggen, hield hij op zonder de zin af te maken en hoorde haar vol belangstelling aan. Het gesprek stokte geen ogenblik, zodat de oude vorstin geen gebruik behoefde te maken van de twee zware stukken geschut, die zij altijd achter de hand had voor het geval dat er eens geen stof genoeg mocht blijken te zijn, namelijk de klassieke en de middelbare schoolopleiding en de algemene dienstplicht. En gravin Nordstone kreeg geen gelegenheid Levin te plagen.

Levin wilde aan het algemene gesprek deelnemen, maar hij was er niet toe in staat. Telkens zei hij tegen zichzelf: Nu moet je gaan – maar hij ging niet, alsof hij nog op iets wachtte.

Het gesprek ging nu over dansende tafels en geesten, en gravin Nordstone, die aan spiritisme geloofde, begon de wonderen te vertellen, die zij gezien had.

– Ach, gravin, u moet mij beslist eens meenemen, ja, neemt u mij alstublieft eens mee! Ik heb nog nooit iets buitengewoons gezien, terwijl ik er toch overal naar zoek, zei Vronski met een glimlach.

– Goed, aanstaande zaterdag, antwoordde gravin Nordstone. En u, Konstantin Dmitritsj, gelooft u eraan? vroeg zij aan Levin.

– Waarom vraagt u mij dat? U weet mijn antwoord immers.

– Toch zou ik graag uw mening horen.

– Mijn mening is, antwoordde Levin, dat die dansende tafels bewijzen dat de zogenaamd beschaafde kringen niet veel hoger staan dan de boeren. Die geloven aan het boze oog, aan hekserij, aan betoverde mensen en wij...

– Dus u gelooft er niet aan?

– Ik kan er niet aan geloven, gravin.

– Maar wanneer ik het nu toch zelf gezien heb?

– De boerenvrouwen beweren ook dat zij met eigen ogen de huisgeest hebben gezien.

– U denkt dus dat ik onwaarheid spreek?

Haar lach klonk onaangenaam.

– Nee, Masja, Konstantin Dmitritsj zegt alleen dat hij er niet aan kan geloven, zei Kitty, om Levin blozend. Levin begreep dat, voelde zich nog meer geprikkeld en wilde antwoorden, maar Vronski redde met zijn vrolijke, open glimlach het gesprek dat pijnlijk dreigde te worden.

– U sluit dus zelfs de mogelijkheid uit? vroeg hij. Maar waarom? Wij nemen toch ook het bestaan van elektriciteit aan, zonder er iets van te weten? Waarom zou er dan geen nieuwe, onbekende kracht kunnen zijn, die...?

– Toen de elektriciteit werd ontdekt, viel Levin hem snel in de rede, werd eerst alleen het verschijnsel waargenomen en het bleef onbekend, waar dit vandaan kwam en wat voor uitwerking het had, en er zijn eeuwen voorbijgegaan, voordat men eraan dacht het toe te passen. De spiritisten daarentegen begonnen met de tafels te laten schrijven en de geesten op bezoek te laten komen en daarna pas zeiden ze dat het een onbekende kracht was.

Vronski luisterde aandachtig naar Levin, zoals zijn gewoonte was en stelde blijkbaar veel belang in diens woorden.

– Ja, maar de spiritisten zeggen dat wij nu nog niet weten wat voor een kracht het is, maar wel dat deze bestaat en onder die en die voorwaarden optreedt. De geleerden moeten nu uitmaken, wat dit voor een kracht is. Nee, ik zie niet in, waarom dat geen nieuwe kracht zou kunnen zijn, wanneer...

– Daarom niet, viel Levin hem opnieuw in de rede, omdat er bij de elektriciteit, telkens wanneer men een stuk hout met wol wrijft, een bepaald verschijnsel optreedt. Maar dit vindt niet telkens opnieuw plaats, er is dus geen sprake van een natuurverschijnsel.

Vronski was zich waarschijnlijk bewust dat het gesprek voor een salon te ernstig werd. Hij ging er niet verder op in, maar richtte zich, in een poging er een andere wending aan te geven, met een glimlach tot de dames.

– Laten wij het meteen eens proberen, gravin, begon hij, maar Levin wilde zijn mening uiteenzetten.

– Volgens mij, ging hij voort, is de poging van de spiritisten om hun wonderen door de een of andere nieuwe kracht te verklaren, gedoemd zonder resultaat te blijven. Zij spreken zelf van een geestelijke kracht, maar zij trachten die door materiële experimenten aan te tonen.

Het hele gezelschap wachtte tot hij zou zijn uitgesproken en hij voelde dat.

– Ik geloof dat u een uitstekend medium zou zijn, zei gravin Nordstone, u hebt zoiets enthousiasts.

Levin opende zijn mond om iets te zeggen, maar hij kleurde en zei niets.

– Laten wij het meteen eens met een tafel proberen, zei Vronski. U vindt het toch goed, vorstin?

En Vronski stond op en zocht met de ogen een tafeltje.

Kitty stond op om er een te halen en toen zij langs Levin liep, ontmoetten hun ogen elkaar. Met haar hele hart had zij medelijden met hem, te meer nog, omdat zijzelf de oorzaak van zijn verdriet was. «Als het enigszins mogelijk is, vergeef mij dan», zei haar blik, «ik ben zo gelukkig.»

«Ik haat alle mensen, ook jou en mijzelf», antwoordde zijn blik, en hij greep zijn hoed. Maar het werd hem niet vergund weg te gaan. Juist toen de anderen zich om het tafeltje opstelden en Levin op het punt stond de kamer te verlaten, trad de oude vorst binnen. Hij groette de dames en wendde zich toen tot Levin.

– Ha! riep hij opgewekt uit, ben je al lang hier? Ik wist niet dat je er was. Ik ben blij u te zien!

De oude vorst zei nu eens u, dan weer je tegen Levin. Hij omarmde hem en terwijl hij met hem sprak, merkte hij Vronski niet op, die opgestaan was en rustig wachtte tot de vorst zich tot hem zou wenden.

Kitty voelde, hoe pijnlijk haar vaders hartelijkheid voor Levin moest zijn na wat er was voorgevallen. Zij zag ook, hoe koel haar vader Vronski’s groet eindelijk beantwoordde en hoe Vronski haar vader met een goedhartige verwondering aankeek en maar niet kon begrijpen dat men niet vriendelijk tegen hem kon zijn, en zij bloosde.

– Legt u nu niet langer beslag op Konstantin Dmitritsj, vorst, zei gravin Nordstone. Wij willen proberen een seance te houden.

– Wat voor seance? Wilt u de tafel laten dansen? Neem mij niet kwalijk, dames en heren, maar volgens mij is het ringspel wél zo amusant, zei de oude vorst en keek daarbij Vronski aan, die hij voor de aanstichter van dit plan hield. Het ringspel heeft tenminste nog zin.

Vronski zag de vorst met zijn rustige, vaste blik verwonderd aan en begon onmiddellijk met een haast onmerkbaar glimlachje een gesprek met gravin Nordstone over het grote bal dat de week daarop zou plaatshebben.

– U komt toch ook, hoop ik? vroeg hij, terwijl hij zich tot Kitty wendde.

Levin verdween ongemerkt zodra de vorst zich tot de anderen richtte, en de laatste indruk, die hij van deze avond met zich meenam, was de gelukkige glimlach, waarmee Kitty Vronski’s vraag over het bal beantwoordde.

##

15

==

Toen alle gasten waren vertrokken, vertelde Kitty haar moeder het gesprek dat zij met Levin gehad had. Hoe groot haar medelijden met Levin ook was, toch voelde zij zich verheugd bij de gedachte dat haar een aanzoek was gedaan. Zij twijfelde er niet aan of zij juist gehandeld had. Maar toen zij in bed lag, kon zij lange tijd de slaap niet vatten. Er was één beeld dat haar niet losliet: het gezicht van Levin met de hoog opgetrokken wenkbrauwen en zijn goede, droevig-sombere ogen, zoals hij naar haar vader stond te luisteren en naar haar en Vronski keek. En haar medelijden met hem werd zo groot dat haar de tranen in de ogen sprongen. Maar meteen dacht zij aan hem, ter wille van wie zij Levin had afgewezen. Levendig stelde zij zich dat gedecideerde, mannelijke gezicht voor, die voorname kalmte, die goedheid jegens allen, die uit zijn hele wezen straalde. Zij dacht aan zijn liefde voor haar, de liefde van de man, die zij liefhad, en haar hart stroomde over van vreugde en met een glimlach van geluk legde zij haar hoofd op het kussen. «Het spijt mij zo voor hem, maar wat kan ik eraan doen? Ik heb geen schuld», zei ze tegen zichzelf, maar een stem diep in haar zei iets anders. Of zij er berouw over had dat zij Levin eenmaal hoop had gegeven, of dat zij hem nu had afgewezen dat wist ze zelf niet. Maar haar geluk werd nu vergiftigd door twijfel. «Heer, erbarm U, Heer, erbarm U, Heer, erbarm U», herhaalde ze in zichzelf tot zij in slaap viel.

Ondertussen speelde zich beneden in de kleine werkkamer van de vorst een van de vele scènes tussen de ouders af om hun lievelingsdochter...

– Wat ik bedoel? Dat zal ik je vertellen! riep de vorst uit, met zijn armen een breed gebaar makend. Daarna sloeg hij opgewonden de slippen van zijn met eekhoornbont gevoerde kamerjas over elkaar. Jij hebt geen greintje trots, geen gevoel van waardigheid, je maakt je dochter te schande, richt haar te gronde door die schandalige, krankzinnige huwelijkskoppelarij van je!

– Maar mijn hemel, in godsnaam, man, wat heb ik gedaan? vroeg de vorstin haast in tranen.

Na het gesprek met haar dochter had zij zich voldaan en gelukkig gevoeld en zij was bij de vorst binnengelopen om hem, zoals gewoonlijk, goede nacht te wensen, en hoewel zij niet van plan was hem iets van Levins aanzoek en Kitty’s antwoord te vertellen, had zij er toch op gezinspeeld dat zij de aangelegenheid met Vronski nu wel als absoluut zeker beschouwde en dat hij nog slechts op de komst van zijn moeder wachtte om het beslissende woord te spreken. Bij deze woorden was de vorst opeens driftig uitgevallen en had kwetsende dingen gezegd.

– Wat je gedaan hebt? Dat zal ik je zeggen: ten eerste heb je vrijers binnengelokt. Heel Moskou zal er schande over spreken, en terecht. Wanneer je avondjes organiseert, nodig dan iedereen uit, maar niet alleen uitgezochte huwelijkskandidaten. Vraag dan al die windhondjes (zo noemde de vorst de jongemannen in Moskou). Nodig een pianist uit en laat ze met elkaar dansen, maar dan niet, zoals vanavond, alleen huwelijkskandidaten en dan maar koppelen. Walgelijk is het, walgelijk, en je hebt je zin, je hebt het arme kind het hoofd op hol gebracht. Levin is een duizendmaal beter mens. En die andere, een Petersburgse fat is het, zoals die daar machinaal gemaakt worden, allen op dezelfde leest en geen van allen een cent waard. En zelfs al was het een prins van den bloede, mijn dochter heeft dit alles niet nodig!

– Maar wat heb ik dan toch gedaan?

– Dat zeg ik toch...! riep de vorst woedend.

– Ik weet wel dat, als ik naar jou luisterde, viel zijn vrouw hem in de rede, onze dochter nooit zou trouwen. Dan konden wij maar beter op het land gaan wonen.

– Dat zou ook veel beter zijn.

– Houd toch op. Ben ik te toeschietelijk geweest? Helemaal niet. Een jongeman, een keurige jongeman is verliefd op haar geworden en ik geloof dat zij...

– Ja, dat geloof je! En als zij nu eens werkelijk verliefd op hem wordt en hij evenmin aan een huwelijk denkt als ik...? O! Hadden mijn ogen het maar niet gezien...! Ach, het spiritisme! Ach, Nice! Ach, het bal...! En de vorst deed zijn vrouw na en maakte bij ieder woord een lichte buiging. Zo maken we Katenjka ongelukkig. Zo zet zij zich natuurlijk in haar hoofd dat...

– Maar waarom denk je dat?

– Ik denk het niet, ik weet het. Daar hebben wij ogen voor, vrouwen niet. Ik zie één jongeman, die het ernstig meent: dat is Levin. En ik zie een dwaas, een ijdel leeghoofd, wie het er alleen maar om te doen is wat plezier te maken.

– Ja, jij zet je in je hoofd...

– Je zult nog weleens aan mijn woorden denken, maar dan is het te laat, zoals met Dasjenka.

– Goed, goed, laten we het daar niet meer over hebben, onderbrak de vorstin hem, die nu weer aan de ongelukkige Dolly moest denken.

– Nu, mij best, welterusten dan.

Zij sloegen een kruis en kusten elkaar, maar zij beseften dat ieder van hen bij zijn eigen mening was gebleven. Toen gingen zij uiteen.

De vorstin was er absoluut van overtuigd geweest dat deze avond Kitty’s lot had beslist en dat zij aan Vronski’s bedoelingen niet behoefde te twijfelen. Maar de woorden van haar man hadden haar onzeker gemaakt en toen zij in haar kamer was, herhaalde zij evenals Kitty uit angst voor de onbekende toekomst: «Heer, erbarm U, Heer, erbarm U!»

==

==

16

==

Vronski had nooit een huiselijk leven gekend. Zijn moeder was in haar jonge jaren een gevierde vrouw van de wereld geweest, die gedurende haar huwelijk en vooral na de dood van haar man vele liaisons had gehad, die algemeen bekend waren. Zijn vader herinnerde hij zich nauwelijks. Hijzelf was in het Page-corps opgegroeid.

Toen hij het corps als piepjong, briljant officier verlaten had, werd hij meteen opgenomen in de rijke, militaire kringen van Petersburg. Ofschoon hij zich ook weleens in de uitgaande wereld van de residentie vertoonde, vielen al zijn liefdesavonturen toch daarbuiten.

Zo leerde hij in Moskou na het weelderige, ruige leven in Petersburg voor het eerst de bekoring kennen van de omgang met een lief, onschuldig meisje uit de hoogste kringen dat verliefd op hem werd. Het kwam niet in hem op dat er iets verkeerds zou zijn in zijn houding jegens Kitty. Op de bals danste hij voornamelijk met haar; hij kwam bij haar aan huis. Hij praatte met haar over al datgene waarover men gewoonlijk in de uitgaande wereld spreekt, over alle mogelijke onbelangrijke zaken, maar onwillekeurig gaf hij daar voor haar een bijzondere betekenis aan. Hoewel hij niets tegen haar zei dat niet voor andere oren bestemd was, voelde hij, hoe haar afhankelijkheid van hem steeds groter werd, en hoe meer hij dat voelde, hoe aangenamer hij dat vond, en zijn gevoel voor haar werd steeds tederder. Hij wist niet dat zijn handelwijze tegenover Kitty een bepaalde naam had, dat dit het misleiden van een meisje was, zonder de bedoeling haar te trouwen, en dat deze misleiding een van de ondeugden was, die maar al te veel voorkomen onder jongelieden van zijn soort. Het was hem, alsof hij als eerste deze bron van vreugde ontdekt had en hij genoot intens van die ontdekking.

Wanneer hij het gesprek van haar ouders die avond had kunnen horen, wanneer men hem het standpunt van de familie had verteld en gezegd had dat Kitty diep ongelukkig zou zijn, als hij haar niet ten huwelijk vroeg, dan zou hij in hoge mate verbaasd zijn geweest en het niet hebben kunnen geloven. Hij zou niet hebben kunnen geloven dat iets dat hem en vooral haar een zo grote, heerlijke vreugde verschafte, verkeerd zou kunnen zijn. Nog minder had hij kunnen geloven dat het zijn plicht was haar te trouwen.

Aan een huwelijk had hij nog nooit gedacht. Hij voelde niet alleen niets voor een huiselijk leven, maar hij beschouwde zelfs het gezin en vooral de echtgenoot, zoals dat algemeen gold in de vrijgezellenwereld waarin hij leefde, als iets vreemdsoortigs, vijandigs en bovenal als iets belachelijks. Maar hoewel Vronski er geen vermoeden van had wat de ouders met elkaar bespraken, toch voelde hij, toen hij die avond afscheid van de Sjtsjerbatski’s had genomen, dat de heimelijke geestelijke band, die er tussen Kitty en hem bestond, die avond zoveel hechter was geworden, dat hij iets moest doen. Maar wat hij kon en moest doen, kon hij niet bedenken.

«Dat is er juist de bekoring van», dacht hij, terwijl hij naar huis reed met dat prettige gevoel van zuiverheid en frisheid dat hij altijd had wanneer hij ervandaan kwam en dat deels zijn oorsprong vond in het feit dat hij de gehele avond niet gerookt had, en met dat nieuwe gevoel van vertedering dat hij voor haar liefde had. «Dat is er juist de bekoring van dat er geen woord is gezegd, niet door mij en niet door haar, maar dat wij elkaar zo goed begrepen hebben alleen door die onzichtbare taal van de ogen en van de klank van de stem, dat zij mij nu duidelijker dan ooit heeft verklaard, me lief te hebben. En hoe lief, hoe eenvoudig en vooral hoe vol vertrouwen is dit! Ik voel mij beter, zuiverder. Ik voel dat ik een hart heb en dat er veel goeds in me is. Die mooie, verliefde ogen! En toen zij ‹ja, natuurlijk...› zei. En wat nu? Niets, helemaal niets. Ik voel mij gelukkig en zij voelt zich gelukkig.» En hij overlegde bij zichzelf hoe hij de avond zou besluiten.

Hij ging in gedachten na, waar hij nog heen kon gaan. «De sociëteit? Een partijtje bésigue en een glas champagne met Ignatov? Nee, daar ga ik niet naar toe. Chateau des fleurs? Daar zal Oblonski wel zijn. Zangeresjes, cancan... Nee, ik heb er genoeg van. Ja, daarom waardeer ik de Sjtsjerbatski’s vooral zo, omdat ik er zelf beter door word. Ik ga naar huis.» Hij ging regelrecht naar zijn kamer bij Dussaut, bestelde een souper, kleedde zich uit en had nauwelijks zijn hoofd op het kussen gelegd, of hij sliep al.

==

==

17

==

De volgende morgen om elf uur reed Vronski naar het station van de Petersburgse spoorbaan om zijn moeder af te halen, en de eerste die hij op de treden van de brede stationstrap ontmoette, was Oblonski, die met dezelfde trein zijn zuster verwachtte.

– Ha, hoogheid! riep Oblonski. Wie kom jij afhalen?

– Mijn moeder, antwoordde Vronski met een glimlach, zoals iedereen glimlachte, die Oblonski ontmoette. Hij drukte hem de hand en liep naast hem de trap op. – Zij komt met deze trein uit Petersburg.

– Ik heb tot twee uur op je gewacht. Waar ben je toch heen gegaan, toen je van de Sjtsjerbatski’s kwam?

– Naar huis, antwoordde Vronski. Om je de waarheid te zeggen, ik was gisteravond in zo’n plezierige stemming, toen ik ervandaan kwam, dat ik nergens meer naartoe wilde gaan.

– Het is aan het brandmerk dat ik een paard van ras herken, het is aan de ogen dat ik weet wie verliefd is, declameerde Stepan Arkadjevitsj net als de vorige dag, toen hij met Levin dineerde.

Vronski glimlachte zonder hem tegen te spreken, maar veranderde meteen het onderwerp van gesprek.

– En voor wie kom jij? vroeg hij.

– Ik? Ik kom een mooie vrouw afhalen, zei Oblonski.

– Wel, wel!

– Honni soit qui mal y pense! Mijn zuster Anna.

– Aha, mevrouw Karenina? zei Vronski.

– Je kent haar zeker wel?

– Ik geloof van wel. Of nee... Ik weet het niet goed meer, antwoordde Vronski verstrooid: hij had bij de naam Karenin een vage herinnering aan iets stijfs en vervelends.

– Maar Aleksej Aleksandrovitsj, mijn beroemde zwager, ken je toch zeker. Iedereen kent hem.

– Dat wil zeggen, ik ken hem van naam en van gezicht. Ik weet dat het een verstandig man is, geleerd, godvruchtig en zo... Maar je weet dat is niet zo in mijn... not in my line, zei Vronski.

– Ja, het is een bijzonder mens, een beetje conservatief, maar een beste kerel, merkte Stepan Arkadjevitsj op, een beste kerel.

– Nu, des te beter voor hem, zei Vronski met een glimlach. Ha, ben jij hier ook? riep hij tegen de lange, oude lakei van zijn moeder die bij de deur stond. Kom, ga binnen!

Vronski voelde zich de laatste tijd sterk tot Stepan Arkadjevitsj aangetrokken. Evenals ieder ander voelde hij de grote bekoring, die er van hem uitging, maar bovendien verbond hij hem in zijn gedachten steeds met Kitty.

– Zeg eens, geven wij zondag dat souper nog voor die diva? vroeg hij hem, glimlachend zijn arm door de zijne stekend.

– Ja, natuurlijk, ik ga er handtekeningen voor verzamelen. Hé, zeg eens, heb jij gisteren kennisgemaakt met mijn vriend Levin? vroeg Stepan Arkadjevitsj.

– Jazeker, maar hij is al vroeg weggegaan.

– Een prachtkerel is het, vind je ook niet? vervolgde Oblonski.

– Ik weet echt niet hoe het komt, antwoordde Vronski, maar alle Moskouers, behalve natuurlijk de aanwezigen voegde hij er schertsend aan toe, hebben iets agressiefs. Het is net of zij steeds op hun achterste benen staan, zich ergens boos over maken, je iets bij willen brengen.

– Ja, dat is wel zo, zeker... zei Stepan Arkadjevitsj met een vrolijke lach.

– Komt de trein gauw? vroeg Vronski aan een spoorbeambte.

– Hij kan elk ogenblik binnenkomen, mijnheer, antwoordde de man.

Het naderen van de trein bleek uit de steeds groter wordende bedrijvigheid en de voorbereidingen op het perron, het heen en weer lopen van kruiers, de komst van politieagenten en spoorbeambten en het verschijnen van mensen, die iemand kwamen afhalen. Door de vorstige nevel heen zag men werklui in korte pelsen en op zachte vilten laarzen bij de wissels lopen. Wat verderop floot een locomotief en er kwam iets zwaars in beweging.

– Nee, zei Stepan Arkadjevitsj, die niets liever wilde dan Vronski vertellen wat Levin van plan was, waar het Kitty betrof. Je hebt onze brave Levin toch niet goed beoordeeld. Hij is nerveus en soms onaangenaam, dat is waar, maar aan de andere kant is hij vaak buitengewoon aardig. Hij is eerlijk en rechtschapen en heeft een hart van goud. Maar gisteren was er een bijzondere reden, vervolgde Stepan Arkadjevitsj met een veelbetekenend glimlachje; het oprechte gevoel van medeleven dat hij gisteren voor zijn vriend gehad had was hij glad vergeten. Hij had nu hetzelfde gevoel, maar ditmaal voor Vronski. Ja, er was een speciale reden waarom hij óf bijzonder gelukkig moest zijn, óf bijzonder ongelukkig.

Vronski bleef staan en vroeg hem op de man af:

– Wat bedoel je? Heeft hij gisteren je schoonzuster ten huwelijk gevraagd...?

– Niet onmogelijk, antwoordde Stepan Arkadjevitsj. Ik had wel die indruk gisteren. En als hij vroeg is weggegaan en bovendien in een slecht humeur was, dan komt het wel uit... Hij is al zo lang op haar verliefd. Ik heb ontzettend met hem te doen.

– Zo...! Het komt mij anders voor dat zij wel op een betere partij kan rekenen, zei Vronski, en hij zette zijn borst uit en begon weer heen en weer te lopen. Overigens, ik ken hem niet, voegde hij eraan toe. Ja, dat is een pijnlijke situatie! Daarom geven de meesten er ook de voorkeur aan zich met een of ander Claartje tevreden te stellen. Daar is een debacle alleen maar het bewijs dat het geld op is – maar hier gaat het om een gevoel van eigenwaarde. Maar daar heb je de trein.

Inderdaad floot er in de verte een locomotief. Een ogenblik later begon het perron te trillen en de locomotief rolde binnen, grote wolken stoom uitblazend, die door de vorst omlaag sloegen. De koppelstang van het middelste wiel ging langzaam en regelmatig heen en weer en de dik ingepakte, berijpte machinist zwaaide een groet met zijn arm. Achter de tender kwam de bagagewagen, waar een jankende hond in zat, en die het perron langzamer, maar nog heviger deed trillen; en eindelijk kwamen de wagons, licht schokkend voordat zij stilstonden. Een jonge conducteur blies op zijn fluitje en sprong nog tijdens het rijden op het perron. Hij werd op de voet gevolgd door de ongeduldige reizigers, die een voor een naar buiten kwamen: een officier van de garde, die kaarsrecht liep en streng om zich heen keek, een vlugge, vrolijk lachende koopman met een tas, een boer met een zak over zijn schouder.

Vronski stond naast Stepan Arkadjevitsj. Hij keek naar de wagons en de uitstappende reizigers en was zijn moeder volkomen vergeten. Wat hij zojuist over Kitty gehoord had, gaf hem een opwindend gevoel van vreugde. Onwillekeurig werd zijn borst breder en zijn ogen schitterden. Hij voelde zich overwinnaar.

– Gravin Vronskaja bevindt zich daar in die coupé, zei de jonge conducteur, op hem toetredend.

De woorden van de conducteur riepen hem naar de werkelijkheid terug en herinnerden hem aan zijn moeder, die hij kwam afhalen. Diep in zijn hart voelde hij geen achting voor haar en hij hield niet van haar, zonder dat hij zich dat bewust was. Maar door de opvatting van het milieu, waarin hij leefde, en door zijn opvoeding kon hij zich geen andere verhouding tot zijn moeder denken dan die van absolute gehoorzaamheid en achting, en hoe groter die uiterlijke gehoorzaamheid en achting waren, des te minder hield hij in zijn hart van haar, des te minder achting gevoelde hij.

==

==

18

==

Vronski volgde de conducteur naar de coupé en bleef bij de ingang een ogenblik wachten om een dame, die naar buiten kwam te laten passeren. Met zijn ervaring van man van de wereld zag hij met één oogopslag dat deze dame tot de hoogste kringen behoorde. Hij verontschuldigde zich en wilde instappen, maar vond het noodzakelijk nog eens naar haar om te zien, niet omdat zij zo mooi was en niet om de charme én pretentieloze gratie van haar gehele verschijning, maar omdat haar lief gezicht zo’n vriendelijke en innemende uitdrukking had, toen zij langs hem liep. Toen hij omkeek, wendde ook zij juist haar hoofd om. Haar glanzende, grijze ogen, die donker leken onder de dichte wimpers, zagen hem een ogenblik vol warme belangstelling aan, alsof zij meende hem te herkennen. Toen richtte zij ze op de voorbijstromende menigte, als zocht zij iemand. In dat korte ogenblik was Vronski de ingehouden levendigheid opgevallen, die van haar gezicht straalde en heen en weer flitste tussen haar blinkende ogen en de haast onmerkbare glimlach om haar rode mond. Het was alsof haar hele wezen overvloeide van een teveel, dat zich onwillekeurig nu eens uitte in de glans van haar ogen, dan weer in haar glimlach. Zij temperde bewust het stralen van haar ogen, maar ongewild trad dit nog stralender in haar lichte glimlach tevoorschijn.

Vronski ging de coupé binnen. Zijn moeder, een mager, oud dametje met zwarte ogen en lokken, keek met half dichtgeknepen oogleden naar haar zoon op en glimlachte even met haar dunne lippen. Zij stond op van de bank, gaf haar kamermeisje haar tas en reikte haar zoon haar kleine, dorre hand voor een kus. Toen trok zij zijn hoofd naar zich toe en kuste hem op de wang.

– Heb je mijn telegram gekregen? Gaat het naar wens met je? Godzijdank.

– Hebt u een goede reis gehad? vroeg haar zoon, terwijl hij naast haar ging zitten en onwillekeurig naar een vrouwenstem buiten luisterde. Hij wist dat het de stem was van de dame, die hij zojuist bij het instappen ontmoet had.

– Ik ben het toch niet met u eens, hoorde hij haar zeggen.

– Dat is dan een Petersburgse opvatting, mevrouw.

– Geen Petersburgse, gewoon een vrouwelijke, antwoordde zij.

– Sta mij toe, u de hand te kussen.

– Tot ziens, Ivan Petrovitsj. Zoudt u willen kijken of mijn broer er is en stuurt u hem dan hierheen? Zij stond nu vlak voor de deur en kwam de coupé weer binnen.

– Wel, hebt u uw broer gevonden? vroeg gravin Vronskaja haar.

Vronski begreep nu dat dit mevrouw Karenina zijn moest.

– Ja, uw broer is er, zei hij, terwijl hij opstond. Neemt u mij niet kwalijk dat ik u niet herkend heb, maar onze kennismaking is ook zo vluchtig geweest dat u zich mij wel niet meer zult herinneren. Hij boog voor haar.

– Toch wel, antwoordde zij; ik zou u zeker herkend hebben, alleen al omdat uw moeder en ik bijna de hele reis over u hebben gepraat, en eindelijk liet zij haar bijna ontembare levendigheid doorbreken in een glimlach. Maar ik zie mijn broer nergens.

– Ga hem eens roepen, Aljosja, zei de oude gravin.

Vronski ging terug naar het perron en riep:

– Oblonski! Hier!

Maar mevrouw Karenina wachtte niet tot haar broer bij haar kwam. Toen zij hem zag, stapte zij met haar lichte, besliste tred uit de trein. En zodra hij haar bereikt had, sloeg zij met een beweging, die Vronski trof door zijn zekerheid en gratie, haar linkerarm om de hals van haar broer, trok hem snel naar zich toe en kuste hem hartelijk. Vronski bleef naar haar staan kijken en glimlachte zonder dat hij wist waarom. Toen bedacht hij zich dat zijn moeder op hem wachtte en hij ging de coupé weer binnen.

– Zij is allerliefst, vind je niet? zei de gravin. Haar man heeft haar bij mij in de coupé gebracht en ik vond dat heel prettig. De hele reis hebben wij samen gebabbeld. Nu, en jij, hebben ze mij verteld... vous filez le parfait amour. Tant mieux, mon cher, tant mieux.

– Ik weet niet wat u bedoelt, maman, antwoordde haar zoon koel. Kom, maman, zullen we gaan?

Mevrouw Karenina trad opnieuw de coupé binnen om van de gravin afscheid te nemen.

– Ziezo, gravin, u hebt uw zoon gevonden en ik mijn broer, zei ze opgewekt. En al mijn verhalen waren ook uitgeput, ik had u niets meer kunnen vertellen.

– O, nee, zei de gravin en zij greep haar hand, ik zou wel de hele wereld met u rond kunnen reizen zonder mij een ogenblik te vervelen! U bent een van die beminnelijke vrouwen, met wie het heerlijk is te praten en te zwijgen. En maakt u zich toch vooral niet ongerust over uw zoon: u kunt nu eenmaal niet altijd bij hem blijven.

Mevrouw Karenina stond onbeweeglijk, kaarsrecht en haar ogen lachten.

– Anna Arkadjevna heeft een zoontje, legde de gravin haar zoon uit, van een jaar of acht, is het niet? En zij heeft hem nog nooit alleen gelaten en nu verwijt zij zichzelf dat ze dat nu heeft gedaan.

– Ja, de gravin en ik hebben voortdurend over onze zoons gepraat, zij over de hare en ik over de mijne, zei mevrouw Karenina en opnieuw deed een glimlach haar gezicht stralen, een glimlach, die voor hem bestemd was.

– Dat zal u wel wat verveeld hebben, zei hij, de bal van koketterie, die zij hem toewierp, in de vlucht vangend. Maar zij wilde het gesprek blijkbaar niet op deze wijze voortzetten en wendde zich weer tot de oude gravin.

– Ik dank u hartelijk. De dag is gisteren voor mij omgevlogen. Tot ziens, gravin.

– Vaarwel, lieve kind, antwoordde de gravin, laat mij je mooi gezichtje kussen. Als oude vrouw wil ik je eerlijk bekennen dat ik veel van je ben gaan houden.

Hoe afgezaagd deze woorden ook klonken, mevrouw Karenina geloofde ze blijkbaar en verheugde er zich over. Zij bloosde, boog zich voorover, liet zich door de gravin kussen, richtte zich weer op en gaf Vronski een hand met datzelfde glimlachje dat tussen ogen en lippen zweefde. Hij drukte haar kleine hand en werd met een bijzondere vreugde gewaar, hoe energiek en ongedwongen zij de zijne schudde. Met vlugge tred liep zij naar buiten, wonderlijk licht en gracieus, hoewel ze tamelijk gezet was.

– Zij is allerliefst, zei de oude dame.

Haar zoon dacht hetzelfde. Hij volgde haar met de ogen, totdat haar bekoorlijke gestalte verdwenen was, en er bleef een glimlach op zijn gezicht. Hij zag door het raam hoe zij op haar broer toeging, haar hand op zijn arm legde en levendig met hem begon te praten, klaarblijkelijk over iets, wat met hem, Vronski, niets te maken had en dat gaf hem een gevoel van spijt.

– En, maman, hoe maakt u het? vroeg hij zijn moeder nog eens.

– O, best, uitstekend. Alexandre was heel aardig. En Marie wordt zo knap. Zij heeft iets heel interessants.

En zij begon opnieuw te vertellen over wat haar het meest interesseerde: de doop van haar kleinzoon, waarvoor zij naar Petersburg was gereisd, en over de uiterst welwillende houding van de keizer tegenover haar oudste zoon.

– Daar is Lawrenti, zei Vronski, uit het raampje kijkend, als u het goed vindt, gaan wij nu maar.

De oude bediende, die de gravin op reis vergezeld had, kwam de coupé binnen om te zeggen dat alles gereed was en de gravin stond op om uit te stappen.

– Kom, maman, er zijn nu niet veel mensen meer op het perron zei Vronski.

Het kamermeisje nam de tas en het hondje, en de bediende en een kruier zorgden voor de andere bagage. Vronski gaf zijn moeder een arm, maar juist toen zij uit de coupé gestapt waren, liepen enige mensen met verschrikte gezichten hun voorbij. Ook de stationschef met zijn helkleurige pet liep haastig langs hen heen. Er was blijkbaar iets ongewoons gebeurd. De mensen uit de trein kwamen snel teruglopen.

– Wat?... Wat is er...? Waar...? Hij is eronder gekomen! Overreden! hoorden zij zeggen.

Stepan Arkadjevitsj en zijn zuster kwamen gearmd terug en bleven met verschrikte gezichten bij het portier van de coupé staan om niet in het gedrang te geraken. De dames stapten weer in, Vronski en Stepan Arkadjevitsj liepen met de menigte mee om naar meer bijzonderheden over het ongeluk te informeren.

Een baanwachter, die misschien dronken was geweest of zich met het oog op de felle vorst te dik had ingepakt, had niet gehoord dat er een trein achteruitgerangeerd werd en was overreden.

Nog voordat Vronski en Stepan Arkadjevitsj waren teruggekeerd, hoorden de dames deze bijzonderheden van de bediende.

Oblonski en Vronski hadden beiden het verminkte lichaam gezien. Oblonski was er diep door geschokt. Hij fronste zijn voorhoofd en vocht blijkbaar tegen zijn tranen.

– O, hoe ontzettend! O, Anna, als je dat gezien had! Ontzettend! zei hij steeds weer.

Vronski zweeg. Zijn knap gezicht stond ernstig, maar volkomen rustig.

– O, als u het gezien had, gravin, zei Stepan Arkadjevitsj. En zijn vrouw was er ook... Het was vreselijk om aan te zien... Zij wierp zich over hem heen. De mensen beweerden dat hij de enige kostwinner is van een groot gezin. Het is vreselijk.

– Kan er niet iets voor haar gedaan worden? fluisterde mevrouw Karenina opgewonden.

Vronski zag haar aan en verliet onmiddellijk de coupé.

– Ik kom zo, maman, zei hij nog, zich omkerend bij het portier.

Toen hij een paar minuten later terugkwam, praatte Stepan Arkadjevitsj alweer met de gravin over een nieuwe zangeres, terwijl de gravin ongeduldig naar de deur keek en op haar zoon wachtte.

– Laten wij nu gaan, zei Vronski, terwijl hij de coupé weer binnenkwam.

Zij stapten allen uit. Vronski liep met zijn moeder voorop.

Daarachter volgden mevrouw Karenina en haar broer. Bij de uitgang werd Vronski ingehaald door de stationschef, die snel achter hen aan kwam.

– U heeft mijn perronopzichter tweehonderd roebel gegeven. Zoudt u mij even willen zeggen, voor wie dat bedoeld is.

– Voor de weduwe, zei Vronski schouderophalend. Ik begrijp niet, waarom dat nog gevraagd moet worden.

– Heb jij hem dat gegeven? riep Oblonski achter hem. Hij drukte de arm van zijn zuster en voegde eraan toe: Wat aardig! Wat ontzettend aardig! Een beste kerel is het, vind je niet? Tot weerziens, gravin.

En hij bleef met zijn zuster staan om te zien, waar haar kamermeisje bleef.

Toen zij uit het station kwamen, was het rijtuig van de Vronski’s al weggereden. De mensen, die met hen naar buiten kwamen, spraken nog steeds over wat er gebeurd was.

– Het moet een ontzettende dood zijn, zei een heer, die hun voorbij liep. Men zegt dat het lichaam in tweeën was.

– Nee, ik geloof juist dat het een plotselinge zachte dood is, merkte een ander op.

– Dat daar geen maatregelen tegen genomen worden, zei een derde.

Mevrouw Karenina stapte in het rijtuig en Stepan Arkadjevitsj zag tot zijn verwondering dat haar lippen trilden en dat zij met moeite haar tranen bedwong.

– Wat is er, Anna? vroeg hij, nadat zij enige ogenblikken gereden hadden.

– Het is een slecht voorteken, zei ze.

– Ach, wat een onzin, zei Stepan Arkadjevitsj. Jij bent er nu en dat is de hoofdzaak. Je weet niet, hoeveel ik van je verwacht.

– Ken jij Vronski al lang? vroeg zij.

– Ja, wij hopen dat hij met Kitty trouwt.

– O ja? zei Anna zacht. Kom, laten wij het nu over jou hebben, voegde zij eraan toe en zij maakte een beweging met haar hoofd alsof zij iets van zich afschudde dat zich aan haar opdrong en haar hinderde. Kom, laten wij nu over jou praten. Ik heb je brief gekregen en daar ben ik nu.

– Ja, al mijn hoop is op jou gevestigd, zei Stepan Arkadjevitsj.

– Vertel me dan alles maar.

En Stepan Arkadjevitsj begon te vertellen.

Toen zij het huis bereikt hadden, liet Oblonski zijn zuster uitstappen. Hij slaakte een diepe zucht, drukte haar de hand en reed naar zijn bureau.

==

==

19

==

Toen Anna binnentrad, zat Dolly in de kleine salon en overhoorde een dik, witblond jongetje, dat nu al op zijn vader leek, zijn Franse les. De jongen las hardop en peuterde ondertussen aan een knoop van zijn bloesje, die er bijhing en die hij er probeerde af te rukken. Zijn moeder had al een paar maal zijn hand weggetrokken, maar zijn dikke knuistje greep er steeds weer naar. Toen rukte de moeder de knoop eraf en stak hem in haar zak.

– Houd je handen stil, Grisja, zei ze en zij begon weer aan de sprei, een werk, waar zij al jaren mee bezig was en dat zij in moeilijke ogenblikken telkens weer opnam, en zij haakte nerveus verder terwijl zij haar vinger snel heen en weer bewoog en de steken telde. Hoewel zij gisteren haar man had laten zeggen dat het haar niet aan ging of zijn zuster kwam of niet, toch had zij alles voor haar komst in orde laten brengen en zij verwachtte haar schoonzuster nu met een kloppend hart.

Dolly voelde zich gebroken van verdriet en had voor niets anders meer aandacht. Toch had ze zich gerealiseerd dat haar schoonzuster Anna de vrouw van een der invloedrijkste mannen van Petersburg was en een grande dame in de uitgaande wereld. En daarom had zij niet gedaan wat zij tegen haar man gezegd had: zij had de komst van haar schoonzuster niet genegeerd. – «Ja, tenslotte heeft Anna toch geen schuld», dacht zij. «Ik weet niets dan goeds van haar en zij is tegenover mij altijd lief en hartelijk geweest.» – Het was waar, voor zover zij het zich nog kon herinneren was de indruk, die zij van het gezin van de Karenins in Petersburg had, haar onaangenaam geweest: er was iets onwaarachtigs in hun levenswijze. – «Maar waarom zou ik haar niet ontvangen? Als zij het alleen maar niet in haar hoofd haalt om mij te troosten!» dacht Dolly. «Alle troost, alle vermaningen, alle christelijke vergevensgezindheid heb ik duizendmaal te hulp geroepen, maar het heeft niets geholpen.»

Al die dagen was Dolly met de kinderen alleen geweest. Zij wilde niet over haar verdriet spreken en met dit verdriet in haar hart over onbelangrijke dingen praten was haar onmogelijk. Zij wist dat zij er zeker toe zou overgaan zich tegenover Anna uit te spreken en nu eens verheugde zij zich bij de gedachte dat zij haar hart zou kunnen luchten, dan weer voelde zij een woede in zich opkomen, dat zij juist tegenover haar, zijn zuster, van haar vernedering zou moeten gewagen en al haar van tevoren bedachte woorden van troost en vermaning zou moeten aanhoren.

Zoals dat dikwijls gebeurt, verwachtte zij haar schoonzuster ieder ogenblik, terwijl zij telkens naar de klok keek, maar het ogenblik, waarop Anna arriveerde, ontging haar: zij hoorde de bel niet.

Zij keek eerst op, toen zij een japon hoorde ritselen en het geluid van lichte stappen hoorde bij de deur. Op haar uitgeput gezicht kwam onwillekeurig een uitdrukking van verwondering en niet van vreugde. Zij stond op en omhelsde Anna.

– Wat? Ben je daar al? zei ze, terwijl zij haar kuste.

– Dolly, wat ben ik blij je te zien!

– Ja, ik ook, antwoordde Dolly met een zwak glimlachje, en zij probeerde uit de uitdrukking van Anna’s gezicht op te maken of zij het al wist. «Ja, zij weet het», dacht zij, toen zij iets van medelijden op Anna’s gezicht zag. – Kom, ik zal je even naar je kamer brengen, ging zij voort, in een poging om zo lang mogelijk een gesprek uit te stellen.

– Is dat Grisja? Mijn hemel, wat is hij groot geworden! zei Anna, en zij gaf hem een zoen zonder haar ogen van Dolly af te wenden. Toen bleef zij staan en zei blozend: – Och nee, laten we liever hier blijven.

Zij deed haar sjaal af en haar hoed, die aan een lok van haar zwart, sterk krullend haar bleef hangen en met een beweging van haar hoofd trok zij hem los.

– Jij straalt van gezondheid en geluk, zei Dolly, bijna met iets van afgunst.

– Ik...? Ja, zei Anna. O, en daar heb je Tanja! Die is net zo oud als mijn Serjosja, vervolgde zij en zij keerde zich om naar het meisje dat naar binnen kwam gesprongen. Zij tilde haar op en kuste haar. Wat een snoezig kind! Laat ze mij allemaal eens zien.

En zij noemde ze een voor een en wist niet alleen hun namen, maar ook het jaar en de maand, waarin zij geboren waren, het karakter van ieder en de ziekten, die zij gehad hadden, en hiermee had zij Dolly meteen voor zich gewonnen.

– Goed, dan gaan wij naar ze toe, zei deze. Wasja slaapt nu, dat is jammer.

Toen zij bij de kinderen geweest waren, gingen zij samen in de salon zitten om koffie te drinken. Anna trok het blad naar zich toe en schoof het toen weer van zich af.

– Dolly, zei ze, hij heeft me alles verteld.

Dolly zag Anna koel aan. Nu verwachtte zij woorden van geveinsd medelijden, maar Anna zei niets van dien aard.

– Dolly, lieve Dolly! begon ze, ik wil niets zeggen om hem te verdedigen en niets om je te troosten; dat kan ik niet. Maar ik heb zo met je te doen, ik heb zo ontzettend met je te doen.

Tussen haar dichte wimpers blonken plotseling tranen. Zij schoof wat dichter naar haar schoonzuster toe en legde haar kleine, energieke hand op haar arm. Dolly liet haar begaan, maar haar gezicht bleef koel en terughoudend.

– Nee, antwoordde zij, troosten kun je me niet. Nu dit gebeurd is, is alles verloren, voorgoed voorbij!

En terwijl ze dat zei, kreeg haar gezicht plotseling een zachtere uitdrukking. Anna nam Dolly’s magere, benige hand in de hare, drukte er haar lippen op en zei:

– Maar, Dolly, wat moet je nu? Wat kun je nu het beste doen onder deze vreselijke omstandigheden? Laten wij daar eens over denken.

– Alles is uit, verder niets, zei Dolly. En weet je, het ergste is nog dat ik niet van hem weg kan om de kinderen; ik ben gebonden. Maar met hem verder leven kan ik ook niet, ik kan hem niet meer zien.

– Dolly, hij heeft het me wel verteld, maar ik wil het ook nog eens van jou horen; toe, vertel me alles!

Dolly keek haar onderzoekend aan.

Anna’s gezicht sprak van oprecht medeleven en genegenheid.

– Goed, zei Dolly plotseling. Maar dan wil ik bij het begin beginnen. Je weet wat een kind ik was, toen ik trouwde. Door de opvoeding van maman was ik niet alleen onschuldig, ik was dom, ik wist niets. Ik weet wel dat men altijd zegt dat mannen hun vrouw over hun verleden vertellen, maar Stiva – zij verbeterde zich – Stepan Arkadjevitsj heeft me nooit iets verteld. Je zult het niet geloven, maar ik heb tot nu toe altijd gemeend dat ik de enige vrouw was, voor wie hij ooit wat gevoeld had. In die overtuiging heb ik acht jaar geleefd. Ik heb nooit gedacht dat hij me ontrouw zou kunnen zijn, ik hield het voor absoluut onmogelijk. En denk je eens in, wanneer je met die overtuiging ineens voor dat afschuwelijke feit wordt geplaatst, voor die laagheid... Denk je eens in. Je bent volkomen zeker van je geluk... en plotseling... ging Dolly verder, een snik onderdrukkend, plotseling krijg je een brief in handen... een brief van hem aan zijn geliefde, aan onze vroegere gouvernante. Nee, het is te vreselijk! Zij haalde haastig haar zakdoek tevoorschijn en verborg er haar gezicht in. Ik kan me nog voorstellen dat hij zich een keer zou laten meeslepen, vervolgde zij na een ogenblik, maar dat hij me met voorbedachten rade zo sluw bedriegen zou... en met wie dan nog...? Dat hij voortgegaan is mijn man te zijn en tegelijkertijd met haar... dat is ontzettend! Dat kun jij niet begrijpen...

– O, toch wel, ik begrijp het, Dolly, ik begrijp het zo goed, zei Anna, en zij drukte Dolly’s hand.

– En je denkt misschien dat hij al mijn ellende begrijpt? ging Dolly verder. Nee, helemaal niet! Hij is gelukkig en heel tevreden.

– Nee, dat is niet zo! viel Anna haar snel in de rede. Hij is wanhopig en heeft diep berouw...

– Is hij wel in staat tot berouw? onderbrak Dolly haar en zij zag haar onderzoekend aan.

– Ja, ik ken hem. Ik kon niet zonder medelijden naar hem kijken. Wij kennen hem alle twee. Hij heeft een goed hart, maar hij is ook trots en hij voelt zich nu diep vernederd. Wat mij het meest getroffen heeft – en hier raadde Anna wat Dolly het meest moest treffen – dat zijn twee dingen, die hem geen rust laten: dat hij zich schaamt voor zijn kinderen en dat hij, terwijl hij van je houdt... jaja, terwijl hij van jou het meest houdt van alles ter wereld, zei ze snel, om Dolly niet aan het woord te laten komen, je verdriet heeft gedaan, je zo rampzalig heeft gemaakt. «Nee, nee, zij vergeeft het me nooit», zegt hij maar steeds.

Dolly keek peinzend langs haar schoonzuster heen, terwijl zij naar haar woorden luisterde.

– Ja, ik begrijp ook wel dat het vreselijk voor hem is: voor een schuldige is het altijd erger dan voor een onschuldige, zei ze, als hij tenminste voelt dat al deze ellende zijn schuld is. Maar hoe kan ik hem vergeven, hoe kan ik ooit weer zijn vrouw zijn, nadat zij...? Het samenleven met hem zal een kwelling voor me zijn, juist omdat ik altijd weer terug zal denken aan de manier, waarop ik hem vroeger liefhad...

Haar tranen beletten haar verder te gaan.

Maar als was het met opzet, telkens begon zij, wanneer zij iets zachter gestemd werd, opnieuw over wat haar het meest had gegriefd.

– Ja, zij is jong en zij is mooi, ging zij voort. Weet je, Anna, wie mij mijn jeugd en mijn schoonheid ontnomen heeft...? Hij en zijn kinderen. Ik had mij volledig in zijn dienst gesteld en zo heb ik al mijn krachten verbruikt en nu heeft hij natuurlijk liever zo’n fris, ordinair kind. Zij hebben vast samen over mij gepraat, of, wat nog erger is, over mij gezwegen... begrijp je, Anna?

En weer gloeiden haar ogen van haat.

– En na dat alles praat hij weer tegen mij... Ach, hoe kan ik hem nog geloven? Nee, nooit meer. Nee, dat is alles voorbij, alles, wat een troost, een beloning geweest is voor mijn zorg en mijn moeite... Ja, werkelijk, zo straks heb ik Grisja zijn les overhoord; vroeger heb ik dat altijd met plezier gedaan, nu vind ik het vreselijk. Waarom sloof ik mij zo uit, maak ik mij nog zo druk? Waarom heb ik kinderen? Het is ontzettend, dat al mijn gevoelens zo opeens zijn veranderd; in plaats van liefde, roept de gedachte aan hem alleen maar woede in mij op, ja, woede. Ik zou hem kunnen vermoorden...

– Lieve Dolly, ik begrijp het best, maar maak het jezelf niet zo moeilijk. Je voelt je zo diep beledigd en je bent zo opgewonden dat je toch veel verkeerd ziet.

Dolly zei niets en een ogenblik zwegen zij beiden.

– Wat moet ik doen, Anna, bedenk iets, help me! Ik heb er al zo lang over nagedacht, maar ik weet het niet.

Anna kon ook niets bedenken, maar ieder woord, iedere blik van haar schoonzuster vond regelrecht de weg naar haar hart.

– Ik kan alleen dit zeggen, begon Anna, ik ben zijn zuster, ik ken zijn karakter, ik weet dat hij in staat is alles te vergeten, alles – zij maakte een gebaar langs haar voorhoofd – zich volkomen te laten gaan en dan gebroken is door het diepste berouw. Hij kan nu niet meer geloven, niet meer begrijpen, dat hij ooit heeft kunnen doen wat hij gedaan heeft.

– Nee, hij begrijpt het best, hij heeft het ook best begrepen! viel Dolly haar in de rede. Maar ik... je vergeet mij... denk je dat dat een troost voor mij is...?

– Nee, stil nu. Eerlijk gezegd, toen hij het mij vertelde, begreep ik nog niet goed, hoe ellendig het voor je moest zijn. Ik dacht alleen aan hem en aan het feit dat jullie gezin nu zo uit elkaar ligt. Ik had medelijden met hem, maar nu ik met jou heb gepraat, nu zie ik, als vrouw, de andere kant. Ik zie jouw verdriet en ik kan je niet zeggen, hoe ontzettend ik met je te doen heb! Dolly, ik begrijp je verdriet volkomen, maar één ding weet ik niet, ik weet niet... hoeveel liefde je nog voor hem hebt in je hart. Je weet zelf het beste, of het genoeg is om hem te vergeven. En als het genoeg is, vergeef hem dan!

– Nee, begon Dolly, maar Anna viel haar in de rede en kuste nog eens haar hand.

– Ik ken de wereld beter dan jij, zei ze. Ik ken zulke mensen als Stiva en ik weet, hoe zij hier tegenover staan. Je meent dat hij met haar over jou gepraat heeft. Dat is niet zo. Deze mannen kunnen ontrouw zijn, maar hun eigen huis en hun vrouw zijn hun heilig. In hun hart verachten zij die vrouwen eigenlijk, die volgens hen niets met hun gezin, met hun leven te maken hebben. Zij trekken een scherpe scheidingslijn tussen die vrouwen en hun gezin. Ik begrijp het wel niet, maar zo is het.

– Ja, maar hij heeft haar gekust...

– Stil, Dolly. Ik heb Stiva gezien, toen hij op jou verliefd was. Ik herinner mij, hoe hij toen vaak bij me kwam en tot tranen geroerd over je praatte, ik weet nog, hoe hoog verheven en vol poëzie je voor hem was en ik weet, hoe hij je steeds hoger is gaan stellen naarmate hij je beter leerde kennen. Ja, wij plaagden hem er vaak mee dat hij om het andere woord zei: «Dolly is een heel bijzondere vrouw.» Hij heeft je aanbeden en dat doet hij nog. Hij heeft zich nu laten meeslepen, maar het heeft zijn hart niet geraakt.

– Maar als dat nu nog eens gebeurt?

– Dat gebeurt niet, geloof ik...

– Zou jij hem kunnen vergeven?

– Dat weet ik niet, daar kan ik niet over oordelen... of ja, toch wel, zei Anna, en nadat zij een ogenblik in gedachten de hele situatie overwogen had, hernam zij: «Ja, toch, ik zou het kunnen, ik zou het wel kunnen. Ja, ik zou hem vergeven. Ik zou er zelf wel anders door worden, zeker, maar ik zou het hem vergeven en zo alsof er niets gebeurd was, helemaal niets...

– Ja, natuurlijk, dat spreekt vanzelf, viel Dolly haar snel in de rede, alsof Anna iets gezegd had dat zijzelf al meer dan eens had gedacht, anders zou het ook geen vergiffenis zijn. Als je vergeeft, moet je het helemaal doen, helemaal. Maar kom, laat ik je naar je kamer brengen, zei ze, en zij stond op. Terwijl zij er samen heen liepen, sloeg zij opeens haar arm om Anna’s schouders. – Lieve Anna, wat ben ik blij dat je gekomen bent. Ik voel me zo opgelucht, zo ontzettend opgelucht.

==

==

20

==

Die gehele dag bleef Anna bij de Oblonski’s en zij ontving niemand, hoewel enkele van haar kennissen, die gehoord hadden dat zij in Moskou was, haar al diezelfde dag een bezoek kwamen brengen. Zij bracht de gehele ochtend met Dolly en de kinderen door. Zij stuurde alleen haar broer een briefje dat hij in elk geval thuis moest komen eten. «Kom thuis, God is barmhartig», schreef zij.

Oblonski kwam thuis eten. Aan het gesprek aan tafel namen allen deel en zijn vrouw sprak tegen hem en noemde hem Stiva, wat zij tot nu toe niet gedaan had. De vervreemding tussen hen bestond nog, maar van een scheiding was al geen sprake meer, en Stepan Arkadjevitsj zag weer de mogelijkheid van een eerlijk gesprek en van een verzoening.

Dadelijk na het eten kwam Kitty. Zij kende Anna Arkadjevna slechts weinig en zij koesterde een zekere schroom bij de gedachte, hoe deze Petersburgse dame, die door iedereen zo bewonderd werd, haar wel zou ontvangen. Maar zij nam Anna al dadelijk voor zich in, dat zag zij met één oogopslag. Anna kwam zichtbaar onder de bekoring van Kitty’s jeugd en schoonheid, en vóór Kitty het wist, voelde zij, hoe ook zij zich tot Anna aangetrokken voelde, hoe zij verliefd op haar werd, zoals jonge meisjes verliefd kunnen worden op oudere, getrouwde vrouwen. Anna had niets van een wereldse dame of van een moeder van een achtjarige zoon. Zij had een meisje van twintig kunnen zijn door de soepelheid van haar bewegingen, de frisheid van haar verschijning, en de levendigheid van haar gezicht, die zich nu eens uitte in een glimlach, dan weer in een blik, wanneer haar ogen niet een ernstige, soms droevige uitdrukking hadden, die Kitty trof en boeide. Kitty voelde dat Anna volkomen natuurlijk was en niets verborgen hield, maar dat er bovendien in haar een andere, hogere wereld leefde, een wereld van ernstige, poëtische gedachten, die voor haar onbereikbaar was.

Toen Dolly na het eten naar haar kamer ging, stond Anna snel op en liep naar haar broer toe, die juist bezig was een sigaar op te steken.

– Stiva, zei ze, terwijl zij hem een vrolijk knipoogje gaf en ze sloeg een kruis over hem en wees met haar ogen naar de deur. – Ga nu, en God moge je bijstaan!

Hij begreep haar, legde zijn sigaar weg en verdween achter de deur.

Toen Stepan Arkadjevitsj weg was, ging Anna terug naar de divan, waar zij met de kinderen gezeten had. Of het kwam, doordat de kinderen merkten dat hun moeder zeer op deze tante gesteld was, of doordat zijzelf de grote bekoring voelden, die er van haar uitging, hoe het ook zij, de twee oudsten, en naar hun voorbeeld ook de kleintjes, waren al voor het eten niet van hun nieuwe tante af te slaan en weken niet van haar zijde, zoals dat vaak met kinderen gebeurt. En zo ontstond er een soort spel tussen hen, om zo dicht mogelijk tegen de tante aan te zitten, haar aan te raken, haar kleine hand vast te houden, haar een zoen te geven, met haar ring te spelen of op zijn minst de plooien van haar japon te strelen.

– Nee, wij gaan weer net zo zitten als straks, zei Anna Arkadjevna, terwijl zij weer op de divan plaatsnam.

En Grisja stak zijn hoofd weer onder haar arm door en vlijde zijn bol trots en gelukkig tegen haar japon.

– En wanneer is het bal? vroeg zij Kitty.

– De volgende week en het wordt een heerlijk bal. Een van die bals waarop je alleen maar plezier hebt.

– Zijn er werkelijk bals waar je alleen maar plezier hebt? vroeg Anna met vriendelijke spot.

– Ja, wonderlijk genoeg, die zijn er. Bij de Bobrisjtsjevs is het altijd heerlijk en bij de Nikitins ook, maar bij de Mezjkovs is het altijd vervelend. Is u dat nooit opgevallen?

– Nee, lieve kind, voor mij bestaan er geen bals meer, waar je plezier hebt, zei Anna, en Kitty zag in haar ogen een glimp van die andere wereld, die voor haar gesloten was. Ik ken alleen nog maar bals, waar het iets minder vervelend en saai is...

– Hoe kunt u zich nu vervelen op een bal?

– Waarom zou ik mij nu juist niet vervelen? vroeg Anna.

Kitty zag dat Anna wist welk antwoord ze geven zou.

– Omdat u natuurlijk altijd de mooiste bent.

Anna kon blozen. Zij bloosde en zei:

– In de eerste plaats is dat niet zo en in de tweede plaats, wat zou ik eraan hebben, als het zo was?

– Gaat u naar dit bal? vroeg Kitty.

– Ik denk dat het wel zal moeten. Hier, neem hem maar, zei ze tegen Tanja, die de gemakkelijk glijdende ring van haar spitse, blanke vinger trok.

– Ik zou het heerlijk vinden, als u ging. Ik zou u dolgraag op een bal willen zien.

– Als ik er dan heen moet, kan ik mij tenminste troosten met de gedachte dat ik er jou een genoegen mee doe... Nee, Grisja, zit niet aan mijn haar, dat is toch al zo in de war, zei ze, terwijl zij de haarlok weer vaststak, waar Grisja mee had gespeeld.

– Ik stel mij voor dat u in het lila zult zijn op het bal!

– Waarom nu juist in het lila? vroeg Anna met een glimlach.

– Kom, kinderen, ga nu weer eens weg. Hoor je wel? Miss Hull roept jullie voor de thee, zei ze, en zij zette de kinderen van zich af en duwde ze in de richting van de eetkamer.

– Ik weet, waarom je mij graag op het bal wilt hebben. Je verwacht er heel veel van en nu wil je dat iedereen erbij zal zijn om het met eigen ogen te zien.

– Hoe weet u dat? Ja, het is zo.

– O, wat heerlijk om achttien te zijn, ging Anna voort. Ik herinner me dat blauwe waas nog zo goed, zo’n waas als er over de Zwitserse bergen ligt. Een waas dat alles omhult in die heerlijke tijd, als de kinderjaren ten einde lopen en uit die wijde cirkel van vreugde en geluk een pad tevoorschijn komt dat steeds smaller wordt. Met vreugde, maar vol schroom, ga je dat pad op, ook al lijkt het je nog zo licht en aanlokkelijk... Wie heeft dat niet beleefd?

Kitty glimlachte stil. – «Hoe zou zij dat beleefd hebben? Wat zou ik graag haar roman weten», dacht Kitty, en zij stelde zich het weinig poëtische uiterlijk voor van Aleksej Aleksandrovitsj, Anna’s man.

– Ik weet er iets van. Stiva heeft het me verteld en ik wens je geluk. Hij leek me heel aardig, ging Anna voort. Ik heb Vronski op het station ontmoet.

– O, was hij daar? vroeg Kitty blozend. Wat heeft Stiva u verteld?

– Stiva heeft mij alles verklapt. En ik zou erg blij zijn... Ik heb gisteren met Vronski’s moeder gereisd, ging zij verder, en zij heeft aan één stuk door over hem gepraat, – hij is haar lieveling. Ik weet, hoe ingenomen moeders vaak met hun kinderen zijn, maar...

– Wat heeft zijn moeder u verteld?

– O, van alles! Ik weet wel dat hij haar lieveling is, maar hij heeft toch ook werkelijk een ridderlijk karakter... Zij vertelde mij bijvoorbeeld dat hij hun hele vermogen aan zijn broer wilde afstaan, en dat hij als kind al iets heel bijzonders gedaan heeft door een vrouw uit het water te halen. In één woord, hij is een held, zei Anna met een glimlach, en zij dacht aan de tweehonderd roebel, die hij op het station aan die vrouw had gegeven.

Maar zij zweeg over de tweehonderd roebel. Om de een of andere reden was het haar niet aangenaam eraan terug te denken. Zij voelde dat hier sprake was van iets dat met haar te maken had en dat dit niet zo had mogen zijn.

– Zij heeft me dringend gevraagd of ik haar eens kwam opzoeken, ging Anna verder, en ik wil de oude dame ook graag nog eens zien. Morgen ga ik naar haar toe. Goddank, Stiva blijft een hele tijd bij Dolly, voegde zij eraan toe, van onderwerp veranderend, en zij stond op. Kitty had het gevoel dat zij licht ontstemd was.

– Nee, ik eerst! Nee, ik! riepen de kinderen, die klaar waren met thee drinken en nu tante Anna weer bestormden.

– Allemaal tegelijk! zei Anna lachend en zij liep hun tegemoet en begon een stoeipartij met het hele troepje buitelende, schaterende kinderen.

==

==

21

==

Toen de thee voor de volwassenen werd binnengebracht, kwam Dolly uit haar kamer. Stepan Arkadjevitsj verscheen niet. Hij moest de kamer van zijn vrouw door de andere deur verlaten hebben.

– Ik ben bang dat je het wat koud zult hebben boven, zei Dolly tegen Anna, ik wilde je maar naar beneden laten verhuizen, wij zijn dan ook wat dichter bij elkaar.

– O nee, maak toch niet zoveel drukte om mij, antwoordde Anna, terwijl zij Dolly onderzoekend aankeek om te zien, of zij zich met haar man verzoend had.

– Het zal je boven te licht zijn, zei haar schoonzuster.

– Nee, heus, ik slaap overal en altijd als een marmot.

– Waar hebben jullie het over? vroeg Stepan Arkadjevitsj, die uit zijn kamer kwam, aan zijn vrouw.

Aan zijn toon hoorden Anna en Kitty onmiddellijk dat er een verzoening tot stand was gekomen.

– Ik wilde Anna een kamer beneden geven, maar dan moeten er nog andere gordijnen worden opgehangen. En dat kan ik alleen maar zelf, antwoordde Dolly hem.

«Zouden zij zich werkelijk volkomen verzoend hebben?» dacht Anna, luisterend naar haar koele, rustige toon.

– Och kom, Dolly, haal toch niet zo veel overhoop, zei Stepan Arkadjevitsj. Maar goed, als je wilt, zal ik het wel doen...

«Ja, toch, ze hebben zich verzoend», dacht Anna.

– Ik weet veel te goed, hoe jij dat doen zult, antwoordde Dolly. Je geeft Matvej een opdracht, die hij onmogelijk kan uitvoeren, en dan ga je weg en hij doet alles verkeerd, en haar gewone, spottende glimlachje speelde bij die woorden weer om haar lippen.

«Ja, een verzoening, een volkomen verzoening!» dacht Anna, «godzijdank!» – En vol vreugde dat het haar gelukt was dat te bereiken, ging zij op Dolly toe en kuste haar.

– Geen sprake van! Waarom verwacht je zo weinig van Matvej en mij? vroeg Stepan Arkadjevitsj zich met een haast onmerkbare glimlach weer tot zijn vrouw wendend.

Die hele avond had Dolly’s toon als altijd iets spottends, wanneer zij tegen haar man sprak, en Stepan Arkadjevitsj was tevreden en opgewekt, maar toch wel zo dat het duidelijk was dat hij zijn misstap nog niet was vergeten, ook al was hem nu alles vergeven.

Om halftien werd het buitengewoon levendige, opgewekte gesprek, dat in de huiselijke kring onder de thee werd gevoerd, onderbroken door een schijnbaar doodgewoon voorval, maar dit zo gewone voorval maakte op allen om de een of andere reden toch een vreemde indruk. Zij spraken over gemeenschappelijke Petersburgse kennissen en Anna sprong opeens op.

– Ik heb een foto van haar in mijn album, zei ze, en dan kan ik jullie meteen mijn Serjozja laten zien, voegde zij er met een glimlach vol moederlijke trots aan toe.

Gewoonlijk zei ze tegen tienen haar zoon goedenacht en dikwijls bracht zij hem zelf, voor zij uitging naar bed en ze voelde zich treurig gestemd, omdat zij nu zo ver van hem weg was, en waarover zij hier ook praatten, aldoor dwaalden haar gedachten weer naar haar Serjozja met zijn krullen. Zij had er behoefte aan zijn foto te bekijken en over hem te vertellen. Gebruikmakend van de eerste de beste gelegenheid, stond zij op en liep met haar lichte, besliste stap de kamer uit om het album te halen. De trap naar haar kamer kwam uit op het verwarmde portaal met de brede trap naar de voordeur.

Op het ogenblik dat zij de kamer uitliep, werd er gebeld.

– Wie kan daar nog zijn? vroeg Dolly.

– Het is nog te vroeg om mij te komen halen en voor bezoek is het te laat, zei Kitty.

– Zij komen me zeker nog paperassen brengen, voegde Stepan Arkadjevitsj eraan toe, en toen Anna langs de trap liep, kwam de bediende naar boven om een bezoeker aan te dienen. De bezoeker zelf stond beneden onder de lamp. Anna keek omlaag en zag in één oogopslag dat het Vronski was en een vreemd gevoel van vreugde en tegelijk van vage angst deed haar hart sneller kloppen. Hij stond daar met zijn jas aan en haalde iets uit zijn zak. Juist toen zij halverwege de trap was, keek hij naar boven en zag haar, en op zijn gezicht verscheen een uitdrukking van schrik en schaamte. Zij knikte even en liep door; meteen klonk Stepan Arkadjevitsj’ luid stemgeluid achter haar. Hij vroeg hem binnen te komen, maar Vronski gaf met zijn zachte, rustige stem een weigerend antwoord.

Toen Anna met het album terugkwam was hij vertrokken en Stepan Arkadjevitsj vertelde dat hij nog even iets was komen vragen over het diner dat zij de volgende dag een beroemde dame zouden aanbieden, die zojuist in Moskou gearriveerd was. En hij wilde beslist niet bovenkomen. – Hij deed wat eigenaardig, voegde Stepan Arkadjevitsj er nog aan toe.

Kitty bloosde. Zij meende dat alleen zij wist, waarom hij gekomen was en waarom hij niet had willen binnenkomen. «Hij is bij ons geweest», dacht zij, «en heeft mij niet thuis getroffen; toen dacht hij dat ik hier wel zou zijn, maar hij wilde niet binnenkomen, omdat het al zo laat was, en omdat Anna er is.»

Allen zagen elkaar aan zonder iets te zeggen en bogen zich toen over Anna’s album.

Het was niet vreemd of ongewoon dat iemand om halftien bij een vriend aanbelde om nog iets te vragen over een afspraak voor de volgende dag, maar niet meer binnenkwam. Toch scheen het allen vreemd toe. Vooral Anna had het gevoel dat dit vreemd was en niet goed.

==

==

22

==

Het bal was juist begonnen, toen Kitty en haar moeder de brede, helder verlichte en met bloemen versierde trap opliepen, tussen de lakeien met hun bepoederde pruiken en rode kaftans door. Uit de zaal klonk een monotoon gedruis als van een bijenkorf en terwijl zij voor de spiegel, die tussen een paar palmen was opgesteld, een laatste blik op hun toilet en hun kapsel wierpen, hoorden zij de heldere tonen van het strijkorkest dat de eerste wals inzette. Een oude heer in burger, die voor een andere spiegel zijn grijze bakkebaarden had opgestreken en die een wolk van parfum om zich heen verspreidde, trof hen op de trap en ging voor hen opzij, zichtbaar vol bewondering voor Kitty, die hij niet kende. Een jongeman met een gladgeschoren gezicht en een ongewoon laag uitgesneden vest, een van die mondaine jongelieden, die de oude vorst Sjtsjerbatski «windhondjes» noemde, trok onder het lopen zijn das recht, boog in het voorbijgaan voor hen, keerde terug en vroeg Kitty voor de quadrille. De eerste quadrille had zij al aan Vronski beloofd, zij gaf deze jongeman dus de tweede. Een militair, die zijn handschoen dichtknoopte, liet hen bij de deur voorgaan en terwijl hij zijn snor opdraaide, liet hij een blik vol bewondering over Kitty in haar roze baltoilet glijden.

Hoewel toilet, kapsel en alle andere voorbereidingen voor het bal Kitty veel zorg en overleg hadden gekost, kwam zij nu in haar ingewikkelde tulen japon over een roze onderkleed zo vrij en ongedwongen de zaal binnen, alsof zij en haar huisgenoten aan al die rozetjes en kantjes, aan al die onderdelen van haar toilet nauwelijks aandacht hadden besteed, alsof zij in deze kanten en tule en met dat hoge kapsel, dat door een roos met twee blaadjes bekroond werd, geboren was.

Toen de oude vorstin voor zij de zaal binnentraden nog even een lint van Kitty’s ceintuur dat gedraaid zat recht wilde trekken, week Kitty terug: zij had het gevoel dat alles vanzelf goed en mooi aan haar moest zijn en dat er niets viel te verbeteren.

Kitty had een van haar gelukkigste dagen. Haar japon hinderde haar nergens, er was geen kantje losgetrokken, de rozetjes waren niet gekreukt en niet losgeraakt en haar roze schoentjes met de smalle hoge hakken knelden haar niet, maar zaten als gegoten aan haar voeten. De dichte krans van blonde krullen lag om haar hoofdje, alsof het haar eigen krullen waren. De knopen van de lange handschoen, die haar arm omsloot zonder de vorm geweld aan te doen, had zij alle drie dicht kunnen krijgen zonder dat ze er afsprongen. Het zwart fluwelen bandje van haar medaillon sloot ongewoon mooi om haar hals. Dat bandje was beeldig en toen Kitty thuis in de spiegel naar haar hals keek, had zij gezien, hoe sprekend het was. Aan al het andere had zij nog kunnen twijfelen, maar niet aan dat zwartfluwelen bandje. Kitty glimlachte ook hier op het bal, als zij er in de spiegel naar keek. Haar blote armen en schouders waren koel als marmer, een gevoel waar Kitty veel van hield. Haar ogen straalden en zij kon niet nalaten te glimlachen in het besef van haar eigen bekoorlijkheid. Zij was nog maar nauwelijks de zaal binnengegaan en zij had de kleurige groep van tule, linten en kant, de groep dames, die op een uitnodiging tot een dans wachtten, nog niet eens bereikt – Kitty hield zich nooit lang in die groep op – of zij werd reeds voor de wals gevraagd. Het was Jegoroesjka Korsoenski, die haar vroeg, de beroemde dans- en ceremoniemeester, de beste cavalier volgens de hiërarchie van het bal, een forse, knappe, getrouwde man. Hij had juist gravin Bonina, met wie hij de eerste ronde gewalst had, naar haar plaats teruggeleid en overzag zijn domein, dat wil zeggen de enkele paren, die reeds aan het dansen waren, toen hij Kitty zag binnenkomen. Vlug liep hij op haar toe met die alleen een dansmeester eigen, ongedwongen gang, boog voor haar en zelfs zonder te vragen of zij wilde, hief hij zijn arm op om die om haar smal middeltje te leggen. Zij keek om zich heen, aan wie zij haar waaier kon geven en met een glimlach nam de gastvrouw die van haar over.

– Wat prettig dat u zo op tijd bent, zei hij, terwijl hij zijn arm om haar middel legde, het is ook geen manier om te laat te komen.

Zij legde haar linkerhand op zijn schouder en bewoog haar kleine voeten in de roze schoentjes ritmisch, snel en licht op de maat van de muziek over de gladde parketvloer.

– Je rust uit door een dans met u, zei hij, terwijl zij de eerste nog langzame passen van de wals maakten. Hoe heerlijk licht en welk een précision, zei hij – iets wat hij tegen bijna alle goede kennissen zei.

Zij glimlachte om zijn lof en keek over zijn schouder de zaal rond. Zij was geen meisje meer dat voor het eerst uitgaat en voor wie op een bal alle gezichten tot één betoverende indruk samenvloeien. Ook was zij nog niet naar zoveel bals meegesleept dat alle gasten haar reeds tot vervelens toe bekend waren; zij stond daar juist tussenin. Zij was in een roes van vreugde en tegelijk wist zij zich zo te beheersen dat zij alles bewust in zich opnam. Zij zag, hoe de bloem van het gezelschap zich in de linkerhoek van de zaal verzameld had. Daar was Korsoenski’s vrouw, Lidy, een schoonheid, die onmogelijk laag gedecolleteerd was, daar was de gastvrouw zelf en daar zat de heer Krivin met zijn glimmende, kale schedel, die altijd te vinden was waar zich het voornaamste gezelschap bevond. Naar dat deel van de zaal keken de jongemannen zonder dichterbij te durven komen en daar ontdekte zij ook Stiva en dan Anna’s gracieuze gestalte in het zwart fluweel. En hij was er. Kitty had hem niet meer gezien sinds die avond dat zij Levin had afgewezen. Met haar scherpziende ogen herkende zij hem dadelijk en zij merkte zelfs dat hij naar haar keek.

– En, zullen we nog een tour maken? Bent u niet moe? vroeg Korsoenski, buiten adem.

– Nee, dank u.

– Waar zal ik u heen brengen?

– Ik zie mevrouw Karenina, geloof ik... Wilt u mij bij haar brengen?

– Waarheen u maar wilt.

En Korsoenski walste met haar, vaart minderend, recht naar de groep in de linkerhoek van de zaal en zei steeds: – Pardon, mes dames, pardon, pardon, mes dames, – en zo laveerde hij door de zee van tule, kant en linten, zonder iemand ook maar aan te raken, liet zijn dame snel ronddraaien, zodat haar slanke benen in de ajouren kousen te zien kwamen en haar sleep als een waaier uitwoei en de knieën van Krivin bedekte. Korsoenski boog, zette toen zijn borst uit in het laag uitgesneden vest en bood haar zijn arm om haar naar Anna Arkadjevna te geleiden. Kitty sloeg blozend haar sleep terug van Krivins knieën en zag wat duizelig om zich heen om Anna te zoeken. Anna was niet in het lila, zoals Kitty zo beslist gewild had; zij droeg een laag gedecolleteerde, zwartfluwelen japon, die haar ronde, ivoorkleurige schouders en buste en haar mooi gevormde armen met de fijne, smalle polsen vrij liet. De japon was rijk met Venetiaanse kant gegarneerd. In het weelderige, zwarte haar dat geheel van haarzelf was, droeg zij een kleine guirlande van paarse viooltjes en een bosje van dezelfde bloemen had zij tussen witte kant in haar ceintuur gestoken. Haar kapsel had niets opvallends. Opvallend waren alleen de kleine, weerbarstige krulletjes, die altijd vanzelf lossprongen in haar hals en bij haar slapen. Om haar krachtige hals droeg zij een parelsnoer.

Kitty had Anna elke dag gezien en gesproken, ze was op haar gesteld geraakt en had zich haar absoluut in het lila voorgesteld. Maar nu zij haar in het zwart zag, voelde zij dat zij Anna’s schoonheid nog niet in haar volle omvang had begrepen. Anna leek opeens verrassend nieuw. Zij begreep nu dat zij niet in het lila kon zijn en dat de bekoring, die van haar uitging, juist daarin bestond dat zij haar toilet totaal deed vergeten: men had er geen oog meer voor. Ook deze zwarte japon met haar overvloed van kant trok de aandacht niet; het was niet anders dan de omlijsting, waaruit zijzelf tevoorschijn trad met al haar eenvoud, natuurlijkheid en gratie en tegelijkertijd vol sprankelend leven.

Zij stond zoals altijd zeer rechtop en toen Kitty haar groepje naderde, was zij juist in gesprek met de heer des huizes, het hoofd licht naar hem toe gebogen.

– Nee, ik zal geen steen op haar werpen, antwoordde zij hem op de een of andere vraag, al kan ik het ook niet begrijpen, voegde zij eraan toe, haar schouders ophalend, en meteen wendde zij zich met een vriendelijk beschermend glimlachje tot Kitty. Zij liet een snelle, typisch vrouwelijke blik over Kitty’s toilet glijden en maakte een bijna onmerkbare, maar toch voor Kitty begrijpelijke beweging met haar hoofd ten teken dat zij met haar japon en haar hele bekoorlijke verschijning was ingenomen. Je komt de zaal dansend binnen, zei ze.

– Dit is een van mijn trouwste helpsters, zei Korsoenski, terwijl hij voor Anna boog, die hij die avond nog niet ontmoet had. Vorstin Kitty helpt me altijd een bal vrolijk en geanimeerd te maken. Een wals, Anna Arkadjevna. En hij boog opnieuw.

– Kent u elkaar eigenlijk? vroeg de gastheer.

– Wie zou mij niet kennen? Mijn vrouw en ik zijn als twee witte wolven, iedereen kent ons, antwoordde Korsoenski. – Een wals, Anna Arkadjevna.

– Ik dans niet, als het niet beslist noodzakelijk is, antwoordde zij.

– Maar het is nu noodzakelijk, zei Korsoenski.

Op dat ogenblik kwam Vronski op hen toe.

– Als ik dan dansen moet, vooruit dan maar, zei ze, en zonder op Vronski’s groet acht te slaan, legde zij snel haar hand op Korsoenski’s schouder.

«Wat zou zij tegen hem hebben?» dacht Kitty, die merkte, hoe Anna opzettelijk Vronski’s groet genegeerd had. – Vronski ging naar Kitty, herinnerde haar aan de eerste quadrille en zei dat het hem speet, dat hij al die tijd niet het genoegen had gehad haar te zien. Kitty keek geboeid naar de walsende Anna, terwijl ze naar hem luisterde. Zij verwachtte dat hij haar voor een wals zou vragen, maar hij vroeg haar niet en zij keek verwonderd naar hem op. Hij kleurde en vroeg haar haastig ten dans, maar nauwelijks had hij zijn arm om haar middel gelegd en de eerste passen gemaakt, of de muziek hield plotseling op. Kitty keek naar zijn gezicht dat zo dicht bij het hare was, en heel lang nog, jaren later, deed de herinnering aan die warme blik vol liefde, waarmee zij hem aanzag en die hij niet beantwoordde, haar hart ineenkrimpen van schaamte.

– Pardon, pardon, een wals, een wals! riep Korsoenski van de andere kant van de zaal en het eerste het beste jonge meisje bij de hand vattend, begon hij zelf te dansen.

==

==

23

==

Vronski walste met Kitty een paar maal de zaal rond. Na de wals ging Kitty naar haar moeder en zij had nog maar nauwelijks een paar woorden met gravin Nordstone kunnen wisselen, toen Vronski haar al kwam halen voor de eerste quadrille. Tijdens de quadrille zeiden zij niets bijzonders tegen elkaar. Hun telkens onderbroken gesprek ging nu eens over de Korsoenski’s, die hij grappig beschreef als lieve, aardige kinderen van in de veertig, dan weer over de komende galavoorstelling in de schouwburg, en maar eenmaal raakten zijn woorden haar werkelijk, toen hij vroeg of Levin nog in Moskou was en eraan toevoegde dat hij een erg sympathieke indruk van hem had gekregen. Maar Kitty verwachtte niets bijzonders van de quadrille. Zij wachtte met kloppend hart op de mazurka. Zij had het gevoel dat onder de mazurka het grote woord gesproken moest worden. Dat hij haar tijdens de quadrille niet voor de mazurka vroeg, verontrustte haar niet. Zij was ervan overtuigd dat hij de mazurka met haar dansen zou, zoals op alle vorige bals en zij bedankte vijfmaal, zeggend dat zij reeds een cavalier had. Het hele bal tot de laatste quadrille was voor Kitty als een betoverende droom van kleuren, klanken en ritmische gebaren. Zij hield alleen op met dansen, wanneer zij er te moe voor was en vroeg om even te mogen rusten. Maar toen zij de laatste quadrille met een saaie jongeman danste, die zij niet goed had kunnen weigeren, kwam zij toevallig vis-à-vis met Anna en Vronski. Zij had Anna niet meer gezien sinds het begin van het bal en weer was Anna volkomen nieuw voor haar. Kitty zag dat zij in die roes van succes was, die zijzelf zo goed kende, hoe ze dronken was van de verrukking, die zij in een ander had opgeroepen. Kitty kende dat gevoel en de kentekenen ervan en zag die nu bij Anna. Zij zag de bevende, telkens oplichtende gloed van de ogen, de glimlach van geluk en extase, die onwillekeurig om haar lippen lag, de zelfbewuste gratie, de zekerheid en het gemak van haar bewegingen.

«Wie is het?» vroeg zij zich af. «Zijn ze het allemaal of is het er één?» – En zij kwam de arme jongeman, met wie zij danste, niet te hulp bij zijn poging het afgebroken gesprek opnieuw te beginnen, volgde automatisch de vrolijke, luide bevelen van Korsoenski op, die alle dansers nu eens in «un grand rond» opstelde, dan weer in «une chaine», en ze sloeg Anna intussen voortdurend gade, terwijl zij voelde, hoe haar hart ineenkromp. – «Nee, het is niet de bewondering van allen, die haar zo bedwelmt, maar de verrukking van één. En die ene, dat is hij toch niet?» – Telkens als hij met Anna sprak, kwam er een glans van vreugde in haar ogen en glimlachten haar rode lippen van geluk. Het was alsof zij deze blijken van vreugde bedwingen wilde, maar of ze tegen haar wil in tevoorschijn sprongen. – «En hij?» – Kitty zag hem aan en haar hart stond stil van schrik. Wat zij zo duidelijk op Anna’s gezicht weerspiegeld zag, las zij op zijn gezicht. Waar was zijn rustige, zekere manier van doen, de kalme, onbekommerde uitdrukking van zijn gezicht? Nee, telkens wanneer hij zich nu tot Anna richtte, boog hij zijn hoofd een weinig, alsof hij zich aan haar voeten wilde werpen, en er lag in zijn blik alleen nog maar een uitdrukking van overgave en vrees. – Ik wil u niet kwetsen, scheen zijn blik telkens te zeggen, ik zou mijzelf willen redden, maar ik weet niet hoe. – Zijn gezicht had een uitdrukking, die zij nooit had gezien.

Zij spraken over gemeenschappelijke kennissen en hun gesprek was volkomen onbelangrijk, maar het was Kitty of elk woord van hen hun lot en het hare besliste. Het was vreemd, maar ofschoon zij werkelijk over niets anders spraken dan over de dwaasheid van Ivan Ivanovitsj om altijd Frans te spreken, en over het feit dat men voor freule Jeletskaja wel een betere partij had kunnen vinden, hadden deze woorden voor hen toch een bijzondere betekenis, en dat voelden zij evengoed als Kitty. Het hele bal, alle mensen verdwenen voor Kitty’s ogen in een dichte nevel. Alleen de strenge school van haar opvoeding, die zij doorlopen had, hield haar staande en deed haar alles doen wat van haar verlangd werd en dat was dansen, antwoord geven, praten en zelfs glimlachen. Maar vlak voordat de mazurka begon, toen de stoelen reeds opzij werden geschoven en er reeds enkele paren uit de kleine zalen naar de grote kwamen, kwam er een ogenblik dat Kitty haar wanhoop niet langer meester was. Zij had vijf cavaliers bedankt en nu zou zij de mazurka niet dansen. Er bestond zelfs geen hoop meer dat zij nog gevraagd zou worden, juist omdat haar succes in de uitgaande wereld zo groot was dat het in niemand opkwam dat zij nog niet gevraagd was. Zij moest naar haar moeder gaan om te zeggen dat zij ziek was en naar huis wilde, maar zij had er de kracht niet toe. Zij voelde zich gebroken.

Zij liep een kleine salon in en viel op een stoel neer. De wijd uitstaande rok van haar baljapon stond als een wolk om haar tenger figuurtje. Haar ene smalle, blote meisjesarm hing krachteloos neer en verdween in de plooien van haar roze kleed. In haar andere hand hield zij haar waaier en met snelle, korte gebaren woei zij haar verhit gezichtje koelte toe. Hoewel zij een vlinder geleek, die even op een grashalm is neergestreken, klaar om dadelijk weer zijn bonte vleugels open te slaan en weg te fladderen, was er in haar hart alleen de diepste wanhoop.

«Maar misschien vergis ik me wel, misschien was het wel helemaal niet zo?» – En opnieuw ging zij in gedachten na, wat zij gezien had.

– Maar Kitty, wat is dat nu? vroeg gravin Nordstone, die onhoorbaar over het kleed kwam aanlopen. Daar begrijp ik niets van.

Kitty’s onderlip beefde, zij stond snel op.

– Kitty, dans jij de mazurka niet?

– Nee, nee, zei Kitty, en haar stem trilde van ingehouden tranen.

– Ik stond erbij, toen hij haar voor de mazurka vroeg, zei gravin Nordstone, die wel wist dat Kitty begrijpen moest wie hij was en wie zij. En zij zei tegen hem: «Maar danst u dan niet met vorstin Sjtsjerbatskaja?»

– Ach, het kan me niets schelen! antwoordde Kitty.

Niemand dan zijzelf kon begrijpen, hoe groot haar wanhoop was, niemand wist dat zij de vorige dag iemand had afgewezen, die zij misschien liefhad, alleen omdat zij in de liefde van een ander geloofde.

Gravin Nordstone zocht Korsoenski op, met wie zij de mazurka zou dansen, en vroeg hem Kitty in haar plaats te vragen.

Kitty en Korsoenski dansten als eerste paar en tot haar vreugde hoefde zij niet met hem te praten, daar Korsoenski al zijn aandacht nodig had voor het leiden van de dans. Anna en Vronski bevonden zich bijna tegenover haar. Zij zag hen met haar alles ziende ogen aan de andere kant van de zaal en zij zag hen vlakbij, wanneer de paren elkaar naderden, en hoe meer zij hen gadesloeg, des te vaster was zij ervan overtuigd dat haar ongeluk een voldongen feit was. Zij zag hoe zij zich beiden alleen waanden in de volle zaal. En op Vronski’s gezicht, dat altijd zo beslist en zelfverzekerd was, zag zij die uitdrukking van overgave en van verlorenheid, die haar zo pas al had getroffen en die deed denken aan de uitdrukking van een schrandere hond, die zich schuldig weet.

Anna glimlachte en hij nam die glimlach over. Zij verzonk een ogenblik in gedachten en hij werd ernstig. Een onweerstaanbare kracht trok Kitty’s ogen steeds weer naar Anna’s gezicht. Zij was wonderlijk mooi in haar eenvoudige zwarte japon, mooi waren haar volle armen met de armbanden, mooi was haar krachtige hals met het parelsnoer, mooi was haar krullend haar dat lossprong onder het dansen, mooi waren de lichte, gracieuze bewegingen van haar kleine voeten en handen, mooi was haar knap gezicht, nu het zo een en al leven was, – maar er was iets ontzettends, iets wreeds in al deze schoonheid.

Kitty bewonderde haar meer dan ooit en haar wanhoop werd steeds groter. Zij voelde zich verpletterd en haar gezicht verried dat. Toen Vronski in de dans met haar samenkwam en haar aanzag, herkende hij haar niet dadelijk, zo was zij veranderd.

– Een heerlijk bal! zei hij om toch iets te zeggen.

– Ja, antwoordde zij.

Toen zij midden in de mazurka een ingewikkelde figuur herhaalden, die Korsoenski bedacht had, was het Anna, die in de kring moest komen; zij vroeg twee heren bij zich en Kitty en nog een dame. Kitty zag haar verschrikt aan, terwijl zij op haar toeging. Anna keek haar met samengeknepen ogen aan en drukte glimlachend haar hand. Maar toen zij zag, hoe Kitty haar glimlach alleen met een uitdrukking van wanhoop en verwondering beantwoordde, wendde zij zich van haar af en begon een vrolijk gesprek met de andere dame.

– Ja, ze heeft iets vreemds, demonisch en iets onweerstaanbaars, zei Kitty in zichzelf.

Anna wilde niet blijven souperen, maar de gastheer trachtte haar toch nog te overreden.

– Kom, Anna Arkadjevna, zei Korsoenski, en hij trok haar arm door de zijne. Ik heb zo’n prachtig idee voor de cotillon! Un bijou!

En behoedzaam deed hij een stap en poogde haar met zich mee te trekken. De gastheer glimlachte aanmoedigend.

– Nee, ik blijf niet, antwoordde Anna met een glimlach, maar ondanks die glimlach begrepen Korsoenski en de gastheer door de besliste toon waarop zij sprak dat zij niet langer bleef. Nee, ik heb op dit ene bal hier bij u in Moskou nu al meer gedanst dan in een hele winter in Petersburg, zei Anna en zij zag Vronski, die naast haar stond, even aan. Ik wil wat uitrusten, voor ik op reis ga.

– Gaat u werkelijk morgen weg? vroeg Vronski.

– Ja, ik denk van wel, antwoordde Anna, als verwonderd over de vrijmoedigheid van zijn vraag; maar de onbedwingbare gloed van haar ogen en glimlach verzengde hem bij die woorden.

Anna Arkadjevna bleef niet souperen en reed naar huis.

==

==

24

==