Anton P. Tsjechov

Verzamelde werken

DEEL VI

TONEEL

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2013 YOLANDA BLOEMEN, MARJA WIEBES en UITGEVERIJ G.A. VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Opvoering of voordracht van de navolgende stukken door beroeps- of amateurgezelschappen op toneel, voor de radio of televisie, op welke wijze ook, is verboden zonder schriftelijke toestemming van de uitgever of vertaler, bij wie de auteursrechten berusten.

==

ISBN 978 90 282 7613 0

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

Vertaald uit het Russisch en van aantekeningen en een nawoord voorzien door
Yolanda Bloemen en Marja Wiebes

Een domme vrouw, of een
kapitein in ruste

Korte scène uit een niet-bestaande vaudeville

==

##

Huwelijksseizoen.

Saoesov, kapitein in ruste zit op een met wasdoek beklede divan, met zijn ene been onder zich gevouwen en zijn beide handen om het andere been geklemd. Al pratend wiegt hij heen en weer. De koppelaarster Loekinisjna, een corpulente oude vrouw met een dom, maar goedmoedig gezicht, zit op het puntje van een kruk. Op haar gezicht ligt een uitdrukking van ontzetting, vermengd met verbazing. En profil lijkt ze op een slak, en face op een zwarte spin. Spreekt overdreven gedienstig en hikt na ieder woord.

==

KAPITEIN

Overigens, als je het wel beschouwt, dan heeft Ivan Nikolajitsj buitengewoon adequaat gehandeld. Hij heeft er goed aan gedaan, dat hij is getrouwd. Of je nu een professor bent, of een genie, als je niet getrouwd bent, dan ben je geen cent waard. Je telt niet mee, je mening is niets waard... Wie niet getrouwd is, die heeft in de maatschappij geen enkel gewicht. Neem mij nu bijvoorbeeld... Ik ben een man uit een beschaafd milieu, een huiseigenaar, goed bij kas... Mijn rang mag er ook wezen... en een orde, maar wat levert het op? Wie ben ik nou helemaal, welbeschouwd? Een eenling... zoals dat heet. Een soort synoniem en verder niets. Peinst. Iedereen is getrouwd, iedereen heeft kindertjes, alleen ik... Zoals in die romance... Zingt met tenorstem een droevige romance. Zo is mijn leven... Al had ik maar een overgeschoten bruidje!

==

LOEKINISJNA

Hoezo overgeschoten? Zo’n bruidje, dat is niks voor jou, mijn beste. Jij met jouw voornaamheid, en met jouw kwaliteiten, om zo maar te zeggen, jij kan iedere vrouw krijgen, ook eentje met geld...

==

KAPITEIN

Een vrouw met geld hoef ik niet. Zo’n minne streek sta ik mezelf niet toe, dat ik om het geld zou trouwen. Geld heb ik zelf, en ik wil niet het brood van mijn vrouw eten, maar zij moet wel dat van mij eten. Als je voor een arme vrouw kiest, zal zij voelen, begrijpen... Ik ben niet zo egoïstisch, dat ik voor het gewin...

==

LOEKINISJNA

Maar dat spreekt voor zich, beste heer... Een arm vrouwtje zal ook mooier zijn dan een rijk...

==

KAPITEIN

Schoonheid vind ik ook niet nodig. Wat heb je daaraan? Uiterlijk schoon is slechts vertoon. Schoonheid moet ’m niet zitten in de materie, maar in de ziel... Wat ik nodig heb is goedheid, inschikkelijkheid, onschuld... Ik wil een vrouw die tegen me opkijkt en respect voor me heeft...

==

LOEKINISJNA

Hm... Dat kan toch niet anders, dat ze respect voor je heeft, als jij haar wettige echtgenoot bent? Ze heeft toch wel een goede opleiding, of zo?

==

KAPITEIN

Wacht, onderbreek me niet. Die opleiding, dat vind ik ook niet nodig. Tegenwoordig begin je niets zonder opleiding, natuurlijk, maar je hebt zoveel opleidingen. Het is mooi als je vrouw een mondje Frans en Duits spreekt, dat is heel mooi; maar wat heeft dat voor nut, als ze bijvoorbeeld geen knoop voor je kan aannaaien. Ik kom uit een beschaafd milieu, ik word overal gevraagd, bij vorst Kanitelin, kan ik wel zeggen, is het precies zoals nu met jou, maar ik heb een eenvoudig karakter. Ik heb een eenvoudig meisje nodig. Verstand heb ik niet nodig. Bij een man is verstand van belang, maar een vrouwelijk wezen kan het ook zonder verstand stellen.

==

LOEKINISJNA

Dat is waar, mijn beste. Over vrouwen met verstand staat tegenwoordig zelfs in de krant dat ze niet deugen.

==

KAPITEIN

Een domme vrouw zal van je houden en respect voor je hebben, en voelen dat ik een man van zekere rang ben. Dat boezemt haar angst in. Maar een vrouw met verstand, die eet jouw brood, maar die voelt niet wiens brood dat is. Zoek een domme vrouw voor me... Dus denk eraan: een domme vrouw. Heb je er eentje op het oog?

==

LOEKINISJNA

Ik heb er een aantal op het oog. Denkt na. Wat voor eentje zou je willen hebben? Domme vrouwen zijn er genoeg, maar die hebben allemaal wel enig verstand... Iedere domme vrouw zo op d’r eigen manier... Wil jij er eentje helemaal zonder verstand? Denkt na. Ik heb een dom vrouwtje, maar ik weet niet of die je aanstaat... Ze is van een koopmansfamilie, en ze brengt een duizendje of vijf bruidsschat mee... Je kan niet van d’r zeggen dat ze er niet goed uitziet, ’t is een beetje vlees noch vis... beetje mager, beetje teer... Maar lief, fijntjes... En de goedheid in eigen persoon! Het laatste wat ze heeft geeft ze weg, als iemand erom vraagt... Ja, en zachtmoedig is ze ook... Trekt haar moeder d’r aan haar haren, dan piept ze misschien even – maar geen woord! En die angst, daar hebben haar ouders voor gezorgd, ze gaat naar de kerk, en in het huishouden, daar is ze... Maar dit hier – wijst naar haar voorhoofd – ...Duidt het mij, zondares, niet euvel, dat ik hard oordeel, maar ik zeg het je maar eerlijk, als spreek ik tegen God: ze is niet goed bij haar hoofd... Die domme vrouw... Ze zwijgt maar en zwijgt maar als was ze dood... Ze zit maar, en zwijgt en dan ineens, dan springt ze op! Alsof je kokend water over haar heen hebt gegooid. Als een bezetene springt ze op van haar stoel en dan begint ze te kwekken... Ze kwekt en kwekt... En ze kwekt maar door... Die ouders van haar, die dommerds, die gaan ervandoor, eten krijgt ze niet, en ze zeggen geen woord tegen haar. En dus heeft ze niemand in het leven, en het leven valt haar zwaar... ‘Begrijpen kunt u me niet,’ zegt ze... Een dom vrouwtje! Koopman Kasjalotov heeft haar het hof gemaakt, – maar ze heeft hem afgewezen! Ze lachte hem in zijn gezicht uit, en dat was het... Een rijke koopman, knappe man, en elegant, net een jong officiertje. En daarna pakt ze een of ander dom boekje, gaat naar de voorraadkamer en gaat zitten lezen...

==

KAPITEIN

Nou, dat domme vrouwtje valt niet in mijn categorie... Zoek een ander... Staat op en loopt naar de klok. Ah, maar nu dan bonjour! Het is tijd om te gaan... Mijn vrijgezellenbezigheden roepen mij...

==

LOEKINISJNA

Ga maar, beste man! Ik houd je niet tegen! Staat op. Zaterdagavond kom ik langs om verder te praten over een bruid... Loopt naar de deur. Maar... eh... heb je die bij je vrijgezellenbezigheden wel nodig?

==

Onreine treurspelers
en melaatse dramaturgen

==

Een heel erg verschrikkelijk schandalig afgrijselijke trrragedie

Veel bedrijven, en nog meer scènes

==

Personen

Mich. Val. Lentóvski, man en impresario

Tarnóvski, een hartverscheurend heerschap; is op voet van ‘jij en jou’ met duivels, walvissen en krokodillen; polsslag van 225, temperatuur van 42.8

Publiek, een in alle opzichten plezierige dame; verorbert alles wat haar wordt voorgezet

Karel XII, Zweedse koning: heeft de manieren van een brandweerman

Barones, brunette, niet gespeend van talent; voelt zich niet te goed voor onbeduidende rolletjes

Generaal Erensverd, vreselijk grote man met de stem van een mastodont

Delagardi, gewone man; speelt zijn rol met de ongedwongenheid van een... souffleur

Stella, de zuster van de impresario

Boerl, man, weggedragen op de schouders van Svobodin

Hansen

Anderen

==

Epiloog1

De krater van een vulkaan. Tarnovski zit, onder het bloed, aan een bureau; op zijn schouders rust geen hoofd maar een schedel; in zijn mond brandt lava; uit zijn neusgaten springen minachtend glimlachende groene duiveltjes. Hij doopt zijn pen niet in de inktpot maar in de lava waarin door heksen wordt geroerd. Het is angstaanjagend. Door de lucht vliegen rillingen die over de rug lopen. Achter op het toneel hangen aan roodgloeiende haken knikkende knieën. Donder en bliksem. De almanak van Alexej Soevorin (de gouvernementssecretaris) ligt er ook en voorspelt met de onpartijdigheid van een deurwaarder de botsing van de aarde met de zon, de vernietiging van het heelal en de verhoging van de prijzen van apothekersproducten. Chaos, ontzetting, angst... De rest kan worden aangevuld door de fantasie van de lezer.

==

TARNOVSKI

Bijt op zijn pen. Potverdrrrie, wat kan een mens nog schrijven? Ik kan niks bedenken! ‘Reis naar de maan’ is al geschreven... ‘De zwerver’ ook... Drinkt kokende aardolie. Ik moet iets anders bedenken... Iets waardoor Moskouse koopmansvrouwen drie dagen aan een stuk van duivels dromen... Wrijft over zijn voorhoofdsbeen. Hm... Aan de slag, grote hersens! Denkt: donder en bliksem; men hoort een salvo uit duizend kanonnen, naar de tekening van de heer Sjechtel; uit spleten kruipen draken, vampiers en slangen; in de krater valt een grote koffer waar Lentovski uit stapt, gekleed in een grote affiche.

==

LENTOVSKI

Hallo, Tarnovski.

==

TARNOVSKI, HEKSEN, ANDEREN

Samen. Goedendag, uwigheid!

==

LENTOVSKI

En? Is het stuk af, potverdrrrie? Zwaait met een knuppel.

==

TARNOVSKI

Helaas niet, Michail Valentinytsj... Ik zit te denken en er komt niets in me op. Het is echt een te moeilijke opdracht die u me gegeven hebt! U wilt dat mijn stuk bij het publiek het bloed in de aderen doet stollen, voor een aardbeving zorgt in de harten van Moskouse koopmansvrouwen, dat alle lampen uitdoven door mijn monologen... Maar geef toe, dat gaat zelfs de krachten van zo’n grote dramaturg als Tarnovski te boven! Raakt in verlegenheid door dit complimentje aan zijn eigen adres.

==

LENTOVSKI

Dat is f-f-flauwekul, potverdrrrie! Een beetje meer buskruit, vuurwerk, hoogdravende monologen – dat is alles! En potverdrrrie, met het oog op de kostuums wil ik de hoogste kringen... Verraad... Gevangenis... Het liefje van een gevangene wordt gedwongen te trouwen met een schurk... De rol van de schurk geven we aan Pisarev... Verder, een vlucht uit de gevangenis... Schoten... Ik kijk niet op een beetje kruit... Verder een kind waarvan de voorname afkomst pas later duidelijk wordt... Ten slotte weer schoten, weer brand en de deugd triomfeert... Kortom, neem alle clichés en brouw er wat van, net als de Rocambols en de Graven van Montecristo gebrouwen zijn... Donder, bliksem, rijp, dauw. De vulkaan barst uit. Lentovski wordt naar buiten geslingerd.

==

1 Ik zou liever ‘Proloog’ zetten, maar de redactie zegt: hoe onwaarschijnlijker, hoe beter. Zoals ze willen! Noot van de zetter.

Eerste bedrijf

Publiek, zaalwachters, Hansen en anderen.

==

ZAALWACHTERS

Helpen het publiek uit hun jassen. Alstublieft, een fooitje! Krijgen geen fooitje en grijpen het publiek bij de slippen. O, zwarte ondankbaarheid!!! Schamen zich voor de mensheid.

==

IEMAND UIT HET PUBLIEK

Is Lentovski weer opgeknapt?

==

ZAALWACHTER

Hij is alweer aan het vechten, dus hij zal wel zijn opgeknapt!

==

HANSEN

Verkleedt zich in de kleedkamer. Ik zal ze verbaasd doen staan! Ik zal ze eens wat laten zien! In alle kranten zal erover geschreven worden!

==

De handeling gaat verder, maar de lezer is ongeduldig: hij verlangt naar het tweede bedrijf en daarom – doek!

==

TWEEDE BEDRIJF

Het hof van Karel XII. Valts, met zijn rug naar het publiek, slikt degens en roodgloeiende kooltjes. Donder en bliksem.

==

Karel XII en zijn hovelingen.

==

KAREL

Schrijdt over het toneel en laat zijn ogen rollen. Delagardi! U hebt het vaderland verraden! Geef uw degen aan de kapitein en wees zo goed u gevangeniswaarts te begeven!

==

DELAGARDI

Zegt enkele diep doorvoelde woorden en gaat af.

==

KAREL

Tarnovski! In dat hartverscheurende stuk van u hebt u me nog eens tien jaar extra laten leven! Wees zo goed heen te gaan naar de gevangenis! Tot de barones. U houdt van Delagardi en u hebt een kind van hem. In het belang van de plot moet ik van die omstandigheid niet op de hoogte zijn en moet ik u ten huwelijk schenken aan een man die u niet bemint. U trouwt met generaal Erensverd.

==

BARONES

Trouwt met de generaal. Ach!

==

GENERAAL ERENSVERD

Ik zal ze het leven zuur maken! Benoemt zichzelf tot bewaker van de gevangenis waarin Delagardi en Tarnovski zijn opgesloten.

==

KAREL

Goed, nu ben ik vrij tot aan het vijfde bedrijf. Ik ga naar de kleedkamer.

==

DERDE EN VIERDE BEDRIJF

STELLA

Speelt zoals gewoonlijk niet slecht. Graaf, ik bemin u!

==

DE JONGE GRAAF

En ik bemin u, Stella, maar ik bezweer u in naam van de liefde, zegt u me waarom Tarnovski mij in vredesnaam in deze langdradige geschiedenis heeft betrokken. Waar heeft hij mij voor nodig? Wat is mijn rol in deze plot?

==

BOERL

Het komt allemaal door Sproet! Dankzij hem... ben ik soldaat geworden. Hij sloeg me, beet me, dreef me voort, en ik zou geen Boerl heten als hij niet degene is die dit stuk geschreven heeft! Hij is tot alles in staat om mij het leven zuur te maken!

==

STELLA

Na het ontdekken van haar afkomst. Ik ga naar mijn vader en ik ga hem bevrijden! Onderweg naar de gevangenis ontmoet ze Hansen. Hansen maakt een kuitenflikker.

==

BOERL

Dankzij Sproet ben ik soldaat geworden en speel ik mee in dit stuk. Waarschijnlijk is het alleen om mij het leven zuur te maken, dat Sproet Hansen laat dansen! Nou, wacht maar!

==

Bruggen vallen naar beneden. Het toneel stort in. Hansen maakt een sprongetje waarvan alle aanwezige oude vrijsters onwel worden.

==

VIJFDE EN ZESDE BEDRIJF

STELLA

Maakt in de gevangenis kennis met haar papa en bedenkt met hem een ontsnappingsplan. Ik zal je redden, vader... Maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat die Tarnovski niet samen met ons vlucht? Zodra hij uit de gevangenis is gevlucht, schrijft hij een nieuw drama!

==

GENERAAL ERENSVERD

Martelt de barones en de gevangenen. Aangezien ik een schoft ben, ben ik verplicht op geen enkele manier op een mens te lijken! Eet rauw vlees. Delagardi en Stella vluchten uit de gevangenis.

==

ALLEN

Houd ze! Pak ze!

==

DELAGARDI

Wat er ook gebeurt, in ieder geval vluchten we en blijven we ongedeerd! Een schot. Het doet me niks! Valt dood neer. En dit doet me ook niks! De auteur laat sterven, maar hij laat ook weer verrijzen! Karel duikt op uit de kleedkamer en beveelt dat deugd zal zegevieren over ondeugd. Algehele vreugde. De maan glimlacht, en de sterren glimlachen ook.

==

PUBLIEK

Wijst Boerl op Tarnovski. Daar is hij, Sproet! Pak hem!

==

BOERL

Wurgt Tarnovski. Tarnovski valt dood neer, maar springt direct weer op. Donder, bliksem, rijp, moord op Koverlei, een grote volksverhuizing, schipbreuk en het samenknopen van alle eindjes.

==

LENTOVSKI

En toch ben ik niet tevreden! Zakt door de grond.

Een jongeman

##

Aan een bureau, bedekt met flinke inktvlekken, zit Pravdoljoebov. Voor hem staat Oeprjamov, een jonge man met een uitdrukking van lichtzinnigheid op zijn gezicht.

==

PRAVDOLJOEBOV

Met tranen in de ogen. Jongeman! Ik heb zelf ook kinderen... Ik heb een hart... Ik begrijp... En daarom vind ik het zo vreselijk. Als eerlijk man verzeker ik u dat het feit dat u ontkent alleen maar schadelijk voor u is. Zegt u eens zonder omwegen, waar bent u net geweest?

==

OEPRJAMOV

Op... op de redactie van een humoristisch tijdschrift.

==

PRAVDOLJOEBOV

Hm... Dus u bent humorist? Schudt verwijtend zijn hoofd. Schaam u! Zo jong en al zo verdorven... En wat heeft u daar in uw handen?

==

OEPRJAMOV

Manuscripten.

==

PRAVDOLJOEBOV

Geef eens hier! Pakt ze aan en bekijkt ze. Zo-o... Laat eens kijken... Wat hebben we hier?

==

OEPRJAMOV

Onderwerpen voor spotprenten.

==

PRAVDOLJOEBOV

Stikt bijna van woede, maar is dan zijn emoties snel meester en betoont zich koelbloedig en neutraal als een gerechtsdienaar. Wat heeft u daar getekend?

==

OEPRJAMOV

Nou kijk, dit is een tekening van een man. Met zijn ene been staat hij in Rusland en met zijn andere in Oostenrijk. Hij doet goocheltrucs. ‘Dames en heren!’ zegt hij, ‘de roebel die van mijn rechterzak naar mijn linkerzak is gegaan, verandert in 65 kopeken!’ Als aanvulling op deze tekening is er nog een tweede. U ziet een roebelbiljet met armpjes en beentjes. Hij valt steeds en hij wordt achtervolgd door een Duitser, die zijn randen bijknipt met een schaar... Begrijpt u het? Dat is een kroeg... En dat is onze pers, en dit hier is een drukpers... En dit zijn de planters van het berkenbos; en hier ziet u kinderen die om pap vragen... Pap heb je, zoals bekend, in allerlei soorten... En daar heb ik een bediende getekend...

==

PRAVDOLJOEBOV

En wie zit er in die muizenval?

==

OEPRJAMOV

Dat is geheimraad Rossitski; het lokaas in de muizenval is staatsspek.

==

PRAVDOLJOEBOV

Bij het woord ‘spek’ likt hij zijn lippen af. Geheimraad. Bloost omwille van de mensheid. Zo jong en zo verdorven... Maar weet u, meneerschap, dat een geheimraad gelijkstaat aan een luitenant-generaal in het leger? Begrijpt u dat dan niet? Wat een grof onbegrip, wat een heiligschennis! Zucht. Wat moet ik nu met u aan? Wat? Denkt na, maar al snel krijgt zijn persoonlijke gevoel de overhand over zijn plichtsgevoel, en zijn prooi glipt hem uit handen. Ik kan u niet aanzien, beklagenswaardige, ongelukkige jongeman! U staat me tegen, beklagenswaardig bent u! Ga weg! Laat mijn verachting u tot straf dienen!

==

Oeprjamov vertrekt in het geheel niet berouwvol en dubbelzinnig glimlachend, naar de redactie.

==

Een ideaal examen

Een kort antwoord op alle lange vragen

##

Conditio sine qua non: een heel intelligente leraar en een heel intelligente leerling. De eerste is sarcastisch en vasthoudend, de tweede is onkwetsbaar. Zoals een ideaal brandweerteam een halfuur voor de brand arriveert, zo heeft de ideale leerling een halfuur voor de vraag de antwoorden klaar. Omwille van de beknoptheid en om een groot honorarium te vermijden2 zet ik de essentie in dramatische vorm uiteen.

==

LERAAR

Je hebt net gezegd dat de aarde een bol is. Maar je vergeet dat er hoge bergen, diepe ravijnen en Moskouse straatwegen zijn, die verhinderen dat zij rond is!

==

LEERLING

Die verhinderen dat net zomin als de putjes in sinaasappels of de puistjes op een gezicht.

==

LERAAR

En wat houdt gezicht in?

==

LEERLING

Het gezicht is de spiegel van de ziel, die net zo gemakkelijk breekt als elke andere spiegel.

==

LERAAR

En wat houdt spiegel in?

==

LEERLING

Een spiegel is een instrument, waarin een vrouw elke dag tien keer haar wapens weegt. Een spiegel is de toetssteen voor een vrouw.

==

LERAAR

Sarcastisch. Mijn god, wat ben je slim! Na enig nadenken. Nu zal ik je een vraag stellen... Snel. Wat is het leven?

==

LEERLING

Het leven is een honorarium dat niet aan auteurs wordt betaald maar aan hun werken.

==

LERAAR

En hoe hoog is dat honorarium?

==

LEERLING

Het is gelijk aan het honorarium dat slechte redacties betalen voor heel slechte vertalingen.

==

LERAAR

Zo zo... En kun je ons iets over spoorwegen vertellen?

==

LEERLING

Snel en duidelijk. Spoorweg, in de brede betekenis van het woord, is de naam van het instrument dat dient voor het transporteren van schatten, aderlatingen en het verschaffen van hevige gewaarwordingen aan behoeftige mensen. Een spoorweg bestaat in feite uit spoorlijnen en spoorwegregels. De laatste zijn de volgende. Spoorwegstations zijn onderhevig aan hygiënische inspecties vergelijkbaar met die van slachthuizen, een spoorweg met die van begraafplaatsen: voor het behoud van schone lucht moeten beide zich op respectabele afstand van woongebieden bevinden. Een persoon die door het spoor wordt getransporteerd heet een passagier, wanneer hij op de plaats van bestemming is aangekomen, verandert zijn naam in overledene. Iemand die naar zijn tante in Tambov of naar zijn neef in Saratov reist, dient, voor het geval dat hij zich niet wenst te onderwerpen aan de wil van het lot ad patres, zijn tegenzin aan te geven, maar niet later dan zes maanden na het ongeval. Mensen die een testament willen opmaken krijgen pen en inkt van de hoofdconducteur tegen een vastgesteld bedrag. Bij een botsing van treinen of een wisselstoring enzovoort moeten de passagiers zich stilhouden en zich tegen de grond aan drukken. Bij een botsing van twee treinen moet er geen derde bij betrokken worden...

==

LERAAR

Genoeg, wacht even... Nou, wat is rechtvaardigheid?

==

LEERLING

Rechtvaardigheid is de spoorwegboete, die binnen in iedere wagon is opgehangen: voor een gebroken ruit 2 roeb., voor een gescheurd gordijn 3 roeb., voor beschadiging van de bankbekleding 5 roeb., voor het breken van de eigen persoon in geval van een treinbotsing hoeft de passagier niets te betalen.

==

LERAAR

Wie sproeit de Moskouse straten schoon?

==

LEERLING

De regen.

==

LERAAR

En wie krijgt daar geld voor?

==

LEERLING

(Naam van rivieren).

==

LERAAR

Goed dan... Wat kun je vertellen over het paardenspoor?

==

LEERLING

De paardenspoorweg of simpeler gezegd, de paardentram, bestaat uit een binnengedeelte en een buitengedeelte bovenop, en uit de paardentramregels. Binnen kost het vijf kopeken, bovenop drie kopeken, de paardentramregels kosten niets. Het eerste werd aan de mensheid gegeven om de zeden van de conducteur gemakkelijk gade te slaan, het tweede om ’s morgens vroeg in de gedecolleteerde ramen van de eerste verdiepingen te kijken, de derde om aan te voldoen. De regels zijn de volgende. De paardentram is er niet voor het publiek, maar het publiek is er voor de paardentram. Bij de conducteursingang moet het publiek innemend glimlachen. De beweging voorwaarts, de beweging achterwaarts en totale stilstand zijn synoniemen. De snelheid, omgekeerd evenredig met de grootte, is zelden nul en op hoogtijdagen twee werst per uur. Als de wagon uit de rails loopt betaalt de passagier niets.

==

LERAAR

Vertel alsjeblieft eens waarom twee wagons als ze elkaar ontmoeten een bel luiden en waarom de controleurs hoekjes afscheuren van een tramkaartje?

==

LEERLING

Zowel het een als het ander is het geheim van de uitvinder.

==

LERAAR

Welke schrijver bevalt je het meest?

==

LEERLING

Degene die op het juiste moment een punt zet.

==

LERAAR

Dat is redelijk... En weet je wie verantwoordelijk is voor de narigheid die op dit moment de ogen van de lezer pijnigt?

==

LEERLING

Dat is het geheim van de redactie... Overigens kan ik voor u, misschien... Als u dat wilt kan ik u dit geheim onthullen... Fluistert. Deze narigheid werd op zijn oude dag begaan door

==

A. Tsjechonte

==

2 Ik weet niet waar dat goed voor is!? De auteur.

Langs de grote weg

##

Dramatische studie in één bedrijf

==

PERSONEN

Tíchon Jevstignéjev, eigenaar van een herberg langs de grote weg

Semjón Sergéjevitsj Bortsóv, geruïneerde landeigenaar

Marja Jegórovna, zijn vrouw

Sávva, oude pelgrim

Nazárovna

Jefímovna

Fédja, los werkman

Jégor Mérik, zwerver

Koezmá, reiziger

Postbode

Koetsier van mevrouw Bortsov

Pelgrims, veedrijvers, reizigers, enz.

==

Het stuk speelt in een van de Zuid-Russische gouvernementen.

==

Het toneel stelt de herberg van Tichon voor. Rechts een tapkast en planken met flessen. Achterin een deur die naar buiten leidt. Boven de deur hangt aan de buitenkant een vuile rode lantaren. Overal op de vloer en de banken langs de kant liggen pelgrims en reizigers. Velen van hen slapen door gebrek aan ruimte zittend. Het is diep in de nacht. Bij het opgaan van het doek hoort men de donder en kan men door de deur de bliksem zien flitsen.

==

I

Tichon staat achter de tapkast. Op een van de banken ligt Fedja half overeind zachtjes harmonica te spelen. Naast hem zit Bortsov in een afgedragen zomerjas. Op de vloer bij de bank liggen Savva, Nazarovna en Jefimovna.

==

JEFIMOVNA

Tot Nazarovna. Stoot die oude man eens aan, wijffie! Het lijkt wel of hij de geest gaat geven.

==

NAZAROVNA

Tilt de rand van Savva’s jas van zijn gezicht. Vrome ziel, vrome ziel! Leef je nog of ben je al dood?

==

SAVVA

Waarom zou ik al dood zijn? Ik leef, moedertje! Richt zich op zijn elleboog op. Zou je mijn benen even willen toedekken, vrouwtje! Goed zo! Het rechterbeen nog wat meer. Mooi zo, moedertje. God beware je.

==

NAZAROVNA

Dekt Savva’s benen toe. Slaap maar, ouwetje.

==

SAVVA

Wat nou slapen? Als ik deze pijn maar kan uithouden, moedertje, dan hoef ik niet te slapen. Een zondaar verdient geen rust. Wat is dat voor lawaai, vrouwtje?

==

NAZAROVNA

God stuurt ons een onweer. De wind loeit en de regen klettert maar neer. Op het dak en tegen de ruiten, het lijkt wel of het erwten hagelt. Hoor je wel? De hemelsluizen staan open. Een donderslag. Heilige moeder Gods...

==

FEDJA

En het dondert en rommelt en loeit maar, er komt geen eind aan! Hoe-hoe... alsof het bos loeit... Hoe-hoe... De wind jankt als een hond... Huivert. Wat is het koud! Mijn kleren zijn nat, die kan je uitwringen, de deur staat wijd open... Speelt zachtjes. Mijn harmonica is nat geworden, er komt geen muziek meer uit, anders had ik jullie, vrome zielen, op een concert getrakteerd waar je u tegen zegt! Iets prachtigs. Een quadrille of een polka bijvoorbeeld... of een Russisch liedje... dat kan ik allemaal.Toen ik in de stad bediende was in het Grand Hotel verdiende ik niks, maar ik heb wel alle noten van de harmonica geleerd. En gitaar speel ik ook.

==

STEM UIT DE HOEK

Je praat naar je verstand hebt, idioot.

==

FEDJA

Tot Savva. Hoor wie het zegt. Pauze.

==

NAZAROVNA

Tot Savva. Je zou in de warmte moeten liggen, ouwe, je been lekker warm laten worden. Pauze. Hé ouwe! Man Gods! Stoot Savva aan. Je bent toch niet van plan dood te gaan?

==

FEDJA

Je zou een wodkaatje moeten nemen, opa. Als je dat drinkt, gaat het gloeien in je maag en voel je de zwakte uit je hart wegtrekken. Neem er toch eentje!

==

NAZAROVNA

Schep toch niet zo op, jongen. Die oude man kan elk ogenblik naar de hemel gaan, hij berouwt zijn zonden en dan kom jij met je praatjes en je harmonica... Hou toch op met die muziek! Brutale aap!

==

FEDJA

En waarom klit jij zo aan hem? Hij kan niks meer, en jij... met je domme vrouwengeklets... Hij is zo rechtschapen dat hij jou nooit op je nummer zet, en jij bent maar wat blij dat iemand naar jouw dwaze praatjes luistert... Ga maar slapen, opa, en luister niet naar haar! Laat haar maar kletsen, trek je er niks van aan... Een vrouwentong is des duivels bezem, je veegt iedereen die slim en verstandig is ermee naar buiten... Trek je er niks van aan... Slaat zijn handen in elkaar. Maar wat ben je mager, man! Vreselijk! Als een dood geraamte! Geen sprankje leven! Ben je echt aan het doodgaan?

==

SAVVA

Waarom zou ik doodgaan? Heer bewaar me voor mijn tijd dood te gaan... Ik zal het nog een poosje moeilijk hebben, maar dan zal ik er met Gods hulp weer bovenop komen... De moeder Gods zal me niet op vreemde bodem laten sterven... ik zal thuis sterven...

==

FEDJA

Kom je van ver?

==

SAVVA

Uit Vologda. Uit de stad... ik ben een burger van die stad...

==

FEDJA

En waar ligt Vologda?

==

SAVVA

Voorbij Moskou... Een gouvernement...

==

FEDJA

Tsjonge jonge jonge... Dat is een heel eind weg, baardmans. En alles te voet?

==

SAVVA

Te voet, jongen. Ik ben naar de heilige Tichon van Zadonsk geweest, en ga nu naar de Heilige Bergen... Vandaar ga ik, als God het wil, naar Odessa. Ik heb gehoord dat je daarvandaan goedkoop naar Jeruzalem kunt komen. Voor eenentwintig roebel, zeggen ze...

==

FEDJA

En ben je ook in Moskou geweest?

==

SAVVA

En of! Wel een keer of vijf...

==

FEDJA

Is het een mooie stad? Steekt een sigaret op. De moeite waard?

==

SAVVA

Er zijn daar veel heilige plaatsen, jongen... En waar veel heilige plaatsen zijn is het altijd mooi...

==

BORTSOV

Loopt naar de tapkast en Tichon. Mag ik er nog eentje, alsjeblieft! In godsnaam geef me er een!

==

FEDJA

Het belangrijkste in een stad is dat het er netjes is... Als er stof ligt moet er gesproeid worden, en als er vuil ligt moet het opgeruimd worden. De huizen moeten groot zijn... er moet een schouwburg zijn, politie, huurkoetsen die... Ik heb zelf in steden gewoond, ik weet hoe het is.

==

BORTSOV

Eén glaasje... zo’n kleintje. Op de pof! Ik betaal het je terug!

==

TICHON

’t Is mooi geweest.

==

BORTSOV

Alsjeblieft! Toe nou!

==

TICHON

Schiet op!

==

BORTSOV

Je begrijpt me niet... Begrijp dan toch, sufferd, als je tenminste een greintje verstand in die botte boerenkop van je hebt, dat niet ik het vraag maar, om het op jouw boerenmanier te zeggen, mijn binnenste. Mijn ziekte vraagt erom! Begrijp dat dan!

==

TICHON

Er valt niets te begrijpen... Wegwezen!

==

BORTSOV

Begrijp het dan, als ik nu niets te drinken krijg, als ik mijn dorst niet kan lessen, bega ik nog een misdaad. Dan kan ik God weet wat doen! Heb je in al die jaren als kroegbaas niet genoeg dronkaards gezien, vlegel, om te kunnen weten wat dat voor mensen zijn? Het zijn zieken! Je kunt ze ketenen, slaan, in stukjes snijden, als je ze maar wodka geeft! Alsjeblieft, ik smeek het je! Toe nou! Ik vraag het heel nederig! Mijn God, zo nederig!

==

TICHON

Eerst geld, dan krijg je wodka.

==

BORTSOV

Waar moet ik geld vandaan halen? Ik heb het allemaal verzopen. Tot de laatste cent! Wat kan ik je geven? Ik heb alleen mijn jas nog, maar die kan ik je niet geven, ik heb er niets onder aan... Wil je mijn muts? Neemt zijn muts af en geeft die aan Tichon.

==

TICHON

Bekijkt de muts. Hm... je hebt mutsen en mutsen... Een en al gat, net een zeef...

==

FEDJA

Lacht. Een herenmuts! Eentje om mee langs de straat te flaneren en voor de mamzelles af te nemen. Goedemorgen, tot ziens! Hoe maakt u het?

==

TICHON

Geeft Bortsov de muts terug. Al kreeg ik hem cadeau. ’t Is rommel.

==

BORTSOV

Niet goed? Geef me dan wat op de pof! Als ik uit de stad terugkom breng ik je je stuiver! Stik maar in die stuiver! Stik er maar in! Dat-ie in je strot mag blijven steken! Hoest. Ik haat je!

==

TICHON

Slaat met zijn vuist op de tapkast. Wat sta je daar nou te staan? Wat ben je voor iemand? Wat ben je voor oplichter? Wat doe je hier?

==

BORTSOV

Ik wil wat drinken! Niet ik wil het, maar mijn ziekte! Begrijp dat dan!

==

TICHON

Kijk uit dat ik mijn geduld niet verlies! Dan sta je gelijk buiten!

==

BORTSOV

Wat moet ik doen? Loopt bij de tapkast vandaan. Wat moet ik doen? Denkt na.

==

JEFIMOVNA

Het is de Boze die je drijft. Luister niet naar hem, meneer. Die verdoemeling fluistert je in: drink dan! Drink! Maar jij moet tegen hem zeggen: ik drink niet! Ik drink niet! Dan houdt hij wel op!

==

FEDJA

Volgens mij is er een steekje bij je los. En je maag rammelt. Lacht. Je bent een malloot, edele heer! Ga toch slapen! Het heeft geen zin om als een vogelverschrikker midden in de kroeg te staan! Dit is geen moestuin!

==

BORTSOV

Boos. Hou je mond! Jou wordt niks gevraagd, ezel!

==

FEDJA

Dat praat en praat maar en raakt niet uitgepraat! Jouw soort kennen we! Er zwerven er heel wat zoals jij langs de grote weg! En wat dat ‘ezel’ betreft, wacht maar tot ik je een dreun verkoop, dan jank je nog harder dan de wind. Je bent zelf een ezel! Niksnut! Pauze. Tuig!

==

NAZAROVNA

Die oude man is misschien wel aan het bidden en bezig zijn ziel aan God toe te vertrouwen, terwijl de goddelozen ruzie zoeken en elkaar uitschelden... Schaamteloos stelletje!

==

FEDJA

Als je in een kroeg zit moet je niet zaniken, koolstronk! Dan moet je je aan de regels van de kroeg houden.

==

BORTSOV

Wat moet ik nu? Wat moet ik doen? Hoe moet ik het hem aan zijn verstand peuteren? Hoe kan ik het nog beter onder woorden brengen? Tot Tichon. Het bloed stolt in mijn borst! Mijn beste Tichon! Huilt. Tichon!

==

SAVVA

Kreunt. Die scheuten in mijn been, net vurige kogels... Moedertje, vrouwtje.

==

JEFIMOVNA

Wat is er ouwetje?

==

SAVVA

Wie huilt daar?

==

JEFIMOVNA

Die meneer.

==

SAVVA

Vraag die meneer of hij voor mij ook een traan wil plengen dat ik in Vologda mag sterven. Een gebed met tranen doet altijd meer goed.

==

BORTSOV

Ik ben niet aan het bidden, ouwe! Het zijn geen tranen! Het is sap! Mijn ziel wordt uitgeperst en het sap stroomt eruit. Gaat bij Savva’s voeten zitten. Sap! Maar dat kan jij niet begrijpen! Daar kan jij met je verduisterde verstand niet bij, ouwe. Jullie wandelen allemaal in duisternis!

==

SAVVA

Zijn er dan ergens mensen die zich in het licht bevinden?

==

BORTSOV

Die zijn er, vadertje, die zijn er... Die zouden het begrijpen!

==

SAVVA

Ja, die zijn er, mijn zoon... Heiligen bevonden zich in het licht... Zij begrepen alle verdriet... Je hoeft maar iets te zeggen en zij zullen het begrijpen: ze kijken je in je ogen en ze begrijpen het... En dan voel je daarna zo’n troost, alsof je geen verdriet hebt gehad – het is weg!

==

FEDJA

Heb jij wel eens een heilige gezien?

==

SAVVA

Dat heb ik, jongeman... Je vindt op aarde mensen van allerlei slag. Je hebt zondaars en dienaren Gods.

==

BORTSOV

Ik begrijp er niks van... Komt snel overeind. Je moet begrijpen waar gesprekken over gaan, maar heb ik nog wel verstand? Ik heb een instinct, dorst! Loopt snel naar de tapkast. Tichon, neem mijn jas maar! Begrijp je het? Wil zijn jas uitdoen. Mijn jas...

==

TICHON

En wat heb je aan onder je jas? Kijkt onder Bortsovs jas. Je blote lijf? Hou maar aan, die hoef ik niet... Met die zonde wil ik mijn ziel niet belasten. Merik komt binnen.

==

==

II

==

Dezelfden en Merik.

==

BORTSOV

Goed, dan neem ik die zonde op me! Afgesproken?

==

MERIK

Trekt zwijgend zijn boerenjas uit en blijft in zijn jak staan. Hij heeft een bijl aan zijn riem. Sommige mensen hebben het koud, maar een beer en een voortvluchtige hebben het altijd warm. Ik ben helemaal bezweet! Legt zijn bijl op de grond en trekt zijn jak uit. Voordat je een voet uit de modder hebt getrokken, gutst het zweet in emmers van je af. En als je je ene voet eruit hebt, zakt de andere er dieper in weg.

==

JEFIMOVNA

Zo is het... Wordt de regen al minder, beste man?

==

MERIK

Met een blik op Jefimovna. Ik praat niet met vrouwen. Pauze.

==

BORTSOV

Tot Tichon. Ik neem die zonde op me! Heb je nou gehoord wat ik zeg?

==

TICHON

Ik wil het niet horen, laat me met rust!

==

MERIK

Het is zo donker alsof iemand de lucht met teer heeft ingesmeerd. Je ziet geen hand voor ogen. En de regen slaat zo hard in je gezicht, het lijkt wel hagel. Raapt zijn kleren en zijn bijl op.

==

FEDJA

Voor jullie oplichters is dit prima weer. Roofdieren houden zich schuil, maar voor grapjassen van jouw slag is het een feest.

==

MERIK

Wie zei dat?

==

FEDJA

Hierzo... mankeer je iets aan je ogen?

==

MERIK

Dat zal ik onthouden... Loopt op Tichon toe. Hoe gaat het, bolle! Herken je me niet?

==

TICHON

Als ik iedere dronkaard die langs de grote weg zwerft moest herkennen, had ik wel tien ogen in mijn kop nodig.

==

MERIK

Nou, kijk eens goed... Pauze.

==

TICHON

Maar jou herken ik wel, moet ik toegeven. Aan je grote ogen! Geeft hem een hand. Andrej Polikarpov?

==

MERIK

Dat was ik vroeger, maar nu heet ik Jegor Merik.

==

TICHON

Hoe dat zo?

==

MERIK

Dat hangt af van de papieren die God op mijn weg brengt. Nu heet ik al een maand of twee Merik... Donderslag. Brr... Donder er maar op los, ik ben niet bang! Kijkt om zich heen. Toch geen bloedhonden hier?

==

TICHON

Ga nou gauw. Niks als vliegjes en muggetjes... Goed volk... De bloedhonden liggen waarschijnlijk in hun veren bedden te maffen... Luid. Hou je zakken en je kleren in de gaten, brave lieden, anders loopt het verkeerd af. ’t Is een linke jongen. Hij besteelt je waar je bij staat.

==

MERIK

Op hun geld moeten ze letten, van kleren blijf ik af. Daar kan ik niks mee.

==

TICHON

Waarheen voert de duivel je nu weer?

==

MERIK

Naar de Koeban.

==

TICHON

Kijk eens aan!

==

FEDJA

Naar de Koeban? Echt waar? Komt overeind. Een prachtige streek. Dat is een gebied, mensen, dat zie je zelfs in je dromen niet, al slaap je drie jaar achter elkaar. Een vrij leven! Ze zeggen dat er vogels zitten en wild en allerlei beesten – lieve God nog aan toe! Het gras groeit er het hele jaar, de mensen leven in vriendschap en er is zoveel land dat ze niet weten wat ze ermee aan moeten. En de regering... dat heeft een soldaat me laatst verteld – zou honderd bunder per hoofd geven. Ik mag doodvallen als dat geen geluk is.

==

MERIK

Geluk... Geluk loopt altijd achter je... Je ziet het niet. Als je in je elleboog kan bijten, dan zie je het pas... Allemaal onzin. Laat zijn blik over de banken en de mensen gaan. Het lijkt hier wel een arrestantenlokaal!.. Goeienavond, armoedzaaiers.

==

JEFIMOVNA

Tot Merik. Wat een grote gemene ogen... De Boze huist in jou, jongen... Kijk maar niet naar ons...

==

MERIK

Goeienavond, arme sloebers!

==

JEFIMOVNA

Draai je om! Stoot Savva aan. Savva, er kijkt een slecht mens naar ons. Hij zal ons kwaad doen, ouwetje. Tot Merik. Draai je om, zeg ik je, jij slang!

==

SAVVA

Die doet ons niets, wijffie, helemaal niks... Dat laat God niet toe.

==

MERIK

Goeienavond, brave mensen! Haalt zijn schouders op. Zeg eens wat! Jullie slapen immers niet, pummels. Waarom zeggen jullie niks?

==

JEFIMOVNA

Kijk een andere kant op, jij! Rot op met die duivelse trots van je!

==

MERIK

Hou je mond, oud wijf! Niks geen duivelse trots, ik wou alleen maar vriendelijk zijn, een beetje medeleven tonen met jullie bittere lot! Jullie klitten als vliegen op elkaar van de kou – ik kreeg medelijden, ik wou iets aardigs zeggen, jullie ellende een beetje verzachten, en jullie keren je kop af! Nou, dan niet! Loopt op Fedja af. Waar kom jij vandaan?

==

FEDJA

Van hier, van de Chamonjevski-fabriek. De steenfabriek.

==

MERIK

Sta eens op.

==

FEDJA

Overeind komend. Nou?

==

MERIK

Sta eens op. Helemaal, ik ga daar liggen...

==

FEDJA

Wat nou... Is dit soms jouw plaats?

==

MERIK

Ja, van mij. Ga jij maar op de grond liggen.

==

FEDJA

Loop heen, landloper... Mij maak je niet bang...

==

MERIK

Jij durft... Nou schiet op met je geklets! Anders krijg je er spijt van, stomkop.

==

TICHON

Tot Fedja. Spreek hem maar niet tegen, jongen. Laat hem maar.

==

FEDJA

Waar haal je het recht vandaan? Dat spert zijn vissenogen open en denkt dat ik bang ben! Pakt zijn spullen bij elkaar, doet een paar passen en maakt een bed op de grond. Duivel! Gaat liggen en trekt iets over zijn hoofd.

==

MERIK

Maakt een bed op de bank. Als je mij een duivel noemt heb je er vast nog nooit een gezien. Duivels zien er heel anders uit. Gaat liggen en legt zijn bijl naast zich. Ga maar liggen, mijn bijltje, mijn vriend... laat me je steel toedekken.

==

TICHON

Hoe kom je aan die bijl?

==

MERIK

Die heb ik gestolen... Die heb ik gestolen en nu vertroetel ik hem: het is zonde om hem weg te gooien, maar ik weet niet wat ik ermee aan moet. Net als een vrouw van wie je genoeg hebt... Ja... Dekt zich toe. Duivels, knul, zien er anders uit...

==

FEDJA

Steekt zijn hoofd onder zijn jas uit. Hoe dan?

==

MERIK

Als stoom, als lucht... Zoals je adem uitblaast... Blaast. Zo zien ze eruit. Je kunt ze niet zien.

==

STEM UIT DE HOEK

Als je onder een heg gaat zitten, kan je ze zien.

==

MERIK

Dat heb ik gedaan, maar mooi niks... Geklets van ouwe wijven en domme boeren... Duivels kan je niet zien, net zomin als bosgeesten en geesten van doden... Onze ogen zijn er niet op gemaakt om alles te zien... Toen ik klein was ging ik ’s nachts expres de bossen in om een bosgeest te zien... Ik schreeuwde en schreeuwde zo hard als ik kon, ik riep de bosgeest en hield mijn ogen wijd open: ik zag van alles bewegen, maar een bosgeest, ho maar. Ik ging ’s nachts ook vaak naar het kerkhof om geesten van doden te zien – allemaal bakerpraatjes. Wilde dieren heb ik vaak genoeg gezien, maar van griezelige dingen – geen spoor. Daar hebben wij geen ogen voor...

==

STEM UIT DE HOEK

Dat moet je niet zeggen, het komt toch wel voor... Een boer bij ons uit het dorp was eens een everzwijn aan het slachten... en toen hij de buik opensneed, sprong er iets uit!

==

SAVVA

Overeind komend. Kinderen, kinderen, spreek toch niet over de Boze. Dat is een zonde, lieve mensen!

==

MERIK

Ah... daar hebben we grijsbaard ook! Een skelet! Lacht. Je hoeft helemaal niet naar het kerkhof te gaan, de geesten van doden kruipen hier vanonder de vloer naar boven om ons de les te lezen... Een zonde... Jullie mogen de mensen jullie domme ideeën niet voorhouden! Jullie zijn een dom volk dat in onwetendheid leeft... Steekt een pijp op. Mijn vader was boer en ook gek op preken. Op een nacht stal hij een zak appels van de pope, nam die mee naar huis en hield ons voor: ‘Laat ik niet merken, jongens, dat jullie voor Maria Hemelvaart van die appels eten, want dat is een zonde.’ En jullie zijn net zo... Over de duivel mag je het niet hebben, maar je mag wel de beest uithangen. Neem bijvoorbeeld dat ouwe wijf. Wijst op Jefimovna. Die zag in mij de Boze, maar ze heeft zelf in haar leven om domme vrouwendingen haar ziel vast wel een keer of vijf aan de duivel verkocht.

==

JEFIMOVNA

Tfoe, tfoe, tfoe!.. Het kruis sta ons bij! Slaat haar handen voor haar gezicht. Arme Savva!

==

TICHON

Waarom maak je ze bang? Wat is daar nou voor lol aan! De deur klappert door de wind. Here Jezus... Wat een wind, wat een wind!

==

MERIK

Rekt zich uit. Ach, als ik mijn kracht maar eens kon laten zien. De deur klappert door de wind. Kon ik me maar eens met die wind meten! Die kan de deur er niet uitrukken, maar ik, ik zou de hele kroeg met wortel en tak uit de grond kunnen rukken! Staat op en gaat weer liggen. Wat een ellende!

==

NAZAROVNA

Zeg liever een gebed, naarling! Waarom ga je zo tekeer?

==

JEFIMOVNA

Laat hem toch, hij kan doodvallen! Hij kijkt weer naar ons! Tot Merik. Kijk niet zo, lelijkerd. Die ogen, net de ogen van de duivel voor de vroegmis!

==

SAVVA

Laat hem maar kijken, moedertjes! Bid maar, dan kan hij jullie met die ogen geen kwaad doen...

==

BORTSOV

Nee, ik kan niet meer. Dit gaat mijn krachten te boven! Loopt op de tapkast af. Luister eens, Tichon, ik vraag het je voor het laatst... Een half glaasje!

==

TICHON

Schudt zijn hoofd. Eerst geld zien!

==

BORTSOV

Mijn God, dat heb ik je toch al gezegd! Ik heb alles verzopen! Waar moet ik het voor je vandaan halen? En je krijgt er heus niks van als je mij op de pof een drupje wodka geeft! Een glaasje wodka kost jou maar een stuiver, maar het verzacht mijn lijden! Ik lijd! Het is niet zomaar een gril, het is een lijdensweg. Begrijp dat toch!

==

TICHON

Ga dat maar ergens anders vertellen, bij mij hoef je daarmee niet aan te komen. Probeer het maar bij die pelgrims, misschien willen die je om Christus’ wille wel trakteren, ik geef om Christus’ wille alleen brood cadeau.

==

BORTSOV

Pluk jij die arme sloebers zelf maar, ik doe dat niet. Die lui iets aftroggelen, dat is niks voor mij! Snap dat dan! Slaat met zijn vuist op de tapkast. Niks voor mij! Pauze. Hm... wacht eens even... Richt zich tot de pelgrims. Misschien is het toch een idee, brave mensen! Als jullie nou eens een stuivertje offeren! Mijn binnenste vraagt erom. Ik ben ziek!

==

FEDJA

Nou wordt-ie goed, ‘een stuivertje offeren’... Oplichter... Waarom neem je geen water?

==

BORTSOV

Wat een vernedering! Wat een vernedering! Laat maar! Ik hoef niks... het was maar een grapje!

==

MERIK

Van hem krijg je niks los, meneer... Een echte vrek is het... Maar wacht eens, ik moet ergens nog een stuivertje hebben... Dan delen we samen een glaasje, ieder de helft... Zoekt in zijn zakken. Verdomme, ik ben het kwijt... Ik dacht dat ik het daarnet in mijn zak hoorde rinkelen... Nee, het is er niet... Het is er niet, vrind! Pech gehad! Pauze.

==

BORTSOV

Ik moet wat drinken anders bega ik een ongeluk of pleeg ik zelfmoord... Wat moet ik doen, godallemachtig! Kijkt naar de deur. Weggaan soms? De duisternis ingaan, kan niet schelen waarheen...

==

MERIK

Waarom geven jullie pelgrims hem niet eens een preek? En jij, Tichon, waarom gooi je hem er niet uit? Hij heeft immers niet voor zijn nachtlogies betaald. Jaag hem weg, grijp hem in zijn nekvel! Ach, wat zijn de mensen vandaag de dag hard. Er is geen zachtheid en goedheid meer... Wreed volk. Als iemand verdrinkt, roepen ze hem toe: ‘Schiet een beetje op met verdrinken, we hebben geen tijd om te kijken, het is een werkdag.’ Maar een touw naar hem toegooien, geen denken aan... Een touw kost geld...

==

SAVVA

Zo mag je niet oordelen, goede man!

==

MERIK

Hou je mond, ouwe wolf! Wreed volk, dat zijn jullie! Herodessen! Zielenverkopers! Tot Tichon. Kom hier en trek mijn laarzen uit! Vlug een beetje!

==

TICHON

Die gaat tekeer! Lacht. Is me dat schrikken!

==

MERIK

Kom hier, zeg ik je. En vlug een beetje! Pauze. Heb je me gehoord? Of sta ik tegen een muur te praten?

==

TICHON

Kom nou, zo is het genoeg...

==

MERIK

Ik wil dat jij, bloedzuiger, mij, arme zwerver, mijn laarzen uittrekt.

==

TICHON

Kom nou... maak je niet kwaad! Kom hier, dan nemen we er eentje... Kom dan!

==

MERIK

Wat wil ik nou, mensen? Dat hij me op wodka trakteert of dat hij mijn laarzen uittrekt? Was ik niet duidelijk, had ik het anders moeten zeggen? Tot Tichon. Je hebt me dus niet verstaan? Wacht nog even, misschien dringt het dan tot je door. Onder de pelgrims en reizigers ontstaat enige opschudding. Ze komen overeind en kijken naar Tichon en Merik. Zwijgende afwachting.

==

TICHON

De Boze heeft je hierheen gestuurd! Komt achter zijn tapkast vandaan. Wat een heerschap. Nou, kom op! Trekt Meriks laarzen uit. Kaïnsgebroed...

==

MERIK

Mooi zo. Zet ze maar naast elkaar... Mooi zo... Schiet nou maar op!

==

TICHON

Loopt na het uittrekken van de laarzen terug achter de tapkast. Jij bent een beetje te gek op grappen... Als je dat nog eens probeert vlieg je meteen de kroeg uit! Ja! Tot Bortsov die naar hem toekomt. Ben je er nou alweer?

==

BORTSOV

Kijk, ik heb hier iets van goud dat ik je misschien kan geven... Als je het hebben wilt, geef ik het je...

==

TICHON

Wat brabbel je nou? Praat duidelijk!

==

BORTSOV

Het is wel heel laaghartig van me, maar wat moet ik anders? Ik doe dit omdat ik niet toerekeningsvatbaar ben... Zelfs voor de rechtbank zouden ze me vrijspreken... Pak aan, maar onder één voorwaarde: dat je het me later teruggeeft, als ik uit de stad weer hier kom... Ik geef het je in het bijzijn van getuigen... Mensen, jullie zijn mijn getuigen! Haalt een gouden medaillon uit zijn borstzak. Kijk dit... Ik zou het portret eruit moeten halen, maar ik weet niet waar ik het moet laten, ik ben doornat... Nou neem het dan maar met portret en al! Alleen moet je... moet je... niet met je vingers aan het gezichtje komen... Alsjeblieft... Ik was daarnet grof tegen je, beste kerel... dat was dom, maar dat moet je me maar vergeven en... maar zit er niet aan met je vingers... En niet naar het gezicht kijken... Geeft Tichon het medaillon.

==

TICHON

Bekijkt het medaillon. Een gestolen klokkie... Nou goed, neem er dan maar een... Schenkt wodka in. Sla maar achterover...

==

BORTSOV

Als je maar niet met je vingers... aan dat... Drinkt langzaam, met krampachtige pauzes.

==

TICHON

Opent het medaillon. Hm... een madam... Waar heb je die opgeduikeld?

==

MERIK

Laat eens zien. Staat op en loopt naar de tapkast. Laat mij eens!

==

TICHON

Duwt zijn hand weg. Wat moet dat? Je mag kijken, maar aankomen niet!

==

FEDJA

Staat op en loopt naar Tichon. Laat mij ook eens zien! Van alle kanten komen pelgrims en reizigers naar de tapkast toe. Ze vormen een groep.

==

MERIK

Houdt met beide handen Tichons hand met het medaillon vast en bekijkt zwijgend het portret. Pauze. Een mooie duivelin. Een echte dame...

==

FEDJA

Een echte dame... Kijk die wangen en die ogen eens! Doe je hand eens wat verder open, ik kan niks zien. Haar haar komt tot haar middel... ’t Is net of ze leeft! Of ze zoiets kan zeggen... Pauze.

==

MERIK

Zo’n vrouw betekent de ondergang voor een zwakke vent. Als zo eentje je in haar greep heeft dan... Maakt een gebaar met zijn hand. Dan kan je het verder vergeten! Van buiten klinkt de stem van Koezma: Tprrr... hu stommelingen! Koezma komt binnen.

==

==

III

==

Dezelfden en Koezma.

==

KOEZMA

Komt op. Bij ieder kroegje leg ik aan, geen eentje wordt voorbijgegaan. Je kan je eigen vader op klaarlichte dag voorbijlopen, maar een kroeg heb je op honderd werst al in de gaten. Ga eens opzij, al wie in God gelooft! Hé daar! Tikt met een vijfkopekenstuk op de tapkast. Een glas echte madeira! En vlug wat!

==

FEDJA

Die is ook heetgebakerd!

==

TICHON

Zwaai niet zo met je armen. Straks blijf je nog ergens aan hangen!

==

KOEZMA

God heeft ons armen gegeven om mee te zwaaien. Wat zitten jullie hier weg te smelten, jullie zijn toch niet van suiker? Bang voor een beetje regen, tere poppetjes? Drinkt.

==

JEFIMOVNA

Je wordt wel bang, beste man, als je ’s nachts onderweg door zo’n noodweer wordt overvallen. Vandaag de dag is het goddank allemaal beter, en liggen er langs de wegen genoeg dorpen en hofsteden waar je kunt schuilen, de Heer verhoede dat het weer zoals vroeger wordt! Toen kon je wel honderd werst lopen zonder een dorp of een hoeve tegen te komen, zonder een lichtje te zien. Dan moest je onder de blote hemel overnachten...

==

KOEZMA

Zwerf je al lang rond, wijffie?

==

JEFIMOVNA

Al bijna tachtig jaar, jongen.

==

KOEZMA

Bijna tachtig jaar! Dan ben je bijna zo oud als een raaf. Kijkt naar Bortsov. Wat is dat voor een zuurpruim? Kijkt Bortsov strak aan. Meneer! Bortsov herkent Koezma, loopt in verwarring naar een hoek en gaat op een bank zitten. Semjon Sergejevitsj! Bent u het nou of niet? Hè? Wat doet u in deze kroeg? Dat is toch geen omgeving voor u?

==

BORTSOV

Hou je mond!

==

MERIK

Tot Koezma. Wie is dat?

==

KOEZMA

Een doodongelukkige zielepoot. Loopt zenuwachtig bij de tapkast heen en weer. Nee maar! In een kroeg, God beware. In lompen! Dronken! Ik ben er ondersteboven van, mensen... ondersteboven... Fluistert tegen Merik. Dat is onze heer... onze landheer, Semjon Sergejitsj, meneer Bortsov... Heb je gezien hoe hij eraan toe is? Wat is dat nu nog voor een man? Zo zie je maar waar drankzucht toe leidt... Schenk nog eens in! Drinkt. Ik kom uit zijn dorp, uit Bortsovka, misschien heb je er wel eens van gehoord, het ligt zo’n tweehonderd werst hiervandaan, in het Jergovski-district. Wij waren lijfeigenen van zijn vader. Wat een narigheid!

==

MERIK

Was hij rijk?

==

KOEZMA

Behoorlijk...

==

MERIK

Heeft hij zijn vaders geld er doorgejaagd?

==

KOEZMA

Nee, het was het noodlot, beste man... Hij was een groot, rijk en sober heer... Tot Tichon. Je moet hem vaak gezien hebben als hij langs deze kroeg naar de stad reed. Prachtige, vurige paarden, een verende koets, alles eerste klas! Hij hield er vijf driespannen op na, vrind... Ik weet nog, zo’n vijf jaar geleden, toen kwam hij met een span paarden met de Mikisjkinski-pont hierheen, en toen gaf hij me niet vijf kopeken fooi, maar een hele roebel. Ik heb geen tijd om op wisselgeld te wachten, zei hij... Nou!

==

MERIK

Dus hij heeft zijn verstand verloren.

==

KOEZMA

Met zijn verstand is niets mis, geloof ik... Het komt allemaal doordat hij te goed van vertrouwen is. Door overdaad. En in de eerste plaats, mensen, door een vrouw... Hij werd stapelverliefd op een meisje uit de stad en dacht dat er op de wereld geen mooier meisje was dan zij... Tja, liefde maakt blind. Ze was van goeie komaf... En ze was niet losbandig of zo, dat niet, maar wel lichtzinnig, koket... een echte flirt! En maar met haar ogen werken! En altijd lachen, altijd lachen! En hersens, ho maar... De heren vinden dat mooi, zij zien dat als verstand, terwijl wij boeren zo iemand meteen van het erf zouden afjagen... Nou... ze had hem dus het hoofd op hol gebracht en... het was afgelopen met zijn herenleventje. Hij begon haar het hof te maken, en van het een kwam het ander... ’s Nachts gingen ze varen, ze speelden piano...

==

BORTSOV

Dat moet je ze niet vertellen, Koezma! Wat heb je eraan? Wat hebben zij met mijn leven te maken?

==

KOEZMA

Neem me niet kwalijk, edele heer, ik heb even in het kort... Ik heb ze zo wel genoeg verteld... Even in het kort, omdat ik zo van streek was... Heel erg van streek. Schenk me nog eens in. Drinkt.

==

MERIK

Fluisterend. En hield zij van hem?

==

KOEZMA

Eerst fluisterend, maar van lieverlee met gewone stem. Wat dacht je? Onze landheer zat er warmpjes bij. Wie zou er niet verliefd worden op iemand met duizend bunder land en geld als water... En hij was een degelijk, waardig en sober man... hij ging met alle hoge pieten om zoals ik nu met jou... schudde ze de hand... Geeft Merik een hand. ‘Goeiedag en tot ziens! Wees welkom!’... Op een avond loop ik door het park van het landgoed... en dat was me een park, mensen, zo groot... ik loop daar stilletjes wat rond en ik zie ze daar op een bankje zitten te vrijen. Maakt zoengeluiden. Hij kust haar eenmaal, en zij, die slang, kust hem tweemaal... Hij pakt haar blanke handje, en zij raakt helemaal in vuur en vlam! Ze drukt zich uit alle macht tegen hem aan... Ik hou van je Senja, zegt ze... En Senja liep als een gedoemde rond en schepte overal op over zijn geluk, omdat hij zo goed van vertrouwen was... Gaf een roebel hier en een roebel daar... Mij gaf hij geld voor een paard. En van pure vreugde schold hij iedereen zijn schuld kwijt...

==

BORTSOV

Ach... waarom vertel je dat allemaal? Dat volk kent geen medelijden... Het doet pijn!

==

KOEZMA

Ik vertel haast niks, meneer! Ze vragen erom! Waarom zou ik niet een klein beetje vertellen? Maar goed, als u er kwaad om wordt vertel ik wel niks... Die lui kunnen me gestolen worden... Er klinkt belgerinkel van de postkoets.

==

FEDJA

Schreeuw dan ook niet zo, praat dan zachtjes...

==

KOEZMA

Ik doe het al zachtjes... Hij vindt het niet goed, niks aan te doen... Er valt verder ook niks te vertellen. Ze zijn getrouwd, dat is alles... En verder niks. Schenk die goeie Koezma nog eens in! Drinkt. Ik heb het niet op dronkenschap! En op het moment dat de dames en heren na de trouwerij aan tafel gingen, was zij voordat iemand het wist in een rijtuig vertrokken... Fluisterend. Naar de stad, naar haar minnaar, een advocaatje... Nou? Wat denk je daarvan? Precies op dat moment! Voor zo eentje is de dood nog niet erg genoeg!

==

MERIK

Nadenkend. Ja... En hoe ging het verder?

==

KOEZMA

Hij raakte buiten zichzelf... Je ziet het, het begon met een paar glaasjes en nu giet hij een hele fles naar binnen, zeggen ze... Eerst een paar glaasjes en nu een hele fles... Hij houdt nog steeds van haar. Kijk dan, hij houdt van haar! Hij is nu ook vast onderweg naar de stad om een glimp van haar op te vangen... Een glimp en dan gaat hij weer terug... De postkoets komt voorrijden bij de herberg. De postiljon komt binnen om wat te drinken.

==

TICHON

De post is laat vandaag. De postiljon betaalt zwijgend en gaat naar buiten. De postkoets vertrekt onder belgerinkel.

==

STEM UIT DE HOEK

In dit hondenweer zou je de postkoets moeten beroven – een fluitje van een cent.

==

MERIK

Ik ben al vijfendertig jaar op de wereld, maar de postkoets heb ik nog nooit beroofd... Pauze. Nou is hij alweer weg, het is te laat... Te laat...

==

KOEZMA

Wil je zo graag de gevangenis van binnen zien?

==

MERIK

Er zijn zat mensen die stelen zonder in het gevang te komen. En als het niet anders kan, dan moet dat maar! Kortaf. En verder?

==

KOEZMA

Over die stakker?

==

MERIK

Over wie anders?

==

KOEZMA

De tweede oorzaak, mensen, voor zijn ondergang was zijn zwager, de man van zijn zuster... Hij had het in zijn hoofd gehaald zich voor die zwager borg te stellen bij een bank... voor zo’n dertigduizend... Die zwager heeft hem getild... die schooier had het goed bekeken en liet hem barsten... Hij pakte het geld aan, maar terugbetalen, ho maar... En dus heeft onze heer die hele dertigduizend moeten betalen. Zucht. Een dom man moet voor zijn domheden boeten. Zijn vrouw heeft kinderen bij die advocaat, zijn zwager heeft een landgoed bij Poltava gekocht, en hij loopt als een verdwaasde de kroegen af en klaagt bij ons soort mensen: ‘Ik heb geen vertrouwen meer, mensen! Ik vertrouw niemand meer!’ Slap gedoe! Iedereen heeft zo zijn narigheid, een slang die aan het hart knaagt, maar moet je daarom gaan drinken? Neem nou onze dorpsoudste. Zijn vrouw rommelt op klaarlichte dag met de onderwijzer, geeft het geld van haar man uit aan drank, maar de dorpsoudste loopt met een zuurzoete glimlach rond... Hij is alleen magerder geworden...

==

TICHON

Zucht. God geeft kracht naar kruis...

==

KOEZMA

De krachten zijn ongelijk verdeeld, dat is waar... En? Hoeveel krijg je van me? Betaalt. Hier heb je je bloedgeld! Tot ziens, mensen! Goeienacht en slaap lekker! Ik moet opschieten, het is mijn tijd... Ik moest voor een mevrouw naar het ziekenhuis om de vroedvrouw te halen... Die stakker staat vast te wachten, ze zal wel doornat zijn... Holt weg.

==

TICHON

Na een pauze. Hé daar! Hoe heet u? Arme kerel, kom maar wat drinken! Schenkt in.

==

BORTSOV

Loopt aarzelend naar de tapkast en drinkt. Nu ben ik je dus twee glazen schuldig.

==

TICHON

Wat nou schuldig! Drink op en daarmee uit! Verdrink je verdriet maar!

==

FEDJA

Neem er ook een van mij, meneer! Hier! Gooit een vijfkopekenstuk op de tapkast. Drink maar, dood gaan we toch, of je nou drinkt of niet. Zonder wodka is het leven goed, met wodka is het echt stukken beter! Met wodka is verdriet geen verdriet meer... Brandt het weg!

==

BORTSOV

Oei! Dat brandt!

==

MERIK

Geef eens hier! Pakt Tichon het medaillon af en bekijkt het portret. Hm... Ging er na de bruiloft vandoor... Wat voor een vrouw is dat?

==

STEM UIT DE HOEK

Schenk hem er van mij ook een in Tisja. Hij mag er van mij ook een.

==

MERIK

Smijt het medaillon met kracht tegen de vloer. Klerewijf! Loopt snel naar zijn plaats en gaat met zijn gezicht naar de muur liggen. Opwinding.

==

BORTSOV

Wat is dat nou? Wat moet dat? Raapt het medaillon op. Hoe durf je, stuk ongeluk? Waar haal je het recht vandaan? Huilerig. Wil je dat ik je verrot sla? Ja! Boerenkinkel, stomkop!

==

TICHON

U moet zich niet zo opwinden, meneer... Het is niet van glas, het is niet kapot... Drink nog maar wat en ga dan slapen... Schenkt in. Ik heb zo naar jullie staan luisteren, ik had de deur allang op slot moeten doen. Loopt naar de buitendeur en doet hem op slot.

==

BORTSOV

Drinkt. Hoe durft hij? Wat een stommeling! Tot Merik. Hoor je me? Je bent een stommeling, een ezel!

==

SAVVA

Kinderen! Alsjeblieft! Kalm aan een beetje! Stel een wacht voor jullie mond! Laat de mensen toch slapen!

==

TICHON

Ga nou maar liggen, ga maar liggen... Het is welletjes! Loopt achter de tapkast en doet de geldla op slot. ’t Is tijd om te gaan slapen.

==

FEDJA

Gaat liggen. Slaap lekker, mensen!

==

MERIK

Staat op en spreidt zijn pelsjas op de bank uit. Ga hier maar liggen, meneer.

==

TICHON

En jij dan?

==

MERIK

Waar het uitkomt... Op de grond desnoods... Spreidt zijn jak op de vloer uit. Mij maakt het niet uit. Legt zijn bijl naast zich. Voor hem is het erger om op de grond te slapen... Hij is gewend aan zijde en dons...

==

TICHON

Tot Bortsov. Ga toch liggen, edele heer! Je hebt nou wel lang genoeg naar dat portret gekeken. Dooft de kaars. Laat haar toch stikken!

==

BORTSOV

Wankelend. Waar moet ik liggen?

==

TICHON

Op de plaats van die zwerver! Heb je niet gehoord dat hij zijn plaats heeft afgestaan?

==

BORTSOV

Ik ben... een beetje... dronken... Hier? Moet ik hier gaan liggen? Ja?

==

TICHON

Ja, daar, wees maar niet bang, ga maar liggen... Strekt zich op de tapkast uit.

==

BORTSOV

Gaat liggen. Ik ben... dronken... Alles tolt in het rond... Doet het medaillon open. Heb je geen kaarsje? Pauze. Je bent me er eentje, Masja... Je kijkt naar mij uit je lijstje en je lacht maar... Lacht. Ik ben dronken! Mag je een dronkeman uitlachen? Schenk er geen aandacht aan, zoals Geluksvogel zegt, en houd van die dronkaard.

==

FEDJA

Wat gaat die wind tekeer! Griezelig gewoon.

==

BORTSOV

Lacht. Je bent me er eentje... Moet je nou zo ronddraaien? Ongrijpbaar ben je!

==

MERIK

Hij raaskalt. Zit maar naar dat portret te staren. Lacht. Wat een gedoe! De geleerde heren hebben allerlei machines en medicijnen uitgevonden, maar de knappe kop die een middeltje tegen het vrouwelijk geslacht uitvindt, die bestaat nog niet... Ze proberen allerlei ziekten te genezen, maar het komt niet in ze op dat er meer mensen kapotgaan door vrouwen dan door ziekten... Sluw zijn ze, inhalig, wreed, hersenloos... De schoonmoeder treitert haar schoondochter en die is er alleen maar op uit haar man te beduvelen... Er komt geen eind aan!

==

TICHON

De vrouwen hebben hem tegen de haren ingestreken, vandaar die stekels.

==

MERIK

Ik ben niet de enige... Sinds het begin der tijden, zolang de wereld bestaat, is het een tranendal... Het is niet voor niks dat ze in sprookjes en liederen de vrouw altijd met de duivel op één lijn stellen... Nee, dat is niet voor niks! Zelfs al is het maar half waar... Pauze. Neem die meneer daar nou, die de dwaas uithangt, maar was ik soms bij mijn verstand toen ik bij mijn vader en moeder wegliep om te gaan zwerven?

==

FEDJA

Om een vrouw?

==

MERIK

Ja, net als die meneer daar... Ik liep als een verdoolde rond, betoverd, pochend op mijn geluk... dag en nacht in vuur en vlam, totdat mijn ogen opengingen... Het was geen liefde, het was allemaal bedrog...

==

FEDJA

Wat heb je met haar gedaan?

==

MERIK

Dat gaat je niet aan... Pauze. Denk je dat ik haar vermoord heb? Daar zijn mijn armen te kort voor... Als je iemand doodt, krijg je daar nog spijt van. Leef jij maar en wees maar... gelukkig! Als ik je maar niet onder ogen krijg en ik je kan vergeten, jij valse slang! Er wordt op de deur geklopt.

==

TICHON

Wat zullen we nou krijgen... Wie is daar? Er wordt geklopt. Wie klopt daar? Staat op en loopt naar de deur. Wie klopt daar? Ga weg, we zijn gesloten!

==

STEM ACHTER DE DEUR

Doe alsjeblieft open, Tichon! Er is een veer van het rijtuig gebroken! Kan je me even helpen? Als ik er maar een touw om kan binden komen we wel thuis...

==

TICHON

Wie ben jij?

==

STEM ACHTER DE DEUR

Mijn mevrouw is op weg van de stad naar Varsonofjevo... We moeten nog maar vijf werst! Help me alsjeblieft!

==

TICHON

Ga maar tegen je mevrouw zeggen dat als ze tien roebel geeft we een touw voor haar hebben en de veer zullen repareren...

==

STEM ACHTER DE DEUR

Ben je gek geworden of zo? Tien roebel! Dolle hond! Je verkneukelen over andermans ellende!

==

TICHON

Je moet het zelf weten... Graag of niet...

==

STEM ACHTER DE DEUR

Nou goed, wacht maar even... Pauze. Mevrouw zegt dat het goed is.

==

TICHON

Kom maar binnen! Doet de deur open en laat de koetsier binnen.

==

==

IV

==

Dezelfden en de koetsier.

==

KOETSIER

Goeienavond, brave mensen! Kom op met dat touw! Vlug een beetje! Mannen wie komt me even helpen? Er zit een fooi aan vast!

==

TICHON

Niks geen fooien... Laat ze maar maffen, we spelen het met zijn tweeën wel klaar!

==

KOETSIER

Poeh, ik ben doodop! ’t Is koud, modderig en overal kletsnat... Nog iets, beste man... Heb je hier niet een kamertje waar mijn mevrouw een beetje warm kan worden? De koets hangt helemaal scheef, je kunt er onmogelijk in zitten.

==

TICHON

Waarom zou ze een kamer willen? Als ze het koud heeft kan ze hier komen om zich te warmen... We vinden wel een plekje! Loopt naar Bortsov toe en maakt een plaats naast hem vrij. Opstaan jullie, sta eens op! Gaan jullie maar zolang op de grond liggen totdat die mevrouw zich gewarmd heeft! Tot Bortsov. Kom eens overeind, meneertje! Ga eens zitten! Bortsov richt zich op. Daar heb je je plekje. De koetsier gaat naar buiten.

==

FEDJA

Dat is het werk van de duivel, zo’n gast! Nu komt er van slapen niets meer vannacht.

==

TICHON

Jammer dat ik geen vijftien roebel heb gevraagd... Dat zou ze gegeven hebben... Blijft afwachtend bij de deur staan. En jullie gedragen je netjes, mensen... Jullie zeggen niks... Marja Jegorovna komt binnen, gevolgd door de koetsier.

==

==

V

==

Dezelfden, Marja Jegorovna en de koetsier.

==

TICHON

Buigt. Komt u binnen, edele dame! Dit is maar een nederige stulp, iets voor kakkerlakken. U moet het maar voor lief nemen!

==

MARJA JEGOROVNA

Ik zie helemaal niets. Welke kant moet ik op?

==

TICHON

Hierheen, edele dame. Brengt haar naar de plaats naast Bortsov. Hierheen alstublieft! Blaast op de bank. Een apart kamertje heb ik helaas niet voor u, maar maakt u zich geen zorgen, mevrouw, het zijn allemaal rustige, brave mensen...

==

MARJA JEGOROVNA

Gaat naast Bortsov zitten. Wat is het hier vreselijk benauwd! Zet dan tenminste de deur open!

==

TICHON

Zeker, mevrouw! Holt naar de deur en zet die wijd open.

==

MERIK

De mensen vernikkelen en van haar moet de deur wijd open! Staat op en gooit de deur dicht. Wie geeft haar het recht orders te geven? Gaat liggen.

==

TICHON

Neem me niet kwalijk, edele dame, hij is een beetje gek... een dwaas... Maar u hoeft niet bang te zijn, hij doet niks... Maar neemt u me niet kwalijk, mevrouw, voor tien roebel kan ik het niet doen... Maakt u er vijftien van.

==

MARJA JEGOROVNA

Goed, als je maar opschiet.

==

TICHON

Meteen... ik doe het gelijk... Haalt een stuk touw vanonder de tapkast. Meteen... Pauze.

==

BORTSOV

Kijkt naar Marja Jegorovna. Marie... Masja...

==

MARJA JEGOROVNA

Kijkt naar Bortsov. Wat nou weer?

==

BORTSOV

Marie... ben jij het? Waar kom je vandaan? Marja Jegorovna herkent Bortsov, gilt en springt van de bank naar het midden van de kroeg. Marie, ik ben het... Ik... Lacht luid. Mijn vrouw Marie! Waar ben ik eigenlijk? Meer licht, mensen!

==

MARJA JEGOROVNA

Ga weg! Je liegt, je bent het niet! Onmogelijk! Slaat haar handen voor haar gezicht. Het is een leugen! Onzin!

==

BORTSOV

Die stem, die gebaren... Marie, ik ben het! Ik ben zo meteen... niet dronken meer... Mijn hoofd tolt... Mijn God! Wacht, wacht even... ik begrijp er niets van. Schreeuwt. Mijn vrouw! Valt aan haar voeten neer en snikt. De mensen vormen een kring om de echtelieden.

==

MARJA JEGOROVNA

Ga weg! Tot de koetsier. Denis, we gaan! Ik kan hier niet langer blijven!

==

MERIK

Springt op en kijkt haar strak aan. Het portret! Pakt haar bij de arm. Zij is het. Hé mensen! De vrouw van die meneer!

==

MARJA JEGOROVNA

Maak dat je wegkomt, pummel! Probeert haar arm los te rukken. Wat valt er te zien, Denis? Denis en Tichon komen aangehold en pakken Merik onder zijn armen vast. Dit is een rovershol! Laat mijn arm los! Ik ben niet bang! Maak dat je wegkomt!

==

MERIK

Wacht even, ik laat je zo los... Ik wou je alleen één ding zeggen... Eén ding maar, om het je te laten begrijpen... Wacht... Wendt zich tot Tichon en Denis. Weg jullie, ploerten, laat me los! Ik laat haar niet gaan voor ik mijn zegje gezegd heb! Wacht... een ogenblik. Slaat met zijn vuist tegen zijn voorhoofd. Nee, God heeft me geen hersens gegeven! Ik kan niet bedenken wat ik wou zeggen!

==

MARJA JEGOROVNA

Rukt haar arm los. Uit de weg! Dronkelappen! We gaan, Denis! Wil naar de deur lopen.

==

MERIK

Verspert haar de weg. Nou, kijk dan tenminste even naar hem! Zeg iets aardigs tegen hem! In godsnaam!

==

MARJA JEGOROVNA

Hou die... dwaas uit mijn buurt.

==

MERIK

Dan ga je eraan, rotwijf! Zwaait met zijn bijl. Grote opwinding. Allen springen onder gestommel en kreten van ontzetting overeind. Savva werpt zich tussen Merik en Marja Jegorovna... Denis duwt Merik met geweld opzij en draagt zijn mevrouw de kroeg uit. Daarna staat iedereen als aan de grond genageld. Langdurige pauze.

==

BORTSOV

Zwaait met zijn handen in de lucht. Marie... Waar ben je, Marie?

==

NAZAROVNA

O gottegottegot... Jullie hebben me een doodschrik bezorgd, moordenaars! Wat een verschrikkelijke nacht!

==

MERIK

Laat de hand met de bijl zakken. Heb ik haar vermoord of niet...

==

TICHON

Je hebt goddank je hachje gered...

==

MERIK

Ik heb haar dus niet vermoord... Loopt wankelend naar zijn slaapplaats. Het lot heeft niet gewild dat ik door een gestolen bijl zou sterven... Valt op zijn bed en snikt. Wat een ellende! Wat een verschrikkelijke ellende! Heb medelijden met me, vrome lieden!

==

Doek

Spektakel in Rome

==

Een komische curiositeit in drie bedrijven, vijf scènes,

met een proloog en twee fiasco’s

##

PERSONEN

Graaf Falkoni, een heel dikke man

Gravin, zijn ontrouwe vrouw

Maan, een in alle opzichten aangename planeet

Arthur, een buikspreker, die zingt met zijn buik

Hesse, een kunstenaar, niet te verwarren met Hesse, de luciferfabrikant en luciferdoosjessatiricus

Weesmeisje met rode kousen. Onschuldig en deugdzaam maar niet dusdanig dat ze aarzelt bij de keuze van een herenkostuum

Lentovski met een schaar. Ontgoocheld

Kassa, een oude vrijster

Grote pluk

Kleine pluk

Trommelaars, fakirs, nonnen, kikkers, een os van papier-maché, een overtollige kunstenaar, duizenden verwachtingen, kwade geesten enzovoort

==

PROLOOG

Het begint met een apotheose volgens een schets van Sjechtel: Kassa, bleek en dik, heeft haar hongerige zoon, Kleine Pluk, in haar armen, en kijkt met een bede naar het publiek. Lentovski trekt een dolk en probeert Kleine Pluk te doden, maar dat lukt hem niet, omdat de dolk bot is. Een schilderij. Bengaals vuur, gesteun... Er vliegt een vampier over het toneel.

==

LENTOVSKI

Ik vermoord je, afschuwelijk kind! Ivan, geef me een ander mes! Ivan, die op Andrássy lijkt, geeft hem een mes, maar tegelijkertijd komt een Kwade geest naar beneden.

==

KWADE GEEST

Fluistert tegen Lentovski. Voer ‘Spektakel in Rome’ op – en het is voor de bakker: Kleine Pluk gaat dood.

==

LENTOVSKI

Slaat zich voor zijn kop. Dat ik daar niet eerder aan heb gedacht! Grigori Alexandrovitsj, voer ‘Spektakel in Rome’ op! Arbenins stem klinkt: ‘Riant!’ Met een prrocessie, verdomme! Valt in slaap in zoete verwachtingen.

==

EERSTE BEDRIJF

WEESMEISJE

Zit op een kleine steen. Ik ben verliefd op Arthur... Verder kan ik u niets vertellen. Ik ben zelf klein, ik heb een klein stemmetje, een kleine rol, maar als ik een lang stuk opzeg, moet u oren en geduld hebben. Het gaat goed met me, maar wacht, Tamarin gaat u nu tracteren op een lang stuk! Kijkt u maar niet zo bedenkelijk! Wordt zuur.

==

MAAN

Hm! Gaapt en fronst.

==

RAFAELI-TAMARIN

Komt op. Ik ga u vandaag vertellen... De kwestie, ziet u, is deze... Haalt diep adem en begint een lange monoloog. Hij gaat tweemaal zitten, wist vijfmaal zweet af, wordt ten slotte hees, en kijkt bij het voelen van doodsstrijd in zijn keel smekend naar Lentovski.

==

LENTOVSKI

Knippend met de schaar. We zullen nu al moeten inkorten.

==

MAAN

Fronsend. Zullen we hem smeren? Te oordelen naar het eerste bedrijf komt er alleen maar narigheid van deze operette.

==

RAFAELI

Koopt van het Weesmeisje voor duizend roebel een schilderijtje van Arthur. We zullen doen of het een schilderijtje van mij is.

==

FALKONI

Komt op met de gravin. Ik ben in het eerste bedrijf niet nodig, en mijn echtgenote is dat evenmin, maar de wil van de auteur staat ons toe ons te presenteren... Mijn echtgenote is trouweloos. Ik verzoek u van ons te houden en ons te belonen... Neem het ons niet kwalijk als het niet grappig is.

==

GRAVIN

Zij bedriegt haar man. Wat een narigheid de vrouw van een jaloerse echtgenoot te zijn! Bedriegt haar man.

==

HESSE

Ik ben te veel op het toneel, maar intussen sta ik hier... Waar moet ik mijn handen laten? Zonder te weten wat hij met zijn handen moet doen loopt hij verder. Het Weesmeisje heeft het geld van Rafaeli gekregen, gaat naar Rome, naar Arthur, op wie ze verliefd is. Om onbekende redenen heeft ze zich als man verkleed. Iedereen volgt haar naar Rome.

==

MAAN

Ik verveel me dood... Zal ik eclipseren? Er begint een maansverduistering.

==

TWEEDE EN DERDE BEDRIJF

GRAVIN

Bedriegt haar man. Arthur lieveling...

==

WEESMEISJE

Ik ga bij Arthur beginnen als leerling. Komt binnen en verzuurt. Ze krijgt een krans honoris causa.

==

ARTHUR

Ik ben verliefd op de gravin, maar ik heb niets aan dat soort liefde... Ik wil rustig liefhebben, platonisch...

==

GRAVIN

Bedriegt haar man. Wat een knappe kleine jongen – ziet het Weesmeisje. Die ga ik een kus geven! Bedriegt haar man en Arthur.

==

ARTHUR

Ik ben verbolgen!

==

WEESMEISJE

Verkleedt zich in vrouwenkleren. Ik ben een vrouw! Gaat achter de ineens op haar verliefd geworden Arthur aan.

==

PUBLIEK

Is dat alles? Hm... Een processie: een menigte mensen, verkleed als kikkers, draagt een papieren os en twee vaatjes.

==

OPERETTE

Verdwijnend. Hoeveel verschillende dingen zijn hier op deze plek niet verdwenen!

==

LENTOVSKI

Grijpt de verdwijnende operette in haar nekvel. Nee, stop! Begint haar met zijn schaar te kortwieken. Stop, vrouwtje... We zullen je een beetje opknappen... Kijkt als hij klaar is strak naar haar. Ik heb het alleen maar erger gemaakt, verdomme.

==

OPERETTE

Daar helpt geen moedertjelief aan. Verdwijnt.

Epiloog

Apotheose. Lentovski op zijn knieën. Een goede genius, die Kassa met het kind verdedigt, staat voor hem in de pose van een prediker... In het verschiet staan nieuwe operettes en Grote Pluk.

==

Een grote mond

==

##

Waar heb je je verstopt, mijn lief?

Waar moet ik je nu zoeken?

Volkswijsje

==

==

EERSTE

Muts afzetten! Die is hier niet toegestaan!

==

TWEEDE

Dat is geen muts maar een hoge hoed!

==

EERSTE

Dat maakt niet uit!

==

TWEEDE

Ja, dat maakt wel uit... Een muts kost een halve roebel, koop daar maar eens een hoge hoed voor!

==

EERSTE

Een muts of een hoed, dat is om het even...

==

TWEEDE

Zet zijn hoed af. Wees dan duidelijker... Praat hem na. Muts, muts...

==

EERSTE

Ik verzoek je niet te praten! Je stoort de andere mensen bij het luisteren!

==

TWEEDE

Jij zit te praten, ik niet. Ik zeg niks, man... Ik zou helemaal nooit iets gezegd hebben als jij me met rust had gelaten.

==

EERSTE

Sst...

==

TWEEDE

Wat nou sst... Na enig zwijgen. Dat kan ik zelf ook, sst... Je hoeft niet zo naar me te kijken... Ik ben niet bang... Ik ken jouw soort...

==

VROUW VAN DE TWEEDE

Hou toch op! Zo is het wel genoeg!

==

TWEEDE

Waarom valt hij me lastig? Ik heb hem toch niks gedaan? Nee toch? Waarom zit hij mij dan dwars? Of wil je misschien dat ik over je klaag bij de commissaris?

==

EERSTE

Straks, straks... Hou je mond toch...

==

TWEEDE

Aha, hij wordt bang! Zo, zo... Held op sokken.

==

IN HET PUBLIEK

Sst...

==

TWEEDE

Zelfs het publiek heeft het in de gaten... Dat moet dan de orde handhaven en maakt er zelf een troep van... Glimlacht sarcastisch. En nog een medaille op zijn borst ook... en een sabel... Kijk dan mensen! De eerste gaat even weg.

==

TWEEDE

Nou schaamt hij zich, hij gaat weg... Hij heeft dus nog een geweten als hij zich voor zijn woorden schaamt... Als hij nog een keer zijn mond opendoet, dan krijgt hij van mij wat te horen. Ik weet hoe je zulke lui moet aanpakken!

==

VROUW VAN DE TWEEDE

Hou je mond, de mensen kijken!

==

TWEEDE

Laat ze maar kijken! Ik heb er met mijn eigen geld voor betaald... Als ik met iemand praat, moet hij wel uitkijken dat ik mijn geduld niet verlies. Nu is hij weg... die kerel, en nu hou ik ook mijn mond... Als niemand me lastigvalt, waarom zou ik dan praten? Daar is dan geen reden voor... Ik begrijp... Applaudisseert. Bis! Bis!

==

EERSTE, DERDE, VIERDE, VIJFDE EN ZESDE

Als uit de grond opgerezen. Meekomen alstublieft!

==

TWEEDE

Waarheen dan? Verblekend. Waarom dan?

==

EERSTE, DERDE, VIERDE, VIJFDE EN ZESDE

Alstublieft! Ze pakken de tweede onder zijn armen vast. Niet zo schoppen... Mee! Ze slepen hem mee.

==

TWEEDE

Ik heb mijn geld betaald en nou dit... dat is je reinste... Hij wordt weggesleept.

==

IN HET PUBLIEK

Ze hebben dat schoelje meegenomen!

==

Stadslui

==

Toneelstuk in twee bedrijven

==

Eerste bedrijf

Het stadsbestuur. Een vergadering.

==

BURGEMEESTER

Smakt met zijn lippen en peutert langzaam in zijn oor. Zou u het, in dat geval, prettig vinden om de mening te horen van brandmeester Semjon Vavilytsj, die op dit terrein een specialist is? Als hij het ons uitlegt, kunnen we er daarna over praten!

==

BRANDMEESTER

Ik zie dat zo... Snuit zijn neus in een geruite zakdoek. De tienduizend roebel die aan de brandweer zijn toegekend is misschien veel geld, maar... – veegt zijn kale schedel af – dat lijkt alleen maar zo. Dat is geen geld, maar een droom, een atmosfeer. Natuurlijk kun je voor tienduizend een brandweer hebben, maar wat voor een? Dat is een lachertje! Ziet u... Het belangrijkste in het mensenleven is een brandtoren, iedere geleerde zal u dat vertellen. De brandtoren van onze stad is, om het categorisch te zeggen, absoluut niet geschikt, omdat hij te laag is. De huizen zijn hoog – steekt zijn arm in de lucht – ze schermen de toren aan alle kanten af, en je kunt niet alleen de brand niet zien maar bij God zelfs niet eens de hemel. Ik ben verantwoordelijk voor de brandweerlieden, maar kunnen zij er wat aan doen dat ze het niet zien? Dan, met betrekking tot de paarden alsmede de watervaten... Knoopt zijn vest los, zucht en vervolgt zijn verhaal in dezelfde geest.

==

RAADSLEDEN

Eenstemmig. We moeten het bedrag met tweeduizend verhogen! De burgemeester onderbreekt de vergadering even om een journalist uit de vergaderzaal te laten verwijderen.

==

BRANDMEESTER

Goed, heren. Nu bent u dus ook van mening dat de brandtoren twee ellen hoger moet worden... Goed... Maar als we vanuit dit punt en in deze zin zien dat het hier om maatschappelijke, om zo te zeggen staatsbelangen gaat, dan moet ik opmerken, mijne heren raadsleden, dat als er voor deze zaak een aannemer in dienst wordt genomen, ik u erop moet wijzen dat dit de stad het dubbele zal kosten, omdat de aannemer zijn eigen belang en niet het algemeen belang op het oog heeft. Als we de bouw in eigen hand houden, zonder haast, en als de bakstenen, laten we zeggen, vijftien roebel de duizend kosten, en aangevoerd worden door paarden van de brandweer, en als... Richt zijn blik naar het plafond alsof hij in gedachten rekent. En als er vijftig balken van twaalf ellen lang en vijfentwintig centimeter breed... Rekent.

==

RAADSLEDEN

Met overweldigende meerderheid. Wij vertrouwen de herbouw van de brandtoren toe aan Semjon Vavilytsj, voor welk doel er voor de eerste keer vijftienhonderddrieëntwintig roebel en vierenveertig kopeken wordt toegekend!

==

VROUW VAN DE BRANDMEESTER

Zit in het publiek en fluistert tegen haar buurvrouw. Ik weet niet waarom mijn Senja zoveel gedoe op zich neemt! Dat hij met zijn gezondheid zich gaat bezighouden met de bouw? Alsof het zo leuk is de hele dag de arbeiders achter hun vodden te zitten! Hij verdient met dat verbouwen een habbekrats, een roebel of vijfhonderd, maar hij ruïneert zijn gezondheid voor wel duizend roebel. Zijn goedigheid richt hem, die dommerd, te gronde!

==

BRANDMEESTER

Goed, heren. Laten we het nu hebben over het dienstpersoneel. Natuurlijk kan ik als geïnteresseerd persoon, om zo te zeggen – verlegen – alleen opmerken dat het mij... mij om het even is... Ik ben de jongste niet meer, ik ben ziek, ik kan vandaag of morgen doodgaan. De dokter heeft gezegd dat ik een verharding in mijn ingewanden heb en dat, als ik niet op mijn gezondheid let, er vanbinnen een ader kan barsten en ik doodga zonder te kunnen biechten...

==

GEFLUISTER IN HET PUBLIEK

Als je leeft als een hond, sterf je als een hond.

==

BRANDMEESTER

Maar ik maak me niet druk om mijzelf. Ik heb geleefd, god zij dank. Ik heb niets nodig... Alleen vind ik het verbazend en... zelfs beledigend... Maakt een wanhopig gebaar. Je werkt voor een loontje, eerlijk, integer... je gaat dag en nacht door, let niet op je gezondheid en... en je vraagt je af: waar is het allemaal voor? Waar maak ik mij druk om? Wat is mijn belang? Ik heb het niet over mezelf, maar in het algemeen... Een ander kan van dat geld niet rondkomen... Een dronkaard zal die baan aannemen, maar een degelijk man die zijn vak verstaat, die solide is, zal liever van honger sterven dan zich voor zo’n loontje te gaan drukmaken over paarden en brandweerlui... Haalt zijn schouders op. Wat is mijn belang? Als buitenlanders zouden zien hoe het bij ons toegaat, dan denk ik dat ze ons in alle buitenlandse kranten zouden afkraken. In West-Europa, bijvoorbeeld in Parijs, is er in elke straat een brandtoren, en de brandmeesters krijgen jaarlijks een bonus gebaseerd op hun jaarinkomen. Daar kan een mens werken!

==

RAADSLEDEN

Semjon Vavilytsj krijgt voor zijn jarenlange dienst een eenmalige bonus van tweehonderd roebel!

==

VROUW VAN DE BRANDMEESTER

Fluistert tegen haar buurvrouw. Dat is mooi, dat hij dat heeft gevraagd... De slimmerd. Onlangs waren we bij vader aartspriester, en we verloren met toepen honderd roebel, en nu, weet u, staan we er slecht voor! Gaapt. O, zo slecht! Maar laten we thuis thee gaan drinken.

==

TWEEDE BEDRIJF

Scène bij de brandweertoren. Wachters.

==

WACHTER OP DE TOREN

Roept naar beneden. Hé! Er is brand in de houtzagerij! Sla alarm!

==

WACHTER BENEDEN

Zie je dat nu pas? De mensen zijn al een halfuur aan het rennen, en jij, idioot, hebt het nu pas in de gaten? Diepzinnig. Of je een dwaas nu boven of beneden neerzet, het maakt niet uit. Slaat alarm. Drie minuten later verschijnt de brandmeester in zijn ondergoed, met slaperige ogen, voor het raam van zijn appartement dat tegenover de brandtoren ligt.

==

BRANDMEESTER

Waar is de brand, Denis?

==

WACHTER BENEDEN

Gaat in de houding staan en salueert. In de houtzagerij, wedeleheer!

==

BRANDMEESTER

Schudt zijn hoofd. God beware! Het waait zo hard en het is zo droog... Zwaait met zijn hand. God sta ons bij! Het is een en al ellende met die ongelukken... Strijkt over zijn gezicht. Dus, Denis... Zeg ze, mijn jongen, dat ze de paarden inspannen en vast gaan, ik kom zo... een beetje later... Ik moet me nog aankleden en zo...

==

WACHTER BENEDEN

Er is niemand die kan gaan, wedeleheer! Ze zijn allemaal weg, alleen Andrej is thuis.

==

BRANDMEESTER

Geschrokken. Waar zijn die smeerlappen dan?

==

WACHTER BENEDEN

Makar heeft laarzen verzoold en is daar nu mee naar de voorstad, naar de diaken. Michail hebt u, wedeleheer, er zelf op uitgestuurd om haver te kopen... Jegor heeft op de brandweerpaarden de nicht van de opzichter naar de andere kant van de rivier gebracht, en Nikita is dronken.

==

BRANDMEESTER

En Alexej?

==

WACHTER BENEDEN

Alexej is kreeften gaan vangen omdat u hem dat een tijdje terug hebt opgedragen, u zei dat u morgen gasten te eten krijgt.

==

BRANDMEESTER

Schudt afkeurend het hoofd. Met zulke lui moet je werken! Onwetendheid, onontwikkeldheid... dronkenschap... Als buitenlanders dat zien dan krijgen we ervan langs in de buitenlandse kranten! Daar, bijvoorbeeld in Parijs, galoppeert de brandweer altijd door de straten, rijdt het volk omver; of er brand is of niet, je galoppeert! Hier staat een houtzagerij in brand, er is gevaar, maar er is niemand van hen thuis... de duivel mag ze halen! Nee, Europa is voor ons nog ver weg! Draait zijn gezicht naar de kamer, teder. Masjenka, leg mijn uniform klaar!

Aan het ziekbed

##

Bij het bed staan de doktoren Popov en Miller ruzie te maken.

==

POPOV

Ik moet bekennen dat ik geen voorstander ben van een conservatieve methode.

==

MILLER

Ik, collega, heb het met u niet over conservatisme... U hebt het over geloven of niet geloven, bekennen of niet bekennen... Ik heb het over een dieet dat in concreto zou moeten veranderen...

==

ZIEKE

Och! Staat met grote moeite op uit zijn bed, loopt naar de deur en kijkt bedeesd in de aangrenzende kamer. De muren hebben immers oren vandaag de dag.

==

POPOV

Hij klaagt over beklemming op de borst... een druk... een benauwdheid... Dan kun je niet zonder een krachtig stimulerend middel... De zieke kreunt en kijkt bedeesd uit het raam.

==

MILLER

Maar voor u hem dat middel geeft, vraag ik u aandacht te schenken aan zijn constitutie...

==

ZIEKE

Verblekend. Ach heren, praat niet zo luid! Ik ben een huisvader, een ambtenaar... Er lopen mensen buiten onder de ramen... Ik heb personeel... Ach! Maakt een wanhopig gebaar.

==

De zaak van het jaar 1884

##

Van onze correspondent

==

Vandaag dient al voor de zesde dag in het Paleis van Justitie te N. de rechtszaak tegen het ambtloze jaar 1884, wegens plichtsverzaking. Het hof is merkbaar vermoeid. De aangeklaagde huilt en fluistert steeds met zijn verdediger. Op deze dag heeft het onderzoek van de materiële bewijzen een aanvang genomen... Toen, op verzoek van de aanklager, in de rechtbank De burger gelezen werd en een nummer van De straal werd getoond met een portret van Okrejts, werd het publiek weggeleid uit de rechtszaal, zodat genoemde voorwerpen niemand in verleiding konden brengen... Daarna volgden betogen aan beide zijden.

==

Ik verzoek u, e-achtbare, besloot de verdediger zijn pleidooi, in het verslag van de rechtszitting op te nemen dat tijdens mijn pleidooi de openbaar aanklager heeft gehoest, zijn neus gesnoten en tegen de karaf getikt...

==

VOORZITTER

Beklaagde, uw laatste woord!

==

BEKLAAGDE

Huilt. Laat mij alstublieft iets zeggen, hoewel het geen nut heeft, omdat bij voorbaat al besloten is mij te veroordelen. Ik word allereerst beschuldigd van ledigheid, dat ik niets heb uitgevoerd, dat de economische situatie niet is verbeterd, dat de beurskoers niet is gestegen en dat de industrie in het slijk is blijven steken etc... Dat is mijn schuld niet... U herinnert zich wel wat ik aantrof toen ik een plaats kreeg toebedeeld voor het nieuwe jaar... Vertelt wat hij aantrof.

==

VOORZITTER

Dat heeft er niets mee te maken! Wilt u zich tot de zaak beperken!

==

BEKLAAGDE

Verschrikt. Jawel, e-achtbare! Meneer de openbare aanklager beschuldigt mij ervan dat ik mijn tijd verdaan heb met onbenulligheden, met duimen draaien en dergelijke... Het is waar, tijdens mijn bestaan is er niets zinnigs gedaan op aarde. Er is een nieuw type etiket verzonnen voor op flessen, op vodden zijn stukken gezet, ze hebben idioten gedwongen om tot God te bidden, en mensen hebben elkaar het hoofd ingeslagen...

==

VOORZITTER

Beklaagde, als u op de man gaat spelen, ontneem ik u het woord.

==

BEKLAAGDE

Waar moet ik het dan over hebben? Denkt na. Goed, ik zal het over de pers hebben. Men zegt dat alle kranten nietszeggend zijn, geen inhoud hebben, dat de pers overal schijt aan heeft, dat talenten in de kiem worden gesmoord... Wat zou ik kunnen doen, als...

==

VOORZITTER

Meneer de gerechtsdienaar! Breng de beklaagde de zaal uit!

==

Naar aanleiding van het wegleiden van de beklaagde uit de zaal, is aan de gezworenen een vragenlijst ter hand gesteld.

==

De rechtbank heeft het volgende vonnis geveld: het ambtloze jaar 1884 alle rechten op bezit te ontnemen en voor altijd in de Vergetelheid te zenden.

==

Een drama

PERSONEN

Papaatje, gezegend met 11 huwbare dochters

Een jongeman

Een jaspand

==

Jongeman

Maakt een gebaar van ‘wat kan mij het ook schelen’ en zegt tegen zichzelf: ‘Wat zou het, doodgaan doe je maar één keer!’ Stapt Papaatjes studeerkamer binnen. Ivan Ivanytsj! Staat u mij toe dat ik u om de hand vraag van uw jongste dochter Varvara.

==

PAPAATJE

Slaat zijn ogen neer, vals bescheiden. Dat is me een groot genoegen, maar... ze is nog zo jong... zo onervaren... En bovendien... u wilt me beroven van de troost... – pinkt een traan weg – ...en de steun van mijn oude dag...

==

JONGEMAN

Snel. In dat geval... durf ik niet aan te dringen... Maakt een buiging en wil weggaan.

==

PAPAATJE

Grijpt hem krachtig bij een jaspand. Wacht even! Het is goed! Ik ben gelukkig! Mijn weldoener!

==

JASPAND

Klagelijk. Krrrrrak...

==

Zwanenzang
(Kalchas)

==

Dramatische studie in één bedrijf

Personen

Vasíli Vasíljevitsj Svetlovídov, blijspelacteur, een oude man van 68 jaar

Nikíta Iványtsj, souffleur, een oude man

==

De handeling speelt zich af op het toneel van een schouwburg in de provincie, ’s nachts na de voorstelling. Het lege toneel van een doodgewone provincieschouwburg. Rechts een rij ongeverfde stoelen, ruw getimmerde deuren die naar de kleedkamers leiden; links en achter op het toneel ligt rommel. Midden op het toneel een krukje. Nacht. Het is donker.

==

##

I

Svetlovidov komt in het kostuum van Kalchas, met een kaars in de hand, lachend de kleedkamer uit.

==

SVETLOVIDOV

Krijg nou wat! Dat is ook wat moois! Ben ik in de kleedkamer in slaap gevallen! De voorstelling is allang afgelopen, iedereen is naar huis, en ik ben doodgemoedereerd in slaap gesukkeld. Ach wat ben je toch een oude knar, een oude knar! Een oude sok ben je! Je hebt zoveel gezopen dat je in je stoel in slaap bent gevallen. Hoe krijg je het voor elkaar!.. ’t Is fraai hoor! Roept. Jegorka! Jegorka, verdomme! Petroesjka! Die zijn in slaap gevallen, ze kunnen me wat, godallemachtig nog aan toe! Jegorka! Pakt het krukje, gaat erop zitten en zet de kaars op de vloer. Niks te horen... Alleen de echo geeft antwoord... Ik heb Jegorka en Petroesjka vandaag nog wel een fooi gegeven omdat ze zo hard hadden gewerkt, en nu zijn ze in geen velden of wegen te bekennen... Die zijn vertrokken en hebben vast en zeker de schouwburg achter zich op slot gedaan, de schurken... Draait zijn hoofd heen en weer. Ik ben dronken! Oef! Ik heb me vandaag vanwege die benefietvoorstelling van me met wijn en bier laten vollopen, god nog aan toe! Ik heb een kegel van jewelste en mijn tong lijkt wel een leren lap... Afschuwelijk... Pauze. Stom... Ik oude idioot, bedrink me en beleef er niet eens lol aan... Oef, god nog aan toe!.. Ik heb pijn in mijn rug, mijn kop barst, ik ril helemaal en het voelt bij mij vanbinnen zo kil en duister als in een kelder. Als je je dan niet bekommert om je gezondheid, denk dan tenminste aan je leeftijd, rare paljas... Pauze. Je leeftijd... Hoe je het ook wendt of keert, hoe je ook de held of de pias uithangt, je leven is voorbij... achtenzestig jaar foetsie, zeg maar dag met je handje! Die komen niet meer terug... De fles is bijna leeg en er is maar een bodempje over... Alleen nog wat droesem... Tsja... Zo staan de zaken, Vasjoesja... Of je wilt of niet, het wordt tijd dat je de rol van dode gaat repeteren. Magere Hein staat voor de deur... Kijkt voor zich uit. Ik sta nu al vijfenveertig jaar op de planken, maar dit is geloof ik de eerste keer dat ik de schouwburg bij nacht zie... Ja, de eerste keer... Een vreemde gewaarwording, allemachtig... Loopt naar het voetlicht. Niets te zien, nou ja, je kunt net het souffleurshokje onderscheiden... en daar de dienstloge, een lessenaar en de rest – duisternis! Een zwart bodemloos gat, als een graf waar de dood zich schuilhoudt... Brr!.. Wat is het koud! Er komt een tocht uit de zaal als uit een schoorsteen... Dit is echt een plek om geesten op te roepen! Jesses, wat griezelig... De rillingen lopen over mijn rug... Roept. Jegorka! Petroesjka! Welverduiveld, waar zitten jullie? Mijn hemel, waarom haal ik de duivel er nou toch bij? God nog aan toe, je moest nou eens ophouden met dat gevloek en gezuip, je bent toch al oud en op sterven na dood... Andere mensen gaan als ze achtenzestig zijn naar de vroegmis om zich voor te bereiden op de dood, maar jij... Mijn hemel! Dat gevloek, die dronken kop en dat clownspak... Niet om aan te zien gewoon! Ik ga me maar gauw verkleden... Jesses! Als ik hier de hele nacht blijf zitten, besterf ik het nog van angst... Gaat naar zijn kleedkamer; op hetzelfde ogenblik verschijnt uit de verst verwijderde kleedkamer achter op het toneel Nikita Ivanytsj in een witte kamerjas.

==

==

II

==

SVETLOVIDOV

Ziet Nikita Ivanytsj; geeft een schreeuw van ontzetting en deinst achteruit. Wie ben je? Wat wil je? Wat moet je? Stampvoet. Wie ben jij?

==

NIKITA IVANYTSJ

Ik ben het, meneer!

==

SVETLOVIDOV

Wie ben je?

==

NIKITA IVANYTSJ

Komt langzaam op hem af. Ik ben het... De souffleur, Nikita Ivanytsj... Ik ben het, Vasil Vasiljitsj!

==

SVETLOVIDOV

Laat zich onmachtig op het krukje vallen, haalt zwaar adem en trilt over al zijn leden. Mijn god! Wie is dat? Ben jij dat... jij, Nikitoesjka? Wa... wat doe jij hier?

==

NIKITA IVANYTSJ

Ik overnacht hier in de kleedkamers. Maar zegt u dat alstublieft niet tegen Alexej Fomytsj... Ik heb geen andere plaats om te slapen, gelooft u me...

==

SVETLOVIDOV

Jij bent het Nikitoesjka... God nog aan toe! Ze hebben zestien keer voor me gehaald, ik heb drie kransen gekregen en nog een heleboel meer... iedereen was enthousiast, maar een dronken oude man wakker maken en naar huis brengen, daar denkt geen sterveling aan... Ik ben een oude man, Nikitoesjka... Ik ben achtenzestig... Ziek! Mijn geestkracht is tanende... Grijpt de hand van de souffleur en huilt. Ga niet weg, Nikitoesjka... Ik ben oud, op, ik moet sterven... Vreselijk, vreselijk!

==

NIKITA IVANYTSJ

Liefdevol en eerbiedig. Het is tijd om naar huis te gaan, Vasil Vasiljitsj!

==

SVETLOVIDOV

Ik ga niet! Ik heb geen huis, – nee, nee, nee!

==

NIKITA IVANYTSJ

Lieve hemel, u bent vergeten waar u woont!

==

SVETLOVIDOV

Ik wil er niet heen, ik wil niet! Daar ben ik alleen... ik heb niemand, Nikitoesjka, geen familie, geen vrouw, geen kinderen... Ik ben alleen op de wereld... Als ik doodga, zal er niemand voor me bidden... Alleen zijn maakt me bang... Er is niemand die me warmte of liefde geeft, die me in bed legt als ik dronken ben... Waar hoor ik bij? Wie heeft me nodig? Wie houdt van mij? Niemand houdt van mij, Nikitoesjka!

==

NIKITA IVANYTSJ

Aangedaan. Het publiek houdt van u, Vasil Vasiljitsj!

==

SVETLOVIDOV

Het publiek is naar huis, het slaapt en is zijn nar vergeten! Nee, niemand heeft mij nodig, niemand houdt van mij... Ik heb vrouw noch kinderen...

==

NIKITA IVANYTSJ

Ach kom, kop op...

==

SVETLOVIDOV

Ik ben toch een mens, een levend mens, er vloeit bloed door mijn aderen en geen water. Ik ben van adel, Nikitoesjka, uit een oud geslacht... Voor ik in dit gat verzeild raakte, diende ik bij de artillerie... Wat een flinke, knappe kerel was ik toen, zo eerlijk, dapper en vurig! God, waar is het allemaal gebleven? En wat een acteur was ik daarna, hè Nikitoesjka? Komt overeind, leunt op de arm van de souffleur. Waar is het allemaal, waar is die tijd gebleven? God nog aan toe! Toen ik daarnet dat gat in keek – toen kwam het allemaal terug, alles! Dat gat heeft vijfenveertig jaar van mijn leven opgeslokt, en van wat voor een leven, Nikitoesjka! Als ik nu dat gat in kijk, zie ik alles tot het kleinste detail voor me, zoals jouw gezicht. De verrukkingen van de jeugd, het geloof, de geestdrift, de liefde! De vrouwen, Nikitoesjka!

==

NIKITA IVANYTSJ

U moet naar bed, Vasil Vasiljitsj.

==

SVETLOVIDOV

Ik weet het nog, ik was nog een jonge acteur, ik begon net naam te maken, – toen werd er eentje verliefd op me om mijn spel... Slank en sierlijk was ze, als een populier, jong en onschuldig, rein en vurig, als een zomerse dageraad! Geen nacht was bestand tegen de blik uit haar blauwe ogen, tegen haar heerlijke glimlach. De golven van de zee breken tegen de rotsen, maar de golven van haar krullen braken klippen, ijsschotsen, sneeuwbergen in stukken! Ik weet nog hoe ik voor haar stond, zoals ik nu voor jou sta... Ze was mooier dan ooit, ze keek me aan, en die blik zal me zelfs in het graf nog bijblijven... De streling, het fluweel, de diepte, de schittering van de jeugd! In vervoering, gelukkig, val ik voor haar op mijn knieën, smeek ik om geluk... Vervolgt met zwakke stem. En zij, zij zegt: zeg het toneel vaarwel! Zeg-het-to-neel-vaar-wel!.. Begrijp je? Ze kon wel van een acteur houden, maar zijn vrouw zijn – dat nooit! Ik weet nog goed, op die dag speelde ik... Het was een rolletje van niks, in een klucht... Onder het spelen gingen me de ogen open... Toen begreep ik dat de heilige kunst helemaal niet bestaat, dat het allemaal leugen en bedrog is, dat ik een slaaf was, een speeltuig van andermans vermaak, een nar, een potsenmaker! Toen doorzag ik het publiek! Sindsdien geloof ik niet meer in applaus, lauwerkransen en vervoering... Ja, Nikitoesjka! De toeschouwer applaudisseert voor me, koopt voor een roebel mijn foto, maar ik blijf hem vreemd, ik ben niet meer voor hem dan een hoopje vuil, haast een cocotte!.. Het is louter uit ijdelheid dat hij met me wil kennismaken, maar zijn zuster of zijn dochter aan mij tot vrouw geven, dat gaat hem te ver... Ik geloof er niet meer in! Laat zich op het krukje zakken. Ik geloof er niet meer in!

==

NIKITA IVANYTSJ

U ziet er belabberd uit, Vasil Vasiljitsj. Ik ben er echt van geschrokken... Laten we naar huis gaan, doe me dat plezier!

==

SVETLOVIDOV

Toen heb ik het ingezien... en dat inzicht is me duur te staan gekomen, Nikitoesjka! Na die geschiedenis... na dat meisje... ben ik stuurloos geworden, had ik geen doel meer in het leven, zag ik geen toekomst... Ik speelde narren, piassen en clowns, een belediging voor het verstand, maar wat was ik een kunstenaar, wat had ik een talent. Ik vergooide mijn talent, mijn taal verloederde, en het ging bergafwaarts met me... Dat zwarte gat heeft mij verslonden en opgeslokt! Vroeger had ik dat gevoel niet, maar vandaag... toen ik wakker werd en terugkeek, zag ik die achtenzestig jaren. Pas nu zag ik de ouderdom! Het lied is uit. Snikt. Het lied is uit!

==

NIKITA IVANYTSJ

Vasil Vasiljitsj! Beste man... Rustig nou maar... Lieve hemel! Roept. Petroesjka! Jegorka!

==

SVETLOVIDOV

Maar wat een talent, wat een kracht! Je kunt je niet voorstellen wat een dictie, hoeveel gevoel en gratie, een fijnbesnaardheid... – slaat zich op de borst – er schuilen in deze borst! Het is om te stikken! Luister eens, ouwe... wacht, even diep ademhalen... Dit bijvoorbeeld uit ‘Godoenov’:

Mij heeft de tsarenschim tot zoon genomen,

Dimitri heeft hij mij vanuit het graf genoemd,

Hij liet het volk om mij in opstand komen,

En heeft Boris voor mij tot slachtoffer gedoemd.

Ik ben de tsarenzoon. Het zou een schande zijn

Dat ik zou buigen voor de trotse Poolse!

Niet slecht, hè? Levendig. Wacht, en dit uit ‘King Lear’... Denk je in, een zwarte hemel, regen, donder – rrr!.. de bliksem – tssj!.. doorklieft de hemel en dan:

Blaast winden, scheurt uw wangen! Blaast en woedt!

Wolkbreuken, waterhozen, spuit uw stromen,

Tot ge elke torenhaan verdronken hebt!

Gedachtensnelle solfervlammen, boden

Van eikenklievende onweerskeggen, zengt

Dit witte haar! En donder, aardeschokker,

Sla plat haar ronde zwelling, breekt tot gruis

De mallen van natuur, de kiemen waar

Ondankbaar mensenbroed uit groeit!

Ongeduldig. Snel, de tekst van de nar! Stampvoet. Kom op met die tekst van de nar! Ik heb niet eeuwig de tijd!

==

NIKITA IVANYTSJ

Speelt de nar. O, vadertje, wijwatersprenging in een droog huis is beter dan deze overstroming buitenshuis. Beste Heerschap, naar binnen, vraag de zegen van uw dochters; ’t is een nacht, die geen medelijden heeft met wijze mensen noch met narren!

==

SVETLOVIDOV

Loei, bulder! Flakker vuurstraal; guts gij regen!

Geen donder, wind, vuur, regen zijn mijn dochters;

Uw boosheid, elementen, wraak ik niet;

’k Gaf u geen koninkrijk, noemde u niet kind’ren.

Kracht! Talent! Een kunstenaar! Nog iets... nog zoiets... terug naar de goeie oude tijd... Laten we iets... – lacht gelukkig – uit ‘Hamlet’ nemen! Ik begin... Maar wat? Ah, dit... Speelt Hamlet. O, de fluiten! Geef mij er een! Tot Nikita Ivanytsj. ‘Waarom draait ge zo om mij heen, alsof gij mij in een net wilt drijven?’

==

NIKITA IVANYTSJ

‘O mijn prins, als mijn ijver te ver gaat, dan is het mijn vriendschap die te onbescheiden is.’

==

SVETLOVIDOV

‘Dit begrijp ik niet goed. Wilt gij eens op deze fluit spelen?’

==

NIKITA IVANYTSJ

‘Ik kan het niet, prins.’

==

SVETLOVIDOV

‘Ik bid u.’

==

NIKITA IVANYTSJ

‘Geloof mij, ik kan het niet.’

==

SVETLOVIDOV

‘Ik dring erop aan.’

==

NIKITA IVANYTSJ

‘Ik ken er geen enkele greep van, prins.’

==

SVETLOVIDOV

‘Het is even gemakkelijk als liegen; regeer deze windgaten met uw vingers en duim, blaas in de fluit met uw mond, en zij zal de welluidendste muziek voortbrengen. Zie maar, hier zijn de kleppen.’

==

NIKITA IVANYTSJ

‘Ik versta de kunst niet.’

==

SVETLOVIDOV

‘Nu zie toch eens, welk een nietswaardig ding gij van mij maakt! Gij zoudt op mij willen spelen, gij houdt u alsof gij mijn kleppen kent; gelooft gij dat op mij gemakkelijker te spelen is dan op een fluit? Denk mij welk instrument gij wilt, gij kunt mij wel ontstemmen, maar op mij spelen, neen!’ Lacht luid en applaudisseert. Bravo! Bis! Bravo! Wat nou ouderdom! Niks geen ouderdom, allemaal onzin, flauwekul! Uit al mijn aderen spuit de kracht als een fontein, – dat is jeugd, sprankeling, leven! Waar talent is, Nikitoesjka, daar is geen ouderdom! Dat verbaast je, Nikitoesjka? Daar sta je van te kijken? Wacht, ik moet er ook even van bekomen... God nog aan toe! Hoor toch eens wat een fijngevoeligheid, wat een muziek! Sst... Stil!

Hoe stil is d’ Oekraïense nacht.

De hemel helder, sterren beven.

De lucht in sluimer mist de kracht

Om te ontwaken. Nog heel even

Beweegt een zilvren peppelblad...

Het geluid van deuren die opengaan. Wat is dat?

==

NIKITA IVANYTSJ

Dat zullen Petroesjka en Jegorka zijn... Wat een talent, Vasil Vasiljitsj! Wat een talent!

==

SVETLOVIDOV

Roept, zich draaiend in de richting van het geluid. Hierheen, jongens! Tot Nikita Ivanytsj. Laten we onze jas aan doen... Niks geen ouderdom, dat is allemaal onzin, geklets... Lacht vrolijk. Waarom huil je? Rare kerel van me, wat sta je nou te snotteren? Hé, dat moet niet! Dat moet echt niet, kom! Toe nou, ouwe, sta niet zo te kijken! Waarom kijk je zo? Toe nou, toe nou... Omhelst hem aangedaan. Het is niet om te huilen... Waar kunst en talent zijn, daar is geen ouderdom, geen eenzaamheid, geen ziekte, daar bestaat de dood maar half... Huilt. Nee, Nikitoesjka, ons lied is uit. Wat ben ik voor een talent? Een uitgeknepen citroen, een ijspegel, een roestige spijker, en jij, jij bent een oude toneelrot, een souffleur... We gaan! Ze gaan. Wat ben ik voor een talent? In serieuze stukken pas ik alleen nog in het gevolg van Fortinbras... en zelfs daar ben ik al te oud voor... Ja... Herinner je je deze passage uit ‘Othello’, Nikitoesjka?

Vaartwel zielsvrede, rust, tevredenheid!

Vaart, fiere ruiters en onwrikbare scharen,

Die eerzucht tot een deugd maakt, allen wel! Vaartwel,

Gij briesend ros, trompetgeschetter,

Moedwekkend tromgeroffel, schrille fluit,

Gij trotse strijdbanier, gij pracht en praal,

Glans, glorie, alles wat de krijg verzelt!

==

NIKITA IVANYTSJ

Wat een talent! Wat een talent!

==

SVETLOVIDOV

Of dit: Uit Moskou weg? Hier keer ik nimmer weer! Voorgoed

Neem ik de wijk, en zonder omzien, zonder schromen

Zoek ik een stille plaats voor mijn gekwetst gemoed!

Laat nu mijn koets maar komen!

==

Gaat af met Nikita Ivanytsj.

==

Langzaam valt het doek

==

Voor de verduistering

Fragment uit een feërie

==

##

De zon en de maan zitten achter de horizon bier te drinken.

==

ZON

Peinzend. Ach ja, jongen... Neem die vijfentwintig roebel maar aan, meer heb ik niet.

==

MAAN

Geloof me, uwe stralendheid, het is veel meer waard. Gaat u maar na: de heren astronomen wensen dat de verduistering om 5 uur in de ochtend in het Poolse rijk begint en om 12 uur in Verchneoedinsk eindigt, waardoor voor mij de ceremonie dus wel zeven uur duurt... Als ik vijf roebel per uur krijg, dan komt u er goedkoop af. Grijpt een langstrekkende wolk bij de sleep en snuit zijn neus erin. U moet er niet op beknibbelen, uwe stralendheid. Ik zal zo’n verduistering voor u organiseren, dat zelfs de advocaten er jaloers op zullen zijn. U zult tevreden zijn...

==

ZON

Na een pauze. Vreemd dat je over de prijs gaat onderhandelen... Je vergeet dat ik jou uitnodig deel te nemen aan een ceremonie, die een mondiaal karakter heeft, en dat deze verduistering jou populariteit zal opleveren...

==

MAAN

Met een bittere zucht. Die populariteit, die kennen we, uwe stralendheid! ‘De maan is achter een wolkje verdwenen’, en dat is het dan. Smaad, en verder niks... Drinkt. Of: ‘Op de bajonet van de wachtpost schijnt de middernachtelijke maan’. En ook dit: ‘De maan zeilt langs de nachtelijke hemel...’ Zeilen, dat doe ik helemaal nooit, vanwaar die beledigingen?

==

ZON

M-ja, inderdaad, de relatie tussen jou en de pers is op zijn minst eigenaardig... Maar trek je er niets van aan, jongen... Er komt een tijd dat de geschiedenis jou naar waarde zal schatten...

==

Met veel geraas rijdt een rioolwagen over de aarde; beide planeten grijpen een wolkje en drukken daarmee hun neus dicht.

==

MAAN

Niet diep inademen... Wat een rotzooi, op aarde! Dat moet gezegd! Een planeet van niks! Drinkt. Ik zal tot het eind van mijn leven niet vergeten hoe meneer Poesjkin me heeft uitgescholden. ‘Die domme maan boven die domme horizon...’

==

ZON

Dat is natuurlijk beledigend, maar het is toch reclame, man! Ik denk dat Johann Hoff en Katsj er heel wat voor zouden geven als Poesjkin zulke onvriendelijke woorden aan hen had gewijd... Reclame dat is van reuze belang. Dus, wacht maar even, er komt een verduistering, en er zal over je gesproken worden.

==

MAAN

Nee, maar attendez, uwe stralendheid! Als een verduistering roem met zich meebrengt, dan alleen voor u. Mensen weten niet dat u zonder mij onthand bent... Wie zou u in de schaduw moeten stellen, als ik er niet was? Als u er een advocaat bij roept, dan slaat hij u voor een duizendje of twee aan. Terwijl ik maar een roebeltje of dertig vraag.

==

ZON

Na enig nadenken. Nou, goed, maar dan niet straks ook nog een fooi vragen. Drink maar! Schenkt in. Ik hoop, dat je je best doet...

==

MAAN

Dat zit wel goed... Die verduistering wordt prima, eerste klas... Sinds de schepping van de aarde lever ik het maanlicht en er zijn nooit klachten... Het wordt allemaal goed geregeld. Mag ik dan een voorschotje...

==

ZON

Geeft een voorschot. Ik hoor dat de waterwagens op weg zijn gegaan... Het is tijd dat ik opkom... Goed, ik dacht die verduistering te laten plaats hebben op 7 augustus, in de ochtend... Zorg jij dat je er dan klaar voor bent... En zorg voor zo’n schaduw dat de verduistering zo volledig mogelijk is...

==

MAAN

En op welke plaatsen wilt u dat ik de schaduw laat vallen?

==

ZON

Na enig nadenken. Het zou mooi zijn West-Europa te imponeren, maar daar zullen ze onze onderneming vast niet naar waarde schatten... De diplomaten daar beschouwen zichzelf als specialisten op het gebied van verduisteringen, en daarom is het moeilijk hen te verbluffen... Dan blijft dus Rusland over... Daar willen de astronomen het wel. Dus, ja, leg de schaduw maar over Moskou, maar dan wel op een slimme manier. Probeer die verduistering goed uit te kienen. Zet alleen het noordelijke deel van Moskou in het donker, en het zuidelijke niet... Laat Zamoskvoretsje, dat in het zuiden ligt, maar zien dat we het negeren... Het duistere rijk!

==

MAAN

Komt voor elkaar, uwe stralendheid.

==

ZON

En die kooplieden begrijpen toch niets van zo’n verduistering... Een heleboel van hen zijn net terug uit Nizjni en zijn nog niet uitgeslapen, en hun vrouwen halen zich van alles in hun hoofd... Goed, dan nemen we Klin nog mee, en Zavidovo, dat zijn plaatsen waar de astronomen bijeen zijn gekomen, en daarna gaan we naar Kazan etc. Ik denk nog even na... Pauze.

==

MAAN

Uwe stralendheid, zeg eens eerlijk, waarom hebt u in vredesnaam die verduistering gepland?

==

ZON

Zie je... nee, ik hoop, maar onder ons... ik heb die verduistering gepland om mijn populariteit op te vijzelen... De laatste tijd merkte ik onverschilligheid bij het publiek... Er werd weinig over me gesproken en mensen merkten mijn licht helemaal niet op. Ik heb zelfs horen zeggen dat de zon iets ouderwets is, een absurditeit, dat ze het ook best zonder kunnen stellen... Een heleboel mensen hebben zich in de pers negatief over me uitgelaten... Ik denk dat een verduistering iedereen dwingt over me te praten. Dat is een. Ten tweede heeft de mensheid overal genoeg van, en is alles zat. Men wil afwisseling... Je weet toch, als een koopmansvrouw genoeg heeft van jam en van vruchtenkoekjes, dan gaat ze griesmeel vreten; dus, als de mensheid genoeg heeft van daglicht, dan moet haar een verduistering worden voorgezet... Maar, het is tijd dat ik opga... De jongelui van de Ochotny rjad zijn al op weg naar de markt. Tot ziens.

==

MAAN

Nog een kleinigheid, uwe stralendheid... Timide. Als het zover is, met die verduistering zou u daar van af moeten blijven... Wijst op de flesjes bier. Anders bent u nog aangeschoten, en wat een confusie komt daar niet van.

==

ZON

Ja, dan moet ik daar afblijven... Denkt even na. Trouwens, als het mis gaat, als ik teveel zuip, dan... dan bedekken we de hemel met wolken en niemand die ons ziet... Maar tot ziens, het is tijd... Gaat op – helaas! – afgeschermd door wolken en nevel.

==

MAAN

Het is toch eeuwig zonde. Gaat liggen en bedekt zich met een wolk; even later is gesnurk te horen.

==

De beer

Klucht in één bedrijf

==

==

==

Opgedragen aan N.N. Solovtsov

Personen

Jeléna Ivánovna Popóva, jonge weduwe met kuiltjes in haar wangen, landeigenares

Grigóri Stepánovitsj Smirnóv, nog jeugdige landeigenaar

Loeká, bediende van Popova, een oude man

==

Salon in het landhuis van Popova.

==

##

I

Popova, in diepe rouw, laat geen oog af van een foto, en Loeka.

==

LOEKA

Het is niet goed, mevrouw... U maakt alleen uzelf ongelukkig... Het dienstmeisje en de keukenmeid zijn bessen plukken, alles wat ademt geniet, zelfs de kat is in haar schik en loopt buiten vogeltjes te vangen, terwijl u de hele dag binnen zit, als in een klooster, zonder enige afleiding. Ja, echt! U bent denkelijk al een jaar lang het huis niet uit geweest!..

==

POPOVA

En dat ga ik nooit meer ook... Waarom zou ik? Mijn leven is voorbij. Hij ligt in het graf, en ik heb mij tussen deze vier muren begraven... We zijn allebei gestorven.

==

LOEKA

Nou dat weer! Ik kan het niet meer aanhoren, echt niet. Nikolaj Michajlovitsj is gestorven, dat moest zo zijn, dat was Gods wil, hij ruste in vrede... U hebt gerouwd... en nu is het genoeg, zo is het mooi geweest. Je kunt niet je hele leven huilen en in de rouw zijn. Mijn oudje is destijds ook doodgegaan... En? Ik heb een maand of zo gerouwd en gehuild, en toen was het genoeg, want een leven lang jammeren was mijn oudje nu ook weer niet waard. Zucht. U bent alle buren vergeten... En u gaat zelf niet uit en ontvangt ook niemand. We leven, neem me niet kwalijk, als spinnen, – daglicht zien we niet. De muizen hebben mijn livrei opgevreten... Dat zou niet erg zijn als er geen geschikte mensen waren, maar het hele district zit vol met heren... Er ligt een regiment in Ryblovo, en een officieren... om op te vreten, je kijkt je ogen uit! En in de kampementen geven ze iedere vrijdag een bal, en er speelt vast iedere dag een militaire kapel... Ach mevrouwtje, mevrouwtje! U bent jong, knap, u ziet eruit als melk en bloed, – ga toch eens genieten van het leven... Schoonheid vergaat immers! Als u over een jaar of tien als een pauw wilt rondstappen en de heren officieren het hoofd op hol wilt brengen, dan is het te laat.

==

POPOVA

Beslist. Wil je het daar alsjeblieft nooit meer over hebben! Je weet dat mijn leven sinds de dood van Nikolaj Michajlovitsj geen enkele waarde meer heeft. Jij denkt dat ik leef, maar dat lijkt alleen maar zo! Ik heb mijzelf gezworen tot mijn graf deze rouw niet af te leggen en niet naar buiten te gaan... Hoor je? Moge zijn schim zien hoeveel ik van hem hou... Ja, ik weet het, en voor jou is het ook geen geheim, hij was vaak onrechtvaardig, wreed tegen me... hij was me zelfs ontrouw, maar ik zal hem trouw blijven tot het graf en ik zal hem tonen hoe ik kan liefhebben. Daar, aan gene zijde van het graf, zal hij mij terugzien zoals ik was voor zijn dood...

==

LOEKA

In plaats van dat gepraat kunt u beter wat in de tuin gaan wandelen, of Toby of Goliath laten inspannen om bij de buren op bezoek te gaan...

==

POPOVA

Ach!.. Huilt.

==

LOEKA

Mevrouw!.. Meisje toch... Wat is er? De Heer sta u bij!

==

POPOVA

Hij was zo gek op Toby! Hij reed op hem naar de Kortsjagins of de Vlasovs. Zoals hij kon mennen! Wat een gratie in zijn houding als hij uit alle macht aan de teugels trok! Weet je nog? Toby, Toby! Laat hem vandaag een extra portie haver geven.

==

LOEKA

Zeker mevrouw! Er wordt luid gebeld.

==

POPOVA

Schrikt. Wie is dat? Ga zeggen dat ik niemand ontvang!

==

LOEKA

Zeker mevrouw! Gaat af.

==

==

II

==

Popova, alleen.

==

POPOVA

Kijkt naar de foto. Je zult zien, Nicolas, hoe ik kan liefhebben en vergeven... Mijn liefde zal samen met mij uitdoven, als mijn arme hart ophoudt te kloppen. Lacht, door haar tranen heen. Schaam jij je niet? Ik ben je brave, trouwe vrouwtje, ik heb mijzelf opgesloten en ik zal je trouw blijven tot het graf, terwijl jij... schaam je je niet, kereltje? Je hebt me bedrogen, je hebt scènes gemaakt en me wekenlang alleen gelaten...

==

==

III

==

Popova en Loeka.

==

LOEKA

Komt binnen, opgewonden. Mevrouw, er vraagt iemand naar u. Hij wil u spreken...

==

POPOVA

Maar heb je dan niet gezegd dat ik sinds de dood van mijn man niemand ontvang?

==

LOEKA

Dat heb ik gezegd, maar hij wil niet luisteren, hij zegt dat het om iets zeer dringends gaat.

==

POPOVA

Ik ont-vang-nie-mand!

==

LOEKA

Dat heb ik hem gezegd, maar... het is een onbehouwen kerel... hij vloekt en dringt gewoon binnen... hij staat al in de eetkamer...

==

POPOVA

Geërgerd. Goed, laat maar binnenkomen... Wat een vlegels! Loeka gaat af. Wat zijn die mensen lastig. Wat moeten ze van me? Waarom verstoren ze mijn rust? Zucht. Nee, het is duidelijk, ik zal toch echt naar het klooster moeten... Verzinkt in gedachten. Ja, naar het klooster...

==

==

IV

==

Popova, Loeka en Smirnov.

==

SMIRNOV

Komt op, tot Loeka. Malloot, je praat te veel... Ezel! Ziet Popova, waardig. Mevrouw, mag ik mij voorstellen: Grigori Stepanovitsj Smirnov, eerste luitenant der artillerie buiten dienst, landeigenaar! Ik zie mij genoodzaakt u te storen vanwege een uiterst belangrijke zaak...

==

POPOVA

Geeft hem geen hand. Wat is er van uw dienst?

==

SMIRNOV

Uw overleden echtgenoot, die ik de eer had te kennen, is mij op twee wissels twaalfhonderd roebel schuldig gebleven. Aangezien ik morgen mijn rente aan de landbouwbank moet betalen, verzoek ik u, mevrouw, mij vandaag nog dat geld te betalen.

==

POPOVA

Twaalfhonderd... En waarvoor was mijn man u dat schuldig?

==

SMIRNOV

Hij had bij mij haver gekocht.

==

POPOVA

Zuchtend, tot Loeka. Loeka, vergeet niet te zeggen dat ze Toby een extra portie haver geven. Loeka gaat af. Tot Smirnov. Als Nikolaj Michajlovitsj u dat geld schuldig was, dan spreekt het vanzelf dat ik u zal betalen; maar neemt u mij alstublieft niet kwalijk, ik heb vandaag geen geld in huis. Overmorgen komt mijn rentmeester uit de stad terug, en ik zal hem opdragen u te betalen wat u toekomt, maar nu kan ik aan uw wens niet voldoen... Bovendien is het vandaag precies zeven maanden geleden dat mijn man stierf, en ik ben vandaag al helemaal niet in de stemming om me met geldzaken bezig te houden.

==

SMIRNOV

En ik ben vandaag in de stemming dat ik bankroet ga, als ik morgen de rente niet betaal. Dan leggen ze beslag op mijn landgoed!

==

POPOVA

Overmorgen krijgt u uw geld!

==

SMIRNOV

Ik heb het geld niet overmorgen, maar vandaag nodig.

==

POPOVA

Het spijt me, ik kan u vandaag niet betalen.

==

SMIRNOV

En ik kan niet tot overmorgen wachten.

==

POPOVA

Wat doe je eraan, ik heb het nu niet!

==

SMIRNOV

Dus u kunt me niet betalen?

==

POPOVA

Nee...

==

SMIRNOV

Hm!.. Dat is uw laatste woord?

==

POPOVA

Ja.

==

SMIRNOV

Het laatste? Zeker weten?

==

POPOVA

Zeker weten.

==

SMIRNOV

Mooi is dat, u wordt bedankt. Dat noteren we. Haalt zijn schouders op. En dan willen ze nog dat je koelbloedig blijft! Ik kwam daarnet onderweg een man van de belasting tegen en die vraagt: ‘Waarom bent u steeds zo kwaad, Grigori Stepanovitsj?’ Ja, alsjeblieft zeg, wat moet ik anders? Ik zit te springen om geld... Ik ben er gisterochtend voor dag en dauw op uit getrokken, en ben bij al mijn schuldenaars langsgegaan, en als er nou eens eentje betaald zou hebben! Ik ben zo moe als een hond, ik heb God mag weten waar geslapen – in een of andere jodenkroeg, naast het wodkavat... En uiteindelijk kom ik hier, 70 werst van huis, in de hoop mijn geld te krijgen en dan word ik op een ‘stemming’ getrakteerd! Wie zou dan niet kwaad worden?

==

POPOVA

Ik geloof dat ik duidelijk ben geweest: als mijn rentmeester uit de stad terugkomt, dan krijgt u uw geld.

==

SMIRNOV

Ik ben hier niet voor de rentmeester, maar voor u! Wat heb ik, godvergeme, met die rentmeester van doen!

==

POPOVA

Neem me niet kwalijk, waarde heer. Ik ben dat soort vreemde uitdrukkingen en zo’n toon niet gewoon. Ik luister niet langer naar u. Gaat snel af.

==

V

Smirnov, alleen.

==

SMIRNOV

Wat zeg je me daarvan! Niet in de stemming... Haar man is zeven maanden geleden gestorven! En ik moet toch mijn rente betalen of niet? Ik vraag u: moet ik betalen of niet? Goed, uw man is gestorven, u bent niet in de stemming en dat soort kuren meer... de rentmeester is ergens heen, verdomme, maar wat moet ik doen? Mijn schuldeisers ontvluchten in een luchtballon of zo? Of keihard met mijn kop tegen de muur lopen? Ik kom bij Groezdjov – die is niet thuis. Jarosjevitsj heeft zich verstopt, met Koeritsyn kreeg ik slaande ruzie, die had ik bijna het raam uitgegooid, Mazoetov was aan de cholerine, en deze hier – heeft een stemming. Geen van die oplichters betaalt! En dat alles omdat ik veel te aardig voor ze ben geweest, omdat ik een huilebalk ben, een watje, een oud wijf! Ik ben veel te fijngevoelig! Maar wacht maar! Jullie zullen me leren kennen! Ik laat niet met me spotten, verdomme nog aan toe! Ik blijf hier zitten tot ze me betaalt! Brr!.. Kwaad dat ik vandaag ben, kwaad! Ik sta te trillen op mijn benen en ik stik bijna van kwaadheid... Jakkes, mijn God, ik word niet goed! Schreeuwt. Hé, jij daar!

==

==

VI

==

Smirnov en Loeka.

==

LOEKA

Komt op. Wat wenst u?

==

SMIRNOV

Breng me kwas of water. Loeka gaat af. Nee zeg, wat een logica! Je hebt dringend geld nodig, je staat op het punt je te verhangen, en zij betaalt niet omdat ze niet in de stemming is om zich met geldzaken bezig te houden!.. Echt de tournurelogica van een vrouw! Daarom praat ik ook niet graag met vrouwen, nu niet en nooit niet. Ik zit nog liever op een vat buskruit dan dat ik met een vrouw praat. Brr!.. De rillingen lopen over mijn rug, zo kwaad heeft die troela me gemaakt! Ik hoef maar uit de verte zo’n poëtisch schepsel te zien of ik krijg kramp in mijn kuiten van kwaadheid. Het is om wanhopig te worden.

==

==

VII

==

Smirnov en Loeka.

==

LOEKA

Komt op en reikt water aan. Mevrouw is ziek en ontvangt niet.

==

SMIRNOV

Wegwezen! Loeka gaat af. Ze is ziek en ontvangt niet! Nou, dan niet... Ik blijf hier zitten totdat ik mijn geld heb. Al is ze een week ziek, ik blijf hier een week zitten... Al duurt het een jaar... ik blijf hier een jaar... Ik zal mijn geld krijgen, dametje! Die rouw en die kuiltjes in je wangen doen mij niets, die kennen we die kuiltjes! Roept door het raam. Semjon, uitspannen! We gaan nog lang niet weg! Ik blijf hier! Zeg tegen die lui in de stal dat ze de paarden haver geven! Nou is het linkerbijpaard weer in de leidsels verward, oen! Doet hem na. Geef nie... Ik zal je met je geef nie! Gaat weg bij het raam. Wat een rottigheid... het is bloedheet, niemand betaalt, ik heb slecht geslapen vannacht, en dan hier nog die treurende troela die niet in de stemming is... Ik heb hoofdpijn... Zou ik een wodkaatje nemen? Laten we dat maar doen. Roept. Hé, jij daar!

==

LOEKA

Loeka komt op. Wat wilt u?

==

SMIRNOV

Breng me een glas wodka! Loeka af. Oef. Gaat zitten en monstert zichzelf. Ik zie er fraai uit, dat moet gezegd! Helemaal onder het stof, smerige laarzen, ongewassen en ongekamd, stro op mijn vest... Dat juffertje heeft me vast voor een struikrover aangezien. Gaapt. Wel een beetje onbeleefd om zo in een salon te verschijnen, nou ja, maakt niet uit... ik ben niet op bezoek, ik ben een crediteur en crediteuren hoeven niet netjes in het pak...

==

LOEKA

Komt binnen en reikt wodka aan. U permitteert zich heel wat, meneer...

==

SMIRNOV

Boos. Wat?

==

LOEKA

Ik... nee, niets... ik wou eigenlijk...

==

SMIRNOV

Weet je wel tegen wie je het hebt? Hou je mond!

==

LOEKA

Terzijde. Wat een lastpak, die onbehouwen kerel... Komt verdomd ongelegen... Loeka af.

==

SMIRNOV

O, wat ben ik kwaad! Zo kwaad dat ik de hele wereld zou willen vermorzelen... Ik word er niet goed van... Roept. Hé, jij daar!

==

==

VIII

==

Popova en Smirnov.

==

POPOVA

Komt op, met neergeslagen ogen. Waarde heer, in mijn eenzaamheid ben ik de menselijke stem sinds lang ontwend en ik verdraag geen geschreeuw. Ik verzoek u dringend mijn rust niet te verstoren!

==

SMIRNOV

Betaal me en ik ben weg.

==

POPOVA

Ik heb u toch in duidelijke taal gezegd dat ik op het moment niet over geld beschik, wacht u tot overmorgen.

==

SMIRNOV

Ik had de eer u in duidelijke taal te zeggen dat ik het geld niet overmorgen maar vandaag nodig heb. Als u me vandaag niet betaalt dan moet ik me morgen verhangen.

==

POPOVA

Maar wat moet ik doen als ik geen geld heb? Dat is toch vreemd!

==

SMIRNOV

Dus u betaalt nu niet? Nee?

==

POPOVA

Ik kan het niet...

==

SMIRNOV

In dat geval blijf ik hier zitten tot ik mijn geld heb... Gaat zitten. U betaalt me overmorgen? Uitstekend! Dan blijf ik hier tot overmorgen zo zitten. Kijk zo... Springt op. Ik vraag u: moet ik morgen mijn rente betalen of niet!.. Of denkt u dat ik een grapje maak?

==

POPOVA

Waarde heer, ik verzoek u niet te schreeuwen. Het is hier geen paardenstal!

==

SMIRNOV

Ik heb het niet over een paardenstal, maar of ik morgen mijn rente moet betalen of niet.

==

POPOVA

U weet zich niet te gedragen in gezelschap van een dame!

==

SMIRNOV

Ik weet heel goed hoe ik me in gezelschap van dames moet gedragen?

==

POPOVA

Nee, dat weet u niet! U bent een ongemanierde pummel! Fatsoenlijke mannen spreken niet zo tegen vrouwen!

==

SMIRNOV

Nou wordt ie mooi! Hoe moet ik dan met u praten? In het Frans of zo? Wordt kwaad, lispelt. Madame, je vous prie... wat ben ik gelukkig dat u mij niet betaalt... Ach, pardon dat ik u heb gestoord. Wat een heerlijk weertje vandaag! En die rouw staat u zo goed! Slaat zijn hakken tegen elkaar.

==

POPOVA

Dat is dom en ongemanierd.

==

SMIRNOV

Doet haar na. Dat is dom en ongemanierd! Ik weet me niet te gedragen in gezelschap van een dame! Ik heb in mijn leven heel wat meer vrouwen gezien dan u mussen! Ik heb driemaal op het pistool geduelleerd om een vrouw, ik heb twaalf vrouwen in de steek gelaten en negen hebben mij aan de kant gezet! Jawel, mevrouw! Er was een tijd dat ik me als een dwaas aanstelde en me dweperig en sentimenteel gedroeg, dat ik met complimentjes strooide en met mijn hakken klakte... Ik beminde, leed, zuchtte in de maneschijn, werd week, smolt weg en verkilde... Ik heb hartstochtelijk, waanzinnig bemind, op allerlei manieren, verdomd als het niet waar is, ik klepte als een ekster over vrouwenemancipatie, tedere gevoelens hebben me de helft van mijn vermogen gekost, maar nu – dank u feestelijk! Nu weet ik wel beter! Afgelopen! Zwarte ogen, vol van hartstocht, rode lippen, kuiltjes in de wangen, de maan, fluistring, schuchter ademhalen, voor dat alles, mevrouw, geef ik nu geen rooie cent meer! Ik heb het niet over de aanwezigen, maar alle vrouwen, van groot tot klein zijn aanstelsters, huichelaarsters, roddelaarsters, haatsters, rasleugenaarsters, ze zijn ijdel, bekrompen, hardvochtig, een godgeklaagde logica, en wat dit hier betreft... Tikt met zijn vinger op zijn voorhoofd. Vergeef me mijn openhartigheid, maar een mus kan aan iedere filosoof in jurk nog tien punten voorsprong geven! Kijk je naar zo’n poëtisch wezen: mousseline, parfum, halfgodin, een miljoen verrukkingen, maar als je in haar ziel kijkt – zie je een doodgewone krokodil! Pakt de rug van de stoel, de stoel kraakt en breekt. En het ergste is nog dat die krokodil zich om de een of andere reden verbeeldt dat tedere gevoelens haar chef-d’oeuvre zijn, haar privilege, haar monopolie! Godallemachtig, je mag me ondersteboven aan die spijker daar ophangen, maar kan een vrouw behalve van haar schoothondjes van iemand houden? In de liefde kan ze alleen maar jengelen en jammeren! Terwijl de man lijdt en zich opoffert, komt haar liefde slechts daarin tot uiting, dat ze met haar sleep draait en hem nog steviger aan het lijntje houdt. U hebt het ongeluk een vrouw te zijn, dus u kent de vrouwelijke natuur. Zegt u mij eens eerlijk: hebt u in uw leven een vrouw gezien die oprecht, trouw en standvastig was? Nee, dat hebt u niet! Alleen oude en lelijke vrouwen zijn trouw en standvastig! Je komt eerder een kat met horens of een witte houtsnip tegen dan een standvastige vrouw!

==

POPOVA

Neem me niet kwalijk, maar wie is volgens u dan trouw en standvastig in de liefde? De man soms?

==

SMIRNOV

Ja, mevrouw, de man!

==

POPOVA

De man! Met een venijnig lachje. De man is trouw en standvastig in de liefde! Nee maar, dat is iets nieuws! Heftig. Wie geeft u het recht om dat te zeggen? Mannen trouw en standvastig! Wat dat betreft kan ik u zeggen dat van alle mannen die ik ooit heb gekend mijn overleden echtgenoot de beste was... Ik hield hartstochtelijk van hem, met heel mijn wezen, zoals alleen een verstandige jonge vrouw kan liefhebben; ik gaf hem mijn jeugd, mijn geluk, mijn leven, mijn vermogen, ik leefde door hem, hij was mijn afgod, en... en – wat denk je? Deze beste van alle mannen heeft mij op een hoogst gewetenloze manier aan één stuk door bedrogen! Na zijn dood heb ik in zijn bureau een hele la met liefdesbrieven gevonden, en hij heeft mij tijdens zijn leven – afschuwelijk om daaraan te denken – hele weken alleen gelaten, voor mijn ogen andere vrouwen het hof gemaakt en mij bedrogen, met mijn geld gesmeten en met mijn gevoelens gespot... En ondanks dat alles hield ik van hem en was ik hem trouw... En wat meer is, hij is dood en ik ben hem nog steeds trouw. Ik heb me voor altijd tussen deze vier muren begraven en zal tot mijn dood deze rouw niet afleggen...

==

SMIRNOV

Met een schamper lachje. Rouw!.. Waar houdt u me voor? Alsof ik niet weet waarom u dit zwarte dominootje draagt en u zich hebt begraven tussen vier muren! Natuurlijk! Het is maar wat geheimzinnig en poëtisch! En dan komt er een jonker of een mislukte dichter langs het landgoed en die kijkt naar binnen en denkt: hier woont de geheimzinnige Tamara, die uit liefde voor haar man zich tussen vier muren heeft begraven. Die kunstjes kennen we!

==

POPOVA

Stuift op. Wat! Hoe durft u dat allemaal tegen mij te zeggen?

==

SMIRNOV

U hebt u levend begraven, maar vergeet intussen niet uw neusje te poederen!

==

POPOVA

Hoe durft u zo tegen mij te praten?

==

SMIRNOV

Wilt u niet zo schreeuwen, ik ben uw rentmeester niet! Ik mag de dingen toch wel bij hun naam noemen. Ik ben geen vrouw, en ik ben gewend ronduit voor mijn mening uit te komen. En niet schreeuwen, alstublieft!

==

POPOVA

Ik schreeuw niet, u schreeuwt! Laat me toch met rust!

==

SMIRNOV

Geef me mijn geld en dan ben ik weg.

==

POPOVA

Ik geef u geen geld!

==

SMIRNOV

Ja, dat doet u wel!

==

POPOVA

Nou krijgt u echt geen cent meer. Laat me toch met rust!

==

SMIRNOV

Ik heb niet het genoegen uw echtgenoot of uw verloofde te zijn, dus maakt u alstublieft geen scènes. Gaat zitten. Daar ben ik niet van gediend.

==

POPOVA

Stikkend van kwaadheid. U gaat erbij zitten?

==

SMIRNOV

Ja.

==

POPOVA

Ik verzoek u te vertrekken!

==

SMIRNOV

Geef me mijn geld... Terzijde. Ach wat ben ik kwaad! Wat ben ik kwaad!

==

POPOVA

Ik wens niet met brutale vlegels te praten! Maak dat u wegkomt! Pauze. U gaat niet? Nee?

==

SMIRNOV

Nee.

==

POPOVA

Nee?

==

SMIRNOV

Nee!

==

POPOVA

Goed dan! Belt.

==

IX

Dezelfden en Loeka.

POPOVA

Loeka, laat deze meneer uit!

==

LOEKA

Gaat naar Smirnov toe. Meneer, wilt u vertrekken als u dat gezegd wordt. Het heeft geen zin hier...

==

SMIRNOV

Springt op. Hou je mond! Weet je wel tegen wie je het hebt? Ik maak gehakt van je!

==

LOEKA

Grijpt naar zijn hart. Lieve help!.. Alle heiligen in de hemel!.. Valt in een stoel. Ik word niet goed, niet goed! Ik krijg geen lucht meer!

==

POPOVA

Waar is Dasja? Dasja! Roept. Dasja! Pelagea! Dasja! Belt.

==

LOEKA

Och! Die zijn allemaal bessen plukken... Er is niemand thuis... Ik voel me niet goed! Water!

==

POPOVA

Wegwezen nou!

==

SMIRNOV

Kan dat niet wat beleefder?

==

POPOVA

Balt haar vuisten en stampvoet. U bent een beer! Een ongelikte beer! Een bullebak! Een monster!

==

SMIRNOV

Wat? Wat zei u daar?

==

POPOVA

Ik zei dat u een beer bent, een monster!

==

SMIRNOV

Komt naar haar toe. Neem me niet kwalijk, waar haalt u het recht vandaan me zo te beledigen?

==

POPOVA

Ja, ik beledig u... en wat dan nog? Denkt u dat ik bang voor u ben?

==

SMIRNOV

En denkt u soms dat u, als poëtisch wezentje, het recht hebt iemand straffeloos te beledigen? Ja? Ik daag u uit voor een duel!

==

LOEKA

Lieve help... Alle heiligen in de hemel... Water!

==

SMIRNOV

Op het pistool!

==

POPOVA

Denkt u soms dat ik bang voor u ben, omdat u een paar flinke vuisten en een stierennek hebt? Hè? Bullebak die u bent!

==

SMIRNOV

Duelleren! Ik laat me door niemand beledigen, en het maakt me niet uit dat u een vrouw bent, van het zwakke geslacht!

==

POPOVA

Probeert hem te overschreeuwen. Beer! Beer! Beer!

==

SMIRNOV

Het wordt tijd dat we maar eens afzien van het vooroordeel dat alleen mannen voor beledigingen moeten boeten! Gelijke rechten zijn gelijke rechten, verdomd. Duelleren!

==

POPOVA

U wilt een duel? Graag!

==

SMIRNOV

Nu meteen!

==

POPOVA

Nu meteen! Mijn man heeft me een paar pistolen nagelaten... Ik ga ze meteen halen... Loopt haastig weg en komt weer terug. Het zal me een genoegen zijn u een kogel door uw botte kop te jagen. Krijg maar wat! Gaat af.

==

SMIRNOV

Ik schiet haar neer als een kuiken! Ik ben geen kleine jongen meer, geen sentimenteel groentje, het zwakke geslacht bestaat voor mij niet!

==

LOEKA

Mijn beste meneer!.. Valt op zijn knieën. Weest u zo vriendelijk, heb medelijden met een oude man, gaat u hier weg. U hebt ons doodsbang gemaakt en nu wilt u nog duelleren ook!

==

SMIRNOV

Luistert niet naar hem. Duelleren, dat is gelijkgerechtigdheid, emancipatie! Hier zijn beide geslachten gelijk! Ik schiet haar neer uit principe! Maar wat een vrouw is dat! Doet haar na. ‘Krijg maar wat... ik jaag u een kogel door uw botte kop...’ Wat een vrouw! Ze werd vuurrood, haar ogen schitterden... Ze nam de uitdaging aan! Op mijn woord van eer, zo iemand heb ik van mijn leven nog niet gezien...

==

LOEKA

Meneertje, gaat u weg! Ik zal eeuwig voor u bidden!

==

SMIRNOV

Dat is pas een vrouw! Nu begrijp ik het! Een echte vrouw! Geen zuurpruim, geen tuthola, maar een en al vuur, buskruit, een raket! Bijna jammer om die dood te schieten!

==

LOEKA

Huilt. Meneertje, ga toch weg!

==

SMIRNOV

Ze bevalt me echt! Ja, echt! Al heeft ze kuiltjes in haar wangen toch bevalt ze me. Ik ben zelfs bereid haar die schuld kwijt te schelden... ik ben niet kwaad meer... Een verbazingwekkende vrouw!

==

==

X

==

Dezelfden en Popova.

==

POPOVA

Komt op met de pistolen. Hier zijn ze, de pistolen... Maar voor we beginnen moet u me eerst even laten zien hoe je moet schieten... Ik heb nog nooit een pistool in handen gehad.

==

LOEKA

Heer, red ons en heb erbarmen... Ik ga de tuinman en de koetsier halen... Waaraan hebben we deze narigheid verdiend... Gaat af.

==

SMIRNOV

Bekijkt de pistolen. Ziet u, er zijn verschillende soorten pistolen... Je hebt speciale duelpistolen, die van Mortimer, met losse patronen. En u hebt revolvers van Smith en Wesson, drie schoten met extractor, gecentreerd vuur... Prachtige pistolen! Die kosten minstens 90 roebel per paar... Je moet de revolver zo vasthouden... Terzijde. Die ogen, die ogen! Een vurige vrouw!

==

POPOVA

Zo?

==

SMIRNOV

Ja, zo... Zo spant u de haan... en zo richt u... Het hoofd een beetje naar achteren! Dan de arm goed strekken... Zo... Daarna drukt u met uw vinger op dit dingetje en verder niets... Hoofdzaak is: je niet opwinden en op je gemak richten... En proberen je hand stil te houden.

==

POPOVA

Goed... Hierbinnen duelleren is lastig, laten we de tuin in gaan.

==

SMIRNOV

Vooruit. Ik waarschuw u alleen dat ik in de lucht zal schieten.

==

POPOVA

Dat ontbrak er nog maar aan! Waarom?

==

SMIRNOV

Omdat... omdat... Dat is mijn zaak, daarom!

==

POPOVA

Bent u bang geworden. Ja? Ah! Nee, meneer, geen uitvluchten! Loop maar achter me aan! Ik rust niet voor ik een gaatje in uw voorhoofd heb geschoten... in het voorhoofd dat ik zo haat! Bent u bang?

==

SMIRNOV

Ja, ik ben bang.

==

POPOVA

U liegt! Waarom wilt u niet duelleren?

==

SMIRNOV

Omdat... omdat u... mij bevalt.

==

POPOVA

Met een venijnig lachje. Ik beval hem? Hij durft te zeggen dat ik hem beval! Wijst op de deur. Gaat u!

==

SMIRNOV

Legt de revolver neer, pakt zijn pet en gaat; hij blijft bij de deur staan, een halve minuut kijken ze elkaar zwijgend aan; dan zegt hij, onzeker op Popova aflopend. Luister eens... Bent u nog steeds kwaad?.. Ik ben ook verdomd kwaad, maar, begrijpt u... hoe moet ik het zeggen... De kwestie is dat, ziet u, dat een dergelijke geschiedenis, eigenlijk... Schreeuwt. Nou ja, kan ik het helpen dat u mij bevalt? Grijpt zich aan de rug van een stoel vast, de stoel kraakt en breekt. Godsamme, wat hebt u een breekbare meubels! Ik vind u aardig! Begrijpt u? Ik ben... ik ben haast verliefd!

==

POPOVA

Ga weg, ik haat u.

==

SMIRNOV

God wat een vrouw! Zo eentje heb ik nog nooit van mijn leven gezien! Ik ben verloren. Het is met me gedaan. Ik zit als een rat in de val!

==

POPOVA

Ga weg of ik schiet!

==

SMIRNOV

Schiet maar! U kunt niet begrijpen wat een geluk het is te sterven onder de blik van die prachtige ogen, te sterven door de revolver in dat kleine fluwelen handje... Ik ben krankzinnig! Denk nu na en beslis nu, want als ik hier wegga zien we elkaar nooit meer. Beslis... Ik ben van adel, ik ben een fatsoenlijk man, ik heb tienduizend per jaar... ik kan een in de lucht gegooide kopeke met een kogel raken... ik heb uitstekende paarden... Wilt u mijn vrouw worden?

==

POPOVA

Verontwaardigd, zwaait met de revolver. Duelleren. Schiet op!

==

SMIRNOV

Ik ben krankzinnig geworden... Ik begrijp er niets van... Roept. Hé, jij, water!

==

POPOVA

Schreeuwt. Duelleren!

==

SMIRNOV

Ik ben krankzinnig, ik ben verliefd als een schooljongen, als een dwaas! Pakt haar bij de arm, zij schreeuwt het uit van pijn. Ik hou van u! Gaat op de knieën. Ik hou van u zoals ik nog nooit van iemand heb gehouden! Ik heb twaalf vrouwen in de steek gelaten en negen hebben mij aan de kant gezet, maar van geen van hen heb ik zo gehouden als van u... Ik ben helemaal week en murw, sentimenteel... ik lig op mijn knieën, als een dwaas, en ik vraag om uw hand... Het is te gek voor woorden! Vijf jaar ben ik niet verliefd geweest, ik had mezelf gezworen dat me dat niet meer zou overkomen, en opeens ben ik smoorverliefd, helemaal hoteldebotel. Ik vraag om uw hand. Ja of nee? Wilt u niet? Het hoeft niet! Staat op en loopt snel naar de deur.

==

POPOVA

Wacht even...

==

SMIRNOV

Blijft staan. En?

==

POPOVA

Nee, gaat u maar... Of eigenlijk, wacht even. Nee, ga maar weg, ga maar weg! Ik haat u! Of niet... Ga niet weg! Ach, als u eens wist hoe kwaad ik ben! Gooit de revolver op de tafel. Ik heb geen gevoel in mijn vingers van dat rotding... Scheurt haar zakdoek van kwaadheid. Wat staat u daar nou? Wegwezen!

==

SMIRNOV

Vaarwel.

==

POPOVA

Ja, ja, ga maar!.. Schreeuwt. Waar gaat u heen? Wacht even... Nee, ga! Ach wat ben ik kwaad! Kom niet dichterbij, kom niet dichterbij!

==

SMIRNOV

Gaat naar haar toe. Wat ben ik kwaad op mezelf! Ik ben verliefd als een schooljongen, ik lag op mijn knieën... Ik heb er zelfs kippenvel van... Ruw. Ik hou van u! Daar zat ik nou net op te wachten, om verliefd te worden! Morgen moet ik de rente betalen, de hooitijd is begonnen, en dan komt u... Pakt haar om haar middel. Dat vergeef ik mezelf nooit...

==

POPOVA

Ga toch weg! Weg met die handen! Ik haat... u! Du-el-le-ren! Een lange kus.

==

==

XI

==

Dezelfden, Loeka met een bijl, de tuinman met een hark, de koetsier met een hooivork en arbeiders met knuppels.

==

LOEKA

Ziet het kussende paartje. Lieve hemel! Pauze.

==

POPOVA

Met neergeslagen ogen. Loeka, ga in de paardenstal zeggen dat ze Toby geen extra haver hoeven te geven.

==

Doek

Het aanzoek

Klucht in één bedrijf

Personen

Stepán Stepánovitsj Tsjoeboekóv, landheer

Natálja Stepánovna, zijn dochter, 25 jaar

Iván Vasíljevitsj Lómov, buurman van Tsjoeboekov, een gezonde, weldoorvoede, maar zeer hypochondrische landheer.

==

De handeling speelt zich af op het landgoed van Tsjoeboekov.

##

De salon in het huis van Tsjoeboekov.

==

I

==

Tsjoeboekov en Lomov, die in frak en met witte handschoenen aan binnenkomt.

==

TSJOEBOEKOV

Loopt op hem af. Wie hebben we daar, ouwe makker! Ivan Vasiljevitsj! Dat is leuk! Drukt hem de hand. Dat is nou echt een verrassing, moedertjelief... Hoe gaat het!

==

LOMOV

Goed, dank u. En met u, als ik vragen mag?

==

TSJOEBOEKOV

Het gaat zijn gangetje, brave borst, dankzij uw gebeden en dat soort dingen. Mag ik u verzoeken te gaan zitten... Het is echt niet goed om de buren te vergeten, tjongejonge. Maar makker van me, waarom bent u zo officieel? In frak, en met handschoenen en zo. Gaat u ergens heen, dierbare vriend?

==

LOMOV

Nee, alleen naar u, waarde Stepan Stepanytsj.

==

TSJOEBOEKOV

Maar waarom draagt u dan die frak, meneertje? Het lijkt wel of u op nieuwjaarsbezoek komt!

==

LOMOV

Kijk, de zaak is deze. Pakt hem bij de arm. Ik ben naar u toegekomen, waarde Stepan Stepanytsj, om u met een verzoek lastig te vallen. Meer dan eens heb ik reeds de eer gehad me om hulp tot u te wenden, en u hebt altijd, zogezegd... maar neem me niet kwalijk, ik ben nerveus. Even wat water drinken, waarde Stepan Stepanytsj. Drinkt water.

==

TSJOEBOEKOV

Terzijde. Hij komt me geld vragen! Ik geef het niet! Tegen hem. Waar gaat het over, schone jongeling?

==

LOMOV

Weet u, Waard Stepanytsj... pardon, Stepan Waardytsj... ik bedoel, ik ben vreselijk nerveus, dat ziet u wel... Om kort te gaan, u bent de enige die me kunt helpen, hoewel ik het natuurlijk helemaal niet verdien en... en ik niet het recht heb op uw hulp te rekenen.

==

TSJOEBOEKOV

Ach, moedertjelief, kan het wat minder wijdlopig? Zeg het nou gewoon! Hè?

==

LOMOV

Jazeker... Dat doe ik. Waar het om gaat, is dat ik gekomen ben om u om de hand te vragen van uw dochter Natalja Stepanovna.

==

TSJOEBOEKOV

Verheugd. Mamma mia! Ivan Vasiljevitsj! Zeg dat nog eens, ik hoorde het niet goed!

==

LOMOV

Ik heb de eer u te vragen...

==

TSJOEBOEKOV

Onderbreekt hem. Beste jongen... Ik ben zo blij en zo... Dat is toch wat je noemt, ja. Omhelst en kust hem. Het is een oude wens. Dit is wat ik altijd heb gewenst. Pinkt een traan weg. En ik heb u altijd graag gemogen, beminde vriend, als een eigen zoon. Moge de Heer jullie beiden raad en liefde schenken en al die dingen, ik heb het zozeer gewenst... Wat sta ik hier stom te staan? Ik ben met stomheid geslagen, zo blij ben ik! Ach, ik ben zo innig... Ik ga Natasja roepen en zo.

==

LOMOV

Geroerd. Waarde Stepan Stepanytsj, wat denkt u ervan, kan ik rekenen op haar instemming?

==

TSJOEBOEKOV

Met zo’n knappe vent, zeker... dan zou zij niet instemmen? Die is vast en zeker smoorverliefd en zo... Tot zo! Af.

==

==

II

==

Lomov alleen.

==

LOMOV

Ik heb het koud... Ik tril helemaal, net of ik examen moet doen. Het belangrijkste is, je moet een beslissing nemen. Als je maar blijft denken en twijfelen en veel praten en wachten op je ideaal of op de ware liefde, dan trouw je nooit... Brr!.. Koud! Natalja Stepanovna is een uitstekende huisvrouw, ze is niet lelijk, ze is ontwikkeld... Wat wil je nog meer? Maar door alle opwinding krijg ik nu een suis in mijn oren. Drinkt wat water. Maar niet trouwen is niet goed... Ten eerste ben ik al vijfendertig – de kritische leeftijd, zogezegd. Ten tweede heb ik een goed, regelmatig leven nodig... Ik heb een hartkwaal, constant hartkloppingen, ik ben opvliegend en ik wind me altijd vreselijk op... Nu trillen mijn lippen en in mijn rechterooglid begint een adertje te kloppen... Maar wat ik nog het ergste vind, dat is het slapen. Als ik in bed ga liggen, en als ik dan bijna inslaap, dan voel ik ineens in mijn linkerzij een steek! En het trekt onmiddellijk naar mijn schouder en naar mijn hoofd... Ik spring op als een idioot, ik loop wat rond en dan ga ik weer liggen, maar als ik dan weer bijna inslaap, dan voel ik in mijn zij weer die steek! En dat dan een keer of twintig...

==

==

III

==

Natalja Stepanovna en Lomov.

==

NATALJA STEPANOVNA

Komt binnen. Kijk nou! U bent het, en mijn vader zei: kom, er is een koopman gekomen die iets van ons wil. Goedendag, Ivan Vasiljevitsj!

==

LOMOV

Goedendag, waarde Natalja Stepanovna!

==

NATALJA STEPANOVNA

Neem me niet kwalijk, ik loop in schort en negligé... We zijn erwten aan het doppen om te drogen. Waarom bent u zo lang niet bij ons geweest? Ga zitten... Ze gaan zitten. Wilt u wat eten?

==

LOMOV

Nee, dank u, ik heb al gegeten.

==

NATALJA STEPANOVNA

Wilt u roken?.. Hier zijn lucifers... Het is prachtig weer, maar gisteren heeft het zo geregend dat de werklui de hele dag niets hebben gedaan. Hoeveel schelven hooi heeft u gemaaid? Weet u, ik ben te hebberig geweest, en ik heb de hele weide laten maaien, maar nu ben ik daar niet blij mee, want ik ben bang dat mijn hooi gaat rotten. Ik had beter kunnen wachten. Maar wat is dat? U draagt een frak! Dat is wat nieuws! Gaat u naar een bal of zo? Trouwens, u ziet er knapper uit... Echt, u bent ineens een dandy!

==

LOMOV

Nerveus. Ziet u, waarde Natalja Stepanovna... De kwestie is, dat ik heb besloten u te vragen mij aan te horen... U zult natuurlijk verbaasd zijn, of zelfs boos, maar ik... Terzijde. Ik heb het vreselijk koud!

==

NATALJA STEPANOVNA

Waar gaat het over? Pauze. Nou?

==

LOMOV

Ik zal proberen het kort te houden. Het is u bekend, waarde Natalja Stepanovna, dat ik reeds lange tijd, al sinds mijn kinderjaren, de eer heb uw familie te kennen. Mijn tante zaliger en haar echtgenoot, van wie ik, zoals u zult weten, land heb geërfd, hebben altijd diep respect betoond voor uw vader en voor uw moeder zaliger. Tussen het geslacht Lomov en het geslacht Tsjoeboekov hebben altijd zeer vriendschappelijke en, mag ik zelfs wel zeggen, familiale betrekkingen bestaan. Bovendien raakt mijn land, zoals u zult weten, dicht aan het uwe. En zoals u zich zult herinneren, grenzen mijn Ossenweitjes aan uw berkenbos.

==

NATALJA STEPANOVNA

Neem me niet kwalijk dat ik u onderbreek. U zegt ‘mijn Ossenweitjes’... Zijn die dan van u?

==

LOMOV

Jazeker...

==

NATALJA STEPANOVNA

Nou wordt-ie mooi! De Ossenweitjes zijn van ons, en niet van u!

==

LOMOV

Wel waar, ze zijn van mij, waarde Natalja Stepanovna.

==

NATALJA STEPANOVNA

Dat is nieuw voor mij. Waarom zijn ze van u?

==

LOMOV

Hoezo waarom? Ik heb het over die Ossenweitjes, die als een wig tussen uw berkenbos en het Brandmoeras liggen.

==

NATALJA STEPANOVNA

Ja, ja, ja... Die zijn van ons...

==

LOMOV

Nee, u vergist u, waarde Natalja Stepanovna, die zijn van mij.

==

NATALJA STEPANOVNA

Kom tot bezinning, Ivan Vasiljevitsj! Sinds wanneer zijn die van u?

==

LOMOV

Sinds wanneer? Voor zover ik me kan herinneren, zijn die altijd van ons geweest.

==

NATALJA STEPANOVNA

Maar dat is, nee zeg, neem me niet kwalijk!

==

LOMOV

U kunt het in de papieren zien, waarde Natalja Stepanovna. Over de Ossenweitjes is ooit onenigheid geweest, dat is waar; maar nu weet iedereen dat ze van mij zijn. Dat staat buiten kijf. U zult zien, dat de grootmoeder van mijn tante die weitjes in permanent en kosteloos bruikleen heeft gegeven aan de boeren van de grootvader van uw vader omdat ze bakstenen voor haar hadden gebakken. De boeren van de grootvader van uw vader hebben veertig jaar lang kosteloos van de Ossenweitjes gebruikgemaakt en zijn ze als van hen gaan beschouwen, maar daarna, toen de Verordening van kracht werd...

==

NATALJA STEPANOVNA

Het is helemaal niet zoals u het vertelt! Zowel mijn grootvader als mijn overgrootvader gingen ervan uit dat hun land tot aan het Brandmoeras liep, dat betekent dat de Ossenweitjes van ons zijn. Waarom zouden we daarover ruzie maken? Ik begrijp dit niet. Dit is gewoon irritant!

==

LOMOV

Ik zal u de papieren laten zien, Natalja Stepanovna!

==

NATALJA STEPANOVNA

Nee, u maakt maar een grapje of u wilt me op stang jagen... Wat een verrassing! We hebben dat land al zo’n driehonderd jaar in bezit, en dan krijg je ineens te horen dat dat land niet van ons is! Ivan Vasiljevitsj, neem me niet kwalijk, maar ik kan mijn oren echt niet geloven... Het gaat me niet zozeer om die weitjes. Die zijn misschien vijf bunder groot, en ze zijn iets van driehonderd roebel waard, maar ik kan niet tegen die onrechtvaardigheid. U mag zeggen wat u wil, maar onrechtvaardigheid, daar kan ik niet tegen.

==

LOMOV

Laat me toch eens uitspreken, vraag ik u! De boeren van de grootvader van uw vader bakten, zoals ik reeds de eer had u te vertellen, bakstenen voor de grootmoeder van mijn tante. De grootmoeder van mijn tante heeft, omdat ze hun een plezier wilde doen...

==

NATALJA STEPANOVNA

Grootvader, grootmoeder, tante... ik begrijp er niets van! Die weitjes zijn van ons, en zo is het.

==

LOMOV

Ze zijn van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Van ons! Al blijft u twee dagen door redeneren, en al trekt u vijftien frakken aan, ze zijn van ons, van ons, van ons!.. Ik wil niets hebben dat van u is, maar ik wens niet iets kwijt te raken dat van mij is... En zo zit dat!

==

LOMOV

Natalja Stepanovna, ik heb die weitjes niet nodig, maar het gaat om het principe. Als u wilt, alstublieft, dan geef ik ze u cadeau.

==

NATALJA STEPANOVNA

Ik kan ze aan u cadeau geven, ze zijn van mij!.. Dat is toch allemaal, op zijn zachtst gezegd, wel vreemd, Ivan Vasiljevitsj! Tot nu toe hebben we u altijd als een goede buurman, als een vriend, beschouwd, vorig jaar hebben we u onze dorsmachine gegeven, en daardoor hebben we ons eigen graan pas in november kunnen dorsen, en u behandelt ons alsof we zigeuners zijn. U geeft mij mijn eigen grond cadeau. Neem me niet kwalijk, maar zo ga je niet met buren om! Ik vind, dat is je reinste brutaliteit...

==

LOMOV

Dus u vindt, dat ik een usurpator ben? Mevrouw, nooit heb ik grond van anderen ingepikt en ik sta niemand toe mij daarvan te beschuldigen... Loopt snel naar de karaf en drinkt water. De Ossenweitjes zijn van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Niet waar, ze zijn van ons!

==

LOMOV

Van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Niet waar! Ik zal het u bewijzen! Ik stuur vandaag nog mijn maaiers naar de weitjes!

==

LOMOV

Wat zegt u?

==

NATALJA STEPANOVNA

Mijn maaiers zullen daar vandaag nog zijn!

==

LOMOV

Dan schop ik ze eraf!

==

NATALJA STEPANOVNA

U waagt het niet!

==

LOMOV

Grijpt naar zijn hart. De Ossenweitjes zijn van mij! Begrijpt u? Van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Niet zo schreeuwen, alstublieft! Bij u thuis mag u schreeuwen en woedend te keer gaan, maar ik verzoek u uzelf hier in toom te houden!

==

LOMOV

Als ik die vreselijke, kwellende hartkloppingen niet had, mevrouw, als mijn aderen bij mijn slapen niet zo klopten, dan zou ik wel anders met u praten! Schreeuwt. De Ossenweitjes zijn van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Van ons!

==

LOMOV

Van mij!

==

NATALJA STEPANOVNA

Van ons!

==

LOMOV

Van mij!

==

==

IV

==

Dezelfden en Tsjoeboekov.

==

TSJOEBOEKOV

Komt binnen. Wat is er? Waarom schreeuwt u zo?

==

NATALJA STEPANOVNA

Papa, leg deze meneer alsjeblieft uit van wie de Ossenweitjes zijn: van ons of van hem?

==

TSJOEBOEKOV

Tot hem. Snoes, de weitjes zijn van ons!

==

LOMOV

Maar hoor nou toch eens even, Stepan Stepanytsj, hoezo dan van u? Met u valt toch zeker wel redelijk te praten? De grootmoeder van mijn tante heeft de weitjes tijdelijk en kosteloos in gebruik gegeven aan de boeren van uw grootvader. Die boeren hebben dat land veertig jaar gebruikt en zijn eraan gewend geraakt, alsof het van hen is, en toen kwam de Verordening...

==

TSJOEBOEKOV

Maar mag ik even, dierbare vriend... U vergeet, werkelijk, dat de boeren niets betaald hebben aan uw grootmoeder en dat soort dingen, omdat er toen een dispuut was over de weitjes en zo... En nu weet iedere hond dat ze van ons zijn, werkelijk waar. Dus u hebt de plattegrond niet gezien!

==

LOMOV

Ik zal u bewijzen dat ze van mij zijn!

==

TSJOEBOEKOV

Dat kunt u niet bewijzen, bovenstebeste.

==

LOMOV

Dat kan ik wel!

==

TSJOEBOEKOV

Moedertjelief, waarom dat geschreeuw? Werkelijk waar, met geschreeuw bewijst u niets. Ik wil niets hebben dat van u is en van mijn eigen zaken wil ik niets kwijt. Waarom zou ik? En als we zover zijn, lieve beste jongen, dat u mij de weitjes gaat betwisten en zo, dan geef ik ze nog liever aan de boeren dan aan u. Zo is het maar net!

==

LOMOV

Ik begrijp het niet! Welk recht hebt u andermans eigendom weg te geven?

==

TSJOEBOEKOV

Ik mag toch hoop ik zelf weten of ik het recht heb of niet. Werkelijk waar, jongeman, ik ben niet gewend dat er op deze toon tegen mij gesproken wordt en zo. Jongeman, ik ben tweemaal zo oud als u en ik verzoek u zonder opwinding en dat soort dingen tegen mij te spreken.

==

LOMOV

Nee, u denkt echt dat ik gek ben en u lacht mij uit! U noemt mijn land het uwe en dan wilt u ook nog dat ik het hoofd koel houd en als een mens met u praat! Zo gaan goede buren niet met elkaar om, Stepan Stepanytsj! U bent geen buur, u bent een usurpator!

==

TSJOEBOEKOV

Wat? Wat zegt u daar?

==

NATALJA STEPANOVNA

Papa, stuur direct de maaiers naar de weitjes!

==

TSJOEBOEKOV

Tegen Lomov. Wat zei u, weledele heer?

==

NATALJA STEPANOVNA

De Ossenweitjes zijn van ons, en ik sta ze niet af, nee, nee, nee!

==

LOMOV

Dat zullen we nog eens zien! Ik zal u voor de rechtbank bewijzen dat ze van mij zijn!

==

TSJOEBOEKOV

Voor de rechtbank? U kunt het voor de rechtbank brengen en dat soort dingen, waarde heer! Dat kan! Ik ken u, u zit er gewoon op te wachten tot u naar de rechtbank kunt gaan, en zo, zo zit dat... Intrigeren zit u in het bloed. Uw hele familie houdt van procederen. De hele familie!

==

LOMOV

Ik verzoek u mijn familie niet te beledigen! De familie Lomov heeft alleen fatsoenlijke mensen gekend en nooit is er iemand voor de rechtbank geweest vanwege verduistering, zoals uw oom!

==

TSJOEBOEKOV

En in die familie Lomov waren ze allemaal gek!

==

NATALJA STEPANOVNA

Al-le-maal!

==

TSJOEBOEKOV

Uw vader was aan de drank, uw jongste tante, hoe heet ze, Nastasja Michajlovna, is er met een architect vandoor gegaan, van dat soort dingen...

==

LOMOV

En uw moeder was kreupel. Grijpt naar zijn hart. Ik had een steek in mijn zij... Mijn hoofd dreunt... Mijn hemel!.. Water!

==

TSJOEBOEKOV

En uw vader speelde kaart en was een vreetzak!

==

NATALJA STEPANOVNA

En uw tante was een roddelaarster van de ergste soort!

==

LOMOV