M. Vasalis

Verzamelde gedichten

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 1940, 1947, 1954, 2002, 2015 ERVEN M. VASALIS

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 7704 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de negende druk, 2016

Parken en woestijnen
(1940)

DRANK, DE ONBEREKENBARE

Onder ’t net en vlot gesprek,

dat mijn hoofd, met bruine hoed

met de gastheer voeren moet,

denkt mijn hele ziel: verrek!

In mijn binnenst stampen beesten,

snuiven paarden, ruisen bossen,

slangen schuiflen door de mossen,

negerstammen vieren feesten.

Port of sherry... liever thee?

Ja mevrouw, of eiglijk... nee.

Spiernaakt duik ik in een meer.

Graag, een halfje... o, niet meer!

Hoe kàn ik, bij God, nog praten...

Zouden ze iets aan me merken?

Kan ik niet meer tegen sterke

drank? Heb ik al rode oren?

Als we nou die kat eens schoren

– de onvervalste poedelkat –

ijsbloemen op zijn achterplat.

Niemand weet, hoe vreeslijk wild

ik met los haar loop te rennen!

Niemand zou mij hier herkennen

als ik plotsling was gevild.

Want ze kennen slechts mijn huid,

en die nog alleen bij stukken,

o ingetogen, bruine bruid

van Tahiti, of Molukken...

In de kamer wordt het donker;

buiten dwarrelt stil en schuin

sneeuw op heel licht groene struiken.

==

Zó mooi is het in die tuin,

dat ’k moet staren naar ’t geflonker

van mijn glaasje, naast de kruiken:

àl te glinsterend stuk glas...

Plotsling huil ik... op zijn jas

zaten toen ook lichte vlokken.

Vlokken sneeuw... die werden water...

Hield hij niet meer van me, later,

dat hij zomaar is vertrokken?

ANGST

Ik ben voor bijna alles bang geweest:

voor ’t donker, voor figuren op het kleed,

voor stilte, voor de schorre kreet

van de avondlijke venter, voor een feest,

voor kijken in de tram en voor mezelf.

Dat zijn nu angsten, die ik wel vertrouw.

Er is één ding gekomen, dat ik boven alles vrees

en dat mij kan vernietigen; dat ik bedelf

onder een vracht van rede, tot het wederkeert:

dat is het nuchtere gezicht van mijn mevrouw

wanneer zij ’s morgens in de kamer treedt

samen met het ontluisterd licht en dat ik weet

wat ze zal zeggen: nog geen brief, juffrouw.

IN DE HERFST

Hol en leeg van verlangen

en de gele amberen bomen

de groene en barnstenen stammen.

==

Het licht hangt stil in de blaren.

==

Mijn hart is te veel geopend,

te veel in het licht gevangen

in der wolken lichte varen...

En pijndoend, schrijnend dromen

weg van mijzelf te komen.

En eigenlijk zo wanhopend.

DE DOOD

De Dood wees mij op kleine, interessante dingen:

dit is een spijker – zei de Dood – en dit een touw.

Ik zie hem aan, een kind. Hij is mijn meester

omdat ik hem bewonder en vertrouw,

de Dood.

==

Hij wees mij alles: dranken, pillen,

pistolen, gaskraan, steile daken,

een bad, een scheermes, een wit laken

‘zomaar’ – voor als ik eens zou willen

de dood.

==

En vóór hij ging, gaf hij me nog een klein portretje...

‘Ik weet niet, of je ’t al vergeten was,

het komt misschien nog wel te pas

voor als je eens niet meer zou willen

sterven,

maar wie let je?’

zei de Dood.

DE IDIOOT IN HET BAD

Met opgetrokken schouders, toegeknepen ogen,

haast dravend en vaak hakend in de mat,

lelijk en onbeholpen aan zusters arm gebogen,

gaat elke week de idioot naar ’t bad.

==

De damp, die van het warme water slaat

maakt hem geruster: witte stoom...

En bij elk kledingstuk, dat van hem afgaat,

bevangt hem meer en meer een oud vertrouwde droom.

==

De zuster laat hem in het water glijden,

hij vouwt zijn dunne armen op zijn borst,

hij zucht, als bij het lessen van zijn eerste dorst

en om zijn mond gloort langzaamaan een groot verblijden.

==

Zijn zorgelijk gezicht is leeg en mooi geworden,

zijn dunne voeten staan rechtop als bleke bloemen,

zijn lange, bleke benen, die reeds licht verdorden

komen als berkenstammen door het groen opdoemen.

==

Hij is in dit groen water nog als ongeboren,

hij weet nog niet, dat sommige vruchten nimmer rijpen,

hij heeft de wijsheid van het lichaam niet verloren

en hoeft de dingen van de geest niet te begrijpen.

==

En elke keer, dat hij uit ’t bad gehaald wordt,

en stevig met een handdoek drooggewreven

en in zijn stijve, harde kleren wordt gesjord

stribbelt hij tegen en dan huilt hij even.

==

En elke week wordt hij opnieuw geboren

en wreed gescheiden van het veilig water-leven,

en elke week is hem het lot beschoren

opnieuw een bange idioot te zijn gebleven.

TIJD

Ik droomde, dat ik langzaam leefde...

langzamer dan de oudste steen.

Het was verschrikkelijk: om mij heen

schoot alles op, schokte of beefde,

wat stil lijkt. ’k Zag de drang waarmee

de bomen zich uit de aarde wrongen

terwijl ze hees en hortend zongen;

terwijl de jaargetijden vlogen

verkleurende als regenbogen...

Ik zag de tremor van de zee,

zijn zwellen en weer haastig slinken,

zoals een grote keel kan drinken.

En dag en nacht van korte duur

vlammen en doven: flakkrend vuur.

– De wanhoop en welsprekendheid

in de gebaren van de dingen,

die anders star zijn, en hun dringen,

hun ademloze, wrede strijd...

Hoe kón ik dat niet eerder weten,

niet beter zien in vroeger tijd?

Hoe moet ik het weer ooit vergeten?

VOORJAAR

Het licht vlaagt over ’t land in stoten,

wekkend het kort en straf geflonker

der blauwe wind-gefronsde sloten;

het gras gloeit op, dooft uit, is donker.

Twee lammren naast een stijf grauw schaap

staan wit, bedrukt van jeugd in ’t gras...

Ik had vergeten hoe het was

en dat de lente niet stil bloeien,

zacht dromen is, maar hevig groeien,

schoon en hartstochtelijk beginnen,

opspringen uit een diepe slaap,

wegdansen zonder te bezinnen.

BEGRAFENIS VAN MEVROUW T.

Door de smalle, gewonden, stijgende laan

waadden we langzaam achter haar aan.

Van het zwijgen deden de kelen pijn,

van het trachten zo stil als zij te zijn.

==

Acht sombere zwarte vreemdelingen

deden toen stijf de laatste dingen...

Het graf was zo klein, een zwarte wig grond

in het fonkelend groen als een smalle wond.

==

De zon scheen innig rondom op ’t gras

omdat zij een goede moeder was.

Haast blij, want alles blonk en geurde,

haast dood als ik dacht, wat er gebeurde...

Toen, na wat zacht en haaprend praten,

hebben we haar alleen gelaten.

DE TREK

’s Avonds gezeten op een hek

zag ik het naadren van een trek.

Op stille hoeven, zonder geluid,

draafden vier ezeltjes vooruit.

Een zwarte bok met een lange baard

volgde slordig en bedaard

een troep verkleurde, maagre geiten.

Het twee-wielig wagentje reed achteraan

– de paarden bleven gedurig staan

om driftig achterom te bijten –

en op de wagen een zwarte vrouw

met twee stil-starende kleine zonen.

Hun hoofden draaiden om naar mij,

zo reden ze zwijgzaam en licht voorbij,

zo rustig, haveloos en vrij...

Ik keek hen na; ik dacht, ik wou

zo rustig zijn en nergens wonen.

LUCHTSPIEGELING

Midden in deze woestenij

van zon, stenen en droog gewas

zie ik opeens mijn eigen land

– onaangetast door deze brand:

bleek water, mist over een wei,

zie ik hoe koel en zacht dat was.

==

IJl als de dunne, dode maan,

die overdag is blijven staan,

maar meer dan een herinnering,

begeerlijker dan enig ding

zie ik het verre water blinken,

trachten mijn ogen het te drinken.

DE KREKELS

Ik lig met open ogen in het duister

en de gordijnen aadmen op en neer,

ik heb geen lichaam en geen zwaarte meer

mijn geest is rustig en ik luister...

Rondom: het lege land met stenen,

boven: de lege lucht met sterren.

’t Begin, duizenden eeuwen her,

heeft nimmer zo nabij geschenen.

Dan, wat ik niet had moeten horen:

der krekels hese stroeve stemmen,

miljarden uiterst kleine remmen

schrammend de nacht... die gaat verloren.

– Er is geen rust. Er is geen nacht

oneindig en geen stilte stil.

Geen groot verlangen, geen enkele wil

kan maken, dat hij even wacht,

de eenmaal aangevangen tijd.

Ondanks de schijn van eeuwigheid

in enkle stille ogenblikken

hoor ik voortaan een fijn, schor tikken,

word ik geschonden door het weten:

ook dit wordt langzaam opgesleten.

HET EZELTJE

In de korte, blauwe schemering

deed ik een kleine wandeling.

De grond was rood, gebarsten-droog.

De lucht was dun en vreeslijk hoog,

en blauwe distels stijf en grillig

ritselden driftig en onwillig.

Stil grazend naast een grijze rots

zag ik opeens op hoge benen

een jonge ezel; zijn oren schenen

doorzichtig, zijn gelaat was trots.

Zijn lange, ambren ogen blonken

als water, ernstig en bezonken

en onpartijdig was zijn blik.

En na een korte, felle schrik

verstarde ik in verwondering.

Of kan het eerbied zijn geweest

voor dit schoon, ongeschonden beest,

waarmee ik langzaam verder ging?

Een pijnlijke herinnering:

zo ben ik vroeger ook geweest.

Die gaafheid en zachtzinnigheid,

onzware ernst en droomrigheid,

o kon ik dat nog ééns herwinnen,

kon ik nog ééns opnieuw beginnen.

DE WEG TERUG

De avond kwam; de avondspin

had ons onmerkbaar ingesponnen.

Alles stond stil en de geronnen

minuten stroomden niet meer in.

We lagen naar het plafond te kijken,

dat was ook leeg; ik werd zo bang,

ik had één strakke koude wang,

we lagen roerloos als twee lijken...

Toen, in dit strak-gespannen niet,

opeens van zeer dichtbij de regen,

stil slikkend langs het raamkozijn.

Ontdooien van het vast verdriet

en o de pijn om te bewegen

om niet meer dood te mogen zijn.

AFSLUITDIJK

De bus rijdt als een kamer door de nacht

de weg is recht, de dijk is eindeloos,

links ligt de zee, getemd maar rusteloos,

wij kijken uit, een kleine maan schijnt zacht.

==

Vóór mij de jonge pas-geschoren nekken

van twee matrozen, die bedwongen gapen

en later, na een kort en lenig rekken,

onschuldig op elkanders schouder slapen.

==

Dan zie ik plots, als waar ’t een droom, in ’t glas

ijl en doorzichtig aan de onze vastgeklonken,

soms duidelijk als wij, dan weer in zee verdronken