Harrie Geelen

Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, meneer?

I
De weg naar Voorgoed

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2018 HARRIE GEELEN, HILVERSUM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8016 8

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018

Toespraak van Prins Tor van Sombrië

in het slot van Twaang

op de Dollemansberg te Aps

en in de maand van de Zuring

voor een gehoor van nixen,

heksen, wijzen en wichelaars.

(Met enige aanwijzingen van de Prins zelve)

==

Ik moet u vertellen gaan van... mensen.

Ge weet misschien niet wat mensen zijn...

Ik wist het ook niet, ik had nooit mensen gezien.

Heksen, prinsen, faunen, waternixen, een trol en een enkele trul, ik draai er mijn hoofd niet voor om. Men ziet ze elke dag. Hiér, nú, recht voor mijn ogen: deze paleiszaal! Hij ziet zwart van tovervolk, kleine gnomen, feeën, faunen, ambtenaren en betoverde padden.

Ikzelf, ik ben een koningszoon, een prins... en dat is wel bijzonder... maar ook ik... (nederige knak van het hoofd)... ben geen mens...

Mensen zijn... (hier een zucht)

...Hoe zal ik de woorden schudden, dat ze vallen in een zin?

Bij Bam, ware mensje Walg hier of mens Bertram – ge weet: hij van Bier en van Brood en Pot! – ah, hij zou het weten te duiden! En fijn als één haar op het hoofd van Jan in de Zak!... Of mens Brom, met zijn geborduurde broek; hij wist vast een waar woord...

Wat is een mens, ja...

Zelfs Waternix Assia stond voor een raadsel, Mutte de Trol was sprakeloos, Sigurda Slik, een gediplomeerd heks toch, (hier enig hoofdschudden) ...ambtenaar Ogterop, linkervorst Mink... ik zeg u: wij allemaal wisten niet wat mensen waren en waar ze vandaan kwamen. Correct, men las erover in boeken, maar men geloofde er daarom nog niet in.

Mensen!

Iedere kabouter leert al dat mensen niet bestaan. Kinderpraat. Voor het naar bed gaan een verhaal en dan de nacht in met een bang gevoel...

Maar ik zeg u nu, wij hebben de mensen met eigen ogen gezien.

Wij allen. Prinsen, nimfen, doorluchtig of niet, en petemoeien... Met eigen ogen!

Mensen zó uit de sprookjes.

==

Tor,

Koning van Sombrië

1
Weg

Wie ‘Hamelen’ zei, in die tijd, had net zo goed ‘hel’ kunnen zeggen. De ratten hadden zelfs aan de naam van de stad geknaagd. Wie de naam hóórde, sidderde. En sommigen sloegen een kruis of spuugden over hun schouder. Hamelen? Iedereen kende de weg. Niemand wilde erheen.

Toch was er sinds kort geen enkele rat meer. Zelfs niet in de graanpakhuizen aan het haventje of op de vuilnisbelten tegen de Westelijke Wal. De groene vreemdeling was midden op het uitgestorven plein voor het stadhuis gaan staan, had zijn vreemde fluit gepakt en hem aan zijn mond gezet.

Sommigen zeiden dat de man daar ineens stond, dat niemand hem ergens vandaan had zien komen. Onzin. Eén zegt zoiets en anderen praten hem na.

Geen inwoner van de stad had zijn huis mogen verlaten, daklozen mochten in de kerk schuilen; en iedereen was aangeraden een tijdlang zijn oren dicht te houden. Dat was de afspraak die de groene man met het gemeentebestuur had gemaakt. Hildebrandt Brom, de klepperman, was zo iemand die wel even stiekem had geluisterd en je hoorde helemaal niks, zei hij. Maar nog geen tien minuten later zaten alle ratten uit de stad doodstil om de rattenvanger heen. Honderdduizenden waren het. En alle kopjes waren in de richting van de stadspoort gekeerd. De ratten wachtten roerloos. De vreemdeling nam de fluit niet van zijn mond.

En begon voorzichtig te lopen.

Hij stapte met zijn groene benen ongehinderd tussen de lijfjes door naar de rand van het plein, ging de nauwe steeg naast het gemeentehuis in, wandelde het bruggetje over naar ’t Singel en koos de kortste weg naar de stadspoort. Een harig, levend tapijt schoof achter hem aan. Rillend keek de burgerij vanachter vensters toe.

Bij de stadspoort stak Aernout Koffij zijn hoofd uit het bovenste raampje van het poortwachterhuis. Hij hield zijn handen tegen zijn grote oren.

‘De poort staat al open, hoor!’

Hij slikte toen hij de onafzienbare rij van bruine ruggetjes zag. ‘Sluit u hem wel even heel goed achter u, rattenman... eh, meneer?... Meneer? Oehoe!’

Het duurde eindeloos maar een half uur nadat de laatste rat de stad verlaten had, durfde de poortwachter naar buiten te komen. Aernout sloot de poort en schoof voor alle zekerheid de zware sluitbalk ervoor. Daarna rende hij struikelend door de doodstille stad, gillend dat de plaag voorbij was en het leven weer goed.

Diezelfde nacht kwam de gemeenteraad in het geheim bijeen. Het gebeurde op verzoek van meester Spicht en Pint de schoenmaker. Het ging over de betaling.

‘Hoezo, Spicht?’ had raadslid Simon Bierenbroodspot gevraagd. ‘Er was de man een pot goud beloofd.’

‘Een pot goud – pardon – voor wie ons – let wél – het middel verschaft, om de stad van de rattenplaag te bevrijden,’ lispelde meester Spicht op slimme toon.

‘Nou én? Zíjn we niet bevrijd?’ vroeg de lakenkoopman.

‘Jazeker,’ antwoordde Spicht. ‘Wie weet. Heel aardig, maar dat heeft hij – let wél – zélf gedaan. Er is – met andere woorden – niet aan ons een middel verschaft. Het verschaffen heeft niet plaatsgevonden. Hij heeft het middel voor zichzélf gehouden. De fluit in kwestie dus...’

‘Het is zijn fluit,’ zei Simon Bierenbroodspot.

‘Hij moest hem óns verschaffen,’ zei Spicht. ‘En dat wil hij niet. En stel nu dat de ratten terugkomen! Wij staan dan opnieuw machteloos! Er is ons immers geen middel verschaft...’

‘Spicht! Maak me niet driftig, er is net een vuurwerk van 800 dukaten afgestoken. Geef die pot goud en laat ons naar bed gaan!’ riep raadslid Bierenbroodspot. ‘Ik heb in maanden geen oog dichtgedaan en dat geldt ook voor Willem Walg; en je pietluttigheid bewaar je maar voor je schooltje morgenvroeg! Die man heeft gedaan wat we vroegen en verdient rij-ke-lijk beloond te worden!’ Hij stond alweer bij de deur.

‘Rijkelijk? Gaan we de dure meneer uithangen?!’ grauwde Pint de schoenmaker met zijn lelijke, schorre drankstem. ‘Een pot goud voor een halfuurtje flierefluiten? Verdien ík dat? Verdien jíj dat? Ja, jij misschien wel, maar anderen moeten ervoor werken!’

‘Ik lijk een Pietje Precies,’ mummelde Spicht, ‘maar ik móet ook een Pietje Precies zijn. En de kas is leeg en... Maar laten we het simpel houden: wat zegt de burgemeester ervan?’

Hij keek opzij naar burgemeester Walg die ongemakkelijk rechtop in zijn zetel zat en somber zijn ringen bekeek.

‘Rijkelijk,’ zei de burgemeester, ‘rijkelijk is misschien wat veel...’

‘Véél te veel!’ riep Pint.

‘Ik dacht wel aan een fraai eerbetoon,’ vervolgde meester Spicht. ‘Een oorkonde op perkament. Ik heb een mooi handschrift al zeg ik het zelf. En aan een eretitel.’

‘Een eretitel alléén is ook al heel mooi!’ bralde Pint, ‘want wie is hij nu helemaal? Hij wil zijn náám niet eens zeggen!’

‘De ratten zijn weg!’ zei Bierenbroodspot. Hij ging voor burgemeester Walg staan en keek hem strak aan.

‘Maar als ik hem zover krijg om die fluit toch te verkopen,’ zei Willem Walg.

‘Die fluit? Ach, die fluit was een wassen neus!’ riep Pint. ‘Zigeunerhandigheid is het allemaal geweest. Meer niet! Net als die groene broek. Verlakkerij! Dat volk is familie van de ratten.’

‘Toch zou zo’n ding mooi hangen boven mijn tap,’ zei raadslid Hertshoorn dromerig. ‘Ik zou de naam van de herberg zelfs kunnen veranderen. “In de Gouden Fluit”; of “In de Groene Rattenvanger” of zoiets... Ik zou privé wel iets willen bieden.’

De burgemeester ging verzitten. ‘Ik weet precies hoe je je voelt, Bierenbroodspot, eh... aan de ene kant sta ik er volkomen achter...’

‘Aan de andere kant is de kas leeg,’ lispelde meester Spicht.

‘Stemmen!’ riep Pint en hij stak de grote, ongewassen hand op waarmee hij zijn stiefzoontje altijd sloeg. ‘Ik ben voor wat Spicht zegt!’

‘Doe wél, als het even kan, een voorzichtig bod op die fluit,’ zei raadslid Hertshoorn. ‘Ik ga mee, Spicht.’

‘Burgemeester?’ vroeg Spicht.

‘Tja...’ zei de burgemeester. Hij ging verzitten.

‘Drie is natuurlijk een meerderheid...’ zei Spicht mild. ‘We moeten nu de knoop doorhakken want zo meteen staat de man voor onze neus.’

‘Niet voor de mijne,’ zei Bierenbroodspot. Hij liep de kamer uit. In de hal hoorde hij Pint nog ruw lachen.

Buiten stond zijn zoon Bertram. ‘Ik zag je opeens niet meer in de herberg, pa. Ik haalde een nieuw biertje voor je en weg was je... Is er wat?’

‘Ik vertel het je zo wel,’ bromde Simon.

Overal was lawaai. Want de stad vierde feest.

==

Hildebrandt Brom wist alles wat in de gemeente van belang was. Hij wist bijvoorbeeld dat Aernout Koffij nog minder verdiende dan hij, hij wist altijd wat de raad op geheime vergaderingen besloten had, hij wist waar Brechtje uit de keuken een moedervlekje had en hij wist ook waarom Bertram Bierenbroodspot, de zoon van de lakenkoopman, de burgemeester kwam spreken.

Hij liep om de burgemeesterswoning heen en stak zijn hoofd om de deur van de keuken. Brechtje stookte het fornuis op, dat magere ding van Labberton poetste het koper.

‘Vier glazen wijn graag,’ zei hij. ‘En een dienblad. En neem zelf ook een glas. Ik geef wel een seintje wanneer jullie mogen nippen.’

De twee vrouwen keken hem aan.

‘Voor de burgemeester?’ vroeg Brechtje.

‘En meneer Bertram?’ vroeg Hilletje.

‘Ja, voor wie anders? En ook een voor het kind, Lidwientje. En natuurlijk een voor mij... want ik breng het,’ zei Hildebrandt. ‘Kom, schiet nou maar op, want ik kan meteen doorlopen, zei die jongen van Bierenbroodspot. Dat aanzoek is een eitje. Dat is in een minuut beklonken.’

‘Jij bent zeker nog niet in de gang geweest, de laatste vijf minuten,’ zei Brechtje. Maar ze stond op en haalde een kruik uit de bijkeuken en schonk glazen voor hem in. Hildebrandt liep met het blad de hal in. Lidwientje kwam net de trap af. Dansend. Ze had een hoogrode kleur.

‘Hildebrandt, niet naar binnen gaan!’ riep ze. ‘Er is iemand bij papa!’

Toen zag ze de glazen wijn. ‘O, Hildebrandt! Ik ben zo gelukkig. Bertram zit mijn hand te vragen. Ik zei: toe, dit is je kans! Grijp hem! De ratten zijn weg en papa is dus... sst, misschien kunnen we horen wat ze zeggen!’ Ze legde haar oor tegen de deur van de raadskamer. Vooral de stem van Jeremias Willem Walg was duidelijk.

‘Eruit! Mijn huis uit, snotneus! Je bent nog erger dan je vader!’

Lidwientje lachte eens nerveus naar Hildebrandt. Ze greep de klink van de deur, maar het eikenhouten gevaarte zwaaide vanzelf open. Willem Walg verscheen in de deuropening. Hij had rode blosjes in zijn hals. Hij zag het dienblad, greep een glas, dronk het in één teug leeg, greep een tweede en smeet de inhoud in het kwade gezicht van de jongen die langs hem de kamer uitliep.

‘Dat was anders uw beste wijn,’ zei Hildebrandt.

‘Bertram,’ stamelde Lidwientje, ‘wat heb je tegen papa gezegd?’

‘Ik ga,’ zei haar verloofde.

Hij keerde zich bij de voordeur nog een keer om. ‘Walg! Onbetrouwbare gierige krent,’ riep hij, ‘je hebt je achternaam verdiend!’

2
Vreemde muziek

Blinde Jesse keek van onder de melaatsenbrug naar twee arbeiders die het grote bord weghaalden op het plein.

Hij kon tegenwoordig lezen want ouwe Lammert Lamhandje had hem niet alleen zakkenrollen geleerd maar ook wat letters waren en hoe je er woorden van maakte; zodat hij briefjes achter kon laten onder de brug zoals: ‘Vieze Stinkert, ik slaap een poos buiten de poort. Dikke Mostert is zijn trouwring kwijt en die rotsak van een Schout heeft me al verrot geslagen. Hij denkt dat ik dat ding heb. Ik heb wel nog een rog voor je gegapt. Hij ligt onder onze platte steen. Hij lag achter een krat op de kade dus vreet hem meteen op anders rot ie onder je vandaan. In zijn bek zit de ring.’

Voor volk van de Schout hoefde ie niet bang te zijn, want die sukkels konden niet lezen. Maar een brief schrijven voor Lamhandje was niet makkelijk. Je zou een lel hebben gekregen van zijn goede hand waarvan de tranen in je ogen sprongen, als je ‘rotsak’ verkeerd had gespeld.

==

==

Jesse had geen idee wat ‘probaat’ was en ‘kwalijk’ kende hij ook niet.

En Lammert Lamhandje kon hij het nooit meer vragen: Lamhandje was de pijp uit.

‘Stinkerd, je gaat toch niet dood?’

‘Dat zie je toch?’

‘Waar is dat goed voor? Zeg maar wat ik moet plukken, dan maak ik een drankje voor je.’

‘Jij gaat me begraven.’

‘Ik? Mooi niet. Ik weet wel wat leukers, Lammert.’

‘Onder de platte steen ligt alles wat ik heb.’

Er lag helemaal niks.

‘Heb je ’t?’

‘Ja, fijn.’

‘Wees er zuinig op.’

Toen bleef het lang stil. Maar opeens maakt Lamhandje een raar geluid.

‘Ga je spugen, Stinkerd?... Stinkerd?’

Er kwamen kleine bloedbelletjes op Lamhandje zijn onderlip.

Een vlieg landde erop. Lamhandje blies hem niet meer weg.

Jesse had de hele nacht al naast Lamhandje onder de brug geslapen. Hij was niet gaan zakkenrollen. Terwijl het toch feest was en er flink gezopen werd.

Nu was Lammert dood.

Er was niemand die Jesse hoefde te waarschuwen en niemand zou ook gewaarschuwd willen worden.

Dood?

Jawel.

Hartstikke dood.

Dat bord van die beloning was best een groot kreng.

‘Hé! D’r ligt een dooie hier,’ riep hij.

De arbeiders trokken net de paal uit de grond.

‘Die jongen roept,’ zei de een.

‘Een dooie?’

‘Kom zelf maar kijken.’

Een kwam voorzichtig dichterbij.

‘Verrek,’ zei hij. Hij keek naar Jesse’s vodden. ‘Je vader of zo?’

‘Blijf nou uit de buurt, Rikkert,’ riep de ander.

‘De ziekte zeker,’ zei de man Rikkert.

‘Zal best,’ zei Jesse. ‘Ga zelf maar kijken.’

Maar de mannen geloofden hem wel.

Jesse wees op het bord. ‘Mag ik dat bord van die beloning hebben?’ vroeg hij. ‘Dan kan ik Lamhandje daarop de stad uitslepen.’

‘O, wou je het zelf gaan doen?’

‘Ja, pak maar,’ zei de andere man, nog steeds van een afstandje.

‘Hij moet iets hebben om mee te slepen,’ riep Rikkert.

Z’n maat wou naar een plunjezak lopen.

‘Ik heb zat touw,’ zei Jesse, ‘ik ben koorddanser.’

‘Geef hem dan maar die leren lap voor over z’n schouder want dat touw schuurt straks als de hel,’ riep Rikkert. Hij bekeek Jesse.

‘Ik zou het doen assut donker is. Anders krijg je andere kinderen achter je aan.’

==

De groene vreemdeling was om klokslag twaalf binnengekomen om zijn beloning op te halen. De kaarsen in de vergaderzaal hadden niet mogen branden. ‘De volle maan en meer niet’; zo wou de vreemdeling het.

En hij kwam ook niet door de haldeur waar een mat lag, zodat je je voeten kon vegen. De burgemeester en de raadsleden zaten met blauwwitte gezichten achter de bestuurstafel en zagen een rare schaduw die eerst over het raamkozijn en toen over het kleed van de vergaderzaal gleed. Alleen, er was niemand die de schaduw wierp. Het was er een van een lopende man die stilstond vlak voor de tafel en toen viel hij ook over het tafelblad en de buik van Willem Walg. Je herkende zelfs de hand en die rare fluit.

Willem Walg hoorde Pint hees vloeken.

Een groenige figuur stond opeens op het brede kozijn. Toch was het raam achter hem dicht. Er was niets bij zijn voeten, er gleed ook niets met hem mee toen hij over het lange tapijt naar de bestuurstafel liep. Het leek of de vreemdeling niet in het vertrek thuishoorde. Hij wandelde kalm op Willem Walg af.

Precies tot waar zijn eigen schaduw lag.

Omdat de rest van het bestuur geen kik gaf, had Willem Walg gewacht tot zijn handen niet meer zo trilden en daarna een slokje water genomen. En toen had hij het eindelijk durven vragen.

‘Hoe doet u dat?... Dat met die schaduw? Uw schaduw was er een stuk eerder.’

‘Ik wou het net vragen,’ zei meester Spicht.

De rattenvanger had even gekeken, naar hem, naar Spicht, en heel even naar Pint, daarna verstrooid naar zijn eigen voeten en naar de maan buiten, zijn schouders opgehaald en geantwoord: ‘Ik ben langzamer dan je licht.’

Pint met zijn dronken kop had misschien gelijk. Het was een zigeuner en die hebben trucjes...

Toen kwam het pijnlijke moment. Spicht had het woord gedaan maar hij wilde wel dat de anderen hem steunden zodat hij niet de kwaaie pier was.

Willem Walg had honderd zilveren dukaten willen geven (uit eigen zak) en de titel ‘Ereburger van Hamelen’ aangeboden, Hertshoorn nodigde hem nog uit voor een intiem afscheidsfeestje, alleen met de vaste bezoekers (de hele stad). De rattenvanger had alles geweigerd. Hij vroeg de pot goud. Het beloofde goud.

‘Mijn lieve man,’ had Spicht gezegd, ‘zal ík het dan eens hard zeggen? De zaak is nóg eenvoudiger, dan wij al zeiden. Wij hebben nooit goud gehad.’

Het was de brutaliteit van de eeuw.

In de ogen van de man was niets te zien geweest van wat er in hem omging. Eerst was zijn schaduw weggewandeld en over het kozijn door een raamspleet de nacht ingegleden. Toen vertrok hij zelf. Liep door de zaal. Zonder schaduw. Sprong op het kozijn. Ging dwars door het glas. Maar nu brak het.

==

Jesses schouder deed flink zeer. Lamhandje was geen vetzak maar dood maakt zwaar. Er was niemand meer op straat en het was donker, dus hij had rustig lopen janken terwijl hij een lap voor over een dooie zocht. En hij had geboft. Er was volk genoeg dat de vlag uitgestoken had maar Jesse had die lange van het gemeentehuis van de stok kunnen scheuren door eraan te gaan hangen met zijn schriele lijf.

Hij holde terug over het plein naar de donkere steeg waar hij Lamhandje heen had gesleept en rolde het lijk in de vlag. Dat zag er meteen veel beter uit. Hij legde het dikke ruwe touw over zijn schouder en kromde zijn rug. Toen zag hij de groene man. Jesse liet het touw vallen en dook achter een stel vaten.

De rattenvanger stond aan het eind van de steeg, de enige plek waar maanlicht de grond raakte. Kinderen hadden er een hinkelbaan getekend. De man voelde eerst met een voet in verschillende vakken.

Alsof het om iets gevaarlijks ging.

Alsof het wakken waren.

Jesse tuurde voorzichtig over het vat. Hij kon nu alleen een bovenlijf zien, maar je zag duidelijk dat de man hinkelde. Hij ging heen en weer, steeds sneller, over alle vakken.

En toen stopte hij.

Hij stond met de rug naar Jesse toe. Jesse loerde voorzichtig om de vaten heen.

De man stond wijdbeens. Er lag een stuk krijt tussen zijn benen op het grootste vak van de hinkelbaan.

De rattenvanger bukte, pakte het krijt en schreef of tekende iets in het vak bij zijn linkervoet en toen in dat bij zijn rechtervoet en – na een kleine aarzeling – in het vak midden onder hem.

Jesse wachtte tot de man de steeg uitging en sloop naar de krijtvakken toe.

Deze krabbeltjes had Lamhandje hem nooit geleerd. En Lamhandje zou hij nooit meer iets kunnen vragen.

Nooit meer.

Nooit.

Nooit meer.

==

Niemand in de keuken had nog droge ogen. Brechtje niet, omdat Lidwientje huilde, Lidwientje niet, omdat Bertram het huis was uitgezet, Hildebrandt Brom, omdat hij hooikoorts had en Hilletje Labberton om alles. Want haar leven was een beetje hard.

‘Hij komt nooit meer terug!’ snikte Lidwientje. ‘Ik mag hem nooit meer zien! Nóóit, nóóit meer!’

‘Je zult eens zien hoe vlug je die vlegel vergeten bent!’ Brechtje snoot krachtig haar neus. ‘Een schande om zo te schelden op een schoonvader!’

‘Hij had gelijk!’ jammerde Lidwientje. ‘En ik heb de emmer met vies sop over zijn hoofd omgekeerd!’

Dat was waar.

Bertram was in de gang gestruikeld over Hilletje die in de gang de tegels was gaan soppen om alles beter te kunnen horen. En Bertram had nog eens luid geroepen: ‘Ik walg van burgemeester Walg!’ en ‘De naam zégt het al!’ Lidwientje had Hilletjes emmer met sop opgetild en geroepen: ‘En ik wálg van jou, Bertram Bierenbroodspot! En je achternaam hoef ik niet!’

Haar vader had hatelijk gelachen, terwijl Bertram woedend en druipnat het huis verliet.

En nu huilde Lidwientje in de keuken, geruggensteund door de trouwe Brechtje, terwijl er iets aanbrandde, Hilletje zich tweemaal in haar vingers sneed en de kat aan het vlees zat.

‘Ik zal nooit met iemand anders trouwen!’ snikte Lidwientje. ‘Juffrouw Walg zal ik blijven heten! Ik zal altijd alleen zijn!’

‘O ja. Tot tien uur vanavond zéker,’ zei Hildebrandt.

‘Tot wanneer?’ vroeg Lidwientje. Ze hield op met huilen. De drie vrouwen keken naar het verfrommelde briefje dat Hildebrandt haar over tafel toeschoof.

‘Moest ik je geven,’ zei Hildebrandt, ‘van die driftkikker.’

‘Ik krijg het niet open! O, ik krijgt het haast niet open! Bertram, oh!’ jubelde Lidwientje. ‘Wat zou erin staan?’

‘Vanavond om tien heit de klok bij de stadspoort!’ zei Hildebrandt bescheiden.

‘Brom leest je post!’ zei Brechtje.

==

Jesse kende best een paar tekens die bedelaars naast ingangen van huizen krabbelen. Het waren allemaal waarschuwingen. ‘Zielig doen helpt hier niet.’ ‘Laten je werken maar betalen niet.’ Of ‘Grote rothond’.

Maar de figuur die de rattenman hier en daar zette met dat stuk krijt van de hinkelbaan herkende Jesse niet. Het was geen letter van Lamhandje. Waren het waarschuwingen? Wie waarschuwde ie dan? En voor wát? Als ie nu nog huizen koos waar wat te halen viel. Amper. Alleen dat van de rijke Hondecoeter, waar je nooit naar binnen moest gaan voor een warme hap. Dat wijf daar leek soms geschikt maar ze was altijd van alles kwijt en dan wist ze zeker dat jij het gestolen had.

De rattenman krabbelde kriskras, links en rechts. Nou schreef hij weer wat naast het deurtje van het vieze kot van kromme Bet, de wasvrouw. Die had niks te missen. En even later iets op de nieuwe gevel van de pa van Dingetje, apotheker Quota, die flink verdiend had aan rattengif. Als de Stinkerd even had gewacht met doodgaan had Jesse nog naar Dingetje kunnen hollen voor een medicijn.

Jesse sloop terug naar het lijk onder de vlag. Hij had geen tijd. Hij moest de Stinkerd door de Stadspoort de stad uit slepen en een kuil graven, de Stinkerd erin mieteren en de kuil dichtgooien en de plek versieren met wat stenen of zo, zodat ie de plek terug kon vinden als ie eens wou praten. Hij zou er meteen maar blijven slapen. Was die vlag toch nog ergens goed voor.

==

Barendje Stip wreef even in zijn ogen, plukte een spijkertje uit zijn voorschoot en klopte het slaperig in de hak van de herenschoen. Het was donker in de schoenlapperij, want hij had de olielamp laag gezet. Pint, zijn stiefvader, was nog niet thuis geweest sinds de vorige nacht. De nacht van het feest voor de rattenvanger. Pint leefde tegenwoordig in de herberg.

Voetstappen. Piepen. Iemand deed de deur van zijn werkplaats zachtjes open.

Barend was meteen klaarwakker. Hij legde zijn schoen neer op de leest en keek met prikkende oogjes in het duister. ‘Pa?’ vroeg hij. ‘Ik ben wakker, hoor. Ik werk, pa.’

‘De klok heeft tien geheid, kereltje,’ zei een verkouden stem. Het was die van Hildebrandt Brom, die zijn ronde deed. ‘Als ik jou was, lag ik al op één oor. Je vader doet het ook. Drie straten verder. In een steeg. Zeg je wat?’ Hij haalde heel even iets uit zijn oor.

‘De linker zou u al kunnen aantrekken, meneer Brom,’ zei Barendje. Hij hield de schoen waaraan hij bezig was in zijn hand op. ‘Maar hier moet nog een gesp op. Maar ik mag zulk spul van pa niet zelf bijbestellen bij de smid dus...’

‘Laat die gesp maar zitten,’ zei Hildebrandt en zakte neer op een stoel. Hij kwam meteen weer overeind, want hij zat op een berg kopspijkertjes.

‘Maar op de andere schoen heb ik hem wel al vastgemaakt!’ protesteerde Barendje.

‘Als er maar zolen onder zitten,’ antwoordde Hildebrandt. ‘Die gesp komt nog wel eens. Jij gaat naar bed, kereltje, want je zit mooi te knikkebollen...’ Hij trok de linkerschoen aan, kreeg een verschrikkelijke niesbui en toen hij daar eindelijk mee klaar was, zag hij dat Barendje met dode ogen langs hem staarde. Het leek alsof het kereltje bevroren was.

‘Is er wat, knul?’

Barendje stond langzaam op en liep door de schoenlapperij naar de deur. Hij deed de deur naar het steegje open.

Hildebrandt wilde vragen waar hij heen hing met die spijkertjes tussen zijn lippen en die hamer en die herenschoen maar hij kreeg opnieuw een niesbui.

‘Er gebeurt vast wat búíten. Ik blijf dovig,’ dacht hij. Hij peuterde aan een van de grote proppen die al de hele dag in zijn oren zaten.

Muziek?

Ging Stip met de muziek mee?

Deze was nauwelijks hoorbaar.

Maar even, éven moest Hildebrandt Brom denken aan de grijze muur aan het voeteind van z’n bed, de kleur van zondagen, aan koude stegen... en toen aan een warme keuken en aan dingen die toch nooit zouden gebeuren...

En hij propte het stukje stof haastig terug. Zo diep mogelijk.

Dit was muziek voor ratten. Muziek die maar één man kon maken.

3
De poort

De nacht was helder. Je had geen lantaarn of fakkel nodig om te zien wat er gebeurde.

Aan het begin van de steeg verscheen een witte stoet. Hij bestond uitsluitend uit kinderen en de meeste hadden lange nachthemdjes aan; sommige kleine kinderen liepen met een pop of een lap. En één jongen droeg een bundeltje boeken, samengebonden door een net riempje. En een losse atlas.

Hildebrandt wist dat dat Hektor Hondecoeter was, de zoon van de graanhandelaar. Zijn nachthemd was afgezet met kant en de jongen had glanzende gouden krullen. Een vlerkje. Maar je kon beter je mond houden tegen iemand met zo’n pa.

Er wandelde ook een lang, mager meisje mee. Pas toen de stoet bij de deur van de schoenmakerij was, herkende Hildebrandt haar: Hilletje Labberton, het schrale hulpje van Brechtje, dat het vuile werk deed in een hoekje van de keuken, tegen het voorjaar altijd wegliep en het linnen vouwde in de achterkamer, waar Brechtje niet meer durfde komen sinds mevrouw er gestorven was. Hilletjes ogen waren open, zoals de ogen van alle kinderen, maar het was duidelijk dat ze niks zagen.

Het eigenaardige was dat de rattenvanger overal tegelijk leek te zijn. Soms floot hij bij het oor van een klein meisje achterin dat haar mond bewoog, dan danste hij opeens weer vooraan vlak naast een ander, één keer bracht er een haar hand naar haar keel alsof ze plotseling van iets schrok.

Midden in de stoet liep bleke Stip, nog altijd met een stel spijkertjes tussen zijn lippen, een leren voorschoot voor, een schoen in zijn linkerhand en een kleine hamer in zijn rechter. Zijn linnen hemd zat vol met schoensmeer. Een afgescheurde mouw had hij met vettig touw in grove steken vastgezet. Uit de voorschoot staken wat gereedschappen. Hij liep als iemand die de weg kent maar wakker was hij niet meer.

En helemaal achteraan sjorde, vel over been, een bedelkind een groot plankier met zich mee. Het schuurde en rammelde over de keien, maar dat wat erop lag, stijf gewikkeld in een vlag, verschoof niet want het was stevig vastgebonden.

Hildebrandt dankte de hemel voor zijn hooikoorts. Hij drukte de proppen in zijn oren steviger aan en wachtte in een nis totdat de stoet om een hoek verdween.

Iemand boerde in zijn nek. Met een ruk draaide hij zich om. Het was Pint de schoenmaker, op de thuisreis en leunend tegen de nacht.

‘Pint!’ siste Hildebrandt. ‘Pint, luister! Kom hier! Je moet hulp halen!’

Pint omhelsde Hildebrandt met een ruwe grijns. Er kwam nu een warme, dikke walm uit zijn mond, die Hildebrandt misselijk maakte.

‘Daar gaat die rattenvanger, Pint! Hij fluit nou kinderen mee!’

‘Fluit fluit, fluiterdefluit, wat komt daaruit? Ik kus de bruid!’ lalde Pint. ‘En jij moet mij trakteren, op brandewijn met peren! Hoeveel heit de kljok, Brom!?’

‘Daar loopt je eigen kind!’ zei Hildebrandt giftig, ‘je eigen ki... ach, sterf!’

Hij duwde het dronken raadslid van zich af en haastte zich om het verdwenen groepje in te halen. Achter hem begon Pint te lallen.

‘Hoeveel heit verdomme de klok? Hoelaadizzud?! Barend... Barendzdib... Waar zjit je? Kommier en laje prutzwerrek zjien! Kommier! Kommierrrrr!’

Hildebrandt hoorde hem tierend de werkplaats binnen struikelen en dingen omgooien.

‘Barend Stjip. Waarzjidju?’

Hildebrandt huiverde. Barendje Stip wandelde ergens door het donker met wijdopen ogen. Tussen zeker twintig andere kinderen. Richting stadspoort.

==

Bertram en Lidwientje luisterden met tegenzin naar poortwachter Aernout Koffij, die naast ze was gaan zitten op het lage muurtje bij de poort. Aernout mocht zijn poort nooit verlaten, ook niet tijdens een drinkfeest als dat van de vorige nacht. Hij had zijn nachthemd al aan want de poort sloot vroeg en hij kreeg nooit visite.

‘Je mag best binnenkomen met juffrouw Walg.’ Hij porde Bertram. ‘Dan krijgen jullie een mok lauwe moutpap. Met een lepel honing! Dat slaapt lekker! Gezellig, hoor. Jullie zitten hier zo alleen!’

‘Dat was de bedoeling,’ mompelde Bertram tussen zijn tanden. Lidwientje kneep hem.

‘Zei je wat?’ vroeg Aernout hartelijk. ‘Praat maar gerust harder, hoor. Je maakt geen mensen wakker. Eergisteravond waren hier wel honderdduizend ratten en niemand kwam toen ik gilde!’

‘Ik zie geloof ik wéér ratten!’ zei Bertram die een idee kreeg.

De poortwachter kwam ongerust overeind.

‘Niet waar! Hij liegt, meneer Koffij,’ zei Lidwientje. ‘Hij wil alleen graag eventjes alleen met me zijn. En ik ook met hém, natuurlijk.’

‘O,’ zei Aernout. Hij werd rood. ‘O,’ herhaalde hij, ‘o ja... Ik snap het al, hoor.’

Hij pakte zijn lantaarn op en liep terug naar de deur van het poorthuis en duwde hem open. Op de drempel bevroor hij.

Bertram en Lidwientje volgden zijn blik. Aan het eind van het laatste straatje naar de poort verscheen een merkwaardig groepje.

Kinderen. In witte hemdjes.

Een dansende figuur liep voor ze uit. De figuur had een fluit en een strakke, zachte toon die hij blies, kwam hoog en mooi op de poort aanwaaien.

‘Wat is dat?’ stamelde Aernout. ‘Kijk eens!’

Zijn lippen bewogen nog even, maar er kwam geen geluid. Lidwientje en Bertram zaten roerloos.

‘Is dat niet die speelman? En die kinderen, moeten die niet... Hallo?’

Hij zwaaide met een hand voor hun ogen. Ze luisterden naar iets anders. En kwamen overeind.

Het gezicht van de poortwachter werd dromerig. Er kwam een blij lachje bij zijn mondhoeken.

‘Ik kom, oma,’ babbelde hij. ‘Ik geef je een hand. Jij weet wat de goeie paddenstoelen zijn en ik doe ze in je oude muts. Paddenstoelen kost niks.’

Hij liep achter Lidwientje en Bertram aan naar het midden van de weg en wachtte tot de stoet bij hem was. De rattenvanger kwam bij Aernout en blies aan zijn oor. Aernout haalde een bos sleutels uit zijn zak.

‘O, bramen, omie!’ riep hij. ‘Grote, sappige bramen!’ Hij huppelde naar de stadspoort en stak de sleutel in het slot. ‘Hou je schort maar op! Het worden er een heleboel!’

Het slot knarste, maar de poort ging toch gemakkelijk open.

‘Au, ik prik me, omie!’ jammerde Aernout. ‘Heb je van die lekkere, warme koeken bij je? Gaan we straks de bramen opeten? Opeten in het gras?’

Het werd stiller want het bord met de dode Lammert Lamhandje rammelde buiten de stad niet meer over klinkers. De rattenvanger gleed als een aal tussen de kinderen door. Hij omspeelde Bertram en Lidwientje en blies in de nekharen van Aernout. De poort bleef openstaan in de nacht. Je zag de donkerblauwe hemel boven de velden. Wind speelde met witte nachthemdjes en een punt van de vlag van het gemeentehuis. Een vogel krijste nu. De stoet koos de landweg en volgde de karrensporen naar de rand van de heuvel.

Bij de poort stond een dikke figuur stil. Hij zwaaide en even leek het erop of hij zijn ratel wilde gebruiken. Toen veegde hij het zweet van zijn voorhoofd met zijn vrije hand.

==

Na tien heit de klok slaapt de bevolking. En zeker na zo’n feest als dat van de vorige dag. Hildebrandt was in de schaduw van de huizen meegelopen tot de maan hem weer vond en toen was hij als een haas een zijstraat ingeschoten, waar tussen een hele rij herenhuizen de burgemeesterswoning lag.

Ook daar brandde geen licht meer.

Hildebrandt riep verscheidene keren: ‘Hallo, brand’ en ‘Hola!’. Klepperen hielp ook niet. Hij probeerde het met stenen tegen de ruit van de slaapkamer van de burgemeester. Bij de derde kei brak het kostbare glas.

Op dat zelfde moment kierde de voordeur open en verscheen het hoofd van Brechtje.

‘Hildebrandt!’ riep ze, ‘ratel ergens anders. Ga weg, dronkelap! Je trouwt niet met me, dus ik praat niet met je! In m’n nachtgoed zeker!’ Haar kanten muts stond scheef.

‘Maak je baas wakker, schaap!’ riep Hildebrandt. ‘Er is wat verschrikkelijks aan de hand. Paniek! Paniek!’

Een groot hoofd met een slaapmuts op riep van de eerste verdieping: ‘Waar?’

‘Burgemeester!’ Hildebrandt snakte naar adem, wees, gebaarde, struikelde over woorden. Hij verslikte zich in zijn speeksel net toen hij bij Hilletje in haar nachthemd was gekomen.

Brechtje begon te krijsen.

‘Is het wáar!? En ik heb zelf nog de boel lopen afsluiten omdat ik dacht dat ze al naar bed was... Wat doet het kreng op straat? Achter de jongens aan? En het is niet eens voorjaar!’

‘Niks jongens,’ hijgde Hildebrandt hoestend. ‘Achter die rattenvanger. Die groene kerel fluit kinderen mee! Als ratten!’

Boven brak nog iets. De burgemeester maaide de rest van het glas uit de sponning.

‘Alarm!’ brulde hij. ‘Waarschuw de schout!!! Erachteraan!’

Hildebrandt liet het waarschuwen van de schout aan Brechtje over. Hij holde terug door de nauwe straatjes in de richting van de open stadspoort, waar hij hoopte dat iemand anders die verstandig was, of Aernout Koffij misschien, de vreemde stoet al had gezien. Maar er zaten alleen ziekelijk veel mauwende katten en de deur van Koffij stond wijdopen.

De stadspoort ook. Die kinderen liepen al buiten de muren, op de landweg. En achter in de groep sukkelde meneer de poortwachter zelf, in een groengestreept nachthemd.

En daar had je die knul Bierenbroodspot en Lidwientje, pink in pink...

Alleen Koffij bleef af en toe iets prevelen. Toen kwam de vreemdeling en blies iets vlak naast een van die grote rooie oren. Hildebrandt durfde niet de proppen uit zijn oren te halen. Want als hij iets zou horen, wist hij, was hij verloren.

Hij pakte zijn ratel en ratelde.

De rattenvanger keek om en zag Hildebrandt staan.

Op een afstand.

Zeker honderd meter.

En opeens stond hij vlak bij hem. Zijn fluit raakte bijna Hildebrandts oor.

De klepperman mepte naar hem. Sloeg met zijn ratel.

En opnieuw.

En opnieuw.

Gillend van drift.

Maar de ratel leek de rattenvanger niet te kunnen raken.

De man nam de fluit van zijn mond, keek Hildebrandt spottend aan, haalde zijn schouders op... en blies weer.

Hij danste ver weg tussen de kinderen.

Die kon je niet alleen laten. Nee. Waar bleef iedereen?

Hildebrandt keek nog één keer om naar de slapende stad. Toen liep ook hij de heuvels in.

4
De Kei

Even buiten Hamelen lag een berg die in de volksmond ‘De Kei’ heette. Hildebrandt herinnerde zich de middagen dat hij er als jongen met vriendjes afgrondje had gespeeld. Er was een kleine groeve aan de zuidkant waar wat woorden in de stenen wand stonden, zoals: ‘Saartje B. is mannengek’ en ‘Aleid bemint Dirck’. En zelf wist Hildebrandt dat er ergens onder het mos een klein hartje met een miezerige pijl was, waarbij de letters H. B. en Br. de W., Het laatste stond voor Brechtje de Wijn (een meisje met vlechtjes en een schelle stem, dat net in dienst was gekomen bij het jonge echtpaar Walg).

Zo hard was het steen dat Hildebrandt de letters vloekend had gehakt. Maar in die nacht, die ene zwarte nacht, dat er voor de berg een rattenvanger, een groepje kinderen, een poortwachter, de zoon van een lakenkoopman en de burgemeestersdochter hadden gestaan, was de steenmassa zacht geworden.

Hij zoog de groep in zich op.

De rattenvanger verdween als eerste door de massieve wand. Als een warm mes door een klont boter. Trillend zag Hildebrandt hoe het kleine grut de vreemdeling volgde en pas toen Aernout, Bertram en Lidwientje naar de steenmassa toeliepen, rende hij schreeuwend en met zijn armen maaiend uit zijn schuilplaats. Hij schudde Bertram door elkaar, stompte Lidwientje en schopte Koffij. Hard. Wel tien keer. Maar de sukkel bleef in zichzelf babbelen. En ze wandelden allemaal met open ogen, maar slapend, de berg binnen! Binnen? De Kei was toch niet hol? Hildebrandt sleurde Bertram terug, vlak voor de wand. Hij wierp zich tussen hem en de grijze rots, leunde tegen de jonge kerel aan en duwde, duwde met alle macht. Er liep nog iemand achter Bertram. Een bedelaarskind. Zakkenroller.

Hildebrandt werd tegen de rotswand gedrukt.

‘Luister,’ hijgde hij. Hij trok de proppen uit zijn oren. ‘Staan blijven! Allebei!’ Hij sloeg Bertram op zijn wangen; en het joch dat liep te slepen met die slee. Maar ze lieten zich niet tegenhouden. Hij struikelde en het werd zwart om hem heen.

Ze waren binnen in de steen! Hij verdronk in rots! Ieder moment kon de steen weer vast worden en dan zaten ze gebakken!

Wild begon hij met zijn armen te slaan, hij struikelde en viel achterover op de grond. Op de grond? Welke? De andere kant van de Kei was een eind weg! Waren ze binnen in de Kei? De Kei was dus tóch hol! Zijn linkervoet stak nog in de rots! Hij trok hem eruit; het ging moeiteloos. Piepend van benauwdheid krabbelde hij overeind, wilde door de wand terug. En stuiterde met een klap. Het steen was keihard. Als een rots. Logisch. Steen is steen. Geen gat, geen kier, geen zachter gedeelte... Jammerend keek hij om zich heen. Waar was die groene met zijn fluit, die rattendinges? Weg! Weg!! Daar stond hij, Hildebrandt Brom, alleen! Midden in een brok hardsteen. Met kinderen en hij hield niet van kinderen. Ze holden overdag achter je aan als je liep te klepperen, en gooiden met steentjes en hondendrollen.

Toch was er licht. Maar Hildebrandt had het akelige idee dat het niet bijvoorbeeld gewoon, gezond en eerlijk maanlicht was...

‘Is hier nog iemand anders?’ riep hij zwakjes. ‘Hallo?’ Hij hoorde een zucht naast zich, Lidwientje viel slapjes tegen Bertram aan en werd wakker. Koffij kwam ook bij. Hildebrandt stoof op ze af en begon oorvijgen en stompen uit te delen. Vooral bij Koffij.

‘Wakker worden, vlug, vlug!’ schreeuwde hij. ‘Vooruit! Wakker worden! Schiet op! We zitten opgesloten. Tien heit de... nee wat zeg ik: Elf heit de klok! We komen er wel uit! Ik heb de leiding. Ik weet de weg!’

‘Hei, hou eens op, waarom sla je mij?’ vroeg Bertram Bierenbroodspot verontwaardigd. Toen zag hij waar hij was. ‘Stik, wat is dit?’

‘Waar zijn we?’ riep Lidwientje. ‘Hildebrandt, wat doen die kinderen? Hilletje, wat moet jij zo laat?!’

‘Mama,’ bibberde Klaartje Huyck. ‘O, mama? Ik droom!... Mama????’

‘Rustig maar, alles is onder controle!’ riep Hildebrandt. ‘Volg mij, ik ben wakker!’

‘Wij zijn óók wakker!’ zei Bertram Bierenbroodspot nijdig. ‘Wil je ons nu misschien vertellen wat de grap is?’

‘Dat is een lang verhaal,’ zei Hildebrandt.

Hektor Hondecoeter ging voor hem staan en schreeuwde: ‘Als dit een grap is, zal mijn vader niet lachen!’ en Aernout Koffij fluisterde: ‘Ik verlies mijn baan, Brom! Ik mag de poort nooit verlaten.’

De kinderen begonnen allemaal door elkaar te roepen en Lidwientje, die zag dat het Hildebrandt teveel werd, stampvoette.

‘Jongens, jongens, stilte allemaal. Hildebrandt weet wel wat er aan de hand is. Waar zijn we, Hildebrandt? Vlug!’

‘In de Kei!’ piepte Hildebrandt. ‘In de berg.’

Hij vertelde verward en sloeg steeds dingen over, zodat hij dikwijls opnieuw moest beginnen. Iedereen keek hem sprakeloos aan na afloop. En Bertram draaide zich om en klopte eens op de wand.

‘Probeer niets te forceren!’ zei Hildebrandt. ‘Dat heb ik al voor je gedaan.’ Hij betastte een buil. ‘Wat jullie mankeerde, weet ik niet, maar ik heb gelukkig nog je vader gewaarschuwd, Lidwientje, voor ik jullie achterna ging. Die zal hier zo wel zijn, met de halve stad.’ Hij slikte en dacht er even liever niet over na.

‘We hebben niks te zoeken bij de Kei,’ antwoordde Bertram. ‘Geen mens is ’s nachts buiten de poort en...’

‘Nou, mijn touw hangt uit de wand,’ zei Jesse. Hij rukte. Hij rukte opnieuw. ‘Muurvast, en Lammert ligt buiten.’

‘Vriend van je?’

‘Wat je wil. Ik wou Lammert in de grond gaan stoppen. Bij de Kei. Dus we kunnen best in de Kei zijn.’

Hij sneed het koord door, zuinig op de rest van het touw. Iedereen keek naar zijn luie oog.

‘Hij was al dood, hoor,’ zei Jesse.

‘We hebben anders een keurig kerkhof.’

Jesse keek Hektor Hondecoeter aan.

‘Ja. Daar wou Lammert dus niet liggen.’

Barend nam de kopspijkertjes een voor een uit zijn mond.

‘Ik ken de Kei van voor tot achter, meneer Brom,’ zei hij. Hij klopte met zijn hamertje op de wand, ‘ik heb er vroeger altijd gespeeld. Dit is niet de Kei.’

Alle kinderen vielen hem bij. De Kei was niet hol.

‘De Kei bestaat uit harde rots en is vermoedelijk een uitloper van de bergketen die doorloopt tot buiten onze landgrenzen en waarvan de hogere ruggen...’ begon Hektor Hondecoeter, die goed was in zulke dingen.

Bertram legde hem het zwijgen op. ‘Andere vraag,’ zei hij. ‘Waar was de ingang?’

‘Achter je,’ zei Hildebrandt.

‘Geen flauwe grappen,’ antwoordde Bertram. ‘We staan hier met pakweg vijfentwintig bange kinderen, de meeste in nachthemdjes, dus schiet een beetje op. Hoe komen we hier uit?’

‘Ik weet ’t niet, ik wéét ’t niet! Ik wéét het niet!’ riep Hildebrandt. ‘Vraag mij niks! Waar is die groene sijsjeslijmer?!’

De rattenvanger was nergens te bekennen. Er ontstond opnieuw paniek onder de kinderen. Vooral toen Hektor Hondecoeter – heel terecht overigens – vroeg of er wel iemand buiten de Kei kon weten, dat ze hier zaten.

Hildebrandt schudde somber zijn hoofd.

‘Nou, kunnen we dan niet heel hard roepen?’ begon Aernout Koffij. Maar niemand lette op hem. Ergens uit de grot klonk namelijk een kakelende lach. Het was een lach zoals je maar eens in je leven hoort en hij ketste tegen de wanden zodat het zinderde in ieders oren. De Hamelaars keken elkaar aan. Bertram haalde een keer diep adem.

‘Ik geloof, jongens,’ sprak hij zacht, ‘dat daarachter iemand zit die geestig wil zijn.’

‘Het komt van die kant!’ riep Jesse en hij holde naar een plek achter in de grot, waar tussen twee grote stenen een glibberig pad omhoog voerde. Het was er erg donker en bedompt, maar er renden toch enkele kinderen met hem mee, onder wie Barend Stip en Hektor. ‘Hier, meneer!’

‘Bertram, roep ze terug!’ riep Lidwientje. ‘Kom terug!’

‘Ja, Lidwientje heeft gelijk, jongens!’ brulde Bertram. ‘Laat mij maar gaan. Hei, jongen, jij daar!... Jongen?...’

Barendje aarzelde en Hektor bleef ook staan.

Maar Jesse klauterde al het glibberige hellinkje op. Stenen rolden tussen zijn benen door omlaag. Andere kinderen wilden volgen. Bertram duwde ze opzij, deed enkele wijde, wilde stappen en greep Jesse bij een vuile blote voet vast.

‘Hier blijven, zei ik!’ hijgde hij.

‘Commandeer je hond,’ snauwde Jesse. ‘Ik wil hier weg. Daar zit iemand die denkt dat ie leuk is.’

Op dat moment klonk opnieuw een lach. De grot werd er akelig hol van en groter dan hij al was.

Bertram trok zich aan een stenen richel op en schoof op zijn buik naar Jesse.

Achter in een spiegelglad, uitgehouwen vertrek flonkerde een vierkante kooi. De tralies waren van glanzend metaal en stonden dicht op elkaar. Bertram had zelden zo’n duur ding gezien en Jesse helemaal niet. Hij moest gemaakt zijn door een edelsmid die zijn vak ongewoon goed verstond. Er zat een klein deurtje in met een gouden slot.

En het licht was een licht dat nergens vandaan kwam.

In de kooi lag een grote, grijze dwerg met een scherpe neus en een lange, puntige, schrale baard. Hij had appelwangetjes en kwaadaardig samengeknepen wenkbrauwen en hij rolde op dit moment met opgetrokken knieën over de vloer, trappelend van plezier. Er lagen nog een oude mijnlantaarn en een glanzend houweeltje bij de kooi – net buiten handbereik van de dwerg – en een groezelig bundeltje met stenen en oude lappen.

‘Misschien praat ie tegen mij. Laat mij maar even,’ zei Jesse zacht.

‘Waarom jij?’ zei Hektor Hondecoeter die met Barend Stip naast hem was komen liggen.

‘Het is een zwerver,’ zei Jesse. ‘Au, laat me los.’

‘Jij doet helemaal niks,’ bromde Bertram. ‘Hoor wat ik zeg: niemand komt achter me aan.’ Hij klom uit het kruipgat en liep door de ruimte op de kooi af. Jesse volgde.

De dwerg hield op met lachen toen Bertram vlakbij was. Hij keek hem wantrouwig met één oog aan en riep: ‘Kale kin! Pineut!’

‘Bertram, wat is daar?!’ riep Lidwientje van beneden.

‘Komt u maar boven, juffrouw de burgemeester!’ riep Barendje Stip. ‘Ik zal u wel helpen.’

‘Beneden blijven,’ bulderde Bertram.

‘Had je gedacht,’ zei Lidwientje. Hektor en Barend hesen Lidwientje omhoog. Jesse stond al naast Bertram en ging alleen wat opzij voor de drie anderen. Bertram zat gehurkt bij de kooi en luisterde met zijn kin op één knie naar de regen van scheldwoorden die de dwerg moeiteloos bedacht. De dwerg hield op toen hij Lidwientje zag.

‘Jurk! Zijen doek!’ riep de dwerg nadat hij haar zolang van top tot had bekeken dat ze verlegen werd. ‘Ben je Slik? Waar is je pukkel?’ Hij begon in zichzelf te zingen, terwijl hij één been recht omhoog stak en naar de punt van zijn teen ging liggen staren. ‘Knokkel is mijn koning,’ zong hij, ‘niemand zag zijn teen.’

‘Ik vraag u nu voor de derde maal: waarom zit u in deze kooi?’ zei Bertram koel vanuit zijn hurkhouding.

‘Kooi-vlooi!’ riep de dwerg.

‘Overstuur,’ zei Hildebrandt, die uit het kruipgat schoof. ‘Net als zieke Douwe uit de Monnikensteeg, toen ie uit zijn huisje moest op zijn ouwe dag.’

‘Wat een mooie kooi,’ zei Aernout. ‘Mooie kooi, meneer!’

Ook dat viel niet in goede aarde. De dwerg begon meteen weer te kijven, nu tegen Aernout. De poortwachter riep almaar: ‘Wat is er? Wat heb ik gedaan? Wat heb ik nou gedaan?’ maar hij moest – van Bertram – terug naar beneden, naar de kinderen die achtergebleven waren aan de voet van de helling.

Lidwientje hurkte naast Bertram neer bij de kooi.

‘U hoeft niet zo boos te zijn,’ zei ze. ‘We hebben u niks gedaan. En we hebben het zelf ook moeilijk. Net als u.’

De dwerg maakte een grauwend geluid en ging rechtop zitten. Hij stak een hand door de tralies en voelde aan haar jurk.

‘Zij was van zij,’ zong hij, ‘zij keek niet naar mij.’

De moedigste kinderen waren nu ook boven. Iemand als Koffij hield ze niet tegen. Ze stonden in een kringetje om de kooi. In de andere ruimte hoorde je huilen. Klaartje Huyck riep daar nog steeds om haar moeder. Barendje deed een stap naar voren. Bertram keek opzij en wilde iets scherps tegen de jongen zeggen. Maar hij deed het niet.

‘Meneer...’ zei Barendje hakkelend.

‘Je bent zelf een meneer!’ riep de dwerg.

‘Laat ’m maar, jong,’ zei Bertram.

‘Kunt u ons de weg naar Hamelen vertellen, meneer?’ vroeg Barendje.

5
De muur

‘Ze hebben hier gelopen. En kortgeleden. Vóór zessen heeft het nog geregend. En het waren kinderen, Willem,’ zei Simon Bierenbroodspot. Hij hurkte midden op het zanderige pad. ‘Kijk maar: allemaal kleine blote voeten. Maar d’r lijkt een breed stuk gewist. Er is wat zwaars versleept over hetzelfde stuk waar ze liepen. Dat zijn heel scherpe, verse groeven... En ik zie ook afdrukken van schoenen. Er waren volwassenen bij.’

‘Brom? De klepperman? Die moet achter ze aan zijn gegaan. Maar waar is ie nu?’

‘Het zijn er meer.’

‘De poortwachter? Die Koffij was niet op zijn post. Die krijgt nog wat te horen.’

‘Kijk, het spoor houdt hier opeens op. Ze zijn van de weg afgegaan, precies waar de Kei begint...’ Een rakker van de schout liep tussen dorre struiken door naar de logge steenmassa. Simon liep mee. Iets glansde in het licht van de flambouw.

‘Wat hebben we hier?’ bromde hij. ‘Een plankier met iets zwaars erop wat in een vlag verpakt is.’

‘Dat is het bord van de beloning dat ik vandaag van u heb moeten laten weghalen, burgemeester,’ zei de schout.

‘Eerst dat pak,’ Simon sjorde en trok en een flap van de vlag viel opzij.

Lamhandje was geen mooie dode.

‘Wie is dat?’ fluisterde de burgemeester.

‘Zoeken we uit,’ zei Simon. ‘Maar kijk eens naar dat touw waarmee het versleept is.’

‘Wat is daarmee?’

‘Het verdwijnt in de steen.’

Hij rukte en trok.

‘En je krijgt het niet meer los...’

==

‘Weg!’ riep de dwerg grinnikend. ‘Weg weg weg.’

De naam Hamelen had hem zeker niets gezegd. Hij ging weer giechelend door zijn kooi rollen en had er ook duidelijk plezier in dat niemand wijs werd uit zijn woorden.

‘Binnen is niet buiten,’ zong hij.

‘Vluchten is een gat!

Op elk gat kun je fluiten!’

‘Fluiten?! Dat is wáár ook!’ riep Hildebrandt. ‘Die groene vent! Waar is die heen? Die moét hier ergens binnen wezen. En anders is er dus een uitgang.’

‘Wij zoeken iemand met een fluit, is die hier?’ vroeg Bertram aan de dwerg.

‘Zoek hem zelf.’

‘Hij verstopt zich natuurlijk voor ons, ergens waar het donker is,’ zei Hildebrandt. ‘Niet bang zijn, jullie zoeken en ik licht bij met m’n lantaarn.’

Dat werd het sein voor een klopjacht. Lidwientje ging met een ploegje één kant op, Bertram en Hildebrandt zochten in een ander gedeelte, achter de kooi, op plekken waar licht best had kunnen komen. Maar het bleef overal omheendraaien. Barend en Hektor Hondecoeter kropen onder een grote, platte steen door naar een inktzwarte nevenruimte. Barendje met Aernouts poortwachterslantaarn voorop. En het was alsof het schijnsel met tegenzin achter ze aan kroop.

Lidwientje en Bertram waren vlug terug. ‘Hij is daar niet,’ zei Lidwientje. ‘Hij kon zich daar nergens verstopt hebben. Dus...’

Bertram stond met zijn handen in zijn zij rond te kijken, onderlip vooruit. Jesse kwam naast hem staan. ‘Ik heb die gast vannacht nog bezig gezien,’ zei hij, ‘het was toen al knap donker.’

Hij had het over het hinkelen en toen hij vertelde op welke gevels hij de groene man zoal had zien schrijven met het krijt, slaakte bij ieder huis dat hij noemde een kind een kreet...

Zoals Klaartje Huyck.

‘Daar woon ik. Boven de school.’

‘Ja. Dat zal ik niet weten,’ zei Hildebrandt.

En Siemke-van-de-wasvrouw.

‘Gek dat ma het niet heeft gemerkt. Ma stond nog was op te vouwen want ik moet het ’s ochtends vroeg bezorgen.’ Haar lippen trilden.

Jesse wees op een meisje dat volgens Lidwientje Jochempje heette.

‘Ik ben hem gevolgd tot bij Dingetje d’r huis. Ik dacht ik zeg nog effe niks.’

‘O ja? Durfde je niet?’ vroeg Jochempje.

Jesse kreeg een kleur. ‘Ik was te laat. Hij flikte mij eerst wat.’

‘Wat dan?’

‘Dat ga ik hem vragen, Quota.’

‘Alleen huizen waar kinderen wonen,’ fluisterde Lidwientje in Bertrams oor. ‘Ze is het kind van de chirurgijn. Quota zat vorig jaar nog in het stadsbestuur.’

‘Quota, Huyck... Hondecoeter... Rijke kinderen...’

‘Siemke van Kromme Bet? Onze Hilletje? En die knul die zo loenst leeft op straat.’

‘Nou geef jij gewoon antwoord,’ zei Bertram tegen de dwerg. ‘Hoe kom je hier uit?’

‘Uit-spuit!’ riep de dwerg. ‘Hak je pad. Vind een gat!’

‘Een gat, hè?’

Bertram keek naar het houweel van de dwerg die naast de kooi lag. Hij liep erop af en raapte het ding op.

De dwerg kreeg een toeval van woede.

‘Laat liggen, dief! Het is mijn pikkel! Pik met je eigen pikkel!’

‘We hebben geen zin in je geschreeuw,’ antwoordde Bertram, ‘dus laten we je alleen. Ik ga proberen of ik me een weg kan hakken.’

De dwerg ging languit liggen en trommelde met zijn vuisten op de grond. Gillend en tierend.

‘Wil jij het ding graag hebben?’

De dwerg zweeg.

‘Vertel je dan waar de uitgang is?’

‘Niet hier in de kooi!’ riep de dwerg.

‘Daar zit wat in. Dat had je kunnen weten,’ zei Hildebrandt tegen Bertram. ‘Bierenbroodspot, wat gaan we nu doen? Gillen van angst? Ik begin wel.’

Geestdriftige kreten. Barendje Stip en Hektor Hondecoeter kwamen opgewonden onder de platte steen vandaan.

‘Hieronderdoor kruipen!’ schreeuwde Hektor. ‘Drie deuren! Niet ééntje! Nee, drié! In het pikkedonker hiernaast. Kattenkoffij schijnt erop!’

Iedereen liet de dwerg in de steek en haastte zich naar het kruipgat. Lidwientje huiverde en fluisterde iets over haar jurk maar Bertram trok haar harteloos mee. Hildebrandt lichtte met zijn lantaarn bij, net als Aernout die al aan de andere kant stond en ‘nergens aankomen’ tegen enkele kinderen riep.

Hun ogen moesten even wennen. Het licht van Aernouts lantaarn leek eerst te aarzelen, de lamp wiebelde de verkeerde kant op, Aernout moest met twee handen sturen. Eindelijk bescheen hij drie poorten met zwaar, roestig smeedwerk. Barend Stip wreef met een lap uit zijn ransel het houtwerk schoon. Er stonden woorden op elke deur, ze leken er met een heet ijzer in geschroeid. Hildebrandt keek smalend naar Koffij en lichtte met zijn eigen lantaarn bij. Die werkte opeens niet. Was er iets mis met de pit? Er was nog zat olie.

Op de linkerdeur stond: RECHTS.

Op de middendeur stond: LINKS.

Op de rechterdeur stond: MIDDEN.

‘Dat doet me aan Brechtje denken,’ zei Hildebrandt. ‘Die heeft de laurier altijd in het bakje foelie en de peper in het zoutvat. Ontzettend hinderlijk.’

==

Meester Spicht kwam naast de burgemeester staan die in het gras was gaan zitten.

‘Wij zullen morgenvroeg de ouders te woord moeten staan die ongerust zijn over hun kinderen.’

Hij hurkte. En dempte zijn stem wat want Simon Bierenbroodspot was in de buurt.

‘Erger is dat wij nu nog niet weten welke ouders dat zullen zijn.’

‘Ik weet het, Spicht,’ zei Willem Walg.

‘En nog pijnlijker is het dat u, als ze eindelijk bij u aankloppen, zult moeten toegeven dat u al een hele nacht met de Schout en zijn mannen tevergeefs gezocht hebt. Terwijl de ouders zelf nog niets vermoedden.’

‘Spicht, dat hoef je niet te...’

‘En nog wel om de Kei heen, waar zoeken volkomen zinloos is. Tenminste dat zou ik zeggen, maar wie ben ik? Maar het lijk in de gemeentevlag is dat van Lammert Lamhandje en ik zeg u al jaren dat wij te tolerant zijn tegenover zigeuners en ander...’

‘En weet je wat pas echt pijnlijk is, Spicht,’ zei Simon Broodspot achter ze. ‘Dat het in ieder geval verband houdt met het feit dat een rattenvanger zijn geld niet kreeg.’

Hij zei nog iets terwijl hij terugliep naar de schout die met de mannen om de grote steenhoop heen zochten naar wat dan ook.

‘Grof als altijd, maar Bierenbroodspot heeft daar wel een punt,’ fluisterde Spicht. ‘U heeft heel wat uit te leggen...’

==

Bertram voelde aan de klinken van de deuren. Ze gaven alledrie wel mee, maar de deuren waren duidelijk op slot.

‘Waarom zijn er drie naast elkaar?’

‘Zou eentje wel een uitgang kúnnen zijn?’ fluisterde Lidwientje.

Het leek onmogelijk. Aan geen enkele kant van de Kei waren buitendeuren. Laat staan drie naast elkaar. Aernout probeerde zijn sleutelbos. Hij begon met de middendeur.

‘Aha,’ zei hij. ‘Hierzo. En hier... Dit, jaja. Daar komt al wat. Klik, ja! Doodeenvoudig. Een klikslot.’

‘Klikslot?’ zei Hildebrandt schouderophalend.

‘Ja...’ vervolgde Aernout, ‘met een kinderachtig knarswerk. Dat heb ik zo open. Het duurt niet lang, geloof me... Ik heb hem open voor je het weet.’

De dwerg aan de andere kant van de steen scheen het gehoord te hebben, want hij begon te roepen: ‘Domme kin. Grootoor!’ riep hij. ‘Neushaar. Ik wil eruit! Kom hier, broek. En praat de deur open!’

‘Als je netjes antwoord geeft wanneer we je iets vragen!’ galmde Bertram terug.

‘Vraag!’ De stem van de dwerg klonk een beetje mistroostig en toen ze terugkwamen bij zijn kooi, zagen ze dat hij zijn baard om de steel van zijn houweel zat te draaien.

‘Wie heeft je opgesloten?’ vroeg Bertram. ‘En waarom?’

‘Slik! Maar niet hier!’

‘Maar niet hier?’

‘Zie je Slik soms?’

‘Waar zijn we hier in vredesnaam?’

‘Vredesnaam!?’ zei de dwerg wantrouwig. ‘Daar zijn we niet.’

Hij keek rond.

‘Piep, zei de muis. Ver van huis.’

‘Nou eventjes over die Slik! Wie is dat?’

‘Slik Wichelrok!’

‘Slik wie?’

‘Slik de Heks. Weet je níks?’

‘En van wie is die dure kooi?’

‘Duur? Het is goud.’

De dwerg spuugde op de grond.

‘Hij is van Slik. Slik heeft niks beters. Hij staat in haar tuin.’

‘Ik zie hier geen tuin.’

De dwerg gromde.

‘Waarom heeft ze je daarin opgesloten?’

De dwerg giechelde opeens weer.

‘Omdat ik Kukel de griffioen heb losgelaten!’

‘Waar?’

‘In Voorgoed!’

‘Laat hem maar, Bierenbroodspot. Onder de Begijnenbrug slaapt ook zo’n stakker,’ zei Hildebrandt. ‘Ik heb hem pas nog juten zakken gegeven...’

‘Kukel is van niemand en zeker niet van Slik,’ snauwde de dwerg.

Aernout boog zich nieuwsgierig naar de kooi.

‘Hoe ziet een griffioen eruit, meneer?’

Bertram maakte een eind aan het gesprek. ‘Komt die vrouw je straks eten brengen of zo?’

‘Heks Slik? Ze is me kwijt. En haar mooie kooi ook! Kwijt, spijt!’

‘Bedoelt u dat u met kooi en al uit haar tuin bent... gehááld of zo? Door wie dan?’

‘Vraag het Wie Dan!’

‘Wilt u nog dat we uw kooi openmaken?’

De dwerg hield meteen op met lachen.

‘Je kan wat je kunt!’ snauwde hij. ‘Maar je zult het wel niet kunnen!’

‘We hebben de vakman bij ons,’ zei Hildebrandt. Hij liet Koffij passeren.

Aernout frutselde aan het gouden slotje van de kooi.

‘Dit is iets gemakkelijker dan die sloten hiernaast,’ babbelde hij, ‘je doet gewoon – hop – dit... en daarna geef je een tikje – tak – hier...’

Hij hield een open slot in zijn hand.

Het deurtje piepte open en de dwerg staarde sprakeloos door het gat.

‘Grint!’ riep hij, ‘je kan het!’ Iedereen keek bewonderend naar Aernout.

‘Nu naar de deuren!’ juichte Lidwientje. ‘O, en vertelt u ons uw naam, meneer? De kinderen ken ik niet allemaal maar er zullen een boel mensen buiten lopen zoeken, dit is Bertram en ik heet Lidwientje en...’

‘Gruizel, jurk!’

De dwerg was op zijn knieën gevallen en duwde kinderen opzij die onder de platte steen door naar de plek met de drie deuren kropen.

‘Gruizel, Van Gruis van Grint van Griend van Grond. Van de dwergmijn bij het elfenbochtje.’

Bertram hield hem vast bij een been, tot de dwerg zelf Klaartje Huyck losliet en Hildebrandt riep: ‘En ik ben mannetje Piggelmee!’

‘Dat lieg je, dikke broek,’ zei Gruizel boos. ‘Jij bent Piggelmee niet. Laat me kruipen.’

‘Laat hem, Bertram,’ zei Lidwientje. ‘Hij zit hier ook niet voor z’n plezier. Dwergmijn?... U bent wel niet zo groot, maar... O. Ik bedoel er niets onaardigs mee, hoor!’

‘Kleine mannetjes, met gekke mutsjes en een houweeltje en een mijnlamp en rare, malle baardjes en een raar dribbeltje, ja!’ riep Aernout die aan het slot van de middendeur peuterde.

Gruizel was nu vuurrood en sidderde van nijd.

Betram trok hem overeind.

‘Let niet op ons, kerel. Dit zijn de deuren. Kies er een. Wij krijgen ze niet open.’

Het mannetje keek rond, alsof het iedereen om beurten met zijn houweeltje wilde aanvallen.

‘En rooie wangetjes en ze roken pijpjes gemaakt van... Ja, daar komt ie,’ riep Aernout.

Toen gebeurden er een paar dingen tegelijk: Gruize Gruis sprong op Aernouts rug, Hildebrandt en Bertram wilden ingrijpen en Aernout riep: ‘Ik heb ’t! Nu zijn we zo thuis!’

De middendeur knarste open tot een brede kier. Even ging er een zwak gejuich op onder de kinderen, maar dat duurde niet lang. Aan de andere kant van de deur was niet het absolute ‘niets’ dat geen mens ooit aanschouwt. Het was er leeg.

Een lege beurs is leeg. Maar dit was leger.

Het was raadselachtig. Een nachthemel is soms raadselachtig. Maar dit was raadselachtiger.

Het was niet adembenemend.

Een vuurwerk van 800 dukaten of heen en weer lopen over een slap koord hoog boven het marktplein is adembenemend. Maar achter de deur bevond zich alleen een gewone, slordig gemetselde muur. Van de drempel tot de bovenlijst potdicht.

‘Zal ik eens een andere deur proberen?’ begon Aernout. Hij schudde Gruizel van zich af en begon te morrelen aan het slot van de linkerdeur en toen, heel tevreden, aan dat van de rechterdeur.

‘Lukt,’ riep hij.

Kinderen juichten. Maar elke deuropening bleek dichtgemetseld.

Gruizel duwde Hildebrandt Brom opzij, schopte Aernout en voor iemand anders iets kon doen was hij door de middelste deur verdwenen. Maar hij kwam tegelijkertijd door de deur links weer binnen, gaf Aernout opnieuw een schop en verdween door de rechterdeur.

Voorgoed.

Iedereen zweeg perplex.

Aernout hinkte rond en wreef over zijn scheen.

‘Hij schopte!’ riep hij. ‘Waar is hij nou?’

6
Een gat in de lucht

‘Bierenbroodspot! Bertram!!’

‘Wat zeur je nou weer, Hildebrandt?’

‘Ik ben de oudste en wil niet langer dat jullie allemaal zo’n eind voor me uit rennen, want ik heb toevallig geen wandelkaart bij me en ik wil ook niet door die rooie uilen worden opgegeten, die boven mijn hoofd meevliegen.’

‘Da’s waar, jongens. Hildebrandt heeft gelijk. Bij mekaar blijven. Dit is een vreemd land. We hebben geen idee waar we terecht kunnen komen.’

‘En die beesten? Die uilen?’ Hildebrandt joeg ze weg.

‘Die beesten lijken me niet gevaarlijk.’

‘Een bloem heeft me anders al bijna gebeten!’

‘Goed! Bij mekaar blijven dus maar. Je kunt nooit weten.’

==

Ze waren het er allemaal wel over eens geweest: het baksteen achter de deur was echt. Al was het geen baksteen uit Hamelen. Dat wist kleine Ben Benjamin weer, die de zoon van een metselaar was. Aernout Koffij zei dat het toch raar was. Ze waren ergens door een veel hardere rots hier binnen terechtgekomen. Als Hildebrandt Brom niet ook geslapen had tenminste. Gewone baksteen of niet, die Dwerg Gruis was er toch maar mooi doorheen gestapt. Die had geen houweeltje nodig gehad.

Bertram zag Jesse voorzichtig voelen aan het metselwerk achter de rechterdeur waarop ‘midden’ stond.

‘Nergens zomaar aankomen,’ zei hij.

‘Bemoei je er niet mee. Ik wil hier ook weg,’ antwoordde Jesse.

Daar zat iets in. Maar het lukte niet. Ze schopten, duwden en de wand gaf op geen enkele plek mee.

‘Als ik uit drie deuren mocht kiezen – en ik heb kijk op deuren als poortwachter – dan zou ik altijd de echte middelste proberen en niet op de bordjes of zo letten,’ begon Aernout.

Hij wees en omdat hij Bertram aankeek, zag hij niet dat zijn hand en pols probleemloos in het baksteen verdwenen. Anderen merkten het wel maar waar ze vooral van schrokken was dat door het baksteen van de linkerdeur, waarop RECHTS stond, Aernouts wijzende hand naar binnen stak.

‘Koffij, hoe doe je dat?’ vroeg Hildebrandt.

Geschrokken trok Aernout zijn hand terug; de hand links verdween op hetzelfde moment.

‘Wacht hier even op mij,’ zei Bertram. Hij liep op de dichtgemetselde deuropening in het midden af en verdween. Niemand had tijd om iets te zeggen, want op precies hetzelfde moment kwam hij binnen door de linkerdeuropening. Hij keek triomfantelijk om zich heen. Lidwientje gaf hem een duw en stampvoette.

‘Doe dat nooit meer zonder iets te zeggen, Bertram Bierenbroodspot. Waar was je? Ik bedoel: wat is er aan de andere kant?’

‘Niks bijzonders,’ zei Bertram. ‘Het is daar hier.’

‘Hier?’

‘De andere kant is deze kant.’

Hektor en Barendje keken elkaar aan. Ze stapten tegelijk door de middendeur (LINKS). Jesse glipte achter ze aan. Niemand vond het eng want de jongens kwamen meteen door de deur links (RECHTS) weer binnen. Iedereen wilde het nu proberen. Ze wilden zelfs rondjes gaan lopen. Maar Bertram hield ze tegen.

‘We doen wat die dwerg deed,’ zei hij. ‘En dan moeten we nu dus verder door de rechterdeur.’ (MIDDEN)

‘Bertram, is dat wel veilig?’

Bertram wierp zich op als vrijwilliger, omdat eentje de eerste moest zijn.

Maar Lidwientje eiste dat er geloot werd. Tussen de grote mensen dan. Hildebrandt, Aernout, Lidwientje en Bertram zouden dus een strootje trekken uit de hand van Hektor Hondecoeter, die kennelijk van zulke spelletjes hield. Wie het kortste strootje trok, moest door de laatste deur, die de middelste beweerde te zijn.

Hildebrandt trok het eerst.

Een lange halm.

Hij slikte een hoera in en riep opgelucht: ‘Verdorie. Jammer! Een lange!’ Hij deed een stap terug om Aernout aan de beurt te laten, struikelde over diens voet en tuimelde achterover, dwars door het metselwerk...

Aernout Koffij vond het eerst zijn spraak terug.

‘Hhh... Hildebrandt?... Hildebrandt...! Ben je ergens?’

‘Waar zijn jullie nou?’ snauwde de stem van de klepperman. Even ging er een zucht van verlichting door de groep kinderen, maar toen staarden ze weer naar de rode bakstenen wand.

‘Aan welke kant van de Kei zitten we nou?!’ riep Aernout, oor tegen de muur.

‘Ik zou het niet weten, Koffij!’ klonk de stem van Hildebrandt. ‘Ik lig in een sappige wei. Zegt je dat wat?’

Om de Kei was het nergens sappig.

‘Bertram,’ fluisterde Lidwientje, ‘zie je dat? Aernouts oor!’

Bertram keek. Aernout stond, luisterend met zijn oor tegen de muur, te praten met Hildebrandt. Er was niets bijzonders aan hem, behalve dan dat het oor volmaakt in de muur verdween. Alsof het was ingemetseld.

‘Een los oor. Er zweeft een los oor in de lucht! Help!’ gilde Hildebrandt aan de andere kant. Je hoorde ook een vogel.

‘Kom maar terug!’ schreeuwde Aernout kalmerend. ‘We staan hier nog, hoor. Kom maar weer lekker naar binnen.’

‘Binnen? Ik zit heel ergens anders! In raar gras en ik zie niks om me heen waar ik uitgekomen kan zijn!’

‘Steek jij je héle hoofd eens door die muur, Aernout,’ zei Bertram.

Aernout keek hem verbluft aan.

Bertram snoof, duwde hem opzij en stak zelf zijn hoofd dwars door het baksteen. Het ging heel gemakkelijk. Hij verdween tot aan zijn schouders in de wand. Hij leek op een veroordeelde in een schandpaal.

‘Help! Een los hoofd in de lucht!’ gilde Hildebrandt nu weer.

‘Dat ben ik, ja!’ antwoordde Bertrams stem. ‘Allemachtig!’

Hij kwam terug en pakte de hand van Lidwientje.

‘Het is daar klaarlichte dag.’

‘Waar, meneer?’ vroeg kleine Ben Benjamin. Maar Bertram verdronk nu in de muur. Ook het voorste stuk van de wijde jurk van Lidwientje verdween. Ze hoorden allemaal een zachte plof, alsof iemand bijvoorbeeld vanaf een hooiwagen in een maaiveld sprong. Toen gaf Lidwientje een zacht gilletje want de handen van Bertram kwamen tastend door het baksteen en grepen haar bij haar middel. Iedereen zag dat Lidwientje ergens vanaf werd getild. En Bertram riep: ‘Ziezo. Komen jullie ook? Stap er maar doorheen. Denk er wel om dat je moet springen. Het is hier iets lager. Maar het gras is zacht!’

Jesse sprong als eerste. De kinderen verdwenen een voor een. Hektor, Barendje en Aernout wachtten het langst. Ze luisterden naar de opgewonden kreten.

‘Gaan jullie maar voor, jongens,’ zei Aernout bevend, ‘ik zal de hekkensluiter wel weer zijn. Of nee, weet je wat: ik wacht hier wel op jullie. Eentje moet hier toch op de boel passen...’

‘Welke boel, meneer Koffij?’

‘Dacht je dat iemand jou kwam halen morgen?’ zei Hektor Hondecoeter.

Aernout zuchtte en sprong met zijn handen voor zijn ogen. Het gras met die loerende bloemen beviel hem meteen niet. En in de verte graasden dieren met schubben. En er was iets voorbijgegaan aan de hemel, dat leek op een ronddraaiende en zigzaggende boekenkist maar opeens verdween die – rats – achter de bomen. Omdat de anderen het niet gezien hadden en een kleine bloem naar zijn teen hapte, vergat hij het.

Lidwientje zat op Bertrams schoot en riep: ‘Aernout Koffij! Kijk eens om je heen! Heb jij ooit zoiets gezien?!’

Aernout slikte.

Naast hem sprongen Barend en jongeheer Hondecoeter zo maar uit de hemel in het veld en misten hem maar net.

7
Tocht

Wat iedereen na verloop van tijd ongerust maakte, was niet het gedrag van bijvoorbeeld sommige struiken. Ook niet het geluid van een grote, blaffende bij die langs vloog. Lidwientje sloeg wel wild naar twee vogels die laag over haar hoofd doken, maar er gebeurde gelukkig niets. De beesten klapwiekten verschrikt weg en het enige dat veranderde, was dat ze elkaar in de lucht woorden toeschreeuwden.

‘Bertram!’ riep het ene dier – een schorre rozerode uil met hangoren – met een meisjesstem. ‘Ze pikken me! Hiiiiii!!! Help!!!’

‘Kom maar bij mij,’ suste de andere vogel. Hij had Bertrams stem. Het was een vrolijk gekleurde kruising tussen een ooievaar en een papegaai.

Nee, wat iedereen dwars zat, was het feit dat dit alles in de buurt van Hamelen moest liggen (tien minuten lopen, hooguit een kwartier, verder kon het niet zijn). En wat de zaak nog vreemder maakte: volgens Hildebrandt, die een fijn gevoel voor tijd zei te hebben, was het zeker twaalf uur later. De zon stond hoog. Bertram had onderweg al vaker zijn hand uitgestoken. Maar het enige wat hij voelde was de zomerbries. Zijn hand verdween nooit terug naar vroeger. Het was éénrichtingsverkeer geweest.

Toen ze een veld vol prevelende lelies gepasseerd waren, begon Klaartje Huyck voor de zoveelste maal droevig te huilen. Haar brilletje besloeg. Het dikke meisje naast haar keek verwijtend Bertram aan.

‘Klaartje is het kind van meester Huyck en ze wil naar bed,’ zei ze. ‘Maar wel thuis... En mijn moeder heeft nou alles af. Als het echt zo laat is, moet ik nodig de schone was rondbrengen.’

De kinderen begonnen door elkaar te praten. Bertram knikte grimmig. Hij riep de jongens terug die een bijzonder grote vlinder probeerden te vangen, die eerst donkerblauw was maar even op Hektors boeken was gaan zitten en nu wit wegfladderde met een bladzijde tekst op elke vleugel.

‘Er is nog niks ergs gebeurd,’ zei hij. ‘Het is gelukkig niet koud. Jullie lopen bijna allemaal op blote voeten, dat is wel vervelend, maar er is niets aan te doen. We wandelen tot we ’n boerderij vinden – of zo – en dan vragen we waar we zijn. En waar die beesten vandaan komen. Waar álles vandaan komt, bedoel ik. Blijf overal van af. Hildebrandt en Aernout en jij daar’ – hij keek naar Jesse – ‘jij bent nogal stevig. Jullie lopen achterin. Lidwientje en ik vormen de voorhoede. Ik doe het woord als we iemand tegenkomen. Meisje, pluk geen bloemen! Je ziet dat ze van je weg buigen. Heeft er nog iemand iets te vragen?’

‘Ik,’ zei Jesse.

‘Niemand van ons kent je, hè?’

‘O best wel, ze gaan gewoon niet met hem om,’ zei Jochempje Quota. ‘Waar niemand hem kent, loopt hij vaak te bedelen als Blinde Jesse. Maar er mankeert niks aan hem, hij kan dóen of ie blind is. Hij helpt me wel eens als ik kruiden ga zoeken voor papa. En dan is er niks mis met zijn ogen.’

‘Nou, wat wou je vragen?’ vroeg Bertram.

‘Ik ben mijn dooie vriend kwijt,’ zei Jesse. Hij voelde dat hij rood was geworden. En hij wist dat hij dan echt wel een beetje loenste.

‘Ik versta je geloof ik niet.’

‘Ik ben Lammert kwijt. Lammert Lamhandje. De zigeuner. We sliepen samen onder één brug. Maar Lamhandje is de pijp uit. En niemand durfde aan hem te komen, want hij had misschien de P.’

Iedereen wist wat ‘de P’ was. Dat had je met ratten. Aernout zei liever niet ‘de P’ maar ‘de ziekte’. En omdat hij dat ook akelig vond klinken zei hij meestal zacht ‘de Zzz.’ En als niemand hem dan begreep, zei hij hard ‘nou, de pest’.

‘Hij wou in een kuil buiten de poort. Daar wou ik vannacht voor zorgen en nou slingert Lamhandje ergens onbegraven rond...’ Jesse zweeg.

‘Meneer,’ riep een meisje dat Jasmijntje Gort heette. ‘Drómen we misschien eng?’

Niemand vond dat schattig, want het was precies wat iedereen dacht.

‘Als we dromen,’ zei Bertram, ‘is er helemáál niets aan de hand. Dan worden we strakjes wakker en...’

‘Ik denk het niet,’ zei Lidwientje zacht. ‘Want waarom dromen we allemaal hetzelfde?’

‘Misschien droom jij wel op je eentje,’ zei Bertram. ‘Maar over ons! Dan word je bedankt. Kom. De pas erin.’

Ze kwamen nu in een bos. Het was er een met vangarmbomen. Takken tikten op je schouder, alsof de bomen je iets wilden vragen. Een smalle rivier huppelde – diep opzij – over platte, bronzen keien. Hilletje wierp een bloem in het water, een vis zwom ermee weg en legde hem verderop op de oever terug.

Hektor kwam naast Bertram lopen met een opengeslagen atlas.

‘Dit klopt niet met de kaart, meneer Bierenbroodspot. We hadden hartstikke veel te doen voor school, dus ik had mijn boeken onder mijn kussen gelegd vannacht... Want ze zeggen dat je dan ’s ochtends alles uit je hoofd kent.’

Hektor Hondecoeter ging verlegen met een vinger over een register met namen. ‘Maar waar wij nou lopen is het helemaal niet “vannacht”.’ Hij staarde even naar de brandende zon. ‘En ik vind het hier ook niet erg “morgenvroeg”. Nee.’ Hij sloeg de atlas dicht. ‘Volgens mijn schoolatlas bestaat dit niet...’

‘Doorlaatbare bakstenen bestaan ook niet,’ bromde Bertram.

‘Er vliegt iets over ons heen, o het zigzagt nu... O jee, het valt,’ zei Aernout en wees tussen de kruinen.

‘Op je buik!’ riep Bertram. ‘Duiken! Vlug! Snel! Iedereen!’ Ze hoorden iets met grote kracht door het gebladerte gaan. Takken braken. Er klonken ook benauwde kreten.

‘Er zijn hier onbehoorlijk grote vogels,’ begon Hildebrandt benauwd.

‘Ik hoor nu ergens “au” roepen,’ zei Aernout.

Iets – of iemand – viel met een smak in het mos. Je hoorde kreunen. Je hoorde luid gezoem. En iemand anders riep: ‘Honing en brem!’ Het was of hij met iets zwiepte, het gebladerte om zich heen sloeg. Bertram legde een vinger op zijn mond. Maar hij zag Jesse door het gras kruipen en naar hem wenken. Het gezoem werd steeds opdringeriger. Iemand riep ‘Hou op met prikken!’ Bertram schoof nijdig achter de jongen aan. Maar vanaf de nieuwe plek waar Jesse lag kon je inderdaad iets zien.

Tussen de bomen hinkte een dikke man met een tak in zijn handen. Hij had een nauwsluitende oranje broek en een bladgroene jas. Op zijn hoofd droeg hij iets wat op een grote eikeldop leek en aan de voorkant wiebelden twee geknakte voelsprieten. Ook het kostuum was verfomfaaid. De vleugels op zijn rug waren heel dun en gazig en zonder twijfel echt. Maar ze hadden nu iets verfrommelds. En vóór de man zweefde op kniehoogte een vloerkleedje vol honingraten.

Steeds meer bijen doken uit de kruinen en zwermden om de dikkerd heen. Hij wierp de tak weg en maaide wild met zijn armen.

‘Ksst. Ga weg! Ik ga toch ook?’ riep hij boos.

Hij maakte mismoedig handgebaren, wees omhoog, omlaag, opzij en je zag dat het kleedje probeerde te luisteren; het fladderde onzeker en raakte regelmatig de grond, hing scheef als een gewonde vogel. De man gilde.

‘Je zeurt en je knoeit!’ Hij griste druipende raten uit het stof.

Het was duidelijk dat iets anders, wat hoog boven in boomkruinen gebeurde, de man kennelijk nog onrustiger maakte. De bijen staken hem en hij sloeg afwezig naar ze met handen die dropen van honing, sjorde aan het uitgeputte vliegende kleedje, maar bleef naar boven turen. Dikke stammen onttrokken hem even aan het gezicht.

‘Een slecht vliegend tapijt...!’ fluisterde Bertram. ‘Allemachtig. Een slecht vliegend tapijt!’

Hij kroop terug naar Lidwientje.

‘Luister. Jij blijft met de kinderen hier.’ Lidwientje keek hem kwaad aan maar hij deed of hij dat niet zag. ‘Aernout en Hildebrandt, en jij ook, joch. Ik waarschuw je. Ik ga de kat uit de boom te kijken. Jullie blijven wachten, plat op je buik. Als alles veilig is, roep ik jullie. Nee, jou niet, joch.’

‘Hij heet Jesse,’ zei Jochempje Quota.

‘Alleen Aernout en Hildebrandt! De rest – ook jij dus, jongen – luistert naar juffrouw Walg.’

Hij kwam overeind en rende gebukt door het hoge gras naar de groep bomen toe.

En knikte dat het veilig was.

En wenkte.

Hildebrandt drukte zachtjes mopperend zijn hoed steviger op zijn hoofd en trok Aernout mee. Bertram dook achter dicht struikgewas en keek er voorzichtig overheen. Hildebrandt en Aernout vielen hijgend naast hem.

‘Wat zie je?’ vroeg Hildebrandt en bedwong een opkomende nies. ‘Zeg het maar, ik beloof je dat ik nergens meer van opkijk.’

‘Die man doet iets bij een boom.’

‘O dat doe ik ook wel eens,’ zei Hildebrandt.

Bertram gaf hem een stomp en duwde Hildebrandts hoofd hardhandig omlaag. De man bij de boom keek om, zuigend aan een raat, en tuurde met bijziende oogjes. Toen doopte hij één vinger in de raat en tekende er een manshoge rechthoek van honing mee op de bast van de boom.

‘In naam van Likkepot,’ riep hij.

Hij klopte op de bast. Driemaal. En prevelde iets. En klopte weer.

‘Ik moet niezen,’ hijgde Hildebrandt wanhopig.

Bertram kneep Hildebrandts neus zo hard dicht dat de klepperman kreunde. Of de vreemdeling dat had gehoord zouden ze nooit weten. Want precies op dat moment klonk er weer luid gekraak en geritsel. Hoog in de kruin van een woudreus.

‘Voorzichtig! U kunt het wel, hutkoffer Dwijn,’ zei een stem tussen de takken, ‘zachtjesaan!... Zacht zei ik!!’

Het was iets zwaars wat daar omlaag viel; soms bleef het even tussen de takken hangen en dan zakte het weer verder. Er zat duidelijk iemand binnenin iets, iemand die dingen mompelde. Als hij geen kreten slaakte.

‘Hou moed, vlieg dan!’

De onderste takken begaven het.

Een grote koffer plofte in het mos.

‘Bij Bam,’ zei de stem.

Bertram begreep nu wat de plakkerige man bij de boom op de stam getekend had. Het was geen rechthoek, maar een deur. Want de man deed hem open en verdween. Maar nadat hij de deur met een klap achter zich had dichtgetrokken was er niets bijzonders meer te zien. Alleen de kleverige rechthoek. En een wolk bijen.

Uit de koffer klonken gesmoorde kreten. Iemand riep met beverige stem: ‘Ik herkende u wel, Elf Wortelgroen! Ge zijt betrapt op zoeterdaad! U zult mij niet ontgaan. Dat was honing van Hare Majesteit!’

De deksel klemde en Bertram en Hildebrandt schoten te hulp.

‘Correct!’

Een voornaam geklede heer ging zo goed mogelijk overeind zitten. Zijn pruik was schuin naar voren over zijn ogen gegleden. Hij tastte om zich heen. Bertram hielp hem.

‘Dank!’ hijgde de heer. ‘Wat is er toch met hutkoffer Dwijn? Zelden zag ik hem zo ongezeglijk. Maar er ontgaat mij weinig. Al zeg ik het zelf! Waar is de elf heen? Nu ja, ik zoek wel verder!’ Hij schoof de pruik terug, rechtte zijn rug en keek Bertram aan.

‘Ik vraag een flard van uw tijd!’ riep hij. ‘Ogterop Eén is de naam. Ambtenaar Eerste Klasse!’

Hij keek met grote ogen naar alle kinderen en Lidwientje die om de koffer heen kwamen staan.

‘Ik doe een gooi! Let op: ge zijt een zoon van Smirne de Bosnimf! Ik meende het al aan uw haar te zien! Het glanst en is sluik! Maar ge loopt nu niet naakt, dus was ik even misleid!’

‘Mijn naam is Bertram Bierenbroodspot,’ zei Bertram en schraapte zijn keel, ‘ik geloof dat we u moeten teleurstellen. Wij komen uit Hamelen...’ Hij keek scherp naar het gezicht van de ambtenaar, maar als de naam Hamelen al iets voor hem betekende, dan liet hij het niet merken. Hij nam alleen een snuif uit een mooie, grote snuifdoos en inhaleerde krachtig.

‘Elke dag leer ik iets!’ antwoordde hij. ‘Bij Bam, ik meende een scherp oog te hebben voor herkomst. Herken een dwerg op een mijl afstand. Reuzen van veel verder natuurlijk. Een elf zijt ge in elk geval niet. Of wel?’

Hij keek naar Hildebrandt.

‘Nee, elfen dragen nooit een groene broek.’ Hij ging rechtop staan. ‘Zag u hier iemand? Kort geleden. Niet lang.’

‘Iemand met een vloerkleedje? Net neergestort?’

‘Moment, dan hebben wij het over dezelfde persoon, ja.’

Bertram wees naar de bijen die krioelden over de boom.

‘Er was hier zo-even nog een deur,’ zei hij. ‘U zult het wel niet geloven.’

‘Wis en warat geloof ik dat,’ zei Ambtenaar Ogterop, ‘dan is de elf mij binnenbooms ontglipt. Ik had het kunnen weten.’

Hij boog ver uit de koffer en streek met een vinger over de plakkerige bast.

‘Een zoet lijntje.’ Hij zweeg want Lidwientje en de kinderen kwamen nu om zijn koffer heen staan.

‘U krijgt die boom niet open?’ vroeg Bertram.

‘O nee, van Binnenbomen moet men de prevel kennen.’

Hij klom uit de koffer en voelde aan het nachthemdje van een van de kinderen.

‘Bent u Snoeshanen?’

‘Nou, er is iets vreemds met ons gebeurd, meneer,’ zei Lidwientje.

‘O en met wie niet?’ klaagde de man. ‘Praat mij er niet van, wat een tocht, niet?’

‘Nou, het was wel een eindje lopen, ja,’ begon Hildebrandt.

De man keek hem niet-begrijpend aan.

‘“Tocht,”’ zei ik. ‘Tocht van Tover. Dat men hem weg voelt glijden. Een huiver.’

Hij wilde uit de koffer stappen maar zag de blikken.

‘Voelde u de Haper niet? Die voelt men toch meteen? Er moet ergens een gat gemaakt zijn. Ik bedoel... als een normale Vliegende Koffer dienst weigert. Net toen mijn koffer begon te klapdekselen, – dat is altijd een veeg teken – zag ik dat ook de vliegmat van Elf Wortelgroen begon te sidderen; die ribbelde en wilde ondersteboven gaan vliegen. Dat was voor mij een teken dat de elf de macht erover begon te verliezen. Het verbaast me dat hij zich het geboomte in kon prevelen. Maar ik heb zijn naam, de bijen zijn beëdigd. Het was Wortelgroen.’

‘Wat is het voor iemand, die meneer?’ Bertram voelde weer aan de boom.

‘Geen meneer. Ik zeg u toch, het is een elf.’

‘Kunt u ons vertellen waar wij hier zijn?’ vroeg Lidwientje. De ambtenaar liep verstrooid om de boom heen.

‘Wel. In een uitloper van het Bambos uiteraard... Bij Bam, dat zal Hare Majesteit niet waarderen, een geheime Binnenboom van Elfenkoning Pipijn, geplant – zonder toestemming – op haar buiten. Ik kan hem laten kappen door een kobold met akte maar morgen staat hij er weer.’

‘Maar bij Hamelen was nooit bos, meneer,’ zei Lidwientje.

‘Geen meneer, verzoek ik u! Ambtenaar! Ogterop Eén is de correcte naam. Rijksveiligheidsdienaar van Hare Majesteit. Waar zei u dat geen bos was?’

‘Mag ik u even iets vragen?’

‘U doet niets anders.’

‘Hebt u wel eens van drie deuren gehoord, waarop “midden”, “rechts” en “links” staat, van links naar rechts? Of omgekeerd?’

De ogen van Ambtenaar Ogterop Eén knipperden even.

‘Moment! Een driewegs twijfeldeur? Dat is een rijksveiligheidsgeheim! Waar hebt u die gezien?’

‘Wij hebben de rechtermiddendeur genomen, meneer,’ zei Lidwientje.

‘Noem mij “Ambtenaar”, ik bid U! De middendeur van een driedeurs warrewand? En u hebt hem geopend?’

‘Eh... nou nee, de deuropening was... leek dichtgemetseld, we zijn er eigenlijk dwars doorheen gestapt.’

‘Dwars! Vandaar die tocht! Die tocht die wij allen voelden! Wijdopen twijfeldeuren! De Klad kwam in het troffelwerk! Dan móest het wel vreselijk lekken! Wie weet wat er allemaal is gebeurd in Heg en Steg!’

‘Eh... Hoe bedoelt u dat precies?’

‘Wel, iedereen die ik passeerde onderweg had zoefproblemen. Bezempech. Tapijtmoeheid. U kent het wel... Hutkoffer Dwijn klapte driemaal dicht! Moment! Ik probeer even of mijn schulp het nog wel doet.’

Ambtenaar Ogterop bukte zich en viste een enorme schelp uit de koffer.

‘Een kinkhoorn,’ fluisterde Hektor. Niemand luisterde. Ogterop maakte een bezwerend gebaar, blies twee treurige tonen op het ding en prevelde getallen. Toen sprak hij in de hoorn.

‘Ambtenaar Ogterop Eén roept Hare Majesteit.’

‘Leuk, hè?’ zei Aernout, ‘als je zo’n ding aan je oor houdt hoor je de zee.’

‘De zee?’ zei Ambtenaar Ogterop Eén kortaf. ‘Welnee. Dat is een sprookje.’ Hij schudde even met de hoorn en klopte er mismoedig op.

‘Nee. De zwamverbinding komt inderdaad niet tot stand.’

Een heldere stem galmde door het bos: ‘Ambtenaar Ogterop Eén, bent u daar? Wij wachten al zo lang! Hoort U Ons?’

De ambtenaar sprong onmiddellijk in de houding.

‘Correct, Majesteit. Ik hoor u luid. Maar wáár u bent, is onduidelijk. Hoor ik Sloe? Ravijnen? Er was een Gat van belang in de Tover als u het mij vraagt.’

‘In de Tover? Ach, dát zal het zijn! De Koninklijke kalebas wilde vanmorgenvroeg niet in een koets veranderen. Wij wilden een eindje rijden met Onze dochter. Ook de witte muizen bleven witte muizen. Maar nu hinniken zij en rijden Wij reeds; Wij rijden inderdaad door het ravijn van Sloe. Over, Ambtenaar Eén.’

‘Rogier, Majesteit. Dit was een rijksveiligheidsgesprek. Over Majesteit.’

‘Rogier. En voorbij.’

Hektor Hondecoeter kwam met zijn atlas naar Ambtenaar Ogterop toe.

‘Zou u eens kunnen aanwijzen waar wij precies zijn?’ vroeg hij beleefd. Hij hield het boek open. ‘Kijk, hier is ook wel bos, maar ik vind geen ravijnen of zo...’

De ogen van Ogterop werden groot. Hij pakte het boek aan.

‘Vlekken van Dik!’ riep hij en liet zijn trillende vingers langs rivieren gaan. ‘Met aderen en alles! Alleen Trol Balijn heeft ze ooit gezien! Wat zal Hare Majesteit opkijken als Zij hoort dat ik ze vasthield! En zó láng!’

‘Wilt u zeggen dat deze boeken zeldzaam zijn?’ vroeg Bertram.

De rijksveiligheidsambtenaar deed even of hij duizelig werd en huiverde toen.

‘Ze waren allemaal verbrand in de Zwarte Nacht,’ zei hij. ‘Toen Schoppen stierf, weet u nog?’

‘Dit is een schoolatlas,’ antwoordde Hektor verward. ‘Hier, kijk: daar ligt Hamelen. Dit puntje, daar moeten we h...’

Ogterop Eén gaf een schorre schreeuw en hield het boek buiten het bereik van Hektors vinger.

‘Raak het niet aan!’ riep hij. ‘U maakt er een vallei van! En laat ik zelf oppassen dat ik niet spuug. Want elke spat wordt een bron!’ Hij opende het boek weer, mummelend met afgewend hoofd. Bertram kreeg sterk de indruk dat Ogterop probeerde niet over de bladzijden te ademen, maar hij besloot niet te vragen waarom.

‘Hebt u er iets aan?’ vroeg hij in plaats daarvan. ‘Kunt u hierop zien waar wij ons nu bevinden? Misschien dat de namen u allemaal wat onbekend in de oren klinken, maar er zal toch wel iéts in staan wat we allebei herkennen? De wereld is niet zó groot.’

‘Welke wereld? Er zijn er die wonen op een ezelsoor van de werkelijkheid,’ zei Ogterop. ‘Ik blijf er ver vandaan. Rijksveilig als ik ben. Maar ken ik dit? Het zijn vlakke vlekken van Dik en Trol. Balijn zou je er de Zangen van Ambam voor geven of een boek van Ogan, waarvoor Hilde de herderin je zó haar vlechten afsnijdt. Te denken dat ik nu iemand ken die ze heeft! En Tiemen de reus zal je rijk maken als je hem hierin laat kijken. Zullen wij een van hen een bezoek brengen...?’

‘Dat is erg aardig,’ zei Bertram haastig, ‘maar kunt u ons niet eerst zelf een beetje wegwijs maken?’

‘En wat bedoelt u met “welke wereld”?’ zei Lidwientje bezorgd. ‘U wilt toch niet beweren dat onze hele wereld u onbekend voorkomt?’

‘Wel, de mijne lijkt het niet te zijn!’ riep de ambtenaar. ‘Als ik alwijs was, wist ik meer. Maar dat ben ik niet! Ik ben Ambtenaar en ik kan niet toveren... Men moet meer sprankels hebben: ga naar een C-tovenaar. Die weet van wanten. En kent de hoewèllen. Men redt het niet met een akte B.’

‘Wat houdt akte B in?’

‘Gekleed toveren.’

‘Een C-tovenaar... Is er zo iemand in de buurt?’ zuchtte Bertram. ‘Ik wil niet klagen, maar ik reis met vijfentwintig kinderen...’

Ambtenaar Ogterop legde de kinkhoorn terug en haalde een groot opgerold tapijt tevoorschijn. Het was iedereen een raadsel hoe het in de koffer had kunnen passen. Hij rolde het uit.

‘Moment. Moment van pieker.’ Hij bekeek iedereen van top tot teen. Hij zuchtte en knikte.

‘Ik was vanochtend nog te gast bij Slik Wichelrok om redenen van rijksveiligheid.’

De kinderen begonnen allemaal door elkaar te praten.

‘Laat mij even,’ riep Bertram. ‘Kan het zijn dat het dezelfde mevrouw Wichelrok is die een zekere Gruizel Gruis in een kooi heeft gestopt?’

Ambtenaar Ogterops ogen vernauwden zich. ‘Bij Bam. Opeens hoef ik u weinig te vertellen... Weet ge soms ook nog waar Kukel is?’

‘De Griffioen? Die Gruizel Gruis losgelaten heeft?’

‘Ik meende dat u hier vreemd was. Maar u kent het Hoe en het Wat!’

‘Nou dat valt tegen,’ zei Bertram, ‘maar wij komen wel net bij die kooi van mevrouw Wichelrok vandaan.’

‘U weet waar haar gouden kooi is?’

‘Op dezelfde plek. Bij die deuren waar wij waren!’

‘Ik zal Slik op de hoogte stellen! Slik is haar kooi kwijt. Zij had er Gruizel boos in opgesloten. En kort geleden verdween hij. Met Gruizel erin. Gouden kooien zijn heel vluchtig. Een korte Haper is voldoende. Heks Wichelrok was boos over Griffioen Kukel en had Dwerg Gruis achter slot en grendel gepreveld! Zij vertelde mij dat zij net aan het brouwen was en met de rug naar de tuin stond... Waar de dwerg in de kooi zat. En hop, daar ging het vuur uit onder haar brouwketel, alle deuren begonnen te klapperen. Een krachtig lek! En de kooi was weg. Met Gruizel en al. Een zaak van Kwijt!’

‘Kwijt. Dat riep Gruizel ook, Bertram,’ fluisterde Lidwientje.

‘Het is ook de juiste term. Wanneer iedereen u vergeefs zoekt. Slik Wichelrok dacht dat zij zich had verwenst maar nu begrijp ik dat Tocht de oorzaak is geweest.’

‘Kunnen wij die mevrouw opzoeken?’

‘Noem haar vooral niet mevrouw... En zij heeft het nogal druk. Zij behandelt een prins die steeds in een kikker verandert! Stel u voor dat hij Hoofdprijs wint en dat dat niet op tijd verholpen is.’

‘De Hoofdprijs?’

‘Hare Hoogheid de Prinses toch? De dochter van Hare Majesteit. Om wie elke prins vecht.’

Iedereen probeerde begrijpend te knikken.

‘En men geneest een kikker door eieren te klutsen van een griffioen, zoals u weet, en een griffioen legt ze op geheime plekken, dus het kwam ongelegen dat Gruizel Kukel voortijdig liet ontsnappen!’

Ambtenaar Ogterop keek iedereen aan.

‘Wat bent u stil,’ zei hij.

Hildebrandt stapte naar voren. ‘Nou, laat ik u dan maar eens vertellen dat wij ook flink wat kwijt zijn. Nee, laat me, Bierenbroodspot, het is nu genoeg geweest. Ik ben de oudste en heb genoeg gehoord en ik wil eens wat duidelijkheid!’

De ambtenaar verschoof met zijn voeten wat franjes van het tapijt.

‘Het overvalt ons een beetje,’ antwoordde Bertram.

‘Ik kan met u naar Slik Wichelrok toegaan maar ik betwijfel of zij weet wat u zoekt.’

‘Wij zoeken Hamelen.’

‘Helpt u mij even. Kamerbreed moet uit de plooi... Hamel? Wie wonen er zoal?’

‘Mensen natuurlijk.’

‘Mmm.’ Ambtenaar Ogterop probeerde verstrooid te kijken. ‘Ik geef u een schrijven voor mijn broer mee. Ik houd het kort.’

Hij diepte papier, inkt en een ganzenveer op uit de koffer en begon aan een lange brief. Halverwege kreeg hij een ingeving. Misschien was hij wel wantrouwig, want hij telde van iedere blote voet zorgvuldig de tenen. Ook liet hij, toen hij zijn handtekening al had gezet en de inkt droogblies, zijn vrije hand nog kort wapperen voor de ogen van Jesse. De jongen werd vuurrood. De ambtenaar knikte tevreden, maakte een koker van de brief, bond er een lint om en gaf hem aan Bertram.

‘Hare Majesteit zal u willen leren kennen,’ zei hij, ‘en mijn broer Deux vooral. Mijn gevoel zegt mij dit.’

Hij maakte een uitnodigend gebaar. De kinderen gingen aarzelend op het tapijt zitten. Bertram en Lidwientje trokken aan Hildebrandt en Aernout duwde.

‘Het is een gehoorzaam Kleed, stel uw vragen correct en beleefd en het luistert direct.’

‘En er zijn daar vast mensen die ons verder kunnen helpen, hè?’ vroeg Lidwientje.

‘Mensen?’ zei Ambtenaar Ogterop. ‘Ik wil het wel opzoeken. Maar iedereen weet dat mensen niet bestaan.’

8
Kamerbreed

Het was even schrikken toen Vloerkleed Kamerbreed zomaar loodrecht omhoog ging; en nog wel zonder Ambtenaar Ogterop Eén, die een paar stappen achteruit had gedaan nadat hij alleen met zijn vingers had geknipt. De kinderen kropen in het midden op een kluitje bijeen. Alleen Hilletje Labberton ging plat op haar buik liggen en tuurde over de rand. Franje wapperde om haar neus.

‘Waarom gaat u niet mee, meneer?’ schreeuwde Bertram.

Het kleed steeg pijlsnel. De ambtenaar was een kleine figuur tussen de bomen geworden. Hij stond met één been in zijn hutkoffer en wat hij terugriep kon niemand meer verstaan.

‘Hij roept geloof ik weer dat hij niet “meneer” genoemd wil worden,’ zei Hilletje. Het kleed gleed nu weg over het bos en de Hamelaars verloren Ogterop Eén uit het oog. Maar even later steeg ook de koffer boven de bomen. De ambtenaar vloog met open klep.

Iemand kwam naast Hilletje liggen. Het was de jongen van Hondecoeter. Ze zag hem wel eens naar school gaan als ze de stoep schrobde. En ze had hem een keer een klap met de dweil gegeven, toen hij haar emmer had omgeschopt. Hij bladerde in zijn atlas.

‘Jij heet Hilletje, hè? Kun je de bladzijde aan die kant even plat houden, alles flappert zo.’

‘Wat moet je daar dan mee, Hondecoeter?’

‘O, je kent mij wel?’

‘Iedereen in Hamelen kent je pa.’

‘O, zo bedoel je... Kijk. Nou, we vliegen lekker hoog, misschien kan ik dus zien waar we ergens zijn, op een kaart...’

Die Barend Stip ging ook naast haar liggen. Nou lag ze tussen de twee grote jongens. En best wel klem. Daar had ze absoluut geen zin in. Ze wilde er net iets van zeggen, toen Jesse naar iets boven de bomen wees.

‘Daar komt een vent op een bezem! Snoeihard!’

Een voornaam geklede man, met een paarse mantel en een baret met een gitzwarte verenbos passeerde hutkoffer Dwijn. Hij deed het zo rakelings, dat de ambtenaar verschrikt uitweek. De hutkoffer zweefde laag over de kruinen, Ambtenaar Ogterop hield de deksel met één hand open en met de andere drukte hij zijn pruik stevig tegen zijn hoofd. De wind bolde onder zijn mantel en liet hem flapperen.

De man met de verenbos keek onvriendelijk naar het Vloerkleed en liet zijn bezem inhouden totdat hutkoffer Dwijn recht onder hem zweefde. De kinderen zagen dat hij met Ambtenaar Ogterop praatte. Ambtenaar Ogterop legde hem omstandig allerlei zaken uit.

‘Ze hebben het over ons. Die vent moet niks van ons hebben, zie je dat?’ zei Jesse.

‘Ik zie het,’ mompelde Bertram.

De man op de bezem had kennelijk genoeg gehoord. Ambtenaar Ogterop zat hem nog iets te vertellen toen de bezem al weer wegschoot.

Eigenaardig was dat de wind op zíjn mantel geen greep kreeg.

‘En er zit ook iemand bij hem achterop,’ zei Jesse. ‘Kijk dan, die bult onder de mantel... En zie je die krampachtige handjes met die witte knokkels?’

Bertram merkte dat de jongen weer gelijk had, de mantel werd bij de punten vast gehouden. Er kwam trouwens iets onderuit wat op een houweeltje leek.

Ambtenaar Ogterop kwam vlak naast het Vloerkleed vliegen.

‘Ik heb hem niet volgens de Manieren kunnen nawuiven, maar dit was, zoals menigeen zal hebben gezien, Prins Guurt van Grasp,’ riep hij. ‘Hij was verrast dat een uwer een boek met vlekken van Dik bezit. Hij wil het gaarne eens bekijken als u in Bambergen bent. Hij was niet mededeelzaam maar ik denk dat de Tocht zijn bezem ook parten heeft gespeeld, want hij komt laat voor de Boze Bui van vandaag. Nu ja, het zal hem niet kwalijk genomen worden en misschien zijn de andere prinsen zelfs zo hoffelijk om op hem te wachten. Ik zie u in Bambergen.’

Ambtenaar Ogterop Eén maakte het zich iets gemakkelijker en knipte met zijn vingers. De deksel klapte dicht. De hutkoffer zoefde pijlsnel weg en verdween in de nevels aan de horizon.

==

Na het boslandschap kwamen grazige heuvels, daarna bergen met daartussen blauwe meren; het wemelde van bootjes in de vorm van een zwaan.

‘Wij hebben zoiets niet in de buurt, meneer Bierenbroodspot,’ zei Hektor. Hij wilde gaan voorlezen uit zijn atlas.

‘Kijk eens wie daar beneden loopt,’ zei Lidwientje.

In een dal dribbelde een figuur met een puntmuts en een plunjezak met houwelen.

‘Die paarse vent heeft Gruizel daar afgezet.’

Gruizel Gruis keek omhoog. Lidwientje en sommige kinderen wuifden. De dwerg wuifde niet terug. Maar hij staarde ze na tot ze een nieuwe heuvel passeerden waarna hij volgens sommige kinderen ergens in de grond verdween.

‘Ik kan niks vinden op deze kaarten wat een beetje lijkt op wat we hier beneden zien...’ Hektor bladerde mismoedig.

Aernout boog zich over hem heen.

‘Jongeheer Hondecoeter. Ik heb een beetje een kaart getekend van alles waar we overheen zijn gevlogen... Hildebrandt had nog een boodschappenlijstje in de band van zijn hoed; van juffrouw Brechtje van de burgemeester dus... En Bertram had wat om mee te schrijven... mooi, hè?’

‘Ik wil dat briefje van Brechtje terug, Koffij!’ riep Hildebrandt van het midden van het kleed.

‘Nee, we gooien het heus niet weg, Hil,’ zei Aernout, ‘een goede landkaart is misschien heel belangrijk! Kijk, dat zwarte gekras is het bos; die rondjes met golfjes dat zijn dus die meertjes en dat grote ding dat op een spiegelei lijkt dat is het eilandje recht onder ons met die vulkaan.’

‘Het is in elk geval mooi weer, jongens!’ riep Lidwientje. ‘Dat is een lichtpuntje.’

Hilletje griezelde. Een insect landde op het gekrabbelde kaartje. Het was een merkwaardig grote, paarse horzel. Hektor Hondecoeter blies hem weg. Maar het beest kwam terug. En ze bliezen harder; Hektor van links en Hilletje van boven en Barend van rechts...

Misschien hadden ze dat niet moeten doen... Opeens waren er slagregens, overal zagen ze felle, witte bliksemschichten. Toen Bertram het kleed liet dalen raakten huizenhoge golven bijna de onderkant van het kleed. Ook waren er zwaveldampen die om hen heen omhoog walmden en hen verstikten. Veel kinderen hadden voor het eerst in hun leven last van luchtziekte. Iedereen lag plat op zijn buik, door en door nat, de handen geklemd om de rand van het kleed. De ijzige wind benam je de adem.

‘Tegen elkaar aan!’ brulde Bertram boven de storm uit, ‘dan blijven we misschien een béétje warm!’ Zijn haren striemden langs zijn ogen.

‘Mag ik even naar het randje kruipen,’ stotterde Hildebrandt, ‘opzij, opzij, ik geloof dat ik... mffff...’

Aan de hemel rolde en bolde iets. Het leek het meest op een verre kudde vee. Grijs, grauw, dreigend, in een ordeloze galop.

Saartje Zegen gilde en Klaartje Huyck verborg zich met Jochempje Quota achter dikke Siemke. Pas toen de wolken dichtbij waren, zagen ze honderdduizenden scherpe horens en gekromde ruggen; het dolle, doffe gebrul werd oorverdovend. Toch hoorde je ook trompetten en jachthoorns. Boven de onafzienbare kudde zweefden duurgeklede geklede jonge mannen, die op stokpaarden zaten. Prinsen. Want op stijve banieren aan de stelen stonden wapenspreuken. En het was duidelijk dat ze de runderen probeerden te sturen maar ternauwernood in bedwang hielden. De hoeven brachten de lucht in trilling.

Kamerbreed sidderde.

‘Wat doet u hier zonder de kleine windharp tussen luchtbuffels?’ bulderden vier stemmen tegelijk. ‘De lucht is hier vandaag voor prinsen. Wie bent u wel?’

Vier bezwete jongemannen met wapperende mantels zweefden naast Kamerbreed. Ze leken sprekend op elkaar en zaten samen op één enorm stokpaard.

‘Wij zijn hier vreemd! We gaan naar Bambergen. En wie bent u?’ brulde Bertram.

‘De prinsen Heems!’

De mannen keken naar de kinderen in hun nachthemdjes.

‘Witte wappers? Dit is luchtbuffeldag. Over een week is het pas witte wapperdag!’

Hun stemmen kwamen amper boven het hoefgetrappel uit. Ver weg werd een prins op de hoorns genomen; andere prinsen redden hem.

‘Dit zijn kinderen in nachthemdjes,’ schreeuwde Lidwientje. ‘Ze horen in bed te liggen. Maar wij zijn in nood en weten niet wat we moeten doen.’

De gebroeders Heems raakten bijna de macht kwijt over hun stokpaard. Elk van de vier floot op zijn vingers en alle jongemannen, ook die van ver weg, maakten nu opeens verrast rechtsomkeert en lieten de kudde alleen verder galopperen. Het werd meteen een rommeltje en er kwam – dat was duidelijk te horen – gedonder van.

‘Prinsenplicht!’ bulderde voorste broer Heems.

‘Moment voor Braverij!’ riep de tweede.

‘Vrouwen en Kleine Vrouwen in Nood!’ schreeuwden broer drie en vier.

Prinsen omsingelden het flapperend kleed, waarop alle kinderen hun nachthemdjes om hun enkels klemden.

9
Bladzij drie

Een jongeman met een prachtige, krachtige kin en een hoog, voornaam voorhoofd stapte wanhopig tussen kakelende kippen door.

‘Meester,’ riep hij. ‘Meester Teerling, waar bent u? Toe, snel! Onraad in het kristal!’

Hij keek paniekerig om een staldeur. Uit een vak waarin varkens zaten dook een zeer oud mannetje op. Hij had een lange, dunne baard en dikke, piekerige wenkbrauwen die hij venijnig samenkneep.

‘Ga weg!’ snauwde hij. ‘Zeug Teug zegt zijn gedicht!’

Hij blies stro van een punthoed.

‘Maar u móet meekomen! Vrouwen en kinderen in gevaar! Ik ben toch een prins!’ kreet de jongeman. ‘Denkt u toch aan mijn riddereed!’

‘Kijk je weer naar de wedkamp? Hou op met turen in mijn Oogbal. Ga brouwen, daar leer je van!’

‘Maar dit is een Ramp boven uw eigen Zee van Zier! Vrouwen en kinderen in Opperste Nood!’

‘Boven wáár, zei je?!’ De grijsaard klom over het grootste varken.

‘Boven Zier, ik zeg: boven Zier!’ herhaalde de jongeman. ‘Luchtbuffels! En Vrouwen en kinderen reddeloos op een kleed! Ik zag fladder! Als zij op de hoorns genomen w...’

‘Fladder? Opzij! Opzij, askegel! Vonkentrapper, Dommekracht! Waarschuw me voortaan op tijd!’

‘Hier! Hierheen, meester! Ik open de deur, wacht!’

‘Geef de bol! Bij Asmoth! Een Vliegende Lap in een kudde!’

‘En met vrouwen! Ik word gek van al die Weerloze Vrouwen! Red hen, meester!’

‘Mijn boek, waar is mijn boek?’

‘Uw boek? O, uw boek! De Zangen van Ambam, meester?’

‘Natuurlijk wil ik de Zangen van Ambam! Sintel, dweil, morgenster!’

‘Maar dat ligt bíj u! Bij varken Teug!’

‘Bij Teug? Pak het, vlug voordat haar biggen het vinden. Verlies er pagina drie niet uit! Anders hoeft het allemaal niet meer! Sneller! Sneller, knecht!’

De jongeman joeg knorrende biggen uiteen en ontfutselde enkele dieren een paar bladzijden.

‘Ziet u wat er gebeurt, Meester? Er zijn prinsen te hulp gesneld, maar zij redden het niet!!!!! Was dit bladzijde drie?’

‘Het is de helft! De Zang van Ozon helpt hen, maar hoe kan ik hem zingen als ik maar de helft heb?’

‘Dààr Die vrouw daar Zij is ten einde raad! Bij alle vijvers van Sneu, zij valt! Een man heeft haar vast bij haar rokken, maar hij houdt het niet. Kijk hoe wit zijn knokkels zijn!’

‘Laat me. Ik weet het eerste stuk niet meer.’

‘Twee andere mannen schieten te hulp. Ai! En hinderen hem! De rok! De rok scheurt!’

‘Stoor een trol niet als hij prevelt, sintel!’

‘De vrouw grijpt de polsen van de man. Dapper, dapper, maar zij heeft geen enkele kans!’

‘Bij Asmoth... en Doerak... ach hoe was de prevel ook alweer... Bij Smot en Zazel?... Het varken voedt haar biggen zo goed op, nu vreten ze de enige bladzij die ik nodig heb glad uit mijn boek!’

‘De vrouw valt! Zij tuimelt omlaag! Nee!!!! Prinsen op luchtbuffelpaarden vangen haar op. Goed gedaan en net op tijd! Zij laten haar op het kleed ploffen. Lomp! Zo leert men het niet op de prinsenschool!... Maar het was goed bedoeld... Zie de vrouw. Haar keeltje klopt! Och, kon ik maar bij hen zijn!’

‘Fazantentaal!’

‘Kunt u ze niet omlaaghalen?’

‘Uit een tovervaste storm? Drie manen ben je mijn leerling en nóg weet je niet dat...’

‘Ik ben maar een prins! Doe wat u kunt! Red ze van dit laffe lot!’

‘Ja ja, ik dóe al iets. Wat brengt er zoal naar beneden?... Ah! Déze prevel moet ik hebben!... Wacht.’

‘Ze zijn verdwenen, meester! Ik zie alleen nog storm! En een leeg, klapperend kleed!’

‘Dan is het gelukt! Klaar, sintel.’

‘U hebt hen naar de grond gehaald. En uit het blote hoofd!’

‘Balijn moest mij zien! Ja!’

‘Maar wáár naar de grond? Een domme vraag.’

‘Omlaag is omlaag. Zoek ze maar met het kristal.’

‘Meester?’

‘Zwijg. Ja, Teug, waar waren wij!?’

‘Wij zijn maar als de blaren in de wind,’ knorde het varken, ‘ritselend langs de zoom van oude wouden... En alles is...’

Het begon te wroeten. De trol hielp kribbig.

‘... onzeker.’

‘Onzeker.’

==

Bertram wist één ding zeker. Nog geen seconde geleden was alles om hen heen één grote nachtmerrie geweest: wind, regen, angst, gegil, gejammer, bliksem, hagel, storm... en nu was alles donker. Maar er voelde ook iets hard en kil en vochtig aan. En hij kon zijn armen niet bewegen.

En wat proefde hij? Aarde! Wel verdorie!

Hij... Mmmmf mmmmmf! Hij zat onder de grond! Driftig wrong hij zich in bochten en eindelijk voelde hij de grond om zijn voorhoofd wegkruimelen. Hij zag helder daglicht, en rekte zich... Gras.

Hij perste zich verder omhoog. Hij blies tegen halmen. Hij hapte erin. Totdat hij wat meer zicht had. Hij schudde nee, steeds heftiger. De aarde brokkelde tot onder zijn kin. Zijn mond viel open: hij stak uit de grond, midden in een veldje. Als een soort groente. En hij keek recht in het gezicht van Barendje Stip en kleine Klaartje Huyck. Er zat modder op haar brilletje.

‘Ah, daar bent u, meneer,’ zei Barendje. Siemke-van-de-wasvrouw schreeuwde vlak naast hem totdat ze zag dat Saartje Zegen pluisjes van een paardebloem wegblies. Iets verderop niesde Hilletje Labberton en spuugde een kluitje aarde uit. Achter zich hoorde hij Lidwientje roepen: ‘Bertram? Leef je nog?’

‘Missen we iemand?’ riep hij. ‘Roep jullie namen!’

Het was geen goed idee. Iedereen schreeuwde door elkaar.

Ze stonden in een bestruikt gebied. Er woei een aangenaam warme wind, ook laag over de grond, en de zon scheen prettig.

‘Om ons heen stortregent het wel meneer,’ zei kleine Ben, ‘aan alle kanten. Net of we overgeslagen worden.’

‘Ik zie wat je bedoelt.’

Ze luisterden zwijgend.

‘Wat moet het afschuwelijk zijn om een krop sla te wezen,’ zei Aernout, ‘of een aardbei. Ik pluk nooit meer onnadenkend een aardbei!’

‘Ik voel er zelf het meeste voor om flink te blijven woelen,’ zei Bertram, ‘misschien graaf ik me langzaam uit wanneer ik happen aarde neem en die ver van me af spuug. Hildebrandt, jij ook. Koffij, hap!’

‘U spuugt het in mijn gezicht meneer,’ zei Barendje Stip.

‘Ja,’ zei Klaartje Huyck. ‘Nou zit er nog meer op mijn brilletje en...’

‘Happen, Stip. Er kunnen beesten rondlopen.’ Niemand deed mee, Hektor Hondecoeter ongerust over zijn schoolboeken die ergens onder de grond moesten zitten en één kind riep iets over nachtvorst. Ze begonnen allemaal weer door elkaar te praten en niemand hoorde daardoor de vreemde stem vanuit het struikgewas, totdat die ‘Oehoe’!’ riep.

Er viel een perplexe stilte. Het was een jolige keelstem geweest en hij klonk vreemd genoeg vertrouwd.

‘Ik hoor jullie wel!’ riep de stem. ‘Wappers, hè? Blijf zitten waar je zit, ik verroer me ook niet.’

‘Hier, meneer! Hier in de grond!’

Geritsel. Iemand met rode appelwangetjes, waterige oogjes en onrustige voelsprieten kwam achter een hazelaar vandaan. Zijn broek was oranje, zijn jas bladgroen. Hij bleef opgewonden heen en weer lopen voor het veldje.

‘Honing en brem!’ riep hij. ‘Wat groeit daar? Eerst kletsten z’n kippen, toen zeurde Zeug Teug. En nu praat groente!’

Hij boog voorover tot zijn neus de hoofden bijna raakte en bekeek ze nieuwsgierig, stuk voor stuk. Hij blies een lok haar uit de ogen van Hilletje Labberton.

‘Heel knap,’ zei hij toen. ‘Ben je grut van Halfplant Moldouw? Dan raak je pas los als je vleugels moet krijgen.’

‘Help ons alstublieft, meneer Wortelgroen!’ smeekte Lidwientje. ‘Wij kunnen er zelf niet uit!’

‘O nee,’ riep de elf. ‘Mooi niet!’

‘Het is alleen maar een beetje hulp tot en met de oksel, wat we vragen,’ zei Hildebrandt Brom, ‘daarna komen we er verder zelf wel uit.’

De elf schudde beslist het hoofd. De voelsprieten wiegelden.

‘Wortelgroen bemoeit zich nergens mee,’ riep hij. ‘Niet met halfplanten! Ik ben maar bezoek. En ik dóé als bezoek.’

‘U kan met zo’n kleintje beginnen,’ zei Lidwientje en knikte in de richting van Klaartje Huyck, die nu óver haar brilletje tuurde.

‘Mooi niet, mooi niet! Handen thuis, voelsprieten gekruist! Je zult hier wel horen! En ik heb ook geen tijd.’

Hij wilde kennelijk wegzweven want zijn vleugels begonnen te trillen.

‘Probeer iemand die niet zo groot is,’ riep kleine Ben Benjamin, ‘...of mij!’

‘Waar gaat u heen?’ vroeg Bertram. ‘Komt u straks terug?’

De elf hield een grauwe zak op die aan zijn gordel hing.

‘Hier heb ik de Verdwijnkap van Pipijn,’ babbelde hij, ‘hij moet uitgekookt worden en een halve dag in het sap. Ik moet opschieten, anders wordt het morgen.’

Hij steeg een eindje van de grond, maar viel terug en krabbelde overeind.

‘Bah, ik heb last van knak. Geen zoete dag vandaag.’

‘Als u een van ons meeneemt zal ik u belonen,’ zei Bertram snel.

De elf keek om.

‘Heb je honing?’

‘Als u mij uitgraaft kan ik bij mijn beurs,’ zei Bertram.

‘Je beurs? O, nee,’ gromde de elf. ‘Als je honing had gehad, deed ik het misschien. Geld is me te zwaar. Je bent geen halfplant. En je bent me trouwens te sterk. Ik zie het aan je kin. Ik wil het wel over je hebben bij Trol Teerling, want ik ga nu naar hem toe. Ik ben wel nieuwsgierig. Ik zal zeggen dat je babbels tegen me had en dat je geen zin hebt om hier te staan. Dat zou ik zelf ook zo voelen.’

‘Neem haar dan mee,’ zei Bertram. Hij knikte naar Lidwientje. ‘Zij is niet sterk. Voor haar hoef je niet bang te zijn. Ze kan dan zelf ons verhaal vertellen.’

‘Vertel het mij maar even,’ zei de elf.

Bertram schudde zijn hoofd.

‘Het verhaal is te ingewikkeld om zomaar even aan iemand te vertellen die geen tijd heeft,’ zei hij.

‘Gebeuren er meer dan drie dingen in?’ bromde de elf.

‘Véél meer,’ knikte Bertram.

‘Laat het dan maar,’ antwoordde de ander. Hij hurkte naast Lidwientje en haalde aarde weg om haar schouders. Even later werkte ze zich juichend naar buiten.