Sherwood Anderson

Winesburg, Ohio

vertaald door Nele Ysebaert

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

De vertaling kwam mede tot stand dankzij een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

==

De vertaler bedankt Janneke van der Meulen, Annie Makkink, Ruth Price en Dessa Brasshear voor hun waardevolle adviezen.

==

Oorspronkelijke titel: Winesburg, Ohio, B. W. Huebsch, New York, 1919

==

© Copyright 2011 vertaling: NELE YSEBAERT en UITGEVERIJ G.A. VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever

==

ISBN 978 90 282 8055 7

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017

Dit boek is opgedragen aan de nagedachtenis van mijn moeder

==

EMMA SMITH ANDERSON

==

wier scherpzinnige commentaren op de wereld om haar heen

bij mij al jong de drang wekten verder te kijken

dan de buitenkant van het menselijk bestaan.

De verhalen en de personen

Het boek van het groteske

==

Handen – over Wing Biddlebaum

Propjes – over dokter Reefy

Moeder – over Elizabeth Willard

De filosoof – over dokter Parcival

Geen mens die ervan weet – over Louise Trunnion

Godsvrucht (delen I en II) – over Jesse Bentley

Overgave (deel III) – over Louise Bentley

Ontzetting (deel IV) – over David Hardy

Een man met ideeën – over Joe Welling

Avontuur – over Alice Hindman

Gerespecteerd – over Wash Williams

De denker – over Seth Richmond

Tandy – over Tandy Hard

Gods kracht – over de eerwaarde Curtis Hartman

De onderwijzeres – over Kate Swift

Eenzaamheid – over Enoch Robinson

Uit de droom – over Belle Carpenter

Zonderling – over Elmer Cowley

De ingeslikte leugen – over Ray Pearson

Drank – over Tom Foster

De dood – over dokter Reefy en Elizabeth Willard

Inzicht – over Helen White

Vertrek – over George Willard

Het boek van het groteske

De schrijver, een oude man met een witte snor, had wat moeite om zijn bed in te komen. De ramen van het huis waarin hij woonde zaten hoog, en hij wilde de bomen zien wanneer hij ’s ochtends wakker werd. Er was een timmerman gekomen om het bed zo te maken dat het even hoog als het raam zou worden.

De zaak had heel wat voeten in de aarde gehad. De timmerman, die in de Burgeroorlog had gediend, was de kamer van de schrijver binnengelopen, gaan zitten en van wal gestoken over een podiumconstructie ter verhoging van het bed. De schrijver had nog wat sigaren liggen en de timmerman rookte.

Eerst hadden de twee een poosje over het te verhogen bed gesproken en daarna over andere dingen. De soldaat was over de oorlog begonnen. Of eigenlijk was hij door de schrijver op dat onderwerp gebracht. Hij had nog in Andersonville gevangengezeten en had een broer verloren. De broer was de hongerdood gestorven, en wanneer de timmerman daarover kwam te spreken begon hij steevast te huilen. Net als de oude schrijver had hij een witte snor, en als hij huilde pruilden zijn lippen en wipte de snor op en neer. De grienende oude man met de sigaar in zijn mond zag er potsierlijk uit. De ideeën van de schrijver over de verhoging van zijn bed kwamen niet meer aan bod en later pakte de timmerman het naar eigen inzichten aan, met als gevolg dat de schrijver, die de zestig gepasseerd was, wanneer hij ’s avonds naar bed ging een stoel nodig had om erin te komen.

In bed draaide de schrijver zich op zijn zij en bleef heel stil liggen. Hij werd nu al jaren bezocht door vermoedens omtrent zijn hart. Hij was een zware roker en zijn hartslag was onregelmatig. Het idee had bij hem post gevat dat hij op een dag onverwachts zou sterven en als hij naar bed ging moest hij daar altijd aan denken. Niet dat het hem verontrustte. Het effect was heel merkwaardig en valt niet zo gemakkelijk uit leggen. De gedachte aan zijn dood maakte dat er daar in bed meer leven in hem zat dan op ieder ander moment van de dag. Hij lag heel stil en zijn oude lichaam was niet veel meer waard, maar iets in hem was helemaal jong. Hij leek wel een zwangere vrouw, alleen droeg hij geen baby in zich maar een jongeling. Nee, het was geen jongeling, het was een vrouw, een jonge vrouw die een maliënkolder aanhad, als een ridder. U merkt wel dat het onzinnig is te willen uitleggen wat zich in de oude schrijver ophield wanneer hij zo in zijn verhoogde bed naar zijn haperende hart lag te luisteren. Waar het eigenlijk om gaat is waar de schrijver, of het jeugdige wezen in de schrijver, aan dacht.

Zoals alle mensen ter wereld had de oude schrijver zich in zijn lange leven tal van ideeën in het hoofd gehaald. Hij was vroeger nogal een knappe vent en heel wat vrouwen waren verliefd op hem geweest. En natuurlijk had hij ook mensen gekend, veel mensen, en hij had ze gekend op een eigenaardig persoonlijke manier, heel anders dan de manier waarop u en ik mensen kennen. Dat dacht de schrijver zelf althans, en die gedachte beviel hem wel. Waarom zouden we met een oude man over zijn gedachten twisten?

In bed had de schrijver een droom die geen droom was. Terwijl hij al wat slaperig werd maar nog wel bij kennis was, begonnen voor zijn ogen gestalten te verschijnen. Het was hem te moede alsof het jeugdige, niet te beschrijven wezen in zijn binnenste een lange stoet figuren aan zijn geestesoog liet voorbijtrekken.

Waar het hier namelijk op aan komt, is het soort figuren dat aan de schrijver voorbijtrok. Ze waren allemaal grotesk. Alle mannen en vrouwen die de schrijver ooit had gekend, waren grotesk geworden.

De groteske figuren waren niet allemaal even vreselijk. Sommigen waren grappig, anderen bijna mooi, en er was één figuur – een vrouw die helemaal vervormd was – bij wie het groteske hem pijn deed. Toen zij voorbijtrok bracht de man een geluid voort als van een jankend hondje. Was u op dat moment de kamer binnengekomen, dan had u wellicht gedacht dat de oude man een nare droom had, of last van indigestie.

Een uur lang trok de stoet groteske figuren aan de man voorbij en toen klom hij, hoeveel moeite hem dat ook kostte, zijn bed uit en begon te schrijven. Een van de figuren had zo’n diepe indruk op hem gemaakt dat hij die wilde beschrijven.

De schrijver zat een uur lang aan zijn bureau te werken. Uiteindelijk werd het een heel boek, en dat noemde hij ‘Het boek van het groteske’. Het is nooit uitgegeven, maar ik heb het ooit eens onder ogen gehad en het heeft een onuitwisbare indruk op me gemaakt. De hoofdgedachte was heel vreemd en is me altijd bijgebleven. Doordat ik die heb onthouden, heb ik heel wat mensen en dingen kunnen begrijpen die ik daarvoor nooit begrepen had. De gedachte was complex, maar simpel uiteengezet kwam die ongeveer hierop neer:

In den beginne, toen de wereld nog jong was, waren er heel wat denkbeelden, maar zoiets als een waarheid bestond niet. De mensheid had de waarheden zelf geschapen, en iedere waarheid was een samengesteld geheel van een groot aantal vage denkbeelden. Overal ter wereld waren waarheden te vinden en ze waren allemaal o zo mooi.

De man had honderden waarheden in zijn boek genoteerd. Ik zal niet proberen ze allemaal voor u op te sommen. Er was de waarheid van de maagdelijkheid en die van de passie, de waarheid van de rijkdom en die van de armoede, die van de zuinigheid en die van de spilzucht, die van de voorzichtigheid en die van de overgave. Er waren vele honderden waarheden en allemaal waren ze o zo mooi.

En toen kwamen de mensen. Ieder die verscheen bemachtigde een waarheid en sommigen die tamelijk sterk waren bemachtigden er wel een stuk of tien.

De waarheden maakten de mensen grotesk. De man had er een hele theorie over. Zijn gedachte was dat zodra een van de mensen zich een van de waarheden toeëigende, het zijn waarheid noemde en ernaar probeerde te leven, deze mens grotesk werd en de waarheid een leugen.

U kunt wel nagaan dat de oude man, die zijn leven lang had geschreven en boordevol woorden zat, honderden bladzijden vol pende over deze kwestie. Hij raakte er zo door gegrepen, dat hij gevaar liep zelf grotesk te worden. Maar dat gebeurde niet, en ik veronderstel om dezelfde reden dat hij het boek nooit heeft gepubliceerd. Dat jeugdige iets in hem redde de oude man.

Nog even over de timmerman die het bed van de schrijver verhoogde: hem heb ik alleen maar ter sprake gebracht omdat hij, zoals veel zogeheten gewone mensen, van alle groteske figuren in dat boek degene bleek die nog het dichtst in de buurt kwam van wat je kunt begrijpen en in je hart kunt sluiten.

Handen

Op de behoorlijk vervallen veranda van een klein houten huis aan de rand van een steilte net buiten het dorp Winesburg in de staat Ohio, beende een dik oud mannetje nerveus op en neer. Aan het andere uiteinde van een lange akker, die was ingezaaid voor klaver maar enkel een rijke oogst aan koolzaad had voortgebracht, lag de grote weg waarover een kar vol bessenplukkers terugkeerde van het land. De plukkers, jongelui van beiderlei kunne, lachten en joelden uitbundig. Een jongen in een blauw overhemd sprong van de kar en probeerde een meisje mee te trekken, dat schelle kreten van protest slaakte. De voeten van de jongen deden een stofwolk opstuiven die langs de dalende zon dreef. Over de lange akker klonk iel een meisjesstemmetje. ‘Hé daar, Wing Biddlebaum, haal eens een kam door je haar, het hangt voor je ogen,’ richtte de stem zich gebiedend tot de kale man, wiens nerveuze kleine handen over het blote bleke voorhoofd streken alsof ze een verwarde haardos fatsoeneerden.

Wing Biddlebaum, altijd even angstig en geplaagd door een spookachtige schare twijfels, voelde zich in het dorp waar hij al twintig jaar woonde op geen enkele manier bij de gemeenschap horen. Van alle mensen in Winesburg was maar één hem nader gekomen. Met George Willard, de zoon van Tom Willard die het New Willard Hotel bezat, had hij iets ontwikkeld wat op vriendschap leek. George Willard was de verslaggever van de Winesburg Eagle, en ’s avonds wandelde hij weleens de grote weg af naar Biddlebaums huis. En terwijl de oude Wing daar zo liep te ijsberen over zijn veranda, nerveus doende met zijn handen, hoopte hij dat George Willard die avond bij hem langs zou komen. Toen de kar met bessenplukkers was verdwenen, stak hij het veld over, tussen het hoog opgeschoten koolzaad door, klom op een houten hek en tuurde gespannen de weg naar het dorp af. Zo stond hij een poosje handenwringend naar links en naar rechts te turen, totdat hij, door angst overmand, terug rende naar huis en weer over zijn veranda ging ijsberen.

In George Willards bijzijn verloor Wing Biddlebaum, die het dorp al twintig jaar voor een raadsel stelde, iets van zijn schroom en trad zijn schimmige, in een zee van twijfels ondergedompelde persoonlijkheid naar voren om de wereld in ogenschouw te nemen. Met de jonge verslaggever aan zijn zijde waagde hij zich bij daglicht in Main Street of ijsbeerde hij druk pratend over zijn gammele veranda. De anders zo zachte, trillende stem werd schel en luid. De gebogen gestalte rechtte zich. Met een soort siddering, als een vis die door de hengelaar wordt teruggeworpen in de beek, begon de zwijgzame Biddlebaum te praten, probeerde hij de gedachten te verwoorden die zich tijdens lange jaren van stilzwijgen bij hem hadden opgehoopt.

Wing Biddlebaum praatte veel met zijn handen. De slanke, expressieve vingers, die aldoor in beweging waren en zich aldoor in zijn zakken of achter zijn rug probeerden te verstoppen, kwamen tevoorschijn en werden tot zuigerstangen van zijn uitdrukkingsmotor.

Het verhaal van Wing Biddlebaum is een verhaal over handen. Aan de rusteloze activiteit van die handen, als het geklapwiek van een gekooide vogel, dankte hij zijn roepnaam. Een of andere dichterlijke ziel had hem bedacht. De handen verontrustten hun bezitter. Hij hield ze het liefst verborgen, en keek met verbazing naar de rustige, uitdrukkingsloze handen van andere mensen die naast hem op het veld werkten of een slaperig span paarden over de landwegen menden.

Wanneer hij tegen George Willard praatte, balde Wing Biddlebaum zijn vuisten en sloeg ermee op tafel, of tegen de muren van zijn huis. Dan voelde hij zich rustiger worden. Maakten ze een wandeling door de velden en kreeg hij zin om te praten, dan keek hij uit naar een boomstronk of naar de bovenste lat van een hek en terwijl zijn handen erop los beukten sprak hij met hernieuwd gemak.

Het verhaal van de handen van George Biddlebaum is een boek op zich waard. Met een invoelende pen geschreven, zou het bij naamloze mensen allerlei wonderlijke, mooie kwaliteiten aanspreken. Dat is meer iets voor een dichter. In Winesburg waren de handen alleen maar opgevallen door hun bedrijvigheid. Wing Biddlebaum had er wel dertig emmers aardbeien per dag mee geplukt. Ze werden zijn speciale kenmerk en de bron van zijn roem. En verder maakten ze deze toch al groteske, ongrijpbare persoon nog grotesker. Winesburg was trots op de handen van Wing Biddlebaum zoals het trots was op het nieuwe bakstenen huis van de bankier White en op Tony Tip, de voshengst van Wesley Moyer, die bij de Herfstdraverij in Cleveland de drieëneenhalve kilometer draf had gewonnen.

Wat George Willard betreft, die had al dikwijls naar Wings handen willen vragen. Soms had hij zijn nieuwsgierigheid maar amper kunnen bedwingen. Hij voelde dat er een reden moest zijn voor die vreemde bedrijvigheid en die neiging zich te verstoppen, en alleen zijn groeiende achting voor Wing Biddlebaum had hem ervan weerhouden de vragen die vaak door hem heen gingen eruit te gooien.

Eenmaal had hij op het punt gestaan erover te beginnen. Op een zomermiddag hadden ze samen een wandeling door de velden gemaakt, en waren ze onderweg op een met gras begroeide berm gaan zitten. De hele middag had Wing Biddlebaum als in vervoering gesproken. Bij een hek was hij blijven staan om als een reuzenspecht op de bovenste lat te hameren en luidkeels zijn afkeuring uit te spreken over George Willards neiging zich teveel door de mensen om zich heen te laten beïnvloeden. ‘Jij helpt jezelf naar de bliksem,’ riep hij. ‘Jij bent iemand die zich wil afzonderen om te dromen, maar je bent bang voor dromen. Jij wilt net zo zijn als de anderen in dit dorp. Je hoort ze praten en je probeert ze na te bootsen.’

Op de berm gezeten had hij nogmaals geprobeerd duidelijk te maken wat hij bedoelde. Zijn toon was zacht en weemoedig geworden, en met een tevreden zucht was hij aan een lang, wijdlopig betoog begonnen, sprekend als in een droom verzonken.

Uit die droom schiep Wing Biddlebaum voor George Willard een tafereel. In het tafereel leefden de mensen weer in een soort arcadische tijd. Door een groen, weids landschap kwamen welgeschapen jongelingen naderbij, sommigen te voet, anderen te paard. De jongelingen schaarden zich in groten getale rond de voeten van een oude man die in een klein tuintje onder een boom zat en met hen sprak.

Wing Biddlebaum raakte nu helemaal in vervoering. Deze ene keer vergat hij zijn handen. Langzaam slopen ze naar voren en rustten even op de schouders van George Willard. In de stem die sprak lag een nieuwe klank, iets stoutmoedigs. ‘Probeer te vergeten wat je allemaal hebt geleerd,’ zei de oude man. ‘Je moet gaan dromen. Voortaan moet je de oren sluiten voor het kabaal van alle stemmen.’

Hij onderbrak zijn toespraak en keek George Willard lang en ernstig aan. Zijn ogen straalden. Nogmaals gingen de handen omhoog om de jongen aan te halen en toen opeens kwam een ontstelde uitdrukking op zijn gezicht.

Met een stuipachtige beweging van zijn lichaam sprong Biddlebaum overeind en hij stak zijn handen diep in zijn broekzakken. Tranen kwamen in zijn ogen. ‘Ik moet naar huis. Ik kan niet langer praten,’ zei hij zenuwachtig.

Zonder nog om te kijken was de oude man de heuvel afgelopen en een weiland overgestoken, en had George Willard verbluft en geschrokken op de berm achtergelaten. De jongen kwam huiverend van schrik overeind en nam de weg terug naar het dorp. Ik zal niet naar zijn handen vragen, dacht hij, diep geraakt door de ontsteltenis die hij in de blik van de man had gezien. Er is iets mis, maar ik wil niet weten wat, dacht hij. Het heeft iets met zijn handen te maken dat hij zo bang is voor mij, en voor iedereen.

En George Willard had gelijk. Laten we hier kort ingaan op de geschiedenis van de handen. Deze schets zal misschien de dichter prikkelen die ooit de het wonderlijke verhaal erachter zal vertellen, over de kracht waarvan de handen alleen maar wapperende vaandels waren.

In zijn jonge jaren was Wing Biddlebaum onderwijzer geweest in een dorp in de staat Pennsylvania. Destijds had hij niet bekend gestaan als Wing Biddlebaum, maar naar de minder welluidende naam Adolph Myers geluisterd. Als Adolph Myers was hij zeer geliefd geweest bij de jongens van zijn school.

Adolph Myers was ervoor geboren om de jeugd te onderrichten. Hij was een van die schaarse, slecht begrepen mannen die met zo’n zachte hand regeren dat het voor een sympathieke zwakte kan doorgaan. Hun gevoelens voor de jongens die onder hun hoede staan zijn te vergelijken met de liefde die het verfijnder soort vrouw voor een man voelt.

Maar dat is nog grof geschetst. Hiervoor is de dichter nodig. Met de jongens van zijn school had Adolph Myers avondwandelingen gemaakt, of tot aan de schemering op de stoep van de school gezeten, in een soort droomwereld verzonken. Zijn handen waren dan weer hier, dan weer daar, strelend over schouders, woelend door verwarde lokken. Terwijl hij sprak werd zijn stem zacht en melodieus. Ook daarin lag een liefkozing. De stem en de handen, de streling van de schouders en de aai over de bol, hoorden eigenlijk bij de inspanning van de schoolmeester om een droom in de jonge harten te planten. Door de tederheid van zijn handen drukte hij zich uit. Hij was zo’n man bij wie de levenskracht uitwaaiert en zich niet samenbalt. Onder de streling van zijn handen weken twijfel en ongeloof uit de jongensharten en begonnen ook zij te dromen.

En toen de tragedie. Een achterlijke jongen van school werd verliefd op de jonge meester. ’s Avonds in bed fantaseerde hij onzegbare dingen en ’s ochtends ging hij zijn dromen overal als feiten rondvertellen. Vreemde, akelige aanklachten kwamen over zijn slap hangende lippen. Een huivering trok door het dorp in Pennsylvania. Heimelijke, schimmige twijfels die over Adolph Myers werden gekoesterd zetten zich opeens om in overtuigingen.

De tragedie bleef niet lang uit. Bevende jongens werden uit bed gesleurd en ondervraagd. ‘Hij sloeg zijn armen om me heen,’ zei er een. ‘Hij zat altijd met zijn vingers in mijn haar,’ zei een ander.

Op een middag verscheen een man uit het dorp, Henry Bradford die een café hield, bij de schooldeur. Hij riep Adolph Myers naar buiten en begon hem op het schoolplein met zijn vuisten te bewerken. Terwijl zijn harde knokkels neerkwamen op het geschrokken gezicht van de schoolmeester, werd zijn toorn steeds verschrikkelijker. De kinderen renden alle kanten uit als opgeschrikte insecten, gillend van angst. ‘Ik zal je leren om met je tengels aan mijn zoon te zitten, zwijn,’ brulde de caféhouder, die het slaan moe werd en de meester nu het plein rond schopte.

Die nacht werd Adolph Myers uit het dorp in Pennsylvania verjaagd. Een stuk of twaalf mannen kwamen met lantaarns in de hand aan de deur van het huis waar hij in zijn eentje woonde en bevalen hem zich aan te kleden en naar buiten te komen. Het regende en een van hen had een touw bij zich. Ze waren van plan geweest de schoolmeester te verhangen, maar iets in zijn verschijning, zo klein, zo bleek zo en deerniswekkend, raakte hun hart en ze lieten hem gaan. Toen hij het donker in rende kregen ze spijt van hun zwakte en renden ze hem vloekend na, takken en modderkluiten smijtend naar de gedaante die gillend al sneller en sneller het donker in verdween.

Twintig jaar lang had Adolph Myers alleen gewoond in Winesburg. Hij was pas veertig maar zag eruit als vijfenzestig. De naam Biddlebaum had hij van een krat dat hij bij een goederenstation had zien staan toen hij zich door een plaats in oostelijk Ohio haastte. Hij had een tante in Winesburg, een oude vrouw met rotte tanden die kippen fokte, en bij haar woonde hij in totdat zij kwam te overlijden. Na de belevenis in Pennsylvania was hij een jaar lang ziek geweest, en sinds zijn herstel werkte hij als dagloner op het land, schuchter in zijn optreden en altijd bezig zijn handen te verbergen. Hoewel hij niet begreep wat er was voorgevallen, besefte hij wel dat het door zijn handen moest komen. De vaders van die jongens hadden alsmaar over handen gesproken. ‘Handen thuis,’ had de razende caféhouder op het schoolplein gebruld.

Op de veranda van zijn huis bij de steilte bleef Wing Biddlebaum op en neer lopen totdat de zon onder was en de weg aan het andere eind van de akker in grauwe schaduwen verzonken. Hij ging naar binnen, sneed brood af en besmeerde het met honing. Toen het gedender van de avondtrein die de goederenwagons met de bessenoogst van die dag afvoerde was weggestorven, en de stilte van de zomeravond zich had hersteld, ging hij weer over de veranda lopen. In het donker zag hij de handen niet en kwamen ze tot rust. Hoewel hij nog steeds hunkerde naar de nabijheid van de jongen die voor hem het medium was waarin hij zijn mensenliefde tot uitdrukking bracht, ging de hunkering nu weer op in zijn gebruikelijke eenzame afwachting. Hij ontstak een lamp en waste het weinige servies af dat bij zijn eenvoudige maaltijd was bevuild, klapte een veldbed uit bij de hordeur naar de veranda en wilde zich gaan uitkleden voor de nacht. Op de schoon geboende vloer lagen wat kruimels wittebrood; hij zette de lamp op een lage kruk en raapte de kruimels op, die hij een voor een met een ongelofelijke snelheid naar zijn mond bracht. In de volle lichtplek onder de tafel leek de knielende gestalte wel een priester die in zijn kerk met een rituele handeling bezig is. De nerveuze, expressieve vingers die het licht in en uit flitst, hadden zo kunnen worden aangezien voor de vingers van een vrome die haastig tientje na tientje van zijn rozenkrans bidt.

Propjes

Hij was een oude man met een reusachtige neus, reusachtige handen en een witte baard. Lang voor de tijd waarin we met hem kennismaken, was hij dokter en reed hij met een afgeleefd wit paard van huis naar huis door de straten van Winesburg. Later trouwde hij een meisje met geld. Bij de dood van haar vader was haar een groot, goed lopend boerenbedrijf nagelaten. Het meisje was stil, lang en donker, en veel mensen vonden haar erg mooi. Iedereen in Winesburg vroeg zich af waarom ze met de dokter was getrouwd. Binnen een jaar na het huwelijk overleed ze.

De knokkels van de dokter waren uitzonderlijk groot. Wanneer hij zijn handen tot een vuist maakte, leken het wel blankhouten kogels als walnoten zo groot, bijeengehouden door stalen stangetjes. Hij rookte een maïskolfpijp en sinds de dood van zijn vrouw zat hij de hele dag in zijn lege spreekkamer bij een raam bedekt met spinrag. Hij deed het raam nooit open. Op een warme dag in augustus had hij het eens geprobeerd, maar gemerkt dat er geen beweging in zat, en nadien was hij het helemaal vergeten.

Winesburg was de oude man vergeten, maar in dokter Reefy lagen de kiemen van iets heel bijzonders verscholen. In zijn bedompte spreekkamer in het huizenblok van Heffner, boven Paris Manufacturen, zat hij in zijn eentje onafgebroken te werken aan iets wat hij opbouwde en daarna zelf weer afbrak. Kleine piramiden van waarheid richtte hij op, en vervolgens haalde hij ze neer, om dan weer nieuwe waarheidspiramides te kunnen oprichten.

Dokter Reefy was een lange man die al tien jaar in hetzelfde pak liep. De mouwen rafelden en de knieën en de ellebogen vertoonden gaatjes. In zijn spreekkamer droeg hij er een linnen stofjas overheen met enorme zakken, waarin hij voortdurend stukjes papier stopte. Na enkele weken werden de papiertjes tot harde ronde propjes, en wanneer de zakken vol waren kieperde hij ze op de grond leeg. Al tien jaar lang had hij maar één enkele vriend, een andere man op leeftijd die John Spaniard heette en een boomkwekerij bezat. Soms haalde hij in een speelse bui een handvol propjes uit zijn zak en wierp ze naar de kweker. ‘Daar, om je van de wijs te brengen, sentimentele ouwe leuteraar,’ riep hij er schuddebuikend van het lachen bij.

De geschiedenis van dokter Reefy en zijn verkering met het lange donkere meisje dat zijn vrouw werd en hem haar geld naliet, is heel merkwaardig. Ze is kostelijk, zoals de misvormde appeltjes die in de boomgaarden van Winesburg groeien. In de herfst wandel je door de boomgaarden, en de grond onder je voeten is hard van de vorst. De appels zijn door de plukkers van de bomen gehaald. Ze zijn in tonnen geladen en verscheept naar de steden, waar ze in appartementen gevuld met boeken, tijdschriften, meubels en mensen zullen worden gegeten. Aan de bomen hangen alleen nog wat knoestige appels die de plukkers hebben afgekeurd. Ze zien eruit als de knokkels van dokter Reefy. Maar als je er een hapje van neemt smaken ze kostelijk. Alle zoetheid heeft zich verzameld in een bol stukje aan de zijkant. Je rent van boom naar boom over de bevroren grond om de knoestige, misvormde appels te plukken en je zakken ermee te vullen. Een enkeling weet maar hoe zoet die misvormde appeltjes smaken.

Het meisje en dokter Reefy begonnen hun verkering op een zomermiddag. Hij was toen vijfenveertig en had al de gewoonte zijn zakken met de stukjes papier te vullen die in harde propjes veranderden en dan werden weggegooid. Dit gebruik had zich gevormd terwijl hij in zijn rijtuigje, gezeten achter de afgeleefde schimmel, langzaam over landwegen reed. Op de papiertjes stonden gedachten, eindjes van gedachten, beginnetjes van gedachten geschreven.

De gedachten waren stuk voor stuk in de geest van dokter Reefy ontstaan. Uit flink wat van deze gedachten stelde hij een waarheid samen die voor hem reusachtige afmetingen aannam. De waarheid verduisterde de wereld. Ze werd verschrikkelijk en dan verdween ze weer langzaam en begonnen weer de kleine gedachten.

Het lange, donkere meisje kwam naar dokter Reefy omdat ze in verwachting was en zich geen raad wist. Zij verkeerde in deze toestand door een reeks van eveneens merkwaardige gebeurtenissen.

Met de dood van haar vader en moeder en de haar toegevallen vruchtbare hectaren had zich een horde gretige aanbidders gemeld. Twee jaar lang had ze bijna avond aan avond een aanbidder ontvangen. Op twee na waren ze allemaal van hetzelfde laken een pak. Ze beleden hun hartstocht, en wanneer ze haar aankeken lag in hun stem en hun blik een gespannen begerigheid. De twee die anders waren, hadden heel weinig met elkaar gemeen. De ene, een tengere jongeman met bleke handen, de zoon van een juwelier in Winesburg, had het steeds over maagdelijkheid. Wanneer hij bij haar was, raakte hij daar niet over uitgepraat. De andere, een zwartharige jongen met zeiloren, zei helemaal niets maar wist haar altijd mee te krijgen naar een donker hoekje, waar hij haar begon te kussen.

Een tijdje dacht het lange donkere meisje dat ze met de juwelierszoon zou trouwen. Urenlang zat ze in stilte naar hem te luisteren, en toen begon haar iets te beklemmen. Ze begon te vermoeden dat achter al dat gepraat over maagdelijkheid een lust schuilging die de lust van alle anderen overtrof. Soms kreeg ze wanneer hij sprak het gevoel dat hij haar lichaam vasthield. Dan verbeeldde ze zich dat hij het langzaam om en om liet draaien in zijn bleke handen om haar te bekijken. ’s Nachts droomde ze dat hij in haar lichaam had gebeten en het bloed van zijn kin drupte. Dat droomde ze drie keer, en toen raakte ze in verwachting van degene die helemaal niets zei, maar in zijn extase daadwerkelijk in haar schouder beet, zodat de afdruk van zijn tanden nog dagenlang te zien was.

Toen het lange donkere meisje dokter Reefy leerde kennen, had ze het gevoel nooit meer van zijn zijde te willen wijken. Ze kwam op een morgen zijn spreekkamer binnen, en zonder dat ze iets had gezegd scheen hij al te weten wat er aan de hand was.

In de spreekkamer van de dokter zat een vrouw, de vrouw van de boekhandelaar. Zoals alle ouderwetse dorpsartsen trok dokter Reefy ook tanden, en de wachtende vrouw hield kreunend een zakdoek tegen haar mond gedrukt. Haar man was meegekomen; toen de kies eruit kwam gilden ze allebei en het bloed spetterde op haar witte jurk. Het lange donkere meisje schonk er geen aandacht aan. Toen het echtpaar was vertrokken, glimlachte de dokter. ‘Ik neem u mee voor een ritje,’ zei hij.

Een aantal weken lang waren het lange donkere meisje en de dokter bijna dagelijks samen. De toestand die haar bij hem had gebracht eindigde in een miskraam, maar het meisje was als iemand die heeft ontdekt hoe zoet knoestige appeltjes smaken, ze kon haar aandacht niet meer op de gave ronde vruchten richten die in de stad worden gegeten. In de herfst die volgde op hun kennismaking trouwde ze met dokter Reefy en het voorjaar daarop overleed ze. Tijdens de winter las hij haar het hele allegaartje aan gedachten voor dat hij op de papiertjes had gekrabbeld. Nadat hij ze had voorgelezen lachte hij, en stopte ze weg in zijn zakken, waar het ronde harde propjes werden.

Moeder

Elizabeth Willard, de moeder van George Willard, was lang en broodmager en haar gezicht droeg de sporen van pokken. Hoewel ze pas vijfenveertig was, had een of andere vage kwaal alle vuur in haar verschijning gedoofd. Lusteloos liep ze rond door het rommelige oude hotel, starend naar het verschoten behang en de sleetse tapijten, en wanneer ze dat kon opbrengen als kamermeisje in de weer met bedden bevuild door de slaap van buikige handelsreizigers. Haar echtgenoot, Tom Willard, een slanke, elegante man met brede schouders, een snelle, soldateske tred en een zwarte snor waarvan de punten in een scherpe hoek omhoog waren gericht, probeerde de vrouw uit zijn gedachten te bannen. De lange, spookachtige gedaante die zich traag door de gangen bewoog, vatte hij op als een verwijt aan zijn adres. Als hij aan haar dacht, maakte hij zich kwaad en vloekte hij. Het hotel was niet rendabel en verkeerde aldoor op de rand van het faillissement, en hij wilde dat hij ervan af was. Het oude huis en de vrouw die daarin met hem leefde, zag hij als een aflopende zaak. Het hotel waaraan hij zo hoopvol was begonnen, was nu nog maar een schim van wat een hotel hoort te zijn. Wanneer hij tiptop gekleed door de straten van Winesburg beende, draaide hij zich soms ineens met een ruk om, als vreesde hij dat de schimmen van hotel en vrouw hem zelfs op straat nog zouden achtervolgen. ‘Godsamme! Wat een rotleven!’ sputterde hij voor zich uit.

Tom Willard had een voorliefde voor de dorpspolitiek en was al jaren de leider van de democraten in een uitgesproken republikeinse gemeenschap. Ooit, zo hield hij zich voor, zal ik het politieke tij wel meekrijgen, en dan zullen de jaren van vruchteloze inzet zwaar meewegen bij de toegekende beloningen. Hij droomde ervan in het Huis van Afgevaardigden te belanden, of zelfs gouverneur te worden. Op een keer, toen bij een partijoverleg een jong lid was opgestaan om over zijn trouwe inzet te pochen, was Tom Willard witheet geworden. ‘Hou je mond jij,’ had hij geschreeuwd, terwijl hij een woeste blik om zich heen wierp. ‘Wat weet jij van inzet? Hoe oud ben jij? Moet je zien wat ik hier allemaal heb gedaan! Ik was hier in Winesburg al democraat toen dat nog een misdaad was. In die tijd zaten ze ons letterlijk met geweren achterna.’

Tussen Elizabeth en haar enige zoon George bestond een diepe, onuitgesproken verbondenheid die berustte op een al lang geleden vervlogen meisjesdroom. In de nabijheid van de zoon was zij bedeesd en terughoudend, maar soms, wanneer hij in verband met zijn werkzaamheden als verslaggever door het dorp rondrende, ging ze naar zijn kamer, sloot de deur en knielde neer bij een klein bureau voor het raam, dat vroeger dienst had gedaan als keukentafel. In die kamer bij dat bureau, voerde zij een ceremonie uit die half een smeekbede, half een eis was, gericht aan de hemel. Zij wilde in de jongensachtige figuur met heel haar hart iets bijna vergetens zien herleven dat vroeger in haarzelf had gehuisd. Daar ging het gebed over. ‘Ook al zal ik sterven, ik moet jou op een of andere manier voor een mislukking behoeden,’ riep ze, zo vastberaden dat ze over haar hele lichaam trilde. Met een vlammende blik balde ze haar vuisten. ‘Als ik dood ben en zie dat hij net zo’n kleurloze, onbetekenende figuur wordt als ikzelf ben, dan kom ik terug,’ verklaarde ze. ‘Ik vraag nu aan God om me dat voorrecht te schenken. Ik eis het. Ik zal ervoor betalen. God mag me met zijn vuisten slaan. Ik incasseer iedere slag die me ten deel valt als deze zoon van mij maar de kans krijgt iets voor ons beiden tot uiting te brengen.’ Ze zweeg en keek onzeker de kamer rond. ‘Maar laat hem evenmin gewiekst en succesvol worden,’ liet ze er vaag op volgen.

Ogenschijnlijk was de omgang tussen George Willard en zijn moeder een louter formele, inhoudsloze aangelegenheid. Als ze ziek was en in haar kamer bij het raam zat, kwam hij haar ’s avonds weleens een bezoekje brengen. Dan zaten ze bij het raam dat over het dak van een houten gebouwtje uitzag op Main Street. Draaiden ze hun hoofd opzij dan zagen ze via een ander raam over een pad uit dat achter de winkels van Main Street langs liep en uitkwam bij de achterdeur van de bakkerszaak van Abner Groff. Wanneer ze zo bij elkaar zaten, kregen ze weleens een dorpstafereel voorgeschoteld. Dan verscheen Abner Groff met een stok of een lege melkfles in de hand bij de achterdeur van zijn bakkerij. Al geruime tijd heerste er een vete tussen de bakker en een grijze kat die toebehoorde aan Sylvester West, de drogist. De jongen en zijn moeder zagen de kat bij de bakkerij naar binnen sluipen en vrijwel meteen weer opduiken, gevolgd door de bakker die vloekend met zijn armen in het rond maaide. De bakker had kleine rode ogen en zijn zwarte haren en baard zaten vol meel. Soms was hij zo kwaad dat hij, terwijl de kat al verdwenen was, met stukken hout, glasscherven, en zelfs met zijn bakkersgerei in het rond bleef smijten. Op een keer brak hij een ruit aan de achterkant van ijzerhandel Sinning. De kat kroop weg achter vaten gevuld met papierresten en kapotte flessen waarboven dichte wolken vliegen zwermden. Een andere keer, toen Elizabeth Willard alleen was en een langdurige, vergeefse uitbarsting van de bakker had gadegeslagen, had ze haar gezicht in haar lange bleke handen verborgen en gehuild. Nadien had ze niet meer het pad af gekeken, en geprobeerd de strijd tussen de baardige kerel en de kat te vergeten. Het leek een herhaling van haar eigen leven, akelig levensecht.

Als George ’s avonds bij zijn moeder op de kamer zat, voelden beiden zich door de stilte opgelaten. De duisternis viel in en de avondtrein reed het station binnen. Beneden op straat klosten voeten af en aan over een plankentrottoir. Na het vertrek van de avondtrein viel een zware stilte rond het station. Hooguit liep daar de expediteur Skinner Leason nog met zijn kar over het perron. Vanaf Main Street klonk een lachende mannenstem. De deur van het expeditieagentschap sloeg dicht. George Willard kwam overeind, liep de kamer door en tastte naar de deurklink. Soms botste hij tegen een stoel die dan over de vloer schraapte. Bij het raam zat de zieke vrouw, roerloos, lusteloos. Haar lange, krijtwitte handen die van de armleuningen neerhingen waren zichtbaar. ‘Je zou buiten moeten zijn met de andere jongens. Je zit te veel binnen,’ zei ze, in een poging de gêne rond zijn vertrek weg te nemen. ‘Ik dacht een eindje te gaan wandelen,’ antwoordde George Willard, die zich onhandig en bedremmeld voelde.

Op een avond in juli, toen de gasten op doortocht die in het New Willard Hotel een tijdelijk onderdak zochten schaarser waren geworden en de gangen, waar alleen laag gedraaide petroleumlampen brandden, in halfduister waren gedompeld, beleefde Elizabeth Willard een avontuur. Ze lag al wat dagen ziek te bed en haar zoon was niet op bezoek geweest. Ze maakte zich ongerust. De zwakke levensvonk die nog in haar lichaam aanwezig was werd door de ongerustheid tot een vlam aangewakkerd en ze klom haar bed uit, kleedde zich aan en haastte zich door de gang naar de kamer van haar zoon, bevend van overdreven angsten. Al lopend zocht ze steun met haar hand, ze sloop langs de behangen wanden van de gang en ademde moeizaam. De lucht floot tussen haar tanden. Terwijl ze zich voorthaastte, bedacht ze hoe dom ze was. Hij heeft het druk met jongenszaken, hield ze zich voor. Misschien gaat hij tegenwoordig wel ’s avonds met meisjes uit wandelen.

Elizabeth Willard was altijd bang door gasten te worden gezien in het hotel dat vroeger van haar vader was geweest en bij het provinciale kadaster nog steeds op haar naam stond. De klandizie liep gestaag terug door de verlopen aanblik die het hotel bood en zij beschouwde ook zichzelf als verlopen. Haar kamer was in een hoekje achteraf, en als ze zich tot werken in staat voelde ging ze uit vrije wil bedden opmaken, omdat ze de voorkeur gaf aan werk dat gedaan kon worden wanneer de gasten erop uit waren om handel met de winkeliers van Winesburg te drijven.

Bij de deur van haar zoon knielde de moeder neer en luisterde of er binnen een geluid klonk. Toen ze de jongen hoorde rondlopen en op gedempte toon hoorde spreken, kwam een glimlach om haar lippen. George Willard had de gewoonte in zichzelf te praten en voor zijn moeder was het altijd een speciaal genoegen hem dat te horen doen. Deze gewoonte van hem versterkte naar haar idee hun geheime verbintenis. Hierover had ze zichzelf al talloze malen toegefluisterd. Hij tast in het rond, is op zoek naar zichzelf, dacht ze. Hij is niet zo’n saaie domkop, een en al praatjes en gewiekstheid. Er zit iets in hem verstopt wat wil ontluiken. Het is precies datgene wat ik in mezelf heb laten verkommeren.

In het donker op de gang bij de deur kwam de zieke vrouw overeind en liep weer terug naar haar eigen kamer. Ze was bang dat de deur zou opengaan en de jongen haar zou zien. Toen ze een veilige afstand had bereikt en bijna een andere gang in zou gaan, zocht ze steun met haar handen en wachtte even tot de rillingen en de slapte die haar overvielen waren weggetrokken. De jongen in zijn kamer had haar gelukkig gemaakt. Tijdens de lange eenzame uren in bed waren de kleine angsten die haar hadden bekropen reusachtig geworden. Nu waren ze allemaal verdwenen. ‘Als ik weer op mijn kamer ben zal ik slapen,’ prevelde ze dankbaar.

Maar Elizabeth Willard zou niet naar haar bed terugkeren om te slapen. Terwijl ze in het donker stond te rillen, ging de deur van haar zoons kamer open en stapte Tom Willard, de vader van de jongen, naar buiten. In het licht dat door de deur naar buiten viel, bleef hij met zijn hand op de deurklink staan praten. Wat hij zei maakte de vrouw woedend.

Tom Willard was een eerzuchtige vader. Hij had zichzelf altijd als een geslaagd man beschouwd, hoewel geen van zijn ondernemingen op een succes was uitgedraaid. Maar zodra hij buiten het blikveld van het New Willard Hotel was en niet bang hoefde te zijn dat hij zijn vrouw tegenkwam, werd zijn tred parmantig en begon hij zichzelf te zien als een van de centrale figuren van het dorp. Hij wilde dat zijn zoon zou slagen in het leven. Hij was het die hem een aanstelling bij de Winesburg Eagle had bezorgd. Op dit moment gaf hij met een zekere ernst zijn advies over een te volgen gedragslijn. ‘Hoor eens, George, je moet wakker worden,’ zei hij beslist. ‘Will Henderson heeft me hier nu al drie keer over aangesproken. Hij zegt dat je uren achter elkaar als een bakvis zit te dromen en niets hoort van wat anderen je zeggen. Wat heb je toch?’ Tom Willard lachte goedmoedig. ‘Nou ja, je zult er vast wel overheen groeien,’ zei hij. ‘Dat heb ik Will gezegd. Je bent niet dom en je bent ook geen meid. Je bent de zoon van Tom Willard en je wordt nog wel wakker. Ik maak me geen zorgen. Wat je me daarnet vertelde is verhelderend. Als jij door je werk bij de krant op de gedachte bent gekomen dat je schrijver wilt worden, vind ik dat best. Maar ook daar moet je dan wel voor bij je positieven zijn, denk je niet?’