Sinclair Lewis

Babbitt

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2014 vertaling: PAUL BRUIJN en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8065 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017

Voor Edith Wharton

Hoofdstuk 1

I

==

De torens van Zenith reikten boven de ochtendmist uit, grimmige torens van staal, beton en kalksteen, robuust als kliffen en sierlijk als zilveren staven. Het waren citadellen noch kerken, maar franke en fraaie kantoorgebouwen.

De mist had mededogen met de aangevreten constructies uit vroeger tijd: het postkantoor met de verweerde dakspanen op zijn mansardedak, de rode bakstenen minaretten van reusachtige oude gebouwen, fabrieken met smerige en beroete ramen, modderkleurige houten logementen. Het wemelde in de stad van zulke groteske bouwwerken, maar de strakke torens begonnen die uit het zakencentrum te verdringen, en verderop, op de heuvels, stonden gloednieuwe huizen, waar – zo leek het – vreugde en rust heersten.

Over een betonnen brug gleed geluidloos een limousine met een lange gestroomlijnde motorkap. De inzittenden in avondkleding kwamen terug van een nachtlange repetitie van een Little Theater-toneelstuk, een artistiek avontuur rijkelijk besprenkeld met champagne. Onder de brug maakte een spoorweg een bocht, een netwerk van groene en karmozijnrode lichten. De sneltrein uit New York denderde voorbij en twintig strepen staal lichtten glanzend op.

In een van de wolkenkrabbers sloten de lijnen van Associated Press. Na een nacht praten met Parijs en Peking schoven de telegrafisten vermoeid hun celluloid oogklep omhoog. Overal in het gebouw liepen schoonmaaksters gapend rond, hun oude schoenen klepperden op de vloer. De ochtendmist trok op. Mannen met lunchtrommels dromden klossend naar de immens grote nieuwe fabrieken, met hun wanden van glas en holle baksteen, blinkende loodsen waar vijfduizend mannen onder één dak werkten en aan de lopende band de eerlijke waar produceerden die tot aan de Eufraat en in Zuid-Afrika verkocht zou worden. De fluiten bliezen een welkomstlied zo vrolijk als een zonsopgang in april; het lied van de arbeid in een stad die gebouwd leek voor reuzen.

II

==

Er school niets reusachtigs in het uiterlijk van de man die wakker werd op de slaapveranda van een huis in Hollands koloniale stijl in Floral Heights, een woonwijk van Zenith.

Zijn naam was George F. Babbitt. Nu, in april 1920, was hij zesenveertig jaar en zelf maakte hij eigenlijk niets, geen boter, schoenen of poëzie, maar hij kon goed een huis verkopen aan mensen die dat eigenlijk niet konden betalen.

Hij had een groot, roze hoofd, met dun en vlassig bruin haar. Als hij sliep had zijn gezicht iets baby-achtigs, ondanks de rimpels en de rode brildeukjes in de zijkanten van zijn neus. Hij was niet dik maar zeer weldoorvoed; zijn wangen waren net kussentjes, en de zachte hand die hulpeloos op de kakikleurige deken lag was enigszins pafferig. Hij zag er welgesteld, typisch getrouwd en onromantisch uit; de hele slaapveranda zag er trouwens onromantisch uit, met uitzicht op een stevige iep, twee flinke grasveldjes, een betonnen oprit en een garage van ijzeren golfplaten. Toch droomde Babbitt weer over het elfenmeisje, en die droom was romantischer dan rode pagodes aan een zilverkleurige zee.

Al jaren kwam het elfenmeisje bij hem langs. Waar anderen alleen maar Georgie Babbitt zagen, zag zij een jonge held. Ze wachtte op hem, in het donker achter geheimzinnige bosjes. Toen hij eindelijk kon wegglippen uit het drukke huis, snelde hij naar haar toe. Zijn vrouw, zijn luidruchtige vrienden wilden graag mee, maar hij ontsnapte, het meisje rende naast hem mee en op een donkere heuvel kropen ze tegen elkaar aan. Ze was zo slank, zo blank, zo vurig! Ze riep dat hij vrolijk en moedig was en dat ze op hem zou wachten en dat ze dan zouden wegvaren...

Geratel en gerammel van de melkwagen.

Babbitt kreunde, draaide zich om en probeerde uit alle macht de droom weer op te pakken. Nu zag hij alleen nog maar haar gezicht, aan de overkant van een nevelig meer. De stoker sloeg met de kelderdeur. In de tuin van de buren blafte een hond. Toen Babbitt weer wegzonk in de weldadig warme schemer, kwam de krantenjongen fluitend langs en bonkte de opgerolde Advocate tegen de voordeur. Nu werd Babbitt wakker, met kramp in zijn maag van de schrik. Terwijl hij ontspande, klonk het vertrouwde en snerpend irritante geratel van het aanslingeren van een Ford: tsjak-uh-uh, tsjak-uh-uh, tsjak-uh-uh. Babbitt, zelf een verwoed autorijder, zwengelde met de onzichtbare automobilist mee, wachtte samen met hem gespannen tot de motor begon te ronken, wond zich samen met hem op wanneer het ronken ophield en het hels makende, eindeloze tsjak-uh-uh weer begon – een duidelijk, saai geluid, een rillend koude-ochtendgeluid, een gekmakend en onontkoombaar geluid. Pas toen het steeds hoger klinkende geronk van de motor hem meldde dat de Ford begon te rijden, ebde de benauwende spanning weg. Hij keek nog even naar zijn lievelingsboom, de twijgen van de iep tegen de goudglanzende hemel en verlangde naar de slaap als een verslaafde naar zijn drug. De man die als jongetje heel gretig in het leven had gestaan, was niet meer nieuwsgierig naar alle mogelijke en onwaarschijnlijke avonturen die de nieuwe dag zou kunnen brengen.

Hij ontvluchtte de werkelijkheid tot de wekker om tien voor half acht afliep.

III

==

Het was een eersteklas kwaliteitswekker, waarvoor nationaal werd geadverteerd, voorzien van de modernste snufjes, zoals een klokkenspel, repeterend alarm en oplichtende wijzerplaat. Babbitt was er trots op dat hij werd gewekt door zo’n luxe apparaat. Maatschappelijk gezien gaf dat bijna net zoveel status als de aanschaf van dure radiaalbanden.

Chagrijnig moest hij nu toegeven dat er niet meer aan te ontkomen viel, maar hij bleef liggen: mokkend over het gesloof in de makelaardij, over zijn gezin en over het feit dat hij daarover lag te mokken. De vorige avond had hij tot middernacht zitten pokeren bij Vergil Gunch en na zo’n festijn was hij de dag erop altijd chagrijnig voor het ontbijt. Dat zou aan dat geweldige zelfgebrouwen droogleggingsbier kunnen liggen en aan de sigaren waar hij door dat bier trek in had gekregen; het zou aan de irritatie kunnen liggen waarmee hij vanuit die prettige, stoere mannenwereld was teruggekeerd naar het veel benauwender terrein van echtgenotes en stenografes, en van adviezen om niet zo veel te roken.

Vanuit de slaapkamer naast de slaapveranda klonk het afschuwelijk opgewekte ‘Tijd om op te staan, Georgie-boy’, en dat irritante geluid, dat kordate en krassende geluid van een kam die haren uit een stugge borstel kamde.

Kreunend haalde hij zijn in een verschoten blauwe pyjamabroek gestoken dikke benen onder de kakikleurige deken vandaan. Terwijl hij een hand door zijn verwarde haar haalde, ging hij op de rand van zijn stretcher zitten terwijl zijn voeten automatisch in zijn pantoffels schoven. Spijtig keek hij naar zijn deken die altijd een sfeer van vrijheid en heldenmoed ademde. Hij had hem gekocht voor een kampeertripje dat nooit was doorgegaan. Die deken stond voor heerlijk lanterfanten, heerlijk vloeken, stoere flanellen overhemden.

Moeizaam kwam hij overeind, kreunend van de vlijmende pijn achter zijn ogen. Wachtend op de volgende pijnscheut keek hij wazig naar buiten de tuin in. Zoals altijd vervulde die aanblik hem met trots: het was de keurige tuin van een succesvol zakenman uit Zenith, de tuin was volmaakt en maakte hem dus ook volmaakt. Hij keek naar de golfplaten van zijn garage. Voor de driehonderdvijfenzestigste keer in een jaar dacht hij: Dat ordinaire hok heeft geen klasse. Moet nodig een houten garage laten bouwen. Maar dat is dan ook het enige hier dat niet tiptop is! Al starende dacht hij aan een gemeenschappelijke garage voor zijn ontwikkelingsproject Glen Oriole. Hij hield op met kreunen en steunen. Hij stond met zijn armen in de zij. Zijn norse, door de slaap opgezette gezicht verstrakte. Plotseling leek hij een krachtig man, met uitstraling, een man die creatief was, leiding kon geven, dingen voor elkaar kreeg.

Gesterkt door deze gedachte liep hij via de kille, kale en ongebruikt uitziende gang de badkamer in.

Hoewel het geen groot huis was had het, net als alle huizen in Floral Heights, een vorstelijke badkamer van porselein, geglazuurde tegels en metaal dat wel zilver leek. Het handdoekenrek was een roede van helder glas gevat in nikkel. De badkuip was lang genoeg voor een Pruisische grenadier, en boven de wastafel pronkten zo schitterend en vernuftig een tandenborstelhouder, een scheerkwasthouder, een zeepbakje, een sponsbakje en een medicijnkastje dat het wel een elektrisch instrumentenpaneel leek. Maar de Babbitt die de god Moderne Snufjes aanbad, was ontstemd. In de badkamer hing de geur van een heidense tandpasta. ‘Verona weer! Niet gewoon Lilidol gebruiken, zoals ik haar al zo vaak heb gevraagd, maar is zelf afschuwelijk stinkend spul gaan kopen waar je misselijk van wordt!’

Het badmatje lag er verfomfaaid bij en de vloer was nat. (Zijn dochter Verona ging soms ’s morgens in bad, heel buitenissig.) Hij struikelde over het matje en gleed tegen de badkuip aan. ‘Verdomme!’ zei hij. Woedend pakte hij zijn tube scheercrème, woedend zeepte hij zich in, met agressieve petsen van de vettige kwast, woedend haalde hij het veiligheidsscheermes over zijn volle wangen. Het mes trok. Het was bot. ‘Verdomme, o, verdomme nog aan toe!’ zei hij.

Koortsachtig zocht hij in het medicijnkastje naar een pakje nieuwe scheermesjes (net zoals altijd dacht hij ook nu: Zou goedkoper zijn om zo’n dinges te kopen en je mes zelf aan te zetten.). Toen hij het pakje vond, achter het ronde doosje met zuiveringszout, gaf hij zijn vrouw de schuld dat ze het daar had neergelegd en zichzelf een pluim omdat hij niet ‘verdomme’ had gezegd. Maar vlak daarna zei hij het toch, toen hij met zijn natte, zeep-gladde vingers probeerde het nieuwe mesje uit dat irritante envelopje van vettig papier te krijgen.

Toen deed zich het vaak geconstateerde, maar nooit opgeloste probleem voor van wat hij moest doen met het oude mesje, waaraan zijn kinderen zich lelijk zouden kunnen snijden. Zoals gewoonlijk legde hij het boven op het medicijnkastje met het idee dat hij toch eens dat hoopje van vijftig of zestig andere mesjes die lagen te wachten moest weghalen. Onder het scheren werd hij steeds chagrijniger vanwege zijn tollende hoofdpijn en zijn lege maag. Toen hij klaar was, zijn bolle gezicht glad en glanzend was en zijn ogen prikten van het zeepwater, zocht hij een handdoek. De gezinshanddoeken waren nat, nat en klam en smerig; allemaal, zo ontdekte hij, toen hij ze blindelings pakte – zijn eigen gezichtshanddoek, die van zijn vrouw, van Verona, van Ted, van Tinka en de ene badhanddoek met de reusachtige geborduurde initialen. Toen deed George F. Babbitt iets ongehoords: hij droogde zijn gezicht af met de gastenhanddoek! Dat was een met viooltjes geborduurd niemendalletje dat daar altijd hing als teken dat de Babbitts tot de betere kringen van Floral Heights behoorden. Nog nooit had iemand hem gebruikt. Geen gast had dat gewaagd. Gasten pakten altijd stiekem een puntje van de dichtstbijzijnde gewone handdoek.

Hij was woedend. ‘Lieve help, ze gebruiken alle handdoeken, maar dan ook allemáál verdomme, en ze gebruiken ze en maken ze kletsnat en hangen nooit een droge voor mij op – natuurlijk, ik ben het maar – en dan heb ík er een nodig en dan... Ik ben de enige in dit verrekte huis die ook maar een beetje rekening houdt met een ander en attent is en bedenkt dat er misschien nog anderen zijn die deze verrekte badkamer willen gebruiken en eraan denkt om...’

Hij smeet de vreselijke huiverlappen in de badkuip en de agressie van dat kletsende geluid deed hem goed, toen zijn vrouw kalmpjes kwam binnentrippelen en kalmpjes opmerkte: ‘Nee, maar Georgie, wat doe je nu? Ga je de handdoeken uitspoelen? Dat hoef jij toch niet te doen? O, Georgie, je hebt toch niet de gastenhanddoek gebruikt, hè?’

Het is niet bekend of hij daar ook op geantwoord heeft.

Hij was in elk geval zo getergd dat hij voor het eerst in weken zijn vrouw aankeek.

IV

==

Myra Babbitt – de vrouw van George F. Babbitt – was wat je noemt ‘een rijpere vrouw’. Er liepen rimpels van haar mondhoeken tot in haar hals en ze had een dubbele onderkin. Maar ze was duidelijk een grens gepasseerd, want ze had bij haar man elke schroom laten varen en maakte zich daar ook niet meer druk over. Nu had ze een petticoat aan en een korset dat uitpuilde en het kon haar niet schelen dat iemand haar in dat uitpuilende korset zag. Ze was zo in de sleur van het huwelijkse leven beland dat ze in haar volle omvang seksloos was geworden als een dorre non. Ze was een goede vrouw, een lieve vrouw, een toegewijde vrouw, maar niemand, behalve misschien Tinka, haar dochtertje van tien, toonde enige interesse in haar of was zich bewust van haar bestaan.

Na een buitengewoon grondige bespreking van alle huishoudelijke en maatschappelijke aspecten van de handdoek bood ze Babbitt haar verontschuldigingen aan voor zijn alcoholische hoofdpijn. Nu was hij voldoende opgeknapt om de zoektocht naar zijn hemd te ondernemen dat volgens hem moedwillig tussen zijn schone pyjama’s was verstopt.

In de discussie over zijn bruine pak toonde hij zich buitengewoon vriendelijk.

‘Wat denk je, Myra?’ Hij wees naar de kleren die op een stoel in de slaapkamer lagen. Intussen liep zij wat heen en weer en deed voortdurend wat onduidelijk dingen met haar petticoat die ze vervolgens weer gladstreek, maar, zo nam zijn kritische oog waar, verder kleedde ze zich eigenlijk niet aan. ‘Wat vind je? Zal ik dat bruine pak nog een dag aantrekken?’

‘Het staat je wel heel goed.’

‘Weet ik, maar jeetje, het moet wel nodig geperst worden.’

‘Dat is zo. Misschien wel.’

‘Het kan wel een persbeurtje gebruiken.’

‘Ja, misschien kan dat geen kwaad.’

‘Maar het colbert hoeft niet geperst te worden. Het is onzin om het hele pak te laten persen, als het colbert niet hoeft.’

‘Dat is zo.’

‘Maar de broek moet absoluut worden geperst. Kijk maar, moet je die kreukels zien, die broek moet echt worden geperst.’

‘Dat is zo. Maar Georgie, dan draag je toch dat bruine colbert op die blauwe broek waarvan we ons afvroegen wat we ermee moesten doen?’

‘Lieve help! Heb je ooit weleens een man het colbert van het ene pak en de broek van een ander pak zien dragen? Wat denk je wel dat ik ben? Een berooide boekhouder?’

‘Trek dan vandaag je donkergrijze pak aan en geef onderweg je bruine broek even af bij de kleermaker.’

‘Ja, hij kan inderdaad... Hè, waar is dat grijze pak nou? O, daar is-ie.’

Ook de andere crises bij het aankleden doorstond hij kalm en resoluut.

Allereerst tooide hij zich met een mouwloos katoenen onderhemd met ingeweven patroon waarin hij net een jongetje leek dat tijdens een historisch schouwspel met een ernstig gezicht een wapenkleed van kaasdoek draagt. Steeds als hij zijn onderhemd aantrok dankte hij de God van de Vooruitgang dat hij niet van dat ouderwetse, strakke, lange ondergoed droeg zoals zijn schoonvader en zakenpartner, Henry Thompson. Vervolgens verfraaide hij zich door zijn haar strak naar achteren te kammen. Dat gaf hem een reusachtig groot voorhoofd, dat zich nu uitstrekte tot een centimeter of vijf achter de oorspronkelijke haargrens. Maar de mooiste metamorfose bood het opzetten van zijn bril.

In een bril gaat karakter schuil – de gewichtige hoornen bril, de bescheiden pince-nez van de onderwijzer, het verbogen stalen brilletje van de oude dorpeling. Babbitt had een montuurloze bril met enorm grote glazen van het beste glas; de poten waren dunne goudstaafjes. Met zo’n bril was hij een modern zakenman, eentje die ondergeschikten opdrachten gaf, auto reed, af en toe een golfballetje sloeg en expert was op het gebied van de verkooptechniek. Plotseling maakte in zijn gezicht het babyachtige plaats voor iets gewichtigs en viel zijn stevige, stompe neus op, zijn rechte mond en zijn volle, grote bovenlip, zijn vlezige maar krachtige kin; met respect zag je hoe hij de rest van het uniform van de Degelijke Burger aantrok.

Het grijze kostuum was perfect gesneden, perfect gemaakt, en totaal onopvallend. Het was een standaardpak. Witte biesjes langs de V van zijn vest voegden er nog een vleugje gezag en geleerdheid aan toe. Zijn schoenen waren zwarte veterschoenen, goede schoenen, eerlijke schoenen, standaardschoenen, buitengewoon oninteressante schoenen. De enige frivoliteit stak in zijn paarse gebreide stropdas. Onder uitvoerig commentaar tegen mevrouw Babbitt (die heel acrobatisch met een veiligheidsspeld de achterkant van haar blouse dichtmaakte en geen woord hoorde van wat hij zei) had hij gekozen tussen de paarse stropdas en iets tapijtachtigs met snaarloze bruine harpen te midden van wuivende palmen, en stak hij er een dasspeld in die de vorm had van een slangekop en ogen van opaalglas.

Een sensationeel moment was het verplaatsen van de inhoud van zijn zakken van het bruine pak naar het grijze. Die voorwerpen waren hem dierbaar. Ze hadden eeuwigheidswaarde, net zoals honkbal of de Republikeinse Partij. Het waren onder meer een vulpen en een zilveren vulpotlood (waarvan altijd de stiftjes ontbraken) die in het rechterbovenzakje van zijn vest hoorden. Zonder die dingen voelde hij zich naakt. Aan zijn horlogeketting zaten een gouden pennenmesje, een zilveren sigarenschaartje, zeven sleutels (van twee wist hij niet meer waarvan ze waren), en ook nog een goed zakhorloge. Aan de ketting hing een grote gelige elandstand – het opzichtige bewijs van zijn lidmaatschap van de Elks. Het belangrijkste van alles was zijn losbladige notitieboekje, zo’n modern, efficiënt notitieboekje waarin de adressen stonden van mensen die hij was vergeten, handige herinneringen aan postwissels die hun bestemming al maanden geleden hadden bereikt, postzegels waar de gom vanaf was, krantenknipsels van versjes van T. Cholmondeley Frink en van redactionele commentaren waar Babbitt zijn meningen en lange woorden aan ontleende, lijstjes van dingen die hij zeker niet van plan was om te gaan doen, en een curieuze inscriptie: D.S.S.D.M.Y.P.D.F.

Maar hij had geen sigarettenkoker. Toevallig had hij er nooit een gekregen, dus hij was er niet aan gewend en hij vond mensen die er wel een hadden verwijfd.

Ten slotte speldde hij de button van de Boosters’ Club op. Met de beknoptheid die zo kenmerkend is voor ware kunst, stonden er maar twee woorden op: BOOSTERS PEP! Die button gaf Babbitt een gevoel van loyaliteit en belangrijkheid, associeerde hem met de Good Fellows, mannen die aardig en menslievend waren, en belangrijk in zakenkringen. Het was zijn Victoria Kruis, zijn lintje van het Legioen van Eer, zijn sociëteitsspeld.

Naast de subtiliteiten van het aankleden waren er nog andere lastige problemen. ‘Ik voel me niet zo lekker vanmorgen,’ zei hij. ‘Volgens mij heb ik gisteravond te veel gegeten. Je moet me niet meer van die zware bananenbeignets voorschotelen.’

‘Maar je had er zelf om gevraagd.’

‘Weet ik, maar... Neem nou maar van mij aan dat een man na zijn veertigste op zijn spijsvertering moet letten. Er zijn zat mannen die zichzelf niet in acht nemen. Op zijn veertigste is een man patiënt of arts – zijn eigen arts bedoel ik. Mensen letten niet goed op wat ze eten. Volgens mij... Natuurlijk moet een man goed eten na een dag hard werken, maar het zou voor ons alle twee goed zijn als we wat lichter lunchten.’

‘Maar Georgie, ik lunch hier thuis altijd licht.’

‘Bedoel je dat ik me vetmest door in de stad te eten? Ja hoor! Jij zou het heerlijk vinden om te moeten eten wat die nieuwe kok op de Athletic Club ons allemaal voor rommel voorzet! Maar ik voel me echt niet lekker vanmorgen. Gek, hier links doet het zeer... Dat zal mijn blindedarm toch niet zijn? Toen ik gisteravond naar Verg Gunch reed had ik ook al last van mijn maag. Hier, een felle, stekende pijn. Ik... Waar is die stuiver nou gebleven? Waarom geef je niet meer pruimen bij het ontbijt? Ik eet dan wel elke avond een appel – eet een appel, daar blijf je gezond bij – maar toch moet je me meer pruimen voorzetten en niet van die luxe niksigheidjes.’

‘De laatste keer dat ik je pruimen had voorgezet, at je ze niet.’

‘Toen had ik geen trek, vermoed ik. Nu ik erover nadenk, volgens mij heb ik er toen wel een paar gegeten. Maar goed... Neem nou maar van mij aan dat het heel belangrijk is om... Gisteravond zei ik nog tegen Verg Gunch dat de meeste mensen hun spijsverte...’

‘Zullen we de Gunches uitnodigen op ons etentje van volgende week?’

‘Tuurlijk, dat spreekt voor zich.’

‘Luister, George, ik wil dat je die avond je mooie smokingjasje aantrekt.’

‘Onzin! De anderen hebben vast ook geen zin om zich op te dirken.’

‘Natuurlijk wel. Weet je nog dat je je minder stijlvol had aangekleed op het soupertje bij de Littlefields, en de rest wel, en hoe gênant je dat vond?’

‘Gênant, welnee. Ik vond het helemaal niet gênant. Iedereen weet dat ik me zo’n duur apenpakkie best kan permitteren, en dan zou ik me zorgen moeten maken als ik het af en toe niet aanhad. Stomvervelend, trouwens. Prima voor een vrouw, die gaat toch nauwelijks het huis uit, maar wanneer een man zich de hele dag uit de naad heeft gewerkt, wil hij zich niet ook nog eens in zijn beste goed hijsen voor de mensen die hij diezelfde dag nog in hun gewone kloffie heeft gezien.’

‘Je weet heus wel dat je er graag in wordt gezien. Laatst gaf je nog toe dat je blij was dat ik erop aan had gedrongen. Je zei dat je je er een stuk beter in voelde. En Georgie, noem het toch geen apenpakkie. Het heet een smoking.’

‘Onzin, wat maakt dat nou uit?’

‘Nou, zo noemen nette mensen het. Stel dat Lucile McKelvey zou horen dat je het zo noemde.’

‘Nee, nou wordt-ie mooi! Lucile McKelvey heeft geen recht van spreken. Zij is van heel gewone komaf, hoor, ook al zijn haar man en haar vader miljonair! Volgens mij wil je alleen maar je eigen verheven status erin wrijven! Nou, die zo geachte vader van je, Henry T., noemt het nog niet eens een apenpakkie. Hij noemt het een “clownspak voor een circusaap”, en je krijgt hem daar echt niet in, of je moet hem bedwelmen met chloroform!’

‘Doe nou niet zo vervelend, George.’

‘Ik wil ook niet vervelend doen, maar goeie god, je wordt al net zo’n zeurkous als Verona. Sinds ze van school is, is ze zo’n lastpak in huis... Weet gewoon niet wat ze wil. Nou, ik weet wel wat ze wil! Het enige wat ze wil is een miljonair trouwen, in Europa gaan wonen en het handje van een dominee vasthouden. En tegelijk wil ze ook hier blijven en de socialistische oproerkraaier uithangen of iets belangrijks in de liefdadigheid gaan doen of zoiets. En Ted is al net zo erg! Hij wil gaan studeren en hij wil niet gaan studeren. De enige van de drie die weet wat ze wil is Tinka. Ik snap gewoon niet hoe ik aan die twee besluiteloze kinderen ben gekomen. Ik mag dan geen Rockefeller of James J. Shakespeare zijn, maar ik weet wel wat ik wil en ik zwoeg gewoon door op kantoor en... Heb je het al gehoord? Als ik het goed begrijp is Teds nieuwste bevlieging dat hij filmacteur wil worden en... Ik heb hem al honderd keer gezegd dat als hij rechten gaat studeren, ik hem daarna zal helpen bij het opzetten van zijn kantoor en... Verona is al net zo erg. Weet niet wat ze wil. Nou, schiet op. Ben je nou nog niet klaar? De meid heeft drie minuten geleden al gebeld.’

V

==

Voor hij zijn vrouw achterna liep, ging Babbitt voor het meest westelijke raam van hun kamer staan. Hun woonwijk, Floral Heights, was in opkomst. Hoewel het stadscentrum vijf kilometer verderop lag – Zenith had nu tussen de drie- en vierhonderdduizend inwoners – kon hij de bovenste etages van de Second National Tower zien, een kalkstenen gebouw van vijfendertig verdiepingen.

De glimmende muren rezen tegen de aprillucht op en eindigden als een witte vuurstreep in een eenvoudige kroonlijst. De toren straalde integriteit en vastberadenheid uit. Het gebouw bezat een natuurlijke kracht, als een reusachtige soldaat. Terwijl Babbitt zo stond te kijken, ontspande zijn gezicht en hief hij eerbiedig zijn kin. Het enige wat hij kon uitbrengen was ‘Wat een prachtig gezicht!’ maar hij raakte geïnspireerd door het ritme van de stad, zijn liefde voor de stad herleefde. Hij zag de toren als een tempelspits van de handelsreligie, een gepassioneerd geloof, geëxalteerd, de gewone man te boven gaand. Terwijl hij naar beneden kloste voor het ontbijt floot hij de ballade ‘Oh, by gee, by gosh, by jingo’ alsof het een melancholische, plechtige hymne was.

==

Hoofdstuk 2

I

==

Verlost van Babbitts gebrom en de zachte kreuntjes waarmee zijn vrouw blijk gaf van het medeleven dat ze te goed kende om het nog te voelen en te goed kende om het niet te laten blijken, was hun slaapkamer ogenblikkelijk ook weer onpersoonlijk geworden.

De slaapkamer grensde aan de slaapveranda. Beiden gebruikten hem als de kamer waar ze zich aankleedden, maar op erg koude nachten ontsloeg Babbitt zich van zijn mannelijke plicht en trok hij zich terug in het bed binnen om met behaaglijk warme voeten de januaristorm te trotseren.

De kamer vertoonde een bescheiden, aangenaam kleurenschema, naar een van de beste standaardontwerpen van de man die ‘de interieurs had gedaan’ in de meeste huizen van de nieuwbouwwijk in Zenith. De muren waren grijs, het houtwerk was wit, het kleedje zachtblauw. De meubels leken wel van mahonie: de ladekast met een grote glimmende spiegel, mevrouw Babbitts kaptafel met toiletspullen van bijna massief zilver, twee eenvoudige bedden en daartussen een tafeltje met daarop een standaard elektrisch bedlampje, een waterglas en een standaard boek met gekleurde illustraties – welk boek het precies was is onzeker, niemand had het ooit opengeslagen. De matrassen waren stevig maar niet hard, fantastische moderne matrassen die een aardige duit hadden gekost. De radiator had precies de juiste wetenschappelijk vastgestelde oppervlakte voor het aantal kubieke meters van de kamer. De ramen waren groot en konden gemakkelijk open, met de mooiste grepen en koorden, en rolgordijnen met antischeurgarantie. Het was een meesterwerk onder de slaapkamers, rechtstreeks uit de Vrolijk en Modern Wonen voor de Middeninkomens. Alleen had het niets te maken met de Babbitts, of met wie dan ook. Als er ooit al werd geleefd en bemind, ’s nachts thrillers werden gelezen en er op zondagochtend heerlijk lui werd uitgeslapen, dan was daar geen spoor van te bekennen. Het ademde de sfeer van een uitstekende kamer in een uitstekend hotel. Het kamermeisje kon elk moment binnenkomen en de kamer klaarmaken voor de volgende gasten die maar één nacht bleven en vervolgens weer weggingen zonder om te kijken en er ooit aan terug te denken.

De helft van de huizen in Floral Heights had zo’n slaapkamer.

Het huis van de Babbitts was vijf jaar oud. Het was net zo functioneel en fonkelend als de slaapkamer. Het was van uitzonderlijk goede smaak, had uitzonderlijk dure kleden, een eenvoudige en respectabele architectuur en was voorzien van de modernste gemakken. In het hele huis had elektrische apparatuur de kaarsen en de rommelige openhaarden vervangen. In de plinten van de slaapkamer zaten drie stopcontacten voor elektrische lampen, verborgen achter koperen klepjes. In de gangen zaten stopcontacten voor de stofzuiger, en in de zitkamer stopcontacten voor de pianolamp en voor de elektrische ventilator. De keurige eetkamer (met het prachtige buffet van eikenhout, de kast met de glas-in-looddeurtjes, de crèmekleurig gepleisterde muren, de moderne afbeelding van een zalm die de geest geeft op een berg oesters) had stopcontacten voor het elektrische koffiezetapparaat en het elektrische broodrooster.

Eigenlijk mankeerde er maar één ding aan het huis van de Babbitts: het had geen ziel.

II

==

Meestal verscheen Babbitt vrolijk aan de ontbijttafel. Maar vandaag was alles om de een of andere reden anders. Toen hij met autoritaire tred over de overloop liep wierp hij een blik in Verona’s slaapkamer en verzuchtte: ‘Wat heeft het voor zin om je gezin een prachthuis te geven als ze dat niet weten te waarderen, niet van aanpakken weten en maar wat aanrommelen?’

Driftig liep hij naar beneden. Daar zaten Verona, een dik meisje met bruin haar, tweeëntwintig jaar, net van de Bryn Mawr Universiteit af, dat piekerde over plicht en seks en God en haar tweed pakje dat altijd maar slobberde. Ted – Theodore Roosevelt Babbitt – mooie jongen, zeventien jaar. Tinka – Katherine – nog een baby op haar tiende, met glanzend rood haar en een dunne huid wat duidde op te veel snoep en te veel sorbets. Toen Babbitt binnenkwam, liet hij zijn sluimerende irritatie niet blijken. Hij vond het vreselijk de gezinstiran te zijn, ook al bedoelde hij niets kwaads met al zijn gevit. ‘Hé, snoezepoes!’ zei hij op luide toon tegen Tinka. Dat was de enige koosnaam die hij gebruikte, behalve het ‘lieve’ en ‘schat’ voor zijn vrouw, en iedere ochtend begroette hij Tinka daarmee.

Snel dronk hij zijn koffie op in de hoop dat zijn maag en zijn geest zich zouden ontspannen. Zijn maag voelde niet langer aan alsof die niet van hem was, maar Verona begon irritant idealistisch te doen, en meteen werd Babbitt weer overvallen door dezelfde twijfels over zijn leven, zijn gezin en zijn werk, als die hem hadden besprongen toen zijn droomwereld en het slanke elfenmeisje hem waren ontglipt.

Verona werkte al een half jaar in het archief bij Gruensberg Leather Company, met het vooruitzicht op de functie van secretaresse van de heer Gruensberg en zo leverde, zoals Babbitt het formuleerde, ‘die dure universitaire studie toch nog iets goeds op voor je gaat trouwen en een gezin sticht.’

Maar nu zei Verona: ‘Pap! Ik sprak laatst een klasgenootje van me dat nu voor Associated Charities werkt... O, pap, er komen zulke schattige baby’s naar het afgiftepunt voor gratis melk – en ik vind dat ik eigenlijk zoiets waardevols zou moeten doen.’

‘Wat bedoel je met ‘waardevol’? Als je Gruenbergs secretaresse wordt – en misschien word je dat wel als je je steno bijhoudt en niet iedere avond ertussenuit knijpt naar een concert of een discussieavond – dan zul je die vijfendertig of veertig dollar per week vast wel waardevol vinden!’

‘Dat is zo, maar... ik wil zo graag... een bijdrage leveren. Ik zou graag in een buurthuis werken. Misschien krijg ik een warenhuis wel zo ver dat ze daar een welzijnskantoortje met een gezellige huiskamer voor me inrichten met chintz stoffen en rieten stoelen en zo. Of ik...’

‘Moet je nou eens goed luisteren! Al die zogenaamde verheffing en dat buurthuizengedoe is niets anders dan de rode loper voor het socialisme. Hoe eerder iemand leert dat hij niet vertroeteld wordt en hij geen gratis eten hoeft te verwachten of gratis onderwijs en dat soort flauwekul, tenzij hij die heeft verdiend, hoe eerder hij aan het werk is en kan produceren, produceren, produceren! Daar heeft het land behoefte aan en niet aan al die fratsen die de wilskracht van de werkman maar ondermijnen en waardoor zijn kinderen het te hoog in hun bol krijgen. En jij... als jij je nu eens op je werk concentreerde in plaats van op al die onzin... En niets anders! Toen ik jong was besloot ik wat ik wilde gaan doen en daar hield ik me aan, wat er ook gebeurde, en... Myra! Waarom laat je de meid de toast in zulke rare kleine stukjes snijden? Zo kun je ze nauwelijks vastpakken. En nog half koud ook!’

Ted Babbitt, die in de derde klas van East Side High School zat, probeerde voortdurend met hikachtige geluiden tussenbeide te komen. Maar uiteindelijk onderbrak hij hen bot: ‘Zeg, Rone, ga jij...’

Verona vloog op. ‘Ted! Zou je zo vriendelijk willen zijn ons niet in de rede te vallen wanneer wij een serieus gesprek aan het voeren zijn!’

‘Ach, onzin,’ zei Ted denigrerend. ‘Sinds ze jou per vergissing hebben laten afstuderen, Ammonia, probeer jij dat soort idiote gesprekken over noem-maar-op en weet-ik-veel te voeren. Ga jij... Ik wil vanavond de auto.’

‘O ja? Misschien wil ik hem zelf wel,’ snoof Babbitt. ‘O ja, meneer de wijsneus? Ik heb hem zelf nodig,’ zei Verona vinnig. ‘O, papa, je had gezegd dat we naar Rosedale zouden gaan!’ jammerde Tinka. ‘Kijk uit, Tinka, je mouw hangt in de boter,’ zei mevrouw Babbitt. Iedereen keek boos en Verona snauwde: ‘Ted, wat zit je nou te zeuren over die auto!’

‘Jij natuurlijk niet. O nee!’ Ted kon zo neerbuigend doen, om razend van te worden. ‘Jij wilt er vanavond gewoon meteen na het eten mee weg en hem dan de hele avond voor het huis van een of andere vriendin laten staan terwijl je daar zit te wauwelen over literatuur en over de intellectuelen met wie jullie gaan trouwen – als ze jullie al ten huwelijk vragen!’

‘Papa zou jou die auto nooit moeten uitlenen. Jij en die afschuwelijke jongens van Jones rijden als idioten. Die bocht op Chautauqua Place nemen jullie met zestig kilometer per uur!’

‘Waar haal je die onzin vandaan? Jij zit zo angstig in die wagen dat je de heuvel op rijdt met de handrem aan!’

‘Niet waar! En jij... Altijd maar pochen over hoeveel je van motoren weet, maar Eunice Littlefield vertelde dat jij had gezegd dat de accu de dynamo voedde.’

‘Maar jij... Ach, mens, jij kunt nog geen dynamo van een differentieel onderscheiden,’ zei Ted niet helemaal ten onrechte uit de hoogte. Hij was een geboren monteur, die altijd aan apparaten zat te knutselen; hij sprak al in schema’s voor ze op papier stonden.

‘Zo is het wel genoeg!’ riep Babbitt afwezig, terwijl hij zijn o zo heerlijke eerste sigaar van de dag opstak en genoot van de koppen in de Advocate Times.

Ted pleitte: ‘Heus, Rone, ik wil die wagen niet voor mezelf, maar ik had een paar meisjes uit mijn klas beloofd dat ik ze naar de repetitie van het schoolkoor zou brengen en heus, het is niet voor mezelf, maar een heer moet zijn sociale verplichtingen nakomen.’

‘Nou wordt-ie mooi! Jij en sociale verplichtingen! Op de middelbare school!’

‘O, wat vinden we onszelf geweldig sinds we zijn gaan studeren. Maar er is in de hele staat geen school die zulke chique leerlingen heeft als er dit jaar op Gamma Digamma zitten. Er zijn twee miljonairszonen bij. Ik zou eigenlijk een eigen auto moeten hebben, zoals veel van die jongens.’

Babbitt stoof meteen op. ‘Een eigen auto? Waarom geen jacht en een eigen huis? Dat is toch werkelijk het toppunt! Een jongen die niet eens een voldoende voor zijn Latijn haalt, zoals het een jongen betaamt, verwacht dat ik hem een auto geef, met chauffeur zeker, en misschien wel een vliegtuig, als beloning voor al die noeste arbeid waarmee hij samen met Eunice Littlefield naar de film gaat. Nou, zet dat maar...’

Enige tijd later had Ted met veel tact Verona zo ver gekregen dat ze toegaf dat ze die avond eigenlijk alleen maar naar de Armory ging om de honden- en kattententoonstelling te bezoeken. Dan kon ze de auto voor de snoepwinkel tegenover de Armory parkeren, zo had Ted bedacht, en zou hij hem daar ophalen. Er werden prachtige afspraken gemaakt over waar de sleutel zou liggen en wie zou tanken. Hartstochtelijk, als volgelingen van de Grote Autogod, bezongen zij de plakker op de binnenband en de verloren krik.

Hun wapenstilstand begon af te brokkelen toen Ted opmerkte dat haar vriendinnen ‘een maf stelletje meiden waren, bekakte, babbelzieke opscheppers.’ Zijn vriendenkring bestond volgens haar uit ‘walgelijke uitslovers en afschuwelijk krijsende onnozele wichten.’ En verder: ‘Walgelijk dat jij sigaretten rookt en zo, en de kleren die je vanmorgen aanhebt, die zijn zo bespottelijk... echt, walgelijk.’

Ted boog zich naar de lage geslepen spiegel in het buffet, bekeek zijn knappe uiterlijk en grijnsde. Zijn pak, het nieuwste uit de kledingzaak van Old Eli, zat strak, met nauwe pijpen tot aan zijn glimmende bruine schoenen, een danserstaille, een druk ruitjespatroon, en op de rug een riem die geen functie had. Zijn das was een reusachtige zwarte prop van zijde. Zijn vlasblonde haar was glanzend strak, zonder scheiding achterover geplakt. Wanneer hij naar school ging droeg hij een pet met een klep die zo groot was als het blad van een schep. Zijn grootste trots was zijn vest. Daar had hij voor gespaard, gesmeekt, gekonkeld; een echt Fancy Vest van hertenleer met vaalrode stippen, en met uitzonderlijk lange punten. Op de onderkant van zijn vest zat een button van zijn middelbare school, een klassebutton en een sociëteitsspeld.

Maar dat was allemaal niet belangrijk. Hij zat soepel in zijn vel, was ad rem en blaakte van gezondheid. Zijn ogen straalden een oprechte gretigheid uit. Maar hij was geen watje. Hij maakte een wuifgebaar naar de arme, propperige Verona en zei lijzig: ‘Ja, we zien er nogal belachelijk en weerzinwekkend uit, en onze nieuwe das lijkt wel een poetslap!’

‘Zeg dat wel!’ barstte Babbitt los. ‘En nu je jezelf zo staat te bewonderen, kan ik je wel vertellen dat het je mannelijke schoonheid goed zou doen wanneer je dat ei van je mond zou vegen.’

Verona giechelde, tijdelijk winnaar in de grootste aller oorlogen, de familietwist. Ted wierp een wanhopige blik naar haar en gilde toen tegen Tinka: ‘Allemachtig, je giet die hele suikerpot leeg over je cornflakes!’

Toen Ted en Verona weg waren en Tinka naar boven was gegaan, mopperde Babbitt tegen zijn vrouw: ‘Lekker gezinnetje, zeg! Ik ben ook geen mak schaap, en soms ben ik ook weleens wat chagrijnig bij het ontbijt, maar zoals zij maar mekkeren, daar kan ik gewoon niet tegen. Dan zou ik het liefst ergens naartoe gaan waar ik een beetje rust krijg. Als een man zijn hele leven bezig is om ervoor te zorgen dat zijn kinderen een goede start en een fatsoenlijke opleiding krijgen, vind ik het toch knap teleurstellend om ze voortdurend te horen bakkeleien als een stelletje hyena’s en nooit, maar dan ook nooit... Vreemd, hier in de krant staat... Nooit eens een rustig mo... Heb je de ochtendkrant al gelezen?’

‘Nee, schat.’ In de drieëntwintig jaar van hun huwelijk had mevrouw Babbitt de krant hoogstens zevenenzestig keer eerder gelezen dan haar man.

‘Heel veel nieuws. Een gigantische tornado in het zuiden. Niet best, hoor. Maar dit is werkelijk fantastisch! Het begin van het einde voor die kerels. De assembly van New York heeft een aantal wetten aangenomen die de socialisten hun rechten ontneemt. En in New York is er een staking uitgebroken onder liftpersoneel en veel schooljongens nemen nu hun werk over. Zo mag ik het horen. En tijdens een massabijeenkomst in Birmingham werd geëist dat die Ierse volksophitser, die De Valera, wordt verbannen. Helemaal mee eens, verdomme. Al die volksophitsers worden met Duits goud betaald trouwens. En we moeten ons niet bemoeien met de Ierse of welke buitenlandse overheid ook. Daar moeten we ons verre van houden. En volgens betrouwbare geruchten zou Lenin dood zijn. Mooi zo. Ik snap ook niet waarom we daar niet naartoe gaan en die rare Bolsjewiek eruit knikkeren.’

Precies,’ zei mevrouw Babbitt.

‘Hier staat dat een man een overall droeg bij zijn installatie als burgemeester – en nog predikant ook! Wat zeg je me daarvan!’

‘Tjonge. Nou, nou.’

Hij zocht naar een standpunt, maar noch als Republikein, als presbyteriaan, als Elk of als makelaar had hij een theorie over predikant-burgemeesters op wie hij op terug kon vallen, dus hij kreunde even en ging toen verder. Ze keek hem begrijpend aan, maar hoorde geen woord van wat hij zei. Later zou ze de koppen wel lezen, de roddelrubriek en de advertenties van de warenhuizen.

‘Wat vind je hiervan? Charley McKelvey slooft zich nog steeds zo uit in dat society-wereldje. Hoor maar eens wat die dweperige journaliste over gisteravond schrijft:

==

Nooit voelen de notabelen zich meer gevleid dan wanneer ze worden uitgenodigd voor een partijtje in de schitterende en gastvrije woning van de heer en mevrouw Charles McKelvey, zoals gisteravond het geval was. Hun huis, gelegen te midden van uitgestrekte gazons in een fraai aangelegde tuin, een van de juweeltjes van Royal Ridge, is gezellig en sfeervol ondanks de imposante stenen muren en de enorme, schitterend ingerichte kamers, had gisteren zijn deuren geopend voor een bal ter ere van een bijzondere gast van mevrouw McKelvey, mejuffrouw J. Sneeth uit Washington. De ruime hal heeft zulke royale afmetingen dat het een prachtige balzaal is met zijn hardhouten vloer die zo glimmend was opgewreven dat alle pracht en praal werd weerspiegeld. Maar zelfs de genoegens van het dansen legden het af tegen de verleiding om je in de bibliotheek te verpozen voor een tête-à-tête bij de statige open haard, of in de salon met de diepe comfortabele fauteuils en het gedempte licht dat uitnodigde tot het zachte gefluister van lieve woordjes, of zelfs in de biljartkamer waar je de keu ter hand kon nemen om je vaardigheid te tonen in een ander spel dan dat van de liefde of de dans.

==

En zo ging het nog lange tijd door, heel lang, in de stadsjournalistieke stijl van mejuffrouw Elnora Pearl Bates, de populaire society-redactrice van de Advocate Times. Maar Babbitt kon er niet meer tegen. Hij kreunde. Hij verfrommelde de krant. En hij mopperde: ‘Heb je ooit zoiets gehoord? Ik heb veel respect voor Charley McKelvey. Toen we samen studeerden, had hij net zo weinig te makken als de rest. Nu heeft hij een miljoen verdiend in de bouw en is niet oneerlijker geweest dan anderen en heeft niet meer gemeenteraadsleden omgekocht dan nodig was. Hij heeft een prima huis – hoewel het geen ‘imposante muren’ heeft en niet de negentigduizend waard is die het hem heeft gekost. Maar om die Charley McKelvey en zijn zuipende kliek nu af te schilderen als een stelletje Vanderbilts, nou, daar word ik zo moe van.’

Voorzichtig zei mevrouw Babbitt: ‘Toch zou ik graag hun huis eens van binnen zien. Dat moet prachtig zijn. Ik ben er nog nooit binnen geweest.’

‘Nou, ik wel! Heel vaak... een paar keer. Om met Chaz over zaken te praten, ’s avonds. Het is niets bijzonders. Ik zou er niet eens wíllen dineren met dat zootje eh... oplichters. Ik durf te wedden dat ik heel wat meer geld verdien dan enkele van die patsers die al hun geld uitgeven aan rokkostuums en geen fatsoenlijk ondergoed aan hun lijf hebben. Hé! Wat vind je hiervan?’

Vreemd genoeg deden de berichten in de rubriek Onroerend Goed en Nieuwbouw in de Advocate Times mevrouw Babbitt niet zo veel:

==

Ashtabula Street 496, J.K. Dawson aan Thomas Mullaly, 17 april 15,7 x 112,2.

hyp. $4000 Nom.

==

Die ochtend was Babbitt te onrustig om haar te vermaken met berichten uit de rubriek Pandrechten, Verstrekte Hypotheken en Aanbestedingen. Hij stond op. Toen hij haar aankeek, leken zijn wenkbrauwen borsteliger dan anders. Maar opeens zei hij:

‘Ja, misschien... Jammer dat we geen contact onderhouden met mensen zoals de McKelveys. Laten we ze een keertje uitnodigen voor een etentje. Ach, het is ook zonde om ons druk om hen te maken. Ons kringetje heeft heel wat meer plezier dan al die rijkaards. Vergelijk een echt mens zoals jij met zo’n neurotische kip als Lucile McKelvey – allemaal intellectueel gewauwel en opgetuigd als een kerstboom. Jij bent een geweldige vrouw, schat!’

Meteen herstelde hij zich van deze plotse teerhartigheid door weer te klagen: ‘Laat Tinka geen toffees meer eten. Alsjeblieft, zorg dat ze haar spijsvertering niet verziekt. De meeste mensen hechten te weinig belang aan een goede spijsvertering en vaste gewoontes. Ik ben gewone tijd weer thuis, denk ik.’

Hij gaf haar een kus; niet echt een kus, alleen wat stijve lippen tegen haar kille wang. Mopperend haastte hij zich naar de garage. ‘Hemel, wat een gezin! En nu gaat Myra natuurlijk zielig doen omdat we niet omgaan met die miljonairskliek. Soms zou ik het liefst de boel de boel laten! En op kantoor is het al net zo erg. Ik word er zo chagrijnig van... Het is niet mijn bedoeling, maar ik ben het... zo ontzettend zat!’

==

Hoofdstuk 3

I

==

Voor George F. Babbitt, net als voor de meeste welgestelde burgers van Zenith, was zijn auto poëzie en tragedie, liefde en heroïek tegelijk. Het kantoor was zijn piratenschip maar de auto zijn gevaarlijke expeditie naar de kust.

Van alle crises die zich op een dag konden voordoen was het starten van de motor de ergste. Op koude ochtenden ging dat heel langzaam. Eerst was er het lange, verontrustend amechtige geronk van de startmotor. Soms moest hij ether in de carburateur doen, wat zo interessant was dat hij er bij de lunch druppel voor druppel over verhaalde, en er meteen bij vertelde hoeveel elke druppel hem had gekost.

Deze ochtend had hij het duistere voorgevoel dat er iets mis zou gaan, maar tot zijn verbijstering ontplofte het mengsel keurig netjes en schampte toen hij achteruit de garage uitreed de auto niet eens de deurpost, die door de vele botsinkjes splinters en butsen vertoonde. Hij begreep er niets van. ‘Goedemorgen!’ riep hij naar Sam Doppelbrau, veel hartelijker dan de bedoeling was.

Babbitts wit met groene huis in Hollands koloniale stijl was een van de drie in hun gedeelte van Chatham Road. Links ervan lag de woning van Samuel Doppelbrau, administrateur van een uitstekend bedrijf in sanitaire artikelen. Hij had een comfortabel huis zonder architectonische pretenties; een grote houten doos met een plompe toren, een ruime veranda en eigeel geschilderd. Babbitt vond meneer en mevrouw Doppelbrau maar ‘bohémiens’. Midden in de nacht klonk er uit hun huis nog muziek en obsceen gelach. In de buurt deden praatjes de ronde over zelfgestookte whisky en wilde autoritten. Ze voorzagen Babbitt van vele avonden gespreksstof, waarbij hij altijd nadrukkelijk verkondigde: ‘Ik ben absoluut niet kleingeestig en van mij mag een man af en toe best een borrel nemen, maar wanneer hij eigenlijk alleen maar met een hoop herrie wil feesten, wordt het me toch te dol!’

Aan de andere kant van Babbitts huis woonde dr. Howard Littlefield in een uiterst moderne woning waarvan het onderste deel opgetrokken was uit rode baksteen, met daarin een met lood bedekte erker, en het bovenste deel van het huis was bepleisterd alsof er met klei was gespat, met erboven een rood pannendak. Littlefield was de grote geleerde van de buurt, de autoriteit in alles behalve baby’s, koken en auto’s. Hij was baccalaureus in de letteren en doctor in de economie en werkte als hoofd Personeelszaken en Publiciteit bij de Zenith Traction Company. Hij was in staat om binnen tien uur te verschijnen op een vergadering van het stadsbestuur of een zitting van de rechtbank om ondersteund door reeksen cijfers en voorbeelden uit Polen en Nieuw-Zeeland te bewijzen dat de trammaatschappij zeer publieksvriendelijk was en buitengewoon goed voor haar personeel; dat alle aandelen in handen waren van weduwen en wezen; en dat, wat het bedrijf ook deed, het altijd ten gunste zou zijn van huiseigenaren omdat de huren stegen en het de armen ondersteunde omdat de huren daalden. Al zijn kennissen wendden zich tot Littlefield wanneer ze wilden weten wanneer de slag bij Saragossa was, wat de definitie van het woord ‘sabotage’ was, de toekomst van de Duitse mark, de vertaling van hinc illae lacrimae of het aantal producten van koolteer. Hij boezemde bij Babbitt ontzag in wanneer hij vertelde dat hij vaak tot middernacht de cijfers en notities in rapporten van de overheid zat te lezen, of (geamuseerd vanwege de fouten van de auteur) de nieuwste boekwerken over chemie, archeologie of ichtyologie doorlas.

Maar Littlefields grootste betekenis was die van spiritueel voorbeeld. Ondanks zijn merkwaardige geleerdheid was hij net zo’n strenge presbyteriaan en fervente Republikein als George F. Babbitt. Hij sterkte de zakenlieden in hun zelfvertrouwen. Terwijl zij puur uit instinct wisten dat hun systeem van zakendoen en handelen juist was, kon dr. Littlefield het voor hen bewijzen aan de hand van de geschiedenis, de economie en de bekentenissen van bekeerde radicalen.

Babbitt was er trots op dat hij de buurman was van zo’n geleerde, en dat Ted omging met Eunice Littlefield. Op haar zestiende had Eunice geen enkele belangstelling voor cijfers behalve voor de leeftijd en het salaris van filmsterren, maar ze was, zoals Babbitt het nadrukkelijk formuleerde, ‘een dochter van haar vader.’

Het verschil tussen een oppervlakkig man als Sam Doppelbrau en een hoogstaand iemand als Littlefield liet zich aflezen aan hun uiterlijk. Doppelbrau was verbluffend jong voor een man van achtenveertig. Hij droeg zijn bolhoed achter op zijn hoofd en zijn rode gezicht had rimpels van het lachen om niets. Maar Littlefield was oud voor een man van tweeënveertig. Hij was lang, breed en dik. Zijn goudgerande bril ging schuil in de plooien van zijn lange gezicht en zijn kapsel bestond uit een warrige bos vettig zwart haar. Hij sprak mompelend en puffend. Zijn sociëteitsspeld glom op zijn vlekkerige zwarte vest. Hij rook naar oude pijpen en had iets van een begrafenisondernemer en een aartsdiaken. Bovendien voegde hij aan de makelaardij en de handel in sanitaire artikelen een zweem heiligheid toe.

Deze ochtend stond hij voor zijn huis het gras van de parkeerplek tussen de straat en het betonnen trottoir te bekijken. Babbitt stopte, leunde uit het raampje en riep: ‘Morgen!’ Littlefield sjokte naar hem toe en zette één voet op de treeplank.

‘Mooie ochtend,’ zei Babbitt terwijl hij – ongeoorloofd vroeg – zijn tweede sigaar van de dag opstak.

‘Ja, het is een prachtig mooie ochtend,’ zei Littlefield.

‘Het voorjaar komt er nu snel aan.’

‘Ja, het is al echt voorjaar,’ zei Littlefield.

‘Maar de nachten zijn nog koud. Ik had vannacht extra dekens nodig op de slaapveranda.’

‘Ja, het was frisjes vannacht,’ zei Littlefield.

‘Maar ik verwacht niet dat het nu nog echt koud wordt.’

‘Nee, maar toch, het sneeuwde gisteren in Tiflis, Montana,’ zei de geleerde, ‘en drie dagen geleden hadden ze daar in het westen een sneeuwstorm, weet je nog – een halve meter sneeuw in Greeley, Colorado – en twee jaar terug viel er op vijfentwintig april nog een fiks pak sneeuw hier in Zenith.’

‘Nee, maar! Zeg, kerel, hoe denk jij over de kandidaat voor de Republikeinen? Wie zullen ze nomineren voor het presidentschap? Wordt het niet eens tijd voor een regering gevormd door mensen uit de zakenwereld?’

‘Naar mijn mening heeft het land bovenal behoefte aan een stevige, gezonde, zakelijke aanpak. Wat we nodig hebben is een regering gevormd door mensen uit de zakenwereld,’ zei Littlefield.

‘Fijn dat je dat zegt. Dat vind ik echt fijn om te horen. Ik wist niet hoe jij erover dacht, vanwege jouw connecties met universiteiten en zo, en ik vind het fijn dat je er zo over denkt. Wat het land nodig heeft – juist in het huidige tijdsgewricht – is geen rector magnificus of een hoop gedoe met buitenlandse zaken, maar een stevig, gezond, economisch en zakelijk verantwoord bestuur, dat ons de kans biedt om een fatsoenlijke omzet te halen.’

‘Inderdaad. Niet iedereen weet dat zelfs in China de mannen van de theorie plaatsmaken voor de mannen van de praktijk, en dan hoef ik jou niet te vertellen wat dat betekent.’

‘Nee maar. Nou, nou,’ mompelde Babbitt, die zich al een stuk ontspannener voelde en veel gelukkiger met de toestand in de wereld. ‘Het was leuk om zo even te kletsen. Maar nu moet ik naar kantoor en een paar cliënten wat dollars lichter maken. Tot ziens, kerel. Tot vanavond.’

II

==

Ze hadden hard gewerkt, de degelijke burgers. Twintig jaar daarvoor was de heuvel waarop Floral Heights lag, met zijn glimmende daken, onberispelijke gazons en schitterende luxe, nog een weelderige woestenij van iepen, eiken en esdoorns geweest. Langs de rechte straten lagen nog enkele open percelen met wat bomen en het restant van een oude boomgaard. Vandaag zag het er prachtig uit: op de takken van de appelbomen gloeiden nieuwe blaadjes als groen brandende toortsen. Het eerste wit van de kersenbloesem lag op de grond al te glinsteren in een geultje en roodborstjes kwetterden.

Babbitt snoof de lucht van aarde op, grinnikte om die krijsende roodborstjes zoals hij om jonge katjes of een lachfilm gegrinnikt zou hebben. Zo op het oog was hij de ideale directeur op weg naar kantoor – een weldoorvoede man met een keurige bruine slappe hoed en een montuurloze bril, die een grote sigaar rookte en in een mooie auto over voorstedelijke dreven reed. Maar in hem vonkte iets van waarachtige liefde voor zijn wijk, zijn stad, zijn kringen. De winter was voorbij; het was weer tijd voor nieuwe gebouwen, voor zichtbare groei die hij zo prachtig vond. Hij raakte over zijn bedrukte ochtendstemming heen en toen hij stopte in Smith Street om zijn bruine broek af te geven en te tanken had hij een stralend humeur.

De vertrouwdheid van het ritueel deed hem goed: de aanblik van de grote rode ijzeren benzinepomp, de garage van bruinrode holle baksteen, de etalage vol met de aardigste accessoires, de blinkende vitrines, bougies met smetteloos porselein, goud- en zilverkleurige sneeuwkettingen. Hij voelde zich gevleid door de vriendelijkheid waarmee Sylvester Moon, de smerigste en handigste monteur ter wereld, naar buiten kwam om hem te helpen. ‘Morgen, meneer Babbitt!’ zei Moon, wat Babbitt het gevoel gaf dat hij een man van gewicht was, iemand wiens naam door drukke garagemannen onthouden werd, niet zo’n ordinaire kerel die maar rondscheurt in zijn wagen. Hij bewonderde het ingenieuze telmechaniek dat de benzine gallon voor gallon aftikte, bewonderde het ritmische gegorgel van de benzine die de tank in gulpte en de regelmaat waarmee Moon de hendel heen en weer haalde.

‘Hoeveel willen we vandaag?’ vroeg Moon, op een manier die de onafhankelijkheid van de grote kenner, de vertrouwdheid van een vriendelijk praatje combineerde met het respect voor een man van betekenis voor de gemeenschap, zoals George F. Babbitt.

‘Gooi maar vol.’

‘Wie steunt u als kandidaat voor de Republikeinen, meneer Babbitt?’

‘Het is nog te vroeg om voorspellingen te doen. Het duurt tenslotte nog een hele maand en twee weken... nee, drie weken... bijna drie weken... maar goed, dat is meer dan zes weken voor de Republikeinse conventie en ik vind dat een man alle mogelijkheden open moet houden en alle kandidaten een kans moet geven, ze allemaal kritisch moet bekijken en dan zorgvuldig zijn keuze moet maken.’

‘Precies, meneer Babbitt.’

‘Maar ik kan je wel vertellen... en daarmee huldig ik hetzelfde standpunt als vier jaar geleden, en acht jaar geleden, en zal het over vier jaar nog steeds mijn standpunt zijn... Ja, en ook over acht jaar! Wat ik tegen iedereen zeg, en dat kan niet vaak genoeg worden gezegd, wat we in de allereerste plaats nodig hebben is een stevig, gezond bestuur van zakenlui.’

‘Precies, zo is het!’

‘Wat vind je van die voorbanden?’

‘Prima, prima. Er zou niet veel werk voor garages overblijven als iedereen zijn wagen zo goed onderhield als u.’

‘Ja, ik probeer er ook verstandig mee om te gaan.’ Babbitt betaalde zijn rekening, zei op de juiste toon: ‘Ach, laat maar zitten,’ en reed in een zelfvoldane jubelstemming weg. Als een barmhartige Samaritaan riep hij naar een fatsoenlijk uitziende man die op de tram stond te wachten: ‘Wilt u een lift?’ Toen de man instapte, zei Babbitt op neerbuigende toon: ‘Naar de stad? Altijd als ik een man zie wachten op de tram, geef ik zo iemand graag een lift – tenzij hij er uitziet als een landloper natuurlijk.’

‘Waren er maar meer mensen zo gastvrij met hun auto,’ zei het liefdadigheidsslachtoffer plichtmatig.

‘O nee, het is eigenlijk geen kwestie van gastvrijheid. Ik heb altijd het gevoel – dat zei ik laatst nog tegen mijn zoon – dat het een ieders plicht is om de goede dingen op deze aarde te delen met zijn naasten, en het irriteert me mateloos wanneer iemand zo zelfingenomen is dat hij moet rondbazuinen hoe vrijgevig hij is.’

Het slachtoffer kon kennelijk geen adequate reactie verzinnen, dus Babbitt vervolgde met luide stem:

‘Waardeloze dienstregeling die de Company op deze buitenlijnen biedt. Flauwekul om de tram op Portland Road niet vaker dan elke zeven minuten te laten rijden. Je kunt het ’s winters knap koud krijgen als je ’s morgens op een hoek staat te wachten terwijl de wind door je broekspijpen jaagt.’

‘Precies. Die dienstregeling kan de trammaatschappij geen donder schelen. We moeten ze dat maar eens laten voelen.’

Babbitt schrok. ‘Maar het heeft natuurlijk ook geen zin om maar op de Traction Company te blijven mopperen zonder je te realiseren onder welke moeilijke omstandigheden ze moeten werken, zoals met die idioten die willen dat het een gemeentebedrijf wordt. De manier waarop die arbeiders van de Company hoge lonen eisen is gewoon misdadig, en natuurlijk betalen u en ik de prijs met die zeven cent voor een ritje! Als je het zo bekijkt is die dienstregeling zo slecht nog niet.’

‘Nou...’ klonk het ongemakkelijk.

‘Verdomd mooie ochtend,’ zei Babbitt. ‘Het voorjaar komt er nu snel aan.’

‘Ja, het is al echt voorjaar.’

Het slachtoffer had weinig origineels of verstandigs te zeggen, dus Babbitt verviel in een diep zwijgen en stortte zich in wedstrijdjes met trams naar de volgende hoek: een sprint, een achtervolging, gejaagd gaf hij gas tussen de reusachtige gele zijkant van de tram en de rij geparkeerde auto’s, en schoot erlangs zodra de tram stopte – een vreemd spel, maar wel moedig.

Voortdurend was hij zich bewust van de schoonheid van Zenith. Wekenlang had hij alleen maar oog gehad voor cliënten en de irritante Te-Koopborden van concurrent-makelaars. Vandaag, in die vreemde bui van onbehagen, was hij met dezelfde gejaagdheid boos en vrolijk, en vandaag was het lentelicht zo uitnodigend dat hij wel móést opkijken.

Hij bewonderde iedere wijk langs de vertrouwde route naar kantoor: de bungalows, struiken en de kronkelende, hobbelige opritten van Floral Heights. De lage gebouwen met winkels langs Smith Street, een gloed van vlakglas en nieuwe gele baksteen; kruideniers, wasserijen en drogisterijen om in de directe behoeften van de huisvrouwen van East Side te voorzien. De tuinderijen in Dutch Hollow, de schuurtjes opgetrokken uit golfplaten en gestolen deuren. Aanplakborden met drie meter grote, karmijnrode godinnen die bioscoopfilms, pijptabak en talkpoeder aanprezen. De oude ‘herenhuizen’ langs Ninth Street, die op oude dandy’s in vuil ondergoed leken, houten kastelen die waren omgebouwd tot logementen, met modderpaadjes en roestige hekken, werden verdrongen door snel oprukkende garages, goedkope flats en fruitkraampjes van vriendelijke, verzorgd uitziende Grieken. Aan de andere kant van het spoor fabrieken met hoog opgetaste watertanks en hoge schoorstenen – fabrieken die gecondenseerde melk produceerden, papieren dozen, verlichtingskabels, auto’s. Daarna kwam het zakencentrum met het steeds drukker wordende verkeer, de overvolle trams waar mensen uit stapten, en hoge portalen van marmer en gepolijst graniet.

Het was groot en Babbitt had ontzag voor de grootheid in alles: in bergen, sieraden, spieren, rijkdom of woorden. Op dit lentekriebelige ogenblik was hij de lyrische en bijna onbaatzuchtige minnaar van Zenith. Hij dacht aan de verre fabrieksvoorsteden, aan de rivier de Chaloosa met zijn vreemd afgekalfde oevers, aan de met boomgaarden overdekte Tonawanda Hills in het noorden, en aan al de sappige weiden en grote schuren en het vele vee. Toen hij zijn passagier afzette, riep hij uit: ‘Tjonge, wat voel ik me goed vanochtend!’

III

==

Zo spannend als het starten van de auto was, was ook het parkeren van de auto voordat hij het kantoor binnenging. Toen hij van Oberlin Avenue de hoek omsloeg en Third Street in reed, speurde hij de rij geparkeerde auto’s af naar een plekje. Tot zijn woede was hij iets te laat omdat iemand hem net voor was. Voor hem zag hij een auto uitparkeren en Babbitt ging langzamer rijden, stak zijn hand op naar de auto’s die achter hem aandrongen, gebaarde geërgerd naar een oude vrouw dat ze moest opschieten, ontweek een vrachtwagen die van opzij op hem afkwam. Toen hij met zijn voorwielen tegen de smeedijzeren bumper van de auto voor hem botste, stopte hij, rukte koortsachtig aan het stuur en reed langzaam achteruit op de lege plek en met hooguit een meter manoeuvreerruimte zette hij de auto langs de stoeprand. Het was een meesterlijk volbracht mannelijk avontuur. Tevreden sloot hij het stalen slot om het voorwiel en stak de straat over naar zijn kantoor op de benedenverdieping van het Reevesgebouw.

Het Reevesgebouw was zo brandveilig als een rots en zo efficiënt als een schrijfmachine, veertien verdiepingen gele baksteen, met strakke, verticale, sobere lijnen. In het gebouw waren advocaten, artsen, agentschappen voor machines, amarilschijven, gaashekken en mijnbouwaandelen gevestigd. Hun gouden logo’s glansden op de ramen. De ingang was te modern voor laatgotische zuilen en straalde rust, intelligentie en fatsoen uit. Aan de kant van Third Street zaten een telegraafkantoor van Western Union, snoepwinkel Blue Delft, kantoorboekwinkel Shotwell en makelaardij Babbitt-Thompson.

Babbitt had via de voorkant van het gebouw zijn kantoor in kunnen gaan, net als de cliënten, maar als hij via de hal de achteringang nam, voelde het wat vertrouwder. Dan werd hij onderweg ook begroet door de dorpelingen.

Het gewone volk dat de gangen van het Reevesgebouw bewoonde – liftbediendes en hun chef, werklui, conciërge en een twijfelachtig uitziende, kreupele man die in de kiosk stond – was absoluut geen stadsvolk. Het waren provincialen, ze woonden in een afgesloten vallei en waren alleen in elkaar en in het gebouw geïnteresseerd. Hun Dorpsstraat was de hal, met zijn stenen vloer, strakke marmeren plafond en winkelruiten. De levendigste plek in deze straat was de kapperszaak van het Reevesgebouw, maar die vormde ook Babbitts enige probleem. Hij was namelijk vaste klant bij de prachtige kapperszaak in het Thornleigh-hotel, de Pompeian Barber Shop, en telkens wanneer hij langs de Reeveszaak liep – tien keer per dag, honderd keer – voelde hij zich ontrouw aan zijn eigen dorp.

Terwijl hij naar zijn kantoor liep, werd hij als lid van de dorpsadel door de dorpsbewoners met gepaste eerbied begroet. Rust en waardigheid daalden op hem neer zodat alle dissonanten van die ochtend verstomden.

Maar onmiddellijk klonken ze weer op.

Stanley Graff, de commissionair, was met zo’n deerniswekkend gebrek aan overtuigingskracht met een cliënt aan het telefoneren: ‘Zeg, eh, ik denk dat ik misschien wel het huis heb gevonden dat bij u past...het Percival House in Linton... O, dat hebt u al gezien. En, hoe vond u het?... Hè?... O.’ En daarna weifelend: ‘O, juist ja.’

Toen Babbitt zijn werkkamer binnenliep, een vertrek met een halfhoge scheidingswand van eikenhout en matglas, aan de achterzijde van het kantoor, bedacht hij hoe moeilijk het was om werknemers te vinden die net als hij de overtuigingskracht bezaten om iemand iets te kunnen verkopen.

Er waren negen employés, naast Babbitt zelf en zijn partner en schoonvader, Henry Thompson, die zelden op kantoor kwam. Die negen waren: Stanley Graff, de commissionair – een vrij jonge man verslaafd aan sigaretten en poolbiljarten; de oude Mat Penniman, manusje van alles, inner van huurgelden en verzekeringsagent – gedesillusioneerd, zwijgzaam, grijs; een mysterieuze man, van wie gezegd werd dat hij een topmakelaar was geweest met een eigen kantoor in het chique Brooklyn; Chester Kirb Laylock, agent, gedetacheerd bij het bouwproject Glen Oriole – een enthousiaste man met een zijdeachtige snor en veel familie; mejuffrouw Theresa McGoun, de vlotte en knappe stenografe; mejuffrouw Wilberta Bannigan, de dikke, langzame, maar ijverige boekhoudster en beheerster van het archief; en vier freelance commissionairs.

Terwijl Babbitt vanuit zijn eigen vertrek de centrale kantoorruimte in keek, verzuchtte hij: ‘McGoun is een goede stenografe, een gisse tante, maar Stan Graff en al die andere sukkels...’ De sprankelende lenteochtend smoorde in de muffe kantoorsfeer.

Gewoonlijk was hij zeer in zijn nopjes met het kantoor, iedere keer weer blij verrast dat hij dit moois eigenhandig tot stand had gebracht. Gewoonlijk putte hij energie uit het stralend nieuwe en de bedrijvige sfeer, maar vandaag leek het allemaal vlak – de betegelde vloer, als in een badkamer, het okergele metalen plafond, de verbleekte landkaarten op de strak gepleisterde muren, de stoelen van gelakt licht eiken, de bureaus en archiefkasten van groenbruin staal. Het was een gewelf, een kapel van staal waar lanterfanten en lachen regelrechte zonden waren.

Hij genoot niet eens van de nieuwe waterkoeler! En het was nog wel de allerbeste waterkoeler, hypermodern, wetenschappelijk verantwoord en knap gemaakt. Hij had een aardige duit gekost (op zich al een kwaliteit). De koeler bezat een isolerende ijstank van kunststof, een porseleinen watervat (gegarandeerd hygiënisch), een drupvrij, niet-verstoppend kraantje en machinaal geverfde versieringen in twee tinten goud. Hij keek naar de zich eindeloos uitstrekkende tegelvloer bij de waterkoeler en wist zeker dat er in het Reevesgebouw geen huurder was die een duurdere koeler had, maar dat gevoel van sociale superioriteit dat hij eraan had ontleend kon hij toch niet meer oproepen. ‘Ik zou het liefst nu naar de bossen gaan! En de hele dag wat lanterfanten. En vanavond weer bij Gunch langsgaan om te pokeren, te vloeken zo vaak als ik wil en honderdnegenduizend flesjes bier drinken.’

Babbitt zuchtte, hij nam zijn post door, hij riep ‘Mjufgoun’, wat ‘Mejuffrouw McGoun’ betekende en begon te dicteren.

Dit was zijn versie van de eerste brief:

‘Omar Gribble, stuur het naar zijn kantoor, mejuffrouw McGoun, uw schrijven van de twintigste ontvangen en als antwoord daarop zeg ik, moet je eens luisteren, Gribble, ik ben bang dat als we zo blijven aarzelen we de verkoop van dat Allen-pand kunnen schudden, ik had Allen eergister over de vloer en kwam meteen ter zake en ik kan u verzekeren... eh, nee, verander dat: mijn ervaring zegt me dat hij echt wel zaken wil doen, heb naar zijn financiële positie gekeken en die is prima... die zin is misschien een beetje een janboel geworden, mejuffrouw McGoun, maak er maar een paar zinnen van als dat nodig is, punt, nieuwe alinea.

Hij is bereid om een deel van de taxatie te betalen en ik denk, ik weet zeker dat hij zonder enig probleem ook nog de verzekering van de eigendomsrechten wil betalen, dus laten we nu in hemelsnaam tot zaken komen... nee, maak daar maar van: dus laten we het oppakken en er meteen werk van... nee, zo is het wel genoeg... fatsoeneert u die zinnen nog maar een beetje als u ze uittypt, mejuffrouw McGoun... hoogachtend, et cetera.’

Dit is de versie van de brief die hij ’s middags getypt terugkreeg van mejuffrouw McGoun:

==

BABBITT-THOMPSON MAKELAARS

Thuis in Wonen

Reevesgebouw, Oberlin Avenue & 3d St.. N.E.

Zenith

==

Omar Gribble,

576 North American Gebouw

Zenith.

==

Geachte heer Gribble,

We hebben uw brief van de twintigste ontvangen. Het moet me van het hart dat als we zo blijven aarzelen, de verkoop van Allen aan onze neus voorbijgaat. Eergisteren kwam Allen bij me langs en ik bracht het meteen ter sprake. Mijn ervaring zegt me dat hij echt zaken wil doen. Ook heb ik zijn financiële positie bekeken en die is uitstekend.

Hij is bereid om zijn deel in de taxatiekosten te betalen en ook de verzekering van de eigendomsrechten wil hij zonder probleem voor zijn rekening nemen.

Eropaf dus!

==

Hoogachtend,

==

Toen hij de brief had gelezen en er zijn keurige, vloeiende, universitair geschoolde handtekening onder had gezet, peinsde Babbitt: Dat is nu een goede, krachtige brief, en kristalhelder. Maar wat krijgen we... Ik heb McGoun nooit gezegd dat ze een derde alinea mocht toevoegen! Ze moet niet steeds proberen te verbeteren wat ik haar heb gedicteerd! Maar wat ik niet begrijp: waarom kunnen Stan Graff of Chet Laylock niet zo’n brief schrijven? Meteen raak! Krachtig!

Het belangrijkste wat Babbitt die ochtend had gedicteerd was de veertiendaagse circulaire die gestencild moest worden en daarna naar duizend mogelijke cliënten verstuurd moest worden. Het schrijven volgde nauwgezet de literaire voorbeelden van die dag, van de zeer persoonlijke advertenties, kooplust opwekkende brieven, artikelen over ‘de ontwikkeling van de Wilskracht’, en huisorganen, zoals die rijkelijk werden geproduceerd door de nieuwe lichting Poëten van de Zakenwereld. Moeizaam had hij een eerste versie opgesteld en nu declameerde hij die als een ware poëet, gevoelig en gedragen:

==

Zeg, beste kerel!

==

Mag ik u een enorme reuzedienst bewijzen? Ik meen ’t. Het is geen geintje! Ik weet dat u interesse hebt in de aankoop van een nieuwe woning, niet zo maar een huis, maar een liefdesnestje voor uw vrouw en uw kinderen – en misschien ook een plek voor uw ouwe brik daar achter uw moestuintje. Hebt u er weleens bij stilgestaan dat het onze taak is om u veel moeite te besparen? Daarmee verdienen wij ons brood – we worden niet betaald voor onze mooie ogen! Kijkt u zelf maar:

Ga meteen achter uw mooie mahoniehouten secretaire zitten en schrijf ons in een briefje waar u precies naar op zoek bent, en als we dat kunnen vinden komen we met die goede tijding bij u langs gesneld, en als we het niet kunnen vinden vallen we u niet meer lastig. Om u tijd te besparen kunt u het bijgesloten formulier invullen. Op aanvraag sturen wij u ook een formulier voor winkelpanden in Floral Heights, Silver Grove, Linton, Bellevue en alle woonwijken in East Side.

==

Uw dienstwillige,

==

P.S. Hierbij een paar voorbeelden van pareltjes die we voor u zouden kunnen opduiken – een paar regelrechte koopjes die vandaag binnenkwamen:

==

SILVER GROVE – Leuke vierkamer-bungalow, van alle moderne gemakken voorzien, garage, prachtige schaduwboom, chique buurt, handige tramverbinding. $37000, $780 contant en de rest op schappelijke Babbitt-Thompson voorwaarden, goedkoper dan huren.

==

DORCHESTER – Een prachtperceel! Smaakvolle twee onder één kap, eikenhouten betimmering, parketvloeren, mooie open haard op gas, grote veranda’s, koloniale bouwstijl, VERWARMDE GARAGE, een koopje voor $11.250.

==

==

Na het dicteren, waarvoor hij rustig moest nadenken in plaats van jagen en jachten, lawaai maken en echt iets doen, ging Babbitt achterover zitten in zijn knarsende bureaustoel en keek hij stralend naar mejuffrouw McGoun. Hij was zich zeer bewust van haar vrouwelijke verschijning, van haar zwarte, kort geknipte haar dat zedig haar wang bedekte. Een niet van eenzaamheid te onderscheiden verlangen maakte hem week. Terwijl ze zat te wachten en met de lange scherpe punt van haar potlood op het schrijfblok tikte, viel ze voor hem half samen met zijn elfenmeisje. Hij fantaseerde dat ze elkaar aankeken met een blik van intense herkenning, fantaseerde dat hij met verlegen bewondering haar lippen beroerde en... Vrolijk klonk haar stem: ‘Verder nog iets, m’neer Babbitt?’ ‘Dat was het wel,’ bromde hij en treurig draaide hij zich om.

Zijn fantasieën werden echter nooit intiemer dan deze. Vaak dacht hij: Ik moet altijd denken aan wat die ouwe Jake Offutt eens heeft gezegd: ‘Een wijs man begint nooit amoureuze affaires op kantoor of in zijn eigen huis, dat geeft alleen maar problemen.’ Zeker. Maar...

In de drieëntwintig jaar van zijn huwelijk had hij ongemakkelijk geloerd naar iedere bevallige enkel, iedere zachte schouder. In gedachten had hij die gekoesterd, maar nooit had hij zijn fatsoen op het spel gezet voor een avontuurtje. Maar onder het uitrekenen van het opnieuw laten behangen van het huis van Styles was hij toch weer ongedurig, ontevreden over alles en niets, beschaamd over zijn ontevredenheid en verlangend naar zijn elfenmeisje.

==

Hoofdstuk 4

I

==

Het was een ochtend vol artistieke creativiteit. Een kwartier na het ronkende proza van Babbitts circulaire, kwam Chester Kirby Laylock, vertegenwoordiger, gedetacheerd bij Glen Oriole, binnenlopen om een verkoop te melden en een advertentie voor te leggen. Babbitt mocht Laylock niet zo, want hij zong in een koor en speelde thuis kinderachtige kaartspelletjes. Hij had een tenorstem, kastanjebruin haar en een snor als een borstel van kemelhaar. Van Babbitt mocht een huisvader weleens zoiets brommen als ‘Dit is een nieuwe foto van het joch. Stoer opdondertje, hè?’ Maar als Laylock over thuis vertelde leek hij wel een vrouw zo enthousiast was hij.

‘Volgens mij heb ik een prachtige advertentie voor de Glen, meneer Babbitt. Waarom zouden we het niet eens met poëzie proberen? Heus, dat zou een hoop aandacht trekken. Moet u horen:

==

Omringd door prachtige paleizen,

oost of west, heel ver van huis,

zorgt u voor het bruidje,

zorgen wij voor een best thuis.

==

‘Snapt u het? Oost, west, thuis best. Denkt u niet dat...’

‘Ja, ja, ja, tuurlijk snap ik het. Maar... Volgens mij kunnen we beter iets stijlvollers en krachtigers nemen, zoiets als “Wij gaan voorop, anderen volgen,” of “Waarom wachten?” Natuurlijk geloof ik in poëzie en humor en meer van dat gedoe als het werkt, maar bij zo’n chic project als de Glen kunnen we beter kiezen voor een stijlvollere aanpak, begrijp je wat ik bedoel? Nou, dat was het wel voor nu, Chet.’

II

==

Het is een in de kunstwereld bekende tragedie: het aprilfrisse enthousiasme van Chet Laylock diende uitsluitend om het talent van de oudere vakman, George F. Babbitt, te prikkelen. Tegen Stanley Graff mopperde hij: ‘Die sonore stem van Chet werkt me op mijn zenuwen,’ toch raakte hij er zo door geïnspireerd dat hij in één keer schreef:

==

HEBT U RESPECT VOOR UW GELIEFDEN?

Wanneer de droevige laatste rouwrituelen achter de rug zijn, weet u dan zeker dat u het beste voor de Overledene hebt gedaan? Dan moet de gestorvene wel liggen op het schitterende kerkhof

LINDEN LANE,

de enige moderne begraafplaats in en om Zenith, waar uitstekend bijgehouden grafgrond vanaf mooie madeliefhellingen uitkijken op de glimlachende velden van Dolchester.

exclusief te bevragen bij

BABBITT-THOMPSON MAKELAARS

Reevesgebouw

==

‘Aan dat staaltje moderne verkooptechniek kan Chan Mott met zijn overwoekerde Wildwood Kerhof nog een puntje zuigen,’ grinnikte hij.

III

==

Hij stuurde Mat Penniman naar het kadaster om de namen te achterhalen van de huiseigenaren op wier woning een Te Huur-bordje van een andere makelaar prijkte. Hij sprak met een man die een winkelpand wilde huren voor een biljartlokaal en nam de lijst van huurcontracten door die binnenkort afliepen. Hij stuurde Thomas Bywaters, een tramconducteur die in zijn vrije tijd voor zijn plezier wat aan makelaardij deed, erop uit om mogelijke cliënten in achterafbuurten langs te gaan die te min waren voor de strategie van Stanley Graff. Maar zijn scheppingsdrift was verbruikt en deze saaie details verveelden hem. Nog één heroïsch moment had hij toen hij een nieuwe manier bedacht om te stoppen met roken.

Minstens één keer per maand stopte hij met roken. Dat pakte hij aan zoals het een degelijk burger betaamde: hij erkende hoe slecht tabak was, nam dappere besluiten, werkte plannen uit om het kwaad in te dammen, kromp zijn rantsoen sigaren in en vertelde iedereen die hij tegenkwam uitgebreid hoe goed hij bezig was. Kortom, hij deed van alles, behalve stoppen met roken.

Twee maanden geleden had hij door een schema op te stellen, het precieze tijdstip van elke sigaar te noteren en enthousiast de intervallen tussen sigaren te vergroten zijn quotum teruggebracht tot drie sigaren per dag. En toen was hij het schema kwijtgeraakt.

Een week geleden had hij het systeem bedacht om zijn sigarenkoker en sigarenkistje in een ongebruikte la onderin het correspondentiearchief in het personeelskantoor te leggen. ‘Dan zal schaamte me er vast van weerhouden om daar steeds rond te snuffelen en mezelf belachelijk te maken voor mijn eigen personeel!’ zo was zijn redenering. Maar na drie dagen was hij eraan gewend om op te staan van zijn bureau, naar de archiefkast te lopen, een sigaar eruit te halen en op te steken zonder dat hij zich ervan bewust was dat hij dat deed.

Deze ochtend drong het tot hem door dat het te gemakkelijk was geweest om de la te openen. Op slot doen, dat was de oplossing! Opgetogen deed hij meteen de la op slot waarin zijn sigaren, sigaretten en zelfs zijn doosje lucifers lagen, en borg de sleutel op in een la van zijn bureau. Maar hij raakte hierdoor zo enthousiast dat hij snakte naar een sigaar en meteen zijn sleutel weer tevoorschijn haalde, met een grimmig soort waardigheid naar de archiefkast liep en een sigaar en een lucifer pakte – ‘één lucifer maar; als die sigaar uitgaat, moet-ie ook uit blijven!’ Toen enige tijd later de sigaar toch uitging, pakte hij nog een lucifer uit de archiefkast en toen een koper en een vertegenwoordiger om half twaalf binnenkwamen moest hij hun natuurlijk een sigaar aanbieden. Zijn geweten protesteerde: ‘Je rookt met ze mee!’ maar dat drukte hij de kop in: ‘Hou je mond! Ik ben bezig, Natuurlijk, straks dan...’ Er kwam echter geen straks. Toch gaf de overtuiging dat hij met een smerige gewoonte had gebroken hem een voldaan en zeer gelukkig gevoel. Toen hij Paul Riesling opbelde, was hij in al zijn morele grootsheid enthousiaster dan anders.

Hij hield van Paul Riesling meer dan van wie ook, behalve dan van zichzelf en zijn dochter Tinka. Ze hadden bij elkaar in de klas gezeten, samen gestudeerd op de State University, maar altijd zag hij Paul Riesling, met zijn tengere, donkere gestalte, de keurige scheiding in zijn haar, zijn pince-nez, zijn aarzelende manier van spreken, zijn humeurigheid, zijn liefde voor de muziek, als een jongere broer, die gekoesterd en beschermd moest worden. Na zijn afstuderen was Paul in de zaak van zijn vader gekomen. Hij was nu grossier en kleine producent in dakpapier. Maar Babbitt was er heilig van overtuigd en verkondigde zeer omstandig aan de wereld van de Good Fellows dat Paul een geweldig violist, schilder of schrijver had kunnen zijn. ‘De brieven die hij me tijdens zijn vakantie in de Canadian Rockies schreef, die geven zo’n precies beeld dat het net is alsof je er zelf staat. Neem maar van mij aan, hij had die schrijvers een aardig poepie kunnen laten ruiken!’

Maar over de telefoon zeiden ze alleen: