Elisabeth van Nimwegen

De smaak van ijzer

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2013 ELISABETH VAN NIMWEGEN, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8066 3

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014

1
Zusters

Het is een warme dag in juni en we werken thuis aan een scène voor bewegingsexpressie. De ramen staan open, een zacht zomerbriesje waait onze kamer op de tweede verdieping binnen. De opdracht luidt: maak een erotische act. We hebben nog een maand om te laten zien wat we in huis hebben. Fanny zit met opgetrokken benen op de bank en schudt de ideeën uit haar mouw.

‘En dan ga ik naakt op de piano liggen en lees ik poëzie van Carlos Drummond de Andrade voor terwijl ik af en toe een toets aansla...’

‘Mooi!’

‘Of nee, wacht, ik ga de dans van Salomé doen, de dans van de zeven sluiers, dan ga ik heel sensueel buikdansen, kijk zo...’ Ze staat op van de bank en cirkelt met haar heupen. ‘Of ik word een vrouwelijke Jezus aan het kruis. Zou dat kunnen denk je, zou het plafond van het bewegingslokaal dat houden, een houten kruis met mij eraan?’

‘Wat heeft dit nou met acteren te maken?’

‘Ach Marie, die man wil ons gewoon een keer in ons blote gat zien, gun hem dat plezier. Heeft hij wat fantasiemateriaal als hij ’s avonds alleen in zijn bedje ligt.’

‘Geef mij de gebruiksaanwijzing van een stofzuiger en ik maak er een monoloog van, maar dit...’

‘En precies daarom krijgen we zo’n opdracht. Kom op, het gaat je lukken, desnoods verzin ík iets voor je.’

Na de les doucht de bewegingsdocent altijd vrolijk met de meisjes mee, terwijl er ook een kleedkamer voor de heren is. Niemand durft daar moeilijk over te doen, uit angst voor burgerlijk versleten te worden. Bovendien heeft diezelfde docent ook inspraak bij de eindvergadering op bijltjesdag: de dag des oordeels aan het eind van het eerste jaar waarop de blijvers zich van de afvallers scheiden en de poorten naar de rest van de gerenommeerde toneelopleiding opengaan. Ik schrijf wat steekwoorden op in de groene dummy die ik, net als de rest van de school, bij de Witte boekhandel in de Heggenstraat heb gekocht: Rodin: De kus, postmoderne striptease, Anaïs Nin, mythe van Eros? Fanny zet theewater op en dwaalt af naar een van haar favoriete onderwerpen: haar minnaars.

‘En Antoine, die wilde steeds maar foto’s maken van losse lichaamsdelen met zijn Hasselbladcamera, ja ook daar beneden, en moest altijd huilen nadat hij gekomen was, ken je dat?’

Ik schiet in de lach. ‘Jongens uit Zeeland willen gewoon tegen je aanrijden in een donker hoekje van de dorpskerk en komen klaar als een briesende stier. Daar komt geen artistieke fascinatie of ontroering bij kijken.’

‘Hij heeft geëxposeerd in Luik met die serie, ik moet de foto’s ergens thuis hebben liggen. Heb jij jezelf wel eens bekeken vanonder?’

‘Nee, hoezo?’ Zo koel als ik probeer te klinken, zo warm krijg ik het van binnen.

‘Kom.’ Ze staat op van de bank en gebaart dat ik mijn spijkerrokje moet uitdoen.

Ik blijf zitten. Fanny loopt naar het raam en doet het rieten rolgordijn naar beneden. Dan pakt ze de lange passpiegel van de muur en legt hem op de grond voor de bank.

‘Marie, je weet niet half hoe mooi we geschapen zijn. Een kunstwerk, echt waar. Bovendien, je wil toch ook weten waar die mannen tegenaan kijken?’

‘Nou, nee.’

Ze doet haar laarzen uit en ook haar onderbroek. Haar witte jurkje houdt ze aan.

‘Je shirt mag je aanhouden.’

‘Dat ga ik echt niet doen.’

‘Waar ben je bang voor dan?’

‘Fanny, doe normaal.’

‘Kom op Marie, niet zo flauw. Geen geheimen, weet je nog?

‘Ik hoef niet zo nodig met jou naar mijn intieme delen te kijken, dat is alles.’ Het komt er kattiger uit dan ik bedoel.

‘Schaam je je soms? Hallo, ik ben het, Fanny. Ik kan je lichaam blind uittekenen. Je weet toch dat ik niets raar vind? Kom op, doe niet zo saai!’

Saai is mijn zwakke plek. Dat weet ze. Bliksemsnel pakt ze met haar ene hand mijn rok vast en probeert met de andere hand mijn onderbroek naar beneden te trekken. Mijn oude judoreflexen doen hun werk. Binnen een seconde heb ik me losgerukt en leg ik Fanny in een houdgreep op mijn roodgelakte vloer.

‘Je moet ophouden!’

Ze grijnst nog steeds in mijn gehoekte arm. Haar ogen glinsteren. Even pak ik haar nog steviger vast, ik voel de spieren van mijn arm om haar nek spannen. Dan laat ik haar los. Rustig en beheerst staat ze op, de pret is van haar gezicht gegleden.

‘Nou dan niet, ook goed. Wat ben je toch... ach laat maar ook.’ Ze trekt haar onderbroek, sokken en laarzen weer aan en slaat de kamerdeur achter zich dicht. Het tikkende geluid van haar hakken sterft weg op de gang.

‘Wacht, Fan! Hé, zo bedoelde ik het niet! Fanny!’ Als een zwakke echo hoor ik ook nog hoe de voordeur van ons studentenhuis dichtslaat. Ik durf me pas te bewegen als de Hundertwasserkalender weer stil aan het koperen spijkertje van de kamerdeur hangt. Als ze maar terugkomt. Als ze maar niet denkt dat ik net zo’n burgertrut als de rest van de wereld ben. Is dit de dag waarop Fanny mij eindelijk ontmaskert? De dag waarop ik, ondanks al mijn pogingen om haar en ook mezelf te laten zien dat het niet zo is, dat ik het waard ben om in haar gezelschap te verkeren, alsnog wordt gedegradeerd tot die afschuwelijke categorie? Eigenlijk was het een heel bijzonder voorstel. Waarom lag ik net zo dwars? Waar ben ik toch altijd zo bang voor? Ik lijk mijn moeder wel, die zelfs het woord tampon niet uit haar strot krijgt en ze aanduidt als t-tjes.

Een uur later komt Fanny weer terug met een verse ananas van de markt. Ik doe net alsof ik niet als een hondje heb zitten wachten in de vensterbank en buig me over Een theatergeschiedenis der Nederlanden. Het liefst spring ik meteen weer in haar armen. Ze zet ‘Blue Train’ op en begint de ananas in stukken te snijden op ons kleine aanrecht. De warme tonen van Coltrane’s altsax golven door de kamer.

‘Oké dan,’ zeg ik na een lang zwijgen, ‘laten we het doen. Ik moest alleen even wennen aan het idee. Dit blijft wel tussen ons, toch?’

‘Wat denk je nou? Natuurlijk!’

We kleden ons uit en gaan met opgetrokken benen tegen de bank zitten. Fanny zet de spiegel rechtop met de lange kant op de vloer zodat we zowel onszelf als de ander kunnen zien. Eerst schrik ik van wat ik zie. Maar Fanny fluistert dat ze zo blij is dat ze een vrouw is en wijst en vergelijkt en zegt dat ik de kleur heb van een schelp uit de Stille Oceaan en ik geloof haar meteen. Hoe langer we kijken hoe mooier ik mezelf daar vind.

‘Waar smaak jij naar?’ Fanny kan de meest intieme dingen vragen alsof ze het over de prijs van een brood heeft.

‘Weet ik niet, jij?’

‘Proeven?’

Een fladderige paniek stijgt op uit mijn buik. Fanny ziet het meteen aan me. Snel voegt ze eraan toe: ‘Niet dat we nou daar... maar gewoon alleen maar proeven, vanaf onze vinger?’

Gewoon? Zei ze nou gewoon? Daar is helemaal niets gewoons aan. Niets met Fanny is gewoon. Weer die grijns, ze daagt me uit. Kom op, nu niet gaan dwarsliggen.

‘Ja,’ gaat ze door in dat prachtige Vlaamse accent van haar, ‘laten we dat doen, laten we een verbond sluiten, net als mannen doen met hun bloed. Maar dan een vrouwelijk verbond, vanuit onzen foef.’

Ik ben maar één handeling verwijderd van een officiële bevestiging dat ik, en niemand anders, voor altijd verbonden ben met Fanny Vandenakker. Eén handeling. Maar alleen al de gedachte maakt me misselijk.

‘Goh, ja.’

‘Yoni-zusters. Dat klinkt mooi.’

‘Yoni?’

‘Yoni, dat is Sanskriet voor het vrouwelijke geslacht. Voor de scheppende krachten van het hele universum. Ben je er klaar voor Marietje?’

Ik knik. Ik ben er niet klaar voor.

Fanny steekt van wal. ‘Onder het toeziend oog van de zon, de maan, de sterren sluiten wij, Fanny Vandenakker en...’ Ze knikt me toe. In haar stem klinkt iets van ironie door maar toch voelt het als een serieuze gelofte. Ik schraap mijn keel: ‘Marie Dallinga.’

‘...het heilige verbond van de yoni. Verbonden van binnen en buiten, in voor- en tegenspoed, vanaf nu tot de dood ons scheidt. U mag de goddelijke nectar uwer zuster tot u nemen.’

Fanny’s vinger verdwijnt in haar yoni. De jasmijnthee speelt op in mijn keel.

‘Mag ik mijn ogen dichtdoen?’ Zonder op een antwoord te wachten, knijp ik mijn ogen samen. Door mijn neus ademhalen durf ik niet. Ik onderdruk de neiging om te kokhalzen en steek mijn tong uit.

Als ik Fanny’s vingertop op mijn tong voel, open ik mijn mond royaal en omsluit de helft van haar vinger, een daad van protest tegen mijn eigen bekrompenheid, totdat ze haar middelvinger weer terugtrekt.

‘En?’ Ze verwacht een serieus antwoord.

‘Ziltig. Fris. Rauw eiwit met zweempje oestervocht, zoiets.’ Ik ken de smaak van rauw eiwit. Mijn buurmeisje vertelde me toen ik twaalf was dat als ik wilde leren zoenen, ik gewoon mijn tong in een rauw ei moest steken en dan rondjes moest draaien. We stalen samen een ei uit de koelkast van mijn moeder en oefenden op mijn kamer. De eerste échte tongzoen, op mijn dertiende, viel alsnog tegen. De jongen in kwestie liet na tien seconden per ongeluk een boer in mijn mond.

‘Oestervocht... wauw. Nu jij.’

Kom op, moedig ik mezelf aan, het moeilijkste deel is achter de rug. Eeuwige verbondenheid met Fanny gloort aan de horizon. Ik haal diep adem en laat op mijn beurt mijn middelvinger verdwijnen. Maar als ik mijn hand weer terughaal, durf ik niet verder. In de spiegel zie ik mijn arm krachteloos op mijn been liggen.

‘Nou, komt er nog wat van?’

Misschien smaak ik wel heel vies. En wil ze dat dan niet zeggen omdat we vriendinnen zijn en zegt ze iets anders terwijl ik aan haar zie dat ze het niet meent. Ik zie altijd of Fanny liegt of niet.

‘Ik heb het toch ook gedaan! Kom op.’

Als ik mijn vinger uitsteek naar Fanny, knijp ik weer mijn ogen dicht. Alles stokt even, als de twee tellen stilte in de auto wanneer je in een stortbui onder een viaduct doorraast. Als ik de warmte van haar mond voel, trek ik snel mijn hand terug.

‘En ik?’

Ze maakt kleine smakgeluidjes met haar tong, als een fijnproever. ‘Lastig te omschrijven. Niet ziltig, eerder zoetzuur, als een, als een lychee.’

Ze haakt haar vinger in de mijne en zegt plechtig: ‘Dan zijn we nu officieel zusters in de orde van de yoni.’

We omhelzen elkaar lang en stevig. Maar onder de vreugde over onze eeuwige verbintenis smeult iets anders. Het gevoel van zelfoverwinning en bevrijding blijft uit. Ik trek mijn onderbroek weer aan. Nu de spanning van het moment voorbij is, schaam ik me ineens verschrikkelijk voor wat ik net heb gedaan. Ik loop naar de wastafel en was mijn handen met het roze toiletzeepje. Hard wrijf ik het schuim over mijn vingers. Fanny ligt op de bank met haar armen gekruist onder haar hoofd en kijkt naar het plafond.

==

2
De zandberg

In het bewegingslokaal staat alles klaar. De zware, donkerblauwe theatergordijnen sluiten het ochtendlicht buiten, twee bouwlampen beschijnen de berg zand en de stoelen staan er in een halve cirkel omheen. In alle vroegte heb ik twaalf volle kruiwagens zand van een bouwplaats in de buurt naar ons bewegingslokaal gereden en omgekiept op de balletvloer. Op de eerste cellosuite van Bach, in de uitvoering van Yo-Yo Ma, zal ik straks tergend langzaam, millimeter voor millimeter, naakt bovendien, uit de berg zand rijzen – geboren worden – zoals de uit de aarde geschapen Griekse godin en oervrouw Gaia.

‘Welk nummer is het?’ Fanny staat bij de stereo-installatie. Onder de pijpen van haar roze joggingbroek zijn de netkousen te zien die ze al aan heeft voor haar eigen erotische act.

‘Nummer vier, gewoon vanaf het begin.’

‘Tot waar moet ik het nummer door laten lopen?’

‘Tot aan het moment dat ik helemaal uit de berg ben en me omdraai naar het publiek. Dan mag je de muziek langzaam wegdraaien. Pas als het helemaal stil is, mag het licht ook uit, het liefst met een black-out.’

‘Kun je niet een cue geven, dan weet ik zeker dat het moment klopt. Trouwens echt een fantastisch toneelbeeld Marietje, de berg lijkt wel van steen, echt heel mooi. Wacht maar af, dit wordt de act van het jaar!’

‘Dan zijn de blaren van het sjouwen met die kruiwagen in ieder geval niet voor niets. Oké, dan sta ik hier en draai me om naar het publiek, over links... Zal ik eindigen in een handkus, zo?’

‘Hmm, dat is wel erg Betty Boop. Misschien moet je al die tijd je ogen dicht hebben, als een pasgeborene, en ze pas openen als wij je kunnen zien. Dan is de cue de eerste keer dat je de wereld ziet en lacht, een verleidelijke glimlach, Mona Lisa-achtig, zoals alleen jij kunt.’

‘Ja, mooi. Dus na die eerste lach doe je langzaam de muziek uit, en dan bam: donkerslag.’

‘Ja, en niet vergeten om langzaam te bewegen. Hoe trager, hoe beter, zodat wij niet meteen kunnen zien waar we naar zitten te kijken.’

==

Met een emmer overgebleven bouwzand en een fles olijfolie loop ik de kleedkamers in. Eerder die week heb ik thuis boven de wastafel mijn armen ingesmeerd met olie en er schelpenzand voor parkietenkooien overheen gestrooid. Het dunne laagje zand bleef perfect plakken, net bodypaint. Voor de act zal ik mijn hele lichaam met zand bedekken, als een tweede huid: het geeft een theatraal effect en zo heb ik toch een soort van kostuum aan. Ik kleed me uit en smeer zittend op de betegelde vloer mijn benen in met de goudkleurige, bitter geurende olijfolie. Pas wanneer ik een hand met zand uit de emmer pak en het over mijn onderbeen strooi, merk ik dat het zware, grofkorrelige bouwzand, in tegenstelling tot het fijne schelpenzand van thuis, meteen van mijn been afvalt en totaal niet hecht aan de olie. Nog geen zandkorrel blijft plakken. Mijn klas zit al tien minuten te wachten in de kantine in afwachting van mijn act en ik heb ook nog tijd nodig voor het ingraven. In paniek pak ik de pot chocopasta van de Aldi uit mijn tas, in de haast van huis meegenomen omdat ik nog niet heb ontbeten, en smeer de stugge pasta met moeite uit over mijn borst. Daarna druk ik er het bouwzand op. Het houdt niet perfect en de geur van de vettige cacaoboter is behoorlijk penetrant, maar het zand blijft nu wel plakken. Na het insmeren van borsten, billen en schaamstreek is de pot bijna leeg. Ik schraap de laatste beetjes met mijn vingers van de bodem en veeg de restjes op buik, armen en benen, in niets meer lijkend op het Griekse beeld dat ik in mijn hoofd had. Maar alles is beter dan helemaal naakt. Voorzichtig sla ik een badlaken om me heen en loop de trap op naar het bewegingslokaal.

Fanny en ik graven samen een kuil in de berg zand, zij met de sneeuwschuiver die ik in het lichthok heb gevonden, ik met mijn handen. Ik ga op mijn knieën in foetushouding in de kuil liggen en neem een gele pvc-buis in mijn mond om te kunnen ademhalen zolang ik afgesloten in de berg zit. Een ingenieus idee dat ik gepikt heb van James Bond. Als kind fantaseerde ik altijd dat James Bond mijn vader was. Dan troostte ik mezelf met de gedachte dat hij mijn moeder en mij alleen verlaten had om de wereld voor verschrikkelijke schurken te behoeden, een belang dat nou eenmaal groter was dan dat van ons gezin, dat snapte ik best. In de bewuste filmscène verstopt hij zich in een riviertje om aan zijn belagers te ontkomen, ademend door een rietstengel die uit het water steekt. Dat moet mij ook lukken.