John Muir

In de wildernis

Tochten door Wisconsin, Nevada, Californië en Alaska

Vertaald door Eefje Bosch

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2018 Vertaling EEFJE BOSCH, AMSTERDAM

© Copyright 2018 Samenstelling en voorwoord UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8075 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017

Vooraf

John Muir (1838–1914) was een Schots-Amerikaanse schrijver, natuuronderzoeker en natuurbeschermer. Zijn boeken, maar vooral zijn essays en artikelen over de natuur bereikten een miljoenpubliek en zorgden ervoor dat de houding tegenover de natuur en wildernis van veel Amerikanen ingrijpend veranderde. Mede dankzij zijn lobbywerk zijn onder andere Yosemite en Sequoia tot nationale parken benoemd.

Hoewel Muir schrijft over landschappen die niet te vergelijken zijn met de onze – ijsschotsen in Alaska, duizenden hectares vol eeuwenoude bossen en kilometerslange imposante gletsjers – is zijn manier van kijken universeel. Muirs verwondering over wat hij ziet, zijn behoefte het landschap te begrijpen en aan te raken, te tekenen, er te slapen en te verdwalen, zijn met zo veel precisie beschreven dat de lezer zich nog steeds aan Muirs bossen en bergen kan laven.

John Muir verhuisde als kind met zijn familie van Schotland naar Amerika. Hij groeide op in Wisconsin, op een boerderij, omringd door de natuur. Hele zomers brengt hij door met het verkennen van de omgeving en het bestuderen van de lokale flora en fauna, de bossen, weides, meren en rivieren. Al van jongs af aan is hij gegrepen door de wonderen van vogels in de bomen, maar ook door het karakter van de ossen waarmee hij werkt. Tegen de wil van zijn overreligieuze vader in gaat hij uiteindelijk dan ook colleges botanie en geologie volgen. Zijn vrije tijd wordt geheel in beslag genomen door het verzamelen, catalogiseren en classificeren van lokale planten, wat zijn fascinatie steeds meer doet toenemen. Hij begint uitgebreide botanische reizen te maken en verkent grote delen van Amerika. In zijn autobiografie The Story of my Boyhood and Youth, waaruit in dit boek het hoofdstuk over de boerderij in Wisconsin is opgenomen, laat Muir zien ook over een aantal andere interessante kwaliteiten te beschikken. Zo tekent hij niet onverdienstelijk en weet hij bij zijn poging toegang te verkrijgen tot de universiteit op te vallen door het tonen van zelfontworpen apparaten als ‘zelfregulerende zaagmachines’, complete klokken, thermo-, baro- en pyrometers, die hij niet alleen tekent maar ook zelf bouwt. En die bovendien werken.

Hoewel hij de ene baan na de andere heeft – zo waakt hij bijvoorbeeld enige tijd als herder over een kudde van 1800 schapen in de Sierra Nevada – blijft één ding altijd hetzelfde: zijn fascinatie voor de natuur. Vanwege zijn grote kennis van Yosemite leidt Muir mensen rond in de vallei. Hij ontmoet er de beroemde dichter en essayist Ralph Waldo Emerson en begint kort daarna zelf ook essays te schrijven en te publiceren over de natuur.

Na zijn ontmoeting met Robert Underwood Johnson, uitgever van het prestigieuze tijdschrift Century, worden vrijwel al zijn artikelen – die vaak ontstaan op basis van dagboekpassages – rechtstreeks gepubliceerd in Century. Samen met Johnson lobbyt Muir om van Yosemite Valley een nationaal park te maken en de regering aan te sporen om de verantwoordelijkheid voor de bosreservaten op zich te nemen. In het Congres en de Senaat lopen de gemoederen hoog op wanneer er in 1890 een wetsvoorstel wordt doorgevoerd om een immens nationaal park rondom de Sierra Nevada te creëren (helaas zonder Yosemite). Door Muirs actieve rol hierin krijgt zijn literaire carrière vleugels en wordt hij meer en meer gelezen. Hij begint ook meer te schrijven en nog actiever te lobbyen voor overheidsbescherming van de wildernis. Daarnaast is hij in deze periode een van de oprichters van de Sierra Club, een van de belangrijkste organisaties voor natuurbehoud in Amerika.

Als Muir in 1903 drie dagen lang Yosemite bezoekt met president Theodore Roosevelt, weet hij Roosevelt te overtuigen van het belang van dit stuk natuur. In 1906 wordt Yosemite na een lange strijd dan eindelijk officieel tot nationaal park verklaard.

==

Wie na lezing van Muirs prachtige verhalen en essays ervan overtuigd is zelf ook meer de natuur in te willen trekken, kan deelnemen aan een ‘Muir Trek’. Deze tochten over de Veluwe zijn geïnspireerd op de wandelingen van Muir en zijn een speciale manier om te natuur te ervaren, van zonsopgang tot zonsondergang zonder kaart, klok of kompas.

==

Blijf niet staan, vast als een plant

Dool stevig rond, ver van huis.

==

Muir Trektochten zijn geen typisch Nederlands fenomeen, maar worden wereldwijd gehouden, georganiseerd door het Institute for Earth Education.

Daarnaast wordt Muirs naam vandaag de dag ook levend gehouden door de vele bergen, gletsjers, stranden, meren etc. die er in Amerika naar hem vernoemd zijn. De bekendste hiervan is ongetwijfeld het Muir Woods National Monument in Californië. Deze bossen werden in 1908 door Theodore Roosevelt tot National Monument gemaakt, en vernoemd naar Muir (op aandringen van William Kent, die het land doneerde en naar wie Roosevelt het gebied eigenlijk wilde vernoemen).

==

Muir schreef twaalf boeken en meer dan driehonderd essays. De selectie in dit boek is gebaseerd op de wil een min of meer representatief beeld van Muirs schrijverschap te geven en de moderne lezer van dienst te zijn met een melange van goed geschreven, soms zelfs spannende natuurimpressies en prachtige waarnemingen over dieren (‘Stickeen’!) en de moderne reiziger te bedienen met plekken die nu nog goed te bereizen zijn. In deze verrassende keuze uit zijn geschriften leren we de Amerikaanse natuur kennen zoals die dankzij Muir bewaard is gebleven: verbijsterend veelzijdig en geweldig.

==

De uitgever

==

==

Voor meer informatie over de Muir Treks:

https://www.staatsbosbeheer.nl/activiteiten/veluwe/

muir-trek-over-de-veluwe

Het landleven in Wisconsin*

Voor ons, rechtstreeks uit de Schotse schoolbanken aangekomen, nog hoopvol naïef en – ondanks de onnatuurlijke overvloed van onderwijs en oorvijgen die ons ruimschoots was toebedeeld – verre van getemd, was de kennismaking met de dieren om ons heen een niet-aflatende bron van verrukking en verwondering. Mijn vader schafte om te beginnen, zoals bijna elke kolonist in de binnenlanden, een span ossen aan voor het werk op het land, en naarmate het ene na het andere veld gebruiksklaar werd gemaakt ging dat aantal geleidelijk omhoog tot we er vijf hadden. Die wijze, geduldige, zwoegende beesten namen de eerste vier, vijf jaar al het ploegen, kappen, sjouwen en allerhande zware klussen voor hun rekening en wij, die nog nooit een os hadden gezien, bekeken ze met dezelfde enthousiaste, open blik als waarmee we naar de wilde dieren keken. We werkten met ze mee, voelden mee als ze rustten, zwoegden en speelden, en leerden ze zo veel beter kennen dan voor een wetenschappelijk opgeleide natuurkenner ooit mogelijk zou zijn geweest. Algauw merkten we dat elke os, elke koe en elk kalf een eigen karakter had. De oude Buck met zijn witte kop, een van het tweede span ossen, was opvallend schrander. Soms leek hij bijna net als wij te redeneren. In de herfst voerden we het vee bergen pompoenen, die we voor ze openbraken zodat ze er gemakkelijk stukken uit konden happen. Maar Buck wachtte nooit tot we hem kwamen helpen. De andere probeerden als ze hongerig en ongeduldig waren met hun tanden door de harde schil te komen, maar als de pompoen helemaal volgroeid was lukte dat maar zelden. Buck verdeed nooit zijn tijd met dat geknauw en gekwijl, maar kraakte ze met zijn kop. Hij liep naar de stapel, zocht een goede uit, zoals een jongetje een sinaasappel of appel uitkiest, rolde hem naar een vrij stuk grond, knielde bedachtzaam, legde zijn brede, platte voorhoofd erop, drukte hard, en kraakte hem, waarna hij rustig weer opstond en zijn maaltijd genoeglijk voortzette. Sommige mensen zouden dit ‘instinct’ noemen, alsof een os uit zogenaamd ‘blind instinct’ op zijn kop zou gaan staan om een pompoen kapot te krijgen als hij last van zijn tanden kreeg, of als niemand de vrucht met een bijl kapot kwam slaan. Een andere mooie os liet zien waar hij bij honger toe in staat was door alle hekken op zijn weg naar de maisvelden open te duwen.

==

==

Dat we ze zo menselijk vonden kwam deels door hun blik als ze moe waren, hun stem als ze honger hadden en om eten riepen, hun geduldige zwoegen en trekken als het warm was, hun langgerekte zuchten als ze uitgeput waren en net als wij pijn hadden, en hun dankbare blik die identiek was aan die van ons wanneer ze net als wij van hun rust genoten. Ook voelden we verwantschap door hun geeuwen als ze slaperig waren, waarvan ze kennelijk hetzelfde prettige gevoel aan de basis van hun kaken kregen; door de manier waarop ze zich ’s ochtends na een goede nachtrust uitrekten; door hun talenkennis – Schots, Engels, Iers, Frans, Nederlands: van elke taal de paar woordjes die ze nodig hadden om hun trouwe hulp zo dienstbaar en doordacht te verlenen; door hun intelligente, alerte nieuwsgierigheid, waar ze blijk van gaven door naar vreemde geluiden te luisteren, door hun voorliefde voor spel, de vriendschappen die ze aangingen en hun niet-aflatende rouw als er een maatje was omgekomen.

Als we naar Portage gingen, het dichtstbijzijnde stadje, een kilometer of twintig bij de boerderij vandaan, kwamen we vaak pas laat terug en ’s zomers zaten bij drukkend en vochtig weer de wolken vol bliksem, waarbij het landschap om de paar minuten ineens oplichtte, en alle elementen, de heuvels en valleien, de weides en bomen, zichtbaar werden, bijna net zo volledig en helder als in de middagzon; even plotseling doofde dat glorieuze licht weer, waardoor het donker nog ondoordringbaarder leek dan voorheen. Op dat soort avonden moesten de koeien zonder onze hulp hun weg naar huis vinden, maar ze dwaalden nooit van het pad af, omdat ze net als honden op hun neus afgingen. Eén keer, toen vader laat thuiskwam uit Portage of Kingston, dreef hij Tom en Jerry, onze eerste ossen, van het schemerige pad af, omdat hij dacht dat ze verkeerd liepen. Uiteindelijk bleven ze staan en weigerden verder te lopen. Toen maakte vader ze los van de wagen, pakte Tom bij zijn staart en werd rechtstreeks naar het schuurtje gebracht. De volgende ochtend ging hij zijn wagen zoeken en vond hem op de kam van een steile heuvel voor een onbegaanbaar moeras. Van de koeien leerden we minder, omdat we met hen niet dagelijks samenwerkten en samen hitte, kou, honger, dorst en bijna dodelijke vermoeidheid doorstonden; maar je hoefde maar een beetje natuurlijk medeleven te hebben om geraakt te worden door hun liefde voor hun kalfjes, en in te zien dat hun toewijding en dienstbare zorg in geen enkel opzicht verschilde van de goddelijke moederliefde van een vrouw; want voor hun kleintjes zouden ze elk gevaar trotseren en hun leven geven. Ook hun onhandige babykalfjes, met die stompe neusjes, konden je niet koud laten, als ze met hun mooie, verwonderde ogen de wereld in keken, langzaam kennismaakten met alle voor hen zo vreemde dingen, wankel op hun pootjes leerden te staan, speelden en ruziemaakten.

Voordat we uit Schotland waren vertrokken, had vader ons een pony beloofd om in Amerika op te rijden, en we hielden hem aan die belofte. Nog maar een week of twee nadat we in het bos waren aangekomen kocht hij voor dertien dollar een kleine indiaanse pony van een winkelier in Kingston, die hem in ruil voor koopwaar van een Winnebago- of Menominee-indiaan had gekregen. Het was een stevige, knappe vos met lange zwarte manen en staart, en hoewel hij nog maar drie jaar was, had hij van de indianen geleerd allerlei lasten te dragen, te blijven staan zonder dat hij was vastgebonden, overal, snel of traag en over alle soorten ondergrond, naartoe te gaan, te springen en te zwemmen en nergens bang voor te zijn – echt een geweldig beest, heel anders dan die verlegen, schichtige, nerveuze, bijgelovige, getemde dieren. We lieten hem vrij en vreemd genoeg liep hij nooit van ons weg en weigerde hij nooit zich te laten vangen, maar gedroeg zich alsof hij zijn hele leven al Schotse jongetjes om zich heen had gehad, waarschijnlijk omdat we ongeveer net zo druk waren als jonge indiaantjes.

Op een dag toen vader even niks omhanden had zei hij: ‘Goed, jongen, loop maar naar de wei, haal je pony en ga maar leren rijden.’ Dus brachten we hem naar een open plek bij een dijk van de indianen achter het schuurtje, waar we van vader moesten beginnen. Ik besteeg de pony voor mijn eerste gedenkwaardige les, stak de dijk over en reed stapvoets over het karrenspoor dat door het slepen met boomstammen was ontstaan, toen vader riep: ‘De zweep erover, John, de zweep erover! Ga maar in galop; galopperen gaat makkelijker dan lopen of draven.’ Jack vond dat best, en daar ging hij in een fikse galop. Ik wist tamelijk goed mijn evenwicht te bewaren door de manen stevig vast te grijpen, maar hotste op en neer, want ik was stevig en soepel, net als Jack, waardoor ik ongeveer de helft van de tijd in de lucht hing.

Na een paar honderd meter op deze merkwaardige wijze te zijn rondgereden, riep ik: ‘Ho, Jack!’ Het geweldige dier verstond blijkbaar Schots, want het bleef zo abrupt staan dat ik over zijn hoofd vloog, maar zelf bleef het stokstijf staan, alsof vliegen de normale methode was om af te stijgen. Ik steeg weer op, hobbelde en hopte terug over het met gras en bloemen begroeide pad, de dijk van de indianen over, riep ‘Ho, Jack!’, vloog over zijn hoofd en landde zo elegant in vaders armen dat het net een oefening voor een circuskunstje leek.

Toen ik dat rondje een keer of vijf, zes in diezelfde vrije, pittoreske stijl had gemaakt, ruimde ik het veld voor mijn broer David, die het er ongeveer hetzelfde van afbracht. Maar binnen een paar weken, of een maand, maakten we al avontuurlijke ritjes van bijna twee kilometer naar een grote wei waar veel Canadese kraanvogels kwamen, en keerden we veilig en wel terug, vol prachtige verhalen over de grote langpotige vogels die we hadden gezien, en over het feit dat we de hele heen- en terugrit maar vijf of zes keer van de pony waren gevallen. Langzaam maar zeker leerden we door de bossen te galopperen, buiten de paden, zonder zadel, touw of hoofdstel, enkel sturend door opzij te hangen of met één knie zachte druk uit te oefenen. Op deze vrije manier amuseerden we ons door in volle vaart over een grote ‘kom’ op ons land te rijden zonder ons aan de manen of de staart vast te houden.

Die zogeheten ‘kommen’ waren gevormd door grote, losgeraakte ijsblokken die duizenden jaren geleden onder gletsjerpuin waren begraven en waren gaan smelten toen de ijslaag over deze hele streek zich terugtrok. Toen het begraven ijs smolt, stortte het puin erboven en eromheen natuurlijk in, waardoor er trechtervormige kuilen ontstonden, terwijl het gras dat erin en eromheen groeide verhinderde dat ze door regen en wind weer werden opgevuld. De kom waarin we onze kunstjes deden was twintig, vijfentwintig meter breed en vijf tot tien meter diep; en zonder zadel of enig houvast was het geen sinecure om niet langs Jacks hals af te glijden als we erin sprongen, of langs zijn staart als we eruit klommen. Op lange zomerse zondagen was dit een heerlijk tijdverdrijf, als we er voor de dienst ongezien tussenuit wisten te knijpen. We kregen het bloedheet en liepen rood aan, en vaak leek die arme Jack, net als zijn berijders badend in het zweet, gekookt te worden in die kom.

In Schotland was ons altijd gemaand dapper te zijn, en daar spoorden we Jack ook toe aan, die al menig wild lesje van de indianenjongens had geleerd. Eén keer, toen ik hem leerde over modderstroompjes te springen, liet ik hem de beek in ons weiland proberen op een plek waar die ongeveer drieënhalve meter breed is. Hij sprong heel dapper, maar kwam met een grote plons nog maar net tot de helft. Het water was nog geen halve meter diep, maar de zwarte, half drijvende plantenmodder was ondoordringbaar. Het lukte mij naar de oever te waden, maar die arme Jack zonk steeds dieper weg, tot alleen zijn hoofd nog te zien was in die zwarte hel, en zijn indiaanse doorzettingsvermogen werd danig op de proef gesteld. Toen ik hem zo plots in het verraderlijke water zag wegzakken moest ik denken aan het verhaal van de klok van de abt van Aberbrothock, die met een gorgelend geluid wegzonk, omgeven door uiteenspattende en opstijgende luchtbelletjes. Ik moest vader erbij gaan halen. Die knoopte een lang, uit Schotland meegebracht henneptouw om Jacks hals, en Tom en Jerry moesten duidelijk alles op alles zetten om hem eruit te trekken. Waarna ik een ernstig standje kreeg omdat ik het gewaagd had het ‘arme beest te vragen in zo’n drassige, bodemloze plek te springen’.

We betrokken ons houten huis in de herfst toen moeder met de rest van het gezin uit Schotland overkwam, en toen de wintersneeuw begon te vallen werd het eikenhouten schuurtje omgebouwd tot stal voor Jack. Volgens vader had hij genoeg aan goed hooi, maar wij voerden hem mais, heel veel mais, en algauw werd hij bijzonder dartel en dik. Halverwege de winter zat zijn lange vacht onder het stof en hij moest, zo dachten we, hoognodig gewassen worden. En zonder rekening te houden met de vrieskou boenden we hem grondig met water en zeep, en doordat we hem niet helemaal droog konden wrijven ontstond er een rijtje ijspegels onder zijn buik. Toevallig kreeg vader hem in het oog en hij vroeg woedend wat we hadden gedaan. We zeiden dat Jack vies was en dat we hem hadden gewassen om hem weer fris te krijgen. Hij zei dat we ons moesten schamen om ‘dat arme beest in deze tijd van het jaar met koud water te overgieten’, dat we als we hem schoon wilden krijgen toch wel konden bedenken dat met de borstel en roskam te doen.

’s Zomers moest Dave of ik elke avond rond zonsondergang achter de koeien aanrijden en Jack raakte er zo aan gewend de kudde naar huis te brengen dat hij, als we eens een paar minuten te laat waren, er op het gebruikelijke tijdstip in zijn eentje op uittrok om de koeien in galop thuis te brengen. Vader werd altijd woedend als hij Jack als een herdershond de koeien achterna zag zitten, van de een naar de ander dravend en ze in hun achterste bijtend om ze aan het rennen te houden, terwijl ze voor hem op de loop gingen alsof de wolven hun op de hielen zaten. Vader zei soms dat dat verschrikkelijke beest van de duivel bezeten was en het vee nog eens de dood zou injagen. De kraal en de schuur lagen aan de voet van de heuvel, en op het laatste stuk maakte Jack een enorm spektakel van zijn drijfjacht, als de kudde met opgeheven staart die heuvel af kwam denderen.

Op een avond, toen dit woeste Wilde Westen-achtige tumult op zijn hoogtepunt was, werd vader zo ontzettend kwaad dat hij ‘Schiet Jack af!’ naar me riep. Ik liep naar het huis en haalde het geweer, met een afschuwelijk schuldgevoel, zoals de ongelukkige Abraham zich moet hebben gevoeld toen hem werd opgedragen Isaac te offeren. Maar Jacks leven werd gespaard, hoewel ik niet weet wat er uiteindelijk van hem is geworden. Wist ik het maar. Toen vader een span werkpaarden aanschafte, werd hij verkocht aan een man die zei dat hij op hem over de prairie naar Californië wilde rijden. We hebben hem geloof ik vijf of zes jaar gehad. Het was het dapperste, zachtaardigste, moedigste paardje dat ik ooit heb gezien. Hij leek nooit moe, kon de hele dag in vlotte draf doorlopen met iemand van zijn eigen gewicht op zijn rug, en was nergens bang voor. Een keer gleed er zo’n vijfentwintig kilo op zijn rug gebonden rundvlees over zijn schouders van zijn hals, waardoor zijn hoofd omlaag werd getrokken en hij zo goed als vastgepind was, en toch bleef hij een halfuur lang geduldig en roerloos staan zonder ook maar een poging te doen zich te bevrijden, terwijl ik hulp ging halen om het paktouw los te maken en de lading weer op zijn plek te krijgen.

Omdat ik de oudste jongen was, was ik verantwoordelijk voor ons eerste span werkpaarden. Ze heetten Nob en Nell. Nob was heel slim en gezellig zelfs, en kon bijna alles leren. Nell was uit heel ander hout gesneden; nukkig en eigenwijs, hoewel we haar nog menig circuskunstje wisten bij te brengen; maar ze leek nooit zo gezellig met ons te willen spelen als Nob. Op een dag lieten we ze los in de wei en een indiaan, die verstopt zat in het kreupelbos dat was opgekomen nadat de grasbranden waren teruggedrongen, wist Nob te vangen, bond een touw om haar kaak als hoofdtuig, reed met haar naar Green Lake, zo’n vijftig, zestig kilometer bij ons vandaan, en probeerde haar voor vijftien dollar te verkopen. Allemaal waren we diepbedroefd, alsof we een gezinslid waren verloren. We zochten stad en land af en hadden in eerste instantie geen idee wat er met haar gebeurd was. Door een kapot hek kwamen we haar op het spoor, en toen we dat spoor een paar kilometer volgden wisten we zeker dat het van Nob moest zijn; en een buurman liet ons weten dat hij een indiaan door de bossen had zien galopperen op een paard dat op haar leek. Maar pas een maand of twee na haar verdwijning, toen we alle hoop haar weer terug te zien al hadden laten varen, kwamen we haar weer op het spoor. We vernamen dat een boer bij Green Lake haar in beslag had genomen van een indiaan, omdat hij zag dat ze beslagen was en in een paardentuig had gewerkt. Dus toen de indiaan haar probeerde te verkopen, had de boer gezegd: ‘Je bent een dief. Dat is het paard van een blanke. Je hebt haar gestolen.’

‘Nee hoor,’ zei de indiaan, ‘ik heb haar van Prairie du Chien meegenomen en ze was altijd al van mij.’

Wijzend op haar hoeven en de afdrukken van het paardentuig, zei de man: ‘Je liegt. Ik haal dat paard bij je weg en zet het bij mij in de wei, en waag het niet bij haar in de buurt te komen of ik stuur de honden op je af.’ Toen plaatste hij een oproep. Toevallig zag een van onze buren de annonce en bracht ons het blijde nieuws, en wat waren we in de zevende hemel toen vader met haar thuiskwam. Die indiaan moet haar verschrikkelijk wreed hebben behandeld, want toen ik enkele jaren later op haar door het weiland reed, op zoek naar een ander paard dat we wilden vangen, bleef ze bij het naderen van de plek waar ze was gevangen stokstijf in de bosjes staan staren, bang dat die Indiaan daar nog steeds verstopt zat, klaar om toe te slaan; ze stond te trillen van de zenuwen en haar hartslag was zo luid dat ik hem vanaf haar rug duidelijk kon horen, bons, bons, bons, als het getrommel van een patrijs. Zo levendig waren haar verschrikkelijke ervaringen haar bijgebleven.

Ze was een geweldig dier en de lieveling van het hele gezin, ze leerde snel speelse kunstjes, kwam aangerend als we haar riepen, leek alles te begrijpen wat we tegen haar zeiden en was ervan overtuigd dat we het beste met haar voorhadden.

We maaiden, hokten en pelden de indiaanse mais altijd in de herfst, tot er een keer een enthousiaste yankee bij ons bleef overnachten, die allerlei ideeën had en vader ervan overtuigde dat hij het beter kon laten staan, om het in de winter op zijn gemak te pellen en vervolgens het vee erheen te brengen om de bladeren op te eten en de stengels te vertrappen, zodat die in de lente in de grond konden worden geploegd. Bij deze wintermethode namen we allemaal twee rijen voor onze rekening, pelden die in een mand, losten de mais in bergen van vijftien tot twintig mandenvol op de grond en laadden dat op de wagen om naar de voederbak te brengen. Het was koud, pijnlijk werk, omdat het vaak hard vroor en er droge, bevroren sneeuw op de grond lag, waardoor je er winterhanden en verkleumde vingers van kreeg – niet bepaald een verbetering ten opzichte van het vrolijke pellen in de nazomer, als de lege akkers met grote gele pompoenen waren bezaaid – goudgele mais, goudgele pompoenen, verzameld in de heiige gouden gloed van de zon. Zeker minder vreugdevol, maar zo nu en dan beleefden we nog wel plezier aan het bitterkoude, rillerige werk als de hongerige prairiekippen, eekhoorntjes en muisjes op ons afkwamen.

De bergen mais bleven vaak een paar dagen op het veld liggen, en als we het op de wagen laadden vonden we er doorgaans veldmuizen tussen – grote, sterk riekende beestjes met stompe neusjes, die we enkel omdat ze een paar maiskorreltjes opknabbelden moesten doodmaken. Ik hield er altijd eentje die nog warm was voor Nobs neus omdat het grappig was haar gezichten te zien trekken en te zien snuiven bij de stank, en dan zei ik: ‘Hier, Nob’, alsof ik haar een suikerklontje voorhield. Op een dag hield ik haar een extra mooi, dik, flink exemplaar voor, zoiets als een bosmarmotje of een muskusrat, en tot mijn verbazing nam ze het, na er eerst nieuwsgierig en aarzelend aan geroken te hebben, alsof ze zich afvroeg wat dit voor geschenk zou kunnen zijn, en na het met haar lip over mijn handpalm heen en weer te hebben gewreven, doelbewust in haar mond, kauwde en knaagde ze het fijn en slikte het door, met botjes, tandjes, kopje, staartje en al. De muis werd met huid en haar verslonden. Onder het kauwen knikte en gromde ze, alsof ze de smaak kritisch keurde en ervan smulde.

In geloofszaken was mijn vader trouw en bevlogen en hij woonde uiteraard bijna alle soorten kerkdiensten bij, met name evangelisatiediensten. Die werden soms ’s zomers, maar meestal ’s winters gehouden, wanneer het arren goed ging en iedereen de tijd had. Op een warme zomerdag reed vader op Nob heen en terug naar Portage, achtendertig kilometer over een zandweg. Het was een te warme, zware, drukkende dag om te werken, en om op tijd terug te zijn voor zo’n bijeenkomst was er zichtbaar te lang met haar gereden. Ik zal nooit vergeten hoe moe en verlept ze erbij stond die avond toen ik haar uitspande; hoe mismoedig ze in haar stal hing, te moe om te eten of zelfs maar te gaan liggen. De volgende morgen werd duidelijk dat haar longen waren ontstoken; ze had precies dezelfde vreselijke symptomen als ik toen ik longontsteking had. Vader liet een predikant van de Methodistenkerk komen, een bijzonder energieke, scherpzinnige man, die naast predikant ook hoefsmid, boer, slager en paardenarts was; maar al zijn gaven en talenten mochten niet baten. Nob was ten dode opgeschreven. We betten haar hoofd en probeerden haar iets te laten eten, maar dat lukte haar niet en na een paar weken lieten we haar vrij rondlopen zodat ze ons kon komen opzoeken in het lusteloze lijden en de eenzaamheid van de schaduw des doods. Ze probeerde achter ons, omdat wij zo lang haar vriendjes en werk- en speelmaatjes waren geweest, aan te lopen. Het was diep ontroerend. Ze kreeg meerdere bloedingen en op de ochtend van haar laatste dag, toen ze weer vreselijk veel bloed had verloren en naar adem liep te snakken, kwam ze bevend naar me toe, met een smekende, hartverscheurende blik, en toen ik haar hoofd had gebet en haar gerust had proberen te stellen en te aaien, ging ze liggen, hapte naar adem en stierf. Het hele gezin kwam om haar heen staan, huilend en verdrietig. Daarna werd ze aan de aarde toevertrouwd.

Ze was het meest trouwe, intelligente, speelse, gezellige, menselijke paard dat ik ooit gekend heb, en had al onze harten gewonnen. Een van de allergrootste voordelen van het boerenbestaan voor jongens is dat ze dieren werkelijk als naasten leren beschouwen, leren ze te respecteren en van ze te houden, en zelfs hun liefde te winnen. Zo ontstaat en gedijt er een goddelijke waardering die veel verder gaat dan de kerk- en schoollessen, waarin vaak de gemene, afstompende, liefdeloze doctrine wordt onderwezen dat dieren verstand noch ziel hebben, geen rechten hebben die wij dienen te respecteren, en uitsluitend voor de mens zijn gemaakt, om geaaid, verwend, geslacht of onderworpen te worden.

In het begin waren we bang voor slangen, maar algauw leerden we dat de meeste geen kwaad konden. De enige giftige soorten die zich op ons land vertoonden, waren de ratelslang en de koperkop, van allebei een. David zag de ratelslang, en de koperkop zagen we allebei. Op een dag vertelde mijn broer, toen hij thuiskwam van zijn werk, dat hij een slang had gezien die een vreemd borrelend geluid met zijn staart maakte. Dat was de enige ratelslang die op onze boerderij werd gezien, hoewel we hoorden dat ze op kalksteenheuvels een kilometer of twaalf, veertien verderop veel voorkwamen. De koperkop ontdekten we tijdens het ploegen, en al bij onze eerste lange, strakke, licht gehypnotiseerde, bewonderende blik op hem zagen en voelden we dat het een levensgevaarlijk beest was. Elke vezel van zijn sterke, soepele, sidderende lichaam, zijn glanzende koperkleurige kop, en bovenal zijn boosaardige, scherpe ogen, leek boordevol dodelijke kracht, en maande tot voorzichtigheid. En toch moet ik er in alle eerlijkheid bij zeggen dat dit schrikwekkende, prachtige reptiel geenszins kwaad in de zin leek te hebben, totdat we kluiten aarde naar hem gooiden en hem probeerden te verjagen van het houten hek waarlangs hij trachtte te ontsnappen. We waren op blote voeten en durfden hem natuurlijk niet te dichtbij te laten komen, toen we hem tevergeefs met kluiten los zand van de pas geploegde akker te lijf gingen om hem weg te houden tot we een stok konden pakken. Na een korte adempauze keek hij ons recht in de ogen, zag waarschijnlijk dat we bang waren en kwam, happend en angstaanjagend, recht op ons af, joeg ons weg en won het gevecht.

Op de onbegroeide, zanderige heuvels wemelde het van de dikke, forse stierslangen, het soort dat sist en zichzelf opblaast. Onze yankee vertelde dat hun adem zeer giftig was en dat we bij ze uit de buurt moesten blijven. Een mooie, geringde soort die vooral op vochtige, schaduwrijke plekken voorkwam, was volgens hem het wonderbaarlijkst, want als die slang in stukjes werd gehakt, hoe klein ook, voegden de segmenten zich weer kronkelend aaneen, en ging de gerepareerde slang weer over tot de orde van de dag alsof er niets was gebeurd. Het meest voorkomende type was de gestreepte, dunne soort in graslanden en rivieren, goede zwemmers die voornamelijk van kikkers leefden.

Op een keer zag ik een van de grootste, van ongeveer driekwart meter lang, in ons weiland een kikker achternazitten, en het was schitterend om te zien hoe snel die pootloze, vleugelloze, vinloze jager vooruitkwam. De kikker kende zijn vijand uiteraard en deed verwoede pogingen om naar het water te ontsnappen en zich in de moerasmodder te verstoppen. Het was een mooi, glanzend geel, gespierd beestje, dat met grote bogen over het hoge gras sprong. De groen gestreepte slang hield, gezwind en gestaag voortglijdend, de kikker in het oog en zonder mijn tussenkomst zou het arme springertje hoogstwaarschijnlijk uitgeput zijn geraakt. Daarna zou de gelukkige slang, terwijl hij smullend zijn maaltijd lag te verteren, misschien wel zelf met kikker en al door een havik zijn opgeslokt. Wat ons ook verbaasde was dat de kleine slangen door onze kippen werden aangevlogen. Die renden erachter aan en pikten erop los, net zolang tot ze dood en verslonden waren, waarbij er vaak werd geruzied over de verdeling van de buit, hoewel die niet makkelijk te verdelen viel.

We observeerden de gewoontes van de rondschietende libellen, wilde bijen, vlinders, wespen, kevers enzovoorts, en leerden algauw onderscheid te maken tussen de soorten die je veilig kon vastpakken en de bijtende of stekende. Maar van al onze natuurburen waren de muggen de eerste die we van zeer dichtbij leerden kennen.

In de mooie weide die warm in het lentezonnetje lag, uitgestrekt tussen ons met lelies omzoomde meer en de heuvelhelling waar ons schuurtje op stond, verschenen dorstige zwermen van die kleine, grijze, gespikkelde, zingende, prikkende plaaggeesten; en die kondigden zich toch merkbaar aan! De smeulende vuurtjes die we op zwoele avonden stookten om ze te verjagen haalden weinig uit; en we stonden, tussen alle lessen die ze ons met alle geweld wilden leren door, steeds meer te kijken van hun kennis, met name van het feit dat er in die piepkleine, fragiele lijfjes nog plaats was voor zo’n vernuftig smaakpalet. Als er niets beters voorhanden was, dronken ze hun buikjes rond aan bruine, rokerige indianen of aan oude, blanke lieden met de smaak van tabak en whisky. Maar hun uitstekende smaak bleek het meest uit het enthousiasme waarmee ze de met levenslustig rood bloed gevulde jongens waardeerden, en de meisjes die, in de mei van hun leven, net uit het koude Schotland of Engeland waren aangekomen. Het was heerlijk te zien hoe ze zich vergenoegd aan hen tegoed deden. Indianen, zo was ons verteld, geloofden dat ze, als ze dappere krijgers waren, na hun dood naar een eldorado gingen waar het wemelde van het wild en geen muggen en lafaards waren. Want de lafaards hadden zichzelf naar een ellendig oord verdreven waar geen eetbaar wild voorkwam en waar de lucht altijd werd verduisterd door zwermen gigantische muggen en muskieten zo groot als duiven.