Nicolien Mizee

De porseleinkast

Faxen aan Ger 2

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2018 NICOLIEN MIZEE, HAARLEM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8078 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018

De porseleinkast

Haarlem, donderdag 10 juli 1997

Ger!

==

Ben je er eigenlijk wel? En wat belangrijker is: heb je mijn laatste fax wel volledig doorgekregen? Zit/zat je in Kassel? Was het leuk?

Haarlem, zaterdag 12 juli 1997

Alles is verschrikkelijk. Het is veel te warm. En ik ben ongesteld. Daarnet liep er een heel eng beest met veel te veel pootjes door mijn kamer. Ik moet zo helemaal naar Amsterdam.

En jij bent denk ik inmiddels opgeheven. Ik hoor niets meer van je. En dat terwijl je anders altijd zulke gezellige, lange faxen stuurt!

Ger! Doe iets! Treed handelend op! Begin ermee te bestaan en zorg ook verder dat alles weer in orde komt!

Haarlem, maandag 14 juli 1997

Beste Ger,

==

Het sloeg toe nadat ik je die laatste (langere) fax gestuurd had. Want nu heb ik alles gezegd wat ik al een half leven lang eens hardop had willen zeggen en nu is die eeuwige monoloog in mijn hoofd stilgevallen.

In de rust die daarop volgde, overzag ik de toekomst, zoals iemand die uitstapt in Zandvoort omdat de treinrails daar ophouden, ineens uitkijkt over de zee.

Het punt is, ik denk dat ik nooit kinderen zal krijgen. De omstandigheden zijn er niet naar.

Ik praat er met niemand over, zelfs niet met Louise, want dan krijg ik van die opbeurende praatjes en ze snappen het toch niet. Het is als met die relaties, die banen, die levens om me heen: ik sta erbij en ik kijk ernaar en ik weet dat het niet voor mij is weggelegd. Ik weet niet waarom, maar zo is het nu eenmaal.

God behoedt ons over het algemeen voor een werkelijk besef van een gemis, zodat het na al die jaren nog altijd beter voorstelbaar is dat mijn broer elk moment aan mijn tafel zou kunnen aanschuiven dan dat ik hem nooit meer zal zien. Maar toch.

Het enige wat overblijft is de wetenschap dat alles comedy is.

Uiteindelijk zal de eerste sitcom over Auschwitz gemaakt worden. Alles is een kwestie van tijd.

Haarlem, 15 juli 1997

De bloedzuigers van de depressie komen maar met moeite door het schild van Seroxat heen – geen somberheid maar onverschilligheid. Ik heb vooral last van de fysieke verschijnselen: een grote vermoeidheid die als lood door de aderen vloeit.

Jouw woorden dringen echter door alles heen.

Laten we er ons maar bij neerleggen dat ik nooit meer van je zal genezen.

==

10 minuten later

==

Sorry, daar ben ik weer. Ik lig in bed moed te verzamelen voor een etentje straks, en ik denk na over je woorden. Inderdaad! Je hebt gelijk! Misschien heb ik mijn ommegangen en mijn gedachten daarover ook altijd wel als bijzonder gezien. Maar nu ik het allemaal opgeschreven heb is het bijzondere er ineens vanaf en slaat het verdriet om het gemis van al die andere dingen, die me eerst niet konden raken, alsnog toe.

Dat is de ellende: je breekt je eigen ivoren toren steen voor steen af en dan word je als beloning door de realiteit in elkaar geslagen.

==

Maar we verzinnen wel weer wat anders.

Haarlem, 16 juli 1997

Ger,

==

Toen ik vanochtend bij de pianozaak binnenliep om oom F.W. voor te stellen mij voor de avondmaaltijd uit te nodigen, zat daar ook Paul W. aan de koffietafel.

‘Kijken of ze het ziet!’, ‘Nee, niks zeggen!’, begonnen ze opgewonden te roepen.

‘Ze ziet het niet hoor, want ze kijkt nooit televisie,’ zei oom F.W.

‘En ergens anders ben ik niet waar te nemen,’ zei Paul.

Ik zag inderdaad niets, maar het bleek dat hij enig overbodig vel bij zijn ogen had laten weghalen.

‘O, dat vind ik juist wel charmant,’ zei ik.

‘Ik wil helemaal niet charmant zijn,’ beweerde Paul. Wat natuurlijk onzin is, anders ga je niet over tot dergelijke ingrepen.

Later had ik hem trouwens mooi te pakken.

Het gesprek ging over Jiskefet, waar Paul fan van bleek te zijn.

‘Ik kan er nooit om lachen,’ zei ik, ‘volgens mij is het alleen leuk voor mensen die in de geparodieerde branche werkzaam zijn.’

Oom F.W. zat stilletjes mee te knikken, maar Paul zei dat dat niet waar was. ‘Ze hebben nou een serie, Skybox, en zoals Kees Prins een patserige tv-presentator nadoet... alleen dáárvoor kijk ik al!’

‘Dat bedoel ik nou!’ zei ik.

Hetgeen mij uitzicht bood op een zeldzaam verschijnsel: Paul W. met zijn mond vol tanden.

==

Alles gaat nog erg in de laagste versnelling en de computer blijft uit, maar niettemin ruim ik heel, heel langzaam mijn huis op.

Mijn gedachten gaan zo traag. Normaal schieten ze heen en weer als elektrische stroompjes, nu lijkt het meer op druipende honing.

Gisteren met Charlie een heel eind gelopen, Overveen in, even langs het graf van mijn broer, naast het kerkje.

Omdat zijn vrouw er niet was, bleef hij slapen (geheim).

Geen seks. Huid, Charlie, beetje warmte. Hoe zou dat nou toch komen? Zo verschillend zijn de lichamen van mannen en vrouwen niet, zou je denken: hoofd, armen, benen. Maar er is iets in mij dat ‘nee’ zegt als een man zich naar binnen wil schuiven, hoe aardig zo’n man verder ook is.

Even onmogelijk als vast werk, kaasfonduen, kamperen of niet faxen aan jou.

Haarlem, zondag 20 juli 1997

Lieve Ger,

==

Gisteren had ik met Femke op een terras in Amsterdam afgesproken. Ik was wat later en zag hoe ze achter haar halflege bierglas in gedachten verzonken in de gracht zat te staren. Voorzichtig besloop ik haar van achteren en kuste haar in haar opgeschoren nekje.

Dromerig keek ze op.

‘Hee, Nicolien,’ glimlachte ze.

‘Jij bent ook een kouwe,’ zei ik, ‘ik zou van pure schrik het volgend moment in de gracht liggen.’

Ze keek me geheimzinnig aan. ‘Nee... ik ben nogal in de stemming...’

En ze begon te vertellen over een buitengewoon geslaagde onenightstand die ze net had gehad.

Hetgeen ons bracht op de wijze waarop wij de non-verbale actie in bed het plezierigst vonden.

‘Ik wil eigenlijk het liefst dat de ander het werk doet,’ zei ik, ‘dat ik alleen maar hoef te ondergaan en de ander me doelbewust ergens heen leidt zodat ik geen beslissingen hoef te nemen en...’

Plotseling viel ik stil. Femke keek me vragend aan.

‘Het komt me ineens zo bekend voor,’ zei ik, ‘alsof ik dat net tegen iemand anders gezegd heb...’

Plotseling wist ik het. Op exact dezelfde wijze had ik jou geschreven hoe ik wilde dat jij me mee uit eten zou nemen.

Ik kreeg het er even benauwd van en bestelde maar gauw een borrel. Toen begon ik te lachen en vertelde het aan Femke.

Zoals je merkt ben ik alweer een beetje opgevrolijkt, in elk geval genoeg om de computer weer aan te zetten. Ik probeer de aanvallen tegenwoordig maar zo lijdzaam mogelijk uit te zitten en ze te beschouwen als iets buiten mezelf om.

Tijdens zo’n aanval ben ik als een projectiel dat doorglijdt in een eerder uitgezette baan, een spookschip dat onbemand doorvaart, slechts geleid door de herinnering aan de bevelen van reeds lang overleden bemanningsleden.

Excuseer mijn eeuwig zoeken naar de juiste formulering – het is niet alleen het zoeken naar de beste beschrijving van een ziektebeeld; ik probeer er juist achter te komen waarom we niet altijd in een dergelijke toestand verkeren. Hoe komt het dat we er niet en masse een eind aan maken, terwijl het toch evident is dat het leven slechts een lange, vermoeiende tocht naar de dood is, waarbij we niets anders doen dan verliezen en verdragen? Is het inderdaad de angst voor ‘het land uit welks domein geen vreemdeling ooit keert’, of gewoon gebrek aan realiteitszin? Een kortzichtig geloven dat het allemaal in orde komt zodra de promotie erdoor is, de derde termijn op de auto afbetaald is en je vrouw haar liaison met de buurman beëindigd heeft?

Omdat ik nooit veel begrepen heb van de verlangens die de meeste mensen doen voortgaan, komen mijn periodes van depressie me reëler voor dan de tijden waarin ook ik lijd aan de verstandsverbijstering die ons de energie geeft ’s ochtends op te staan, kleren aan te trekken en het huis te verlaten.

==

Ook tijdens mijn opgewekter periodes ben ik me zozeer bewust van de dreiging van het grote niets, dat ik er altijd voor probeer te zorgen dat ik me niet te veel op de hals haal. Mijn angst van vorig jaar om dakloos te worden, werd door niemand serieus genomen (‘ben je gek, er komt heus wel een oplossing!’), maar ik wist maar al te goed dat ik nooit de kracht zou hebben zelf voor behuizing te zorgen en hierin volmaakt afhankelijk was van mijn rechtspositie en de zorg van anderen. Wanneer deze strohalmen zouden afbreken, zou ik eerder geneigd zijn aan de waterkant te gaan liggen, dan briefjes in bussen te gooien en op advertenties te reageren. Mij trekt de lethargie nu eenmaal sterker dan de actie, hoewel ik voor een geliefd ander wezen nog weleens op verbazingwekkende manier uit mijn slof kan schieten. Dat is misschien ook een manier van investeren, want zoals je misschien inmiddels begrepen hebt, is de kring van mensen om mij heen voor mij een absolute noodzaak. Dat, en mijn liefde voor het woord, houden me over het algemeen heel aardig overeind.

Ditmaal was het trouwens een ruzie die me uit mijn lethargie deed ontwaken, want niet alleen liefde drijft mij voort, maar ook mijn vermogen tot diepe en krachtige ergernis.

Zoals ik je schreef, had ik mezelf die woensdagavond bij oom F.W. en zijn vrouw op het eten uitgenodigd.

Mariska en ik gingen met een glaasje aan de eettafel zitten, vanwaar we een goed uitzicht hadden op F.W. die in de keuken bezig was.

Mariska is wat je noemt ‘een stuk’, met grote borsten, knalrode lippen en ravenzwart geverfd haar. Ik heb nooit veel van hun huwelijk begrepen, maar dat doe ik van geen enkel huwelijk, dus ik ben reeds lang geleden opgehouden me waar dan ook over te verbazen. Zo probeer ik me ook maar niet meer te verbazen over het feit dat ik door de vrouwen van mijn vrienden als bedreigend gezien word, maar enige kennis van de materie is noodzakelijk om op een zodanig behoedzame wijze te manoeuvreren dat ik niet alleen welkom ben op verjaardagen en dineetjes, maar ook nog eens zo nu en dan met zo’n man alléén mag afspreken.

Ik doe dus geweldig mijn best, geef Mariska vaak en veel gelijk, hoed me ervoor te uitbundig om F.W.’s grapjes te lachen en vraag geïnteresseerd naar haar bezigheden.

==

Het begon nog wel gezellig, hoewel er de gebruikelijke pijnlijke momenten waren. Mariska heeft de gewoonte om per bezoek minstens één keer iets onaangenaams te zeggen over mensen die niet werken, één keer op agressieve wijze tegen F.W. uit te vallen en één keer iets snierends over mijn familieleden te zeggen.

Ik onderga dat gelaten en probeer het gesprek vervolgens tactvol een andere kant op te leiden.

Nadat we op een paar incidenten na redelijk ongeschonden de maaltijd doorgekomen waren, kwam het gesprek op een bevriend echtpaar, dat na veertig jaar uiteen was gegaan.

‘Ja, zoiets hoorde ik,’ zei ik, ‘mijn moeder vond het heel erg.’

‘Alsof jouw ouders een goed huwelijk hebben!’ zei ze, met die plotselinge agressie.

‘Maar die zijn nog wel gewoon bij elkaar,’ zei ik voorzichtig en nam ter afleiding maar eens een hapje sla. Even later kwam ook Lucy binnen, mijn nichtje.

‘Ha Nicolien, wat gezellig,’ zei ze, en schoof naast me aan de eettafel.

Op dat moment ging de telefoon. Mariska nam op en kwam even later teruglopen. ‘An aan de telefoon voor haar allerverrukkelijkste oompje,’ zei ze spottend.

Terwijl oom F.W. met mijn zuster telefoneerde, praatten Lucy en ik over haar nieuwe behuizing. Met een half oor hoorde ik hoe F.W. lachte om iets wat An vertelde.

‘Wat was dat nou?’ vroeg Mariska ruzie-achtig, toen F.W. opgehangen had en zich weer bij ons voegde.

‘An was vanochtend met haar kinderen in de zaak, en nu was Ster haar eendje kwijt. Ze vroeg of dat soms bij ons was blijven liggen.’

‘En daarvoor belt ze jou om half negen ’s avonds. Krankzinnig.’

We keken haar alle drie aan.

‘Ik vind het trouwens helemaal idioot zoals ze doet. “Allerverrukkelijkste oompje”. Bespottelijk gewoon.’

==

Nou Ger, ik weet niet hoe het met jou zit, maar bij mij verdient het geen aanbeveling iets onaangenaams over mijn familieleden te zeggen.

‘Ja, An en ik hebben de neiging tot enigszins overvloedig taalgebruik,’ zei ik kalmerend.

‘Dat is toch gewoon Án!’ riep Lucy. ‘Zo is ze gewoon!’

‘Ik vind het belachelijk!’ riep Mariska, bij wie nu alle dijken begonnen door te breken.

‘Je hebt haar nooit gemogen,’ zei oom F.W.

‘Ze ergert me! Ik vind haar geëxalteerd. Ik vind gewoon....’

==

Godzijdank ging op dat moment de bel. Een kennis van de familie. Of we even naar de boot kwamen kijken. Zij en haar man hadden aangemeerd voor het huis.

Lucy en Mariska verdwenen naar beneden, terwijl ik probeerde te kalmeren. Het lukte niet. Mijn hart sloeg in mijn keel of het eruit wou springen. Ik had die trut godverdomme wel kunnen sláán. Het schemerde me zozeer voor ogen, dat het even duurde voordat ik merkte dat F.W. binnen was gebleven en stilletjes aan de afwas begonnen was.

Ik liep de keuken in en pakte een theedoek. Hoe pijnlijk ik het ook voor hem vond, ik móest het zeggen.

‘Dat had Mariska beter niet over An kunnen zeggen,’ zei ik.

‘Dat was verschrikkelijk,’ zei F.W.

Zwijgend wasten we af.

‘Hou me eens even vast,’ zei ik.

Hij veegde zijn handen aan zijn broek af en sloeg zijn armen om me heen. Ik voelde hoe mijn hart nog altijd als een razende tekeerging en zuchtte diep.

‘Laten we in vredesnaam maar gaan afwassen,’ zei ik.

Zwijgend werkten we ons door de vuile borden heen.

‘En ik vond het juist zo gezellig dat je kwam!’ riep F.W. ineens.

‘Nou ja, je eten was heerlijk,’ troostte ik.

‘Hoe vond je de biefstuk? Je houdt wel niet zo van vlees, maar merkte je hoe ik het klaargemaakt had? Dat het niet van die bloederige hompen waren?’

Op dat moment hoorde ik de deur slaan en kwam Mariska de keuken weer in.

‘F.W. vertelt net hoe hij de biefstuk gemaakt heeft,’ zei ik.

‘O, ik dacht dat jullie het ergens anders over hadden.’

Onheil.

‘Waarover dan?’

‘Ik dacht dat jullie hier wel even zouden staan bepalen dat dat niet kon, wat ik over An gezegd had.’

Ik smeet mijn theedoek op het aanrecht, draaide me vol naar haar toe en zei met een stem die me vreemd in de oren klonk: ‘Hoe háál je het in je hoofd om zoiets te zeggen over mijn zuster!’

‘Ik zeg gewoon wat ik denk!’

‘Dat heb je godverdomme te láten! Ik zou nooit, maar dan ook nooit, zoiets over jou tegen F.W. zeggen, of over je kinderen tegen jou!’

‘Ik ben gewoon iemand die zegt wat-ie vindt!’

‘Dat doe je dan maar niet waar ik bij ben!’

‘Mariska, dat had je niet moeten zeggen,’ zei F.W.

‘Nee, de familie is het natuurlijk weer met elkaar eens!’

‘Ik ben godverdomme blij dat hij het met me eens is!’ riep ik.

‘Hier strijd ik nu al twintig jaar tegen!’ gilde Mariska, ‘tegen die familie altijd!’

En ze stormde de keuken uit en ging deurenslaanderig door de kamer lopen. Lucy kwam de kamer binnen en schoof angstig aan tafel.

‘Ik ga weg,’ zei ik.

‘Ja!’ schreeuwde Mariska.

‘Ik laat je uit,’ zei F.W.

Achter elkaar stommelden we de trap af, het achterhuis in waar mijn fiets stond.

‘Dat wordt een halve nacht ruzie,’ zei hij somber.

Ik greep hem bij zijn schouders.

‘En je laat je niet zeggen dat het weer de familie is die altijd tegen haar samenspant,’ zei ik, ‘zij is gek, wij niet!’

‘Nee nee, je hebt gelijk. Maar heb ik het tot nu toe goed gedaan?’

‘Je hebt je kranig geweerd,’ zei ik, ‘en nou volhouden.’

Even later fietste ik over de kade. Het liefst was ik linea recta naar An gefietst, maar dat leek me in dit geval niet zo handig.

‘Hee,’ klonk het bedeesd naast me.

Lucy. Die was op de fiets achter me aan gekomen. Vind je het niet dapper van zo’n kind?

‘Ja, ik zei: gaan jullie maar samen ruziemaken, en toen ben ik maar achter jou aan gefietst.’

‘Kom op, we gaan het café in,’ zei ik, ‘ik heb nog geeneens koffie gehad.’

‘Het moest ook een keer misgaan tussen mijn moeder en jou,’ zuchtte ze.

==

Nu is er natuurlijk een enorme heisa in de familie. F.W. belde me om verslag te doen van de rest van de avond. Lucy en haar vriend besloten dat Mariska haar ‘welgemeende excuses’ aan mij moest aanbieden, mijn zusje Lot die ik slechts gezegd had dat ik ‘ruzie met Mariska had’, vertelde dat in alle onschuld door aan mijn moeder, die het weer aan An vertelde, en nu weet iedereen het inmiddels.

Van Mariska kreeg ik een briefje waarin ze schreef dat ze zich misschien wat ‘onelegant’ gedragen had en dat ze hoopte dat het ‘voorval’ geen ‘obstakel’ zou blijven, maar ik had inmiddels drie dagen over het geval nagedacht en besloot dat dat niet voldoende was, wat ik haar ook geschreven heb. Ik vond dat van die ‘welgemeende excuses’ wel een goed idee en heb dat maar overgenomen.

De hele kwestie heeft me zeer aangegrepen. Juist omdat ik al die jaren zo m’n best heb gedaan de vrede te bewaren. Weet je Ger, ik geloof dat het helemaal niet goed is om op zo’n manier je best te doen. ’t Loopt toch op een dag fout, en dan krijg je al die investering met verdubbelde kracht in je eigen gezicht terug.

==

Nou, dat was dat. Ik moet zeggen dat zo even flink schreeuwen ook wel iets opluchtends heeft. Of alle deuren in je kop even flink tegen elkaar worden opengezet.

==

Ik schrijf je dit alles om drie uur in de nacht van zondag op maandag, dus ik hoop dat het niet te warrig is. Ik wil je morgenochtend graag faxen, omdat Louise en ik, die allebei dol op de trein zijn, een ‘zomertoer-treinkaart’ gekocht hebben en morgen de hele dag weggaan. Ons eerste uitje was naar Leeuwarden, nu gaan we naar Zeeland.

23 juli 1997

Het kan geen toeval zijn, o Ger van mijn hart, dat van alles wat je me toezegt, mij slechts een scherf bereikt. Ik heb aan scherven genoeg, zoals ik ook genoeg zal hebben aan die halve kroket die we morgen op een verregend bankje doormidden zullen zagen. Het ‘eten komt een andere keer’ of niet, dat merken we dan wel weer.

Zullen we in plaats van in dat suffe Brinkmann in Fortuyn afspreken? Meest linkse café van dat rijtje aan de Riviervismarkt, aan de Grote Markt dus.

Het is een gevaarlijk voorstel, ik weet het, nu zullen we allebei in een ander café vergeefs op elkaar wachten, maar het geeft allemaal niets; ooit, ooit zullen we elkaar in alle diepte en grootsheid terugvinden en wij zullen kaviaar eten en puddingbroodjes.

Hoe herken ik je? Aan de roos tussen je tanden, de chrysant in je oor?

Ik draag een geruite broek en uw naam in mijn hart.

Ger! Fortuyn dus! Morgen. Donderdag! Hoe laat?

Vrijdag 25 juli

Mijn tas is gepakt, straks komt Louise om me naar de trein te brengen.

Ik heb van allerlei boeiends bedacht naar aanleiding van ons gesprek van gisteren, dat ik je nodig moet vertellen.

Ik verzoek je dus dringend tijdens mijn afwezigheid niet ineens te emigreren of dood te gaan – hoed je voor gevaarlijke wurgseks en kijk drie keer uit bij het oversteken.

Ikzelf zal tegen de machinist zeggen dat hij voorzichtig moet rijden omdat ik jou nog van allerlei belangrijks te vertellen heb.

Frankrijk, Brousse-le-Chateau, 30 juli 1997

Het uitzicht alhier is zo weergaloos dat het zelfs dat op je aanbeden gelaat zou overtreffen, indien dat mogelijk was.

Een jaar geleden heb ik het je, vanaf ditzelfde terras in ditzelfde dorp, proberen te beschrijven, maar weet je, het zijn niet alleen de rozen, de rivier en de citroenvlinders, maar evenzeer de zon, de herinneringen en de vreemde talen om je heen.

We zullen ons ditmaal dus richten op de wc, een plek die voor iemand die worstelt met dat natuurlijke proces waar zelden over gesproken wordt maar waarvan de werking voor ons levensgeluk evenzeer noodzakelijk is als eten, slapen en schrijven aan jou, altijd van zo’n groot belang is, dat ik steden en dorpen over het algemeen beter onthoud aan hun wc’s dan aan hun kerken en musea. En Ger, ik kan je verzekeren, alleen al de wc van Brousse-le-Chateau zou voor mij reden kunnen zijn om mijn kompas voor eeuwig naar deze plek te richten en het tot mijn levensavond de bestemming van mijn reizen te laten zijn.

Ger! Aai de poezen, groet Hans (andersom mag ook) en aanvaard, hoe zwaar het je ook valt, mijn liefdevolle omhelzing.

2 augustus 1997

Sta me toe je bij wijze van verlaat verjaarscadeau een plakje van dit landschap aan te bieden. Hier komt het: bovenaan is het hemelsblauw, met enkele rafels witte wolk erdoor, dan komt er een groot, groen gedeelte: de bergruggen, volledig bedekt met broccoli-achtige kruinen van loofbomen, dan een stuk donkerrode kale aarde die hier gemaakt is van verpulverde baksteen en die uitloopt in de rivier, van zilverfolie, waaronder we heerlijke, zachte modder vermoeden die tussen je tenen kruipt als chocoladesaus. Het liefst zou ik je er dan ook nog wat geuren bij zenden (warme stenen, oeverklei en, soms, meegedragen op een windvlaag, de vooraankondiging van herfst) en enkele geluiden (suizen, zoemen, het neerleggen van bestek aan de overkant van de straat) maar misschien wordt je dat alweer te veel en meen je dat dergelijke overvloedige gaven verplichtingen scheppen. Teneinde je op je verjaardag op geen enkele wijze te ontrieven, kus ik je beleefd, met mijn handen op mijn rug, en groet jou en je gezin allerhartelijkst.

La Grande, 29 juli tot 1 augustus

Lieve Ger,

==

Ik ben hier nu een paar dagen en het bevalt me weer bijzonder.

==

La Grande is een min of meer idealistisch opgezet geheel, waar gasten een ‘natuurlijke wijze van leven’ wordt aangeboden.

Dat wil zeggen dat ik, als minderbedeelde, hier voor slechts 315,– per week in een beeldschoon oud huis een soort kloostercel bewoon en ik 3 keer per dag een zeer goed verzorgde maaltijd aangeboden krijg, grotendeels bereid van producten uit eigen tuin. De maaltijden zijn echt heel goed, de omgeving is ongelofelijk mooi, de stilte overweldigend en de rivier beneden zeer zwembaar, maar ik denk dat het hier voor het merendeel van mijn vrienden te spartaans zou zijn. Slechts twee douches en twee wc’s, geen bar, geen vertier in de buurt.

==

Het dichtstbijzijnde café is anderhalf uur lopen. Maar ik hou van soberheid en regelmaat en voor iemand die weinig geld heeft en een hekel aan kamperen is het ideaal. Ik heb maar één probleem en dat is (business as usual) De Anderen. De vier mensen die hier de boel leiden zijn me alle vier zeer sympathiek, maar de mensen die hier die natuurlijke leefwijze komen zoeken, doen mij verlangen naar onnatuurlijke sterfwijzen.

Vorig jaar, toen ik hier in juni was, waren er maar een paar mensen, en die waren toevallig allemaal erg aardig, maar ditmaal is er een groep die mijn vertrouwen in de schepping wel zeer zwaar op de proef stelt.

De vrouwelijke gasten alhier zijn merendeels grimmige wezens met neerhangende mondhoeken en onverzorgde piekharen, van wie een doffe agressie uitgaat. Allemaal zijn ze op zoek naar ‘openheid’, naar dat ‘gevoel van eensgezindheid bij elkaar’, maar toen ik erbij wilde gaan zitten, was het ineens: ‘Ja sorry hoor, hier zat ik al, hier zat ik gisteren ook. Ja dat soort dingen zeg ik gewoon.’

Ik was helemaal uit het veld geslagen. Daarna gingen ze allemaal grappig doen: met rare stemmetjes praten, op komische wijze dan wel een platte, dan wel een deftige spreekwijze nabootsen en elkaar malle naampjes geven.

En dan maar zoeken, zoeken, in eindeloze honger en hunkering, naar die ‘spiritualiteit’, alsof die als een paasei in de struiken ligt.

Er zijn ook een paar aardige mensen bij. Ik verloor mijn hart onmiddellijk aan een oudere, kale man met een gehoorapparaatje en een ontstoken oog. Toen heette-die nog Gerrit óók! Dus je begrijpt, ik was verkocht.

Maar godallemachtig, dat is dus óók zoiets! Zitten we ’s avonds buiten te praten met vijf à zes mensen, zie ik aan Gerrits motoriek dat-ie moeite heeft ons te verstaan. Dus vraag ik of we hard genoeg praten, en wat z’n beste oor is.

Gerrit blij, bekent dat hij inderdaad beter aan de andere kant kan zitten en dat de kant van z’n apparaatje z’n goeie oor is, omdat hij aan de andere kant helemáál niks hoort. Denk nou maar niet dat die bewuste vrouwen zich langer dan vijf minuten bewust blijven van Gerrits handicap. Nee hoor, die murmelen gewoon met afgewende hoofden door over bewustwordingsprocessen.

O Ger, wanneer zal er toch een einde komen aan die zotte verering van het gevoel? Het onderkennen en duiden van onze gevoelens is slechts een manier om onszelf te leren kennen, waardoor we, door zo min mogelijk wrijving met onze omgeving te maken, ons beter kunnen blijven richten op waar het om gaat. Ik noem dat God, hoe jij het noemt weet ik niet. Je noemt het waarschijnlijk niet. Dat kenmerkt de ware gelovige. En daarbij, alle mannen zijn bangerds.

==

Vandaag de Gevoelslui even ontsnapt door een lange wandeling naar een naburig dorp te maken. De heenweg was ik vooral bezig mijn gal te spuwen over al die afschuwelijke mensen, wat erg opluchtend was.

Luus heeft daar allemaal veel minder last van. Die zit zelf ook nogal in de gevoelsbusiness en heeft álles op dat gebied in de loop der jaren weleens beproefd.

Hoe dan ook, tijdens die lange, hete wandeling naar Brousse-le-Chateau vroeg ik me met enige zorg af waarom ik me toch zo vreselijk kon opwinden over dat soort mensen. Hetgeen me bracht op een andere kwestie, waarin ik even onverzoenlijk bleek en die ik je al een tijd wilde vertellen:

==

In de wilde, woeste herfststorm van 1970 (ik was toen 5 jaar oud) waaide onze schutting om en onthulde ons het zicht op een tuin, een kolenhok en een nieuw speelkameraadje, ons buurjongetje Peter.

Binnen de kortste keren was ik kind aan huis bij de familie Groeneveld: Peter en zijn ouders Maartje en Stef.

Maartje, die niet werkte, redderde zo’n beetje in haar huishoudinkje, bakte koekjes en zette zich, tot mijn verbijstering, een uur voordat haar man uit kantoor thuiskwam, met een grote koffer vol make-upspullen aan de eettafel en begon zich uitgebreid op te verven. Mijn moeder, die de hele dag rondrende tussen haar kinderen, pianoleerlingen, huurders, tientallen kennissen en de bel en de telefoon, maakte zich nooit op en zat ook nooit eens zomaar rustig op een stoel.

Soms tekende Maartje zich ineens een knalpaarse mond. ‘Ik was een heel eng mens hè,’ begon ze dan met een grafstem, ‘en iedereen was bang voor mij...’

Ik was dol op Maartje, maar ontweek Stef. Peters vader was een grote, wat slappe man die, met eeuwig dezelfde glimlach, op een wat weke manier duidelijk de baas in huis was. Als hij bewegingloos in zijn fauteuil gezeten, met een koptelefoon op naar Bach zat te luisteren, moesten wij doodstil spelen – hetgeen me, zo klein als ik was, mateloos irriteerde. Die hele zucht naar rust in een huis waar nooit wat gebeurde, nooit iemand langskwam, nooit een telefoon ging, hinderde me trouwens. Zo ook Stefs manie om elk jaar een nóg duurdere geluidsinstallatie te kopen. Boxen, groot als schuttingen, werden door hem met overdreven zorg behandeld. Wij mochten niet eens in de búúrt komen.

‘Ik vind het zo gezellig dat jij hier zo vaak bent,’ zei Maartje en perste me zowat fijn in haar mollige armen, ‘anders is het hier zo stil.’ En een paar snikken welden op in dat zachte lijf. Bevangen wachtte ik tot het klaar was.

Veel later is Maartje hevig in verzet gekomen, ging cursussen volgen, werken en sloeg eenmaal, tot ons grote plezier, Stef met een koekenpan op z’n hoofd toen die wéér met gesloten ogen onder die veel te dure koptelefoon naar Bach zat te luisteren.

Maar dat was pas veel later.

Ik ging mee op vakantie naar Vlieland (anders gingen ze altijd naar het Schwarzwald) en speelde eindeloos met Peter.

In de zomer, als de tuindeuren opengingen, hoefden we niet via de voordeur bij elkaar te komen, maar gingen we achterom, via het tuinpad. Bij ons stond de achterdeur open, bij de Groenevelds het serreraam, waar Peter en ik doorheen plachten te klimmen.

Op een kwade dag zag ik, komend vanuit de tuin, in de spiegeling van de ruit, hoe een wesp om mijn hoofd cirkelde. Nu was ik in die tijd hysterisch bang voor wespen. Of ik iets voorvoeld heb, weet ik niet, maar later bleek ik allergisch voor die beesten en werd (en word) ik bij elke steek zieker.

Ik slaakte een kreet, rende naar het open raam, greep me aan het kozijn vast en zette mijn voet op de vensterbank. Plotseling was daar die hand, die eeuwige glimlach van Stef en die woorden die zich gestaag herhaalden en die pas later, nadat ik me vergeefs naar binnen had proberen te vechten en te klauwen en nadat ik, nog altijd schreeuwend van paniek, terug door de tuinen naar huis was gerend, tot me doordrongen: ‘Eerst je voeten vegen Nicolien, eerst je voeten vegen.’

Ik moet lang niet zijn wezen spelen bij Peter, want ik heb ook nog een andere herinnering: op een dag kwam hij, met een beetje rare glimlach, vragen of ik ‘even met hem meekwam’. Verbaasd sloeg ik mijn Suske en Wiske dicht en liep achter hem aan naar zijn huis. Daar zaten Maartje en Stef vreemd stijf naast elkaar op de bank.

Ze vroegen of ik even wilde gaan zitten. Peter ging een beetje achteraf zitten, nog steeds met die vreemde glimlach. Hij wist wat er ging komen.

‘Ja Nicolien,’ begon Maartje, ‘je komt hier nooit meer, wat we heel jammer vinden, en nou dacht Stef dat het misschien door die wesp kwam.’

Ik keek in die drie vragende, gespannen gezichten. Waar hadden ze het over? Over mij, spelen, wesp? Ik voelde me branden van schaamte, ik had iets helemaal verkeerd gedaan maar wist niet wat, ik had al die grote mensen in verlegenheid gebracht en wist niet hoe; de ongemakkelijkheid die in de kamer hing, sloeg als paniek op me over en schroefde mijn keel dicht.

‘Weet je het nog, van die wesp?’ vroeg Maartje.

Zwijgend schudde ik van nee.

‘Ze weet het niet eens meer,’ zei Maartje geruststellend tegen Stef.

Hoe het verder is gegaan, weet ik niet meer, alleen maar dat ik, evenals die keer dat de wesp om mijn hoofd gecirkeld had, bezeten was van die ene gedachte: zo snel mogelijk een veilig heenkomen zoeken.

==

Pas kortgeleden zag ik het verband tussen beide herinneringen. Dat Stef blijkbaar toch wel enige wroeging gevoeld had over zijn gedrag, had me misschien milder jegens hem moeten stemmen, maar ik heb het hem inderdaad nooit kunnen vergeven. Nu nog niet.

Met Peter bleef ik bevriend, ook toen hij opgroeide tot een dunne, bleke natuurkundestudent met flaporen.

Ik was altijd erg aardig tegen Peter, want ik had het gevoel dat hij eenzaam en ongelukkig was. Op zijn dertigste, toen hij inmiddels tot een goedverdienende, succesvolle computerman was uitgegroeid, had hij nog nooit een meisje gehad.

Zo’n paar keer per jaar belde hij me op en spraken we wat af. Daar zag ik altijd nogal tegenop, want Peter leek zich in mijn gezelschap weinig op zijn gemak te voelen, wat ertoe leidde dat hij alles wat ik zei aanvocht, waardoor we in gelijkhebberige disputen terechtkwamen die mij zenuwachtig en ongelukkig maakten. Ik schaamde me erover dat ik Peter blijkbaar in een defensieve stemming bracht, probeerde hem, door zo aardig mogelijk te zijn en zoveel mogelijk toe te geven, van mijn goede intenties te doordringen in de hoop dat het dan toch nog gezellig zou worden.

Deze vermoeiende wijze van omgang heb ik tien jaar volgehouden, tien jaar waarin, vrees ik, elk spoortje van genegenheid jegens mijn oude speelkameraad, zonder dat ik het merkte, verdween.

Twee zomers geleden belde Peter me met de vraag of ik zin had een theaterfestival aan de rand van Amsterdam te bezoeken. Als altijd probeerde hij zijn uitnodiging de schijn van terloopsheid te geven. ‘Kom me in de loop van de ochtend maar afhalen.’ Maar ik drong er, verlegen over zijn gespeelde achteloosheid, die me het gevolg leek van gewonde trots omdat onze afspraken altijd van hém uitgingen, en zijn houding dus het gevolg was van mijn laksheid, op aan een precieze tijd af te spreken.

‘Weet je wel zeker dat er overdag iets te doen is?’ vroeg ik, accuraat als altijd.

‘Nicolien, denk je soms dat ik geen krant kan lezen?’

‘Nee nee, natuurlijk niet. Nou, dan ben ik om twaalf uur bij je.’

Wat onhandig was, omdat ik dan met mijn fiets helemaal naar Bos en Lommer moest, en we vervolgens met zijn auto weer helemaal de andere kant op moesten, maar vooruit.

==

En toen was het die dag niet. Alles was dicht. Het festival zou pas de volgende dag weer open zijn.

Zwijgend dwaalden we over het terrein. Peter zei niets. ‘Laten we koffie gaan drinken aan de rivier,’ zei ik, ‘in Ouderkerk aan de Amstel.’

Het terras was vol vrolijke, roodverbrande vakantiegangers. Peter bestelde bier en ik witte wijn.

Ik wilde Peter niet het gevoel geven dat hij zich op enigerlei wijze voor zijn stommiteit zou moeten verontschuldigen en begon, teneinde de pijnlijke situatie te redden, iets over mijn opleiding te vertellen.

Toen viel er een wesp in zijn glas.

En deze tweede wesp, o Ger van mijn hart, luidde de definitieve ondergang van onze vriendschap in.

‘Gauw uithalen,’ zei ik, ‘dan kan je ’t nog best opdrinken.’

‘Nee Nicolien,’ zei hij met de stem van zijn vader, ‘dat doe ik niet. Dat vind ik vies.’

Even zweeg ik, verbluft. Toen praatte ik maar weer door over andere dingen. En zo heeft die arme, arme wesp twintig martelende minuten lang rondjes gezwommen in dat glas. Ik hou niet van wespen, maar ik kon me er slechts met de grootste inspanning van weerhouden in te grijpen. Peter zat als een marmeren beeld, met een vreemde, koppige uitdrukking op zijn gezicht.

‘Hoe is het met je werk?’ vroeg ik.

Peter begon een lang, saai verhaal over een computerprogramma dat hij voor het ministerie van Verkeer en Waterstaat maakte.

De wesp begon steeds harder tegen het glas te bonzen.

‘Dus je bent nu in regeringsdienst,’ zei ik voor de grap.

‘Niet zo hard! Moet het hele terras het soms weten?’ viel Peter uit.

En dat was dat.

Ik keek om me heen, naar de vrolijke, luid pratende mensen met hun blote bovenlichamen en zei: ‘Ik geloof niet dat de ons omringende mensen erg geïnteresseerd zullen zijn in je huidige werkzaamheden.’

En zweeg verder.

Peter keek verlegen. Ineens stond hij op en goot zijn glas voorzichtig leeg over de wortels van de boom waar wij onder zaten. We zwegen allebei. Of de wesp het overleefd heeft, weet ik niet. Ik bleef zwijgen en liet me naar mijn fiets terugbrengen.

==

De maanden verstreken. In het voorjaar belde Peter pas weer en maakten we een nieuwe afspraak. Het was de tijd van het conflict met huisbaas H. en kort na het gesprek met Dick v.d.H.

Wat heeft het me gebracht, al mijn investering? vroeg ik me af. Niets. Het heeft geen zin.

En dus schreef ik Peter een briefje dat ik de afspraak af wilde zeggen en ook geen nieuwe meer wilde maken omdat ik me na elke ontmoeting zenuwachtig, onzeker en ongelukkig voelde.

Waarop ik een wezenloos briefje terugkreeg waarin hij schreef dat ‘hijzelf nooit zoiets zou doen, maar dat hij mijn besluit respecteerde’.

==

Wat me dan ook weer teleurstelde. Ik voelde me altijd ongemakkelijk als ik aan de geschiedenis terugdacht, wist geen oplossing en voelde geen enkele aanvechting het contact te herstellen.

==

Maar nu Maartje. Waar ze me eerst, als ik haar in de stad tegenkwam, in de armen sloot als was ik haar lang verloren gewaande dochter, me naar een terras meetroonde en haar hart uitstortte, liet ze nu mijn groet onbeantwoord en keek star de andere kant op.

En ik kwam haar vaak tegen. Het wende nooit, ik vond het verschrikkelijk.

Vier weken geleden liep ik door de Zijlstraat naar mijn morgencafé. In de verte zag ik Maartje aankomen. Ik weigerde om zoals zij de andere kant uit te kijken, en probeerde te kijken zoals ik naar ieder ander had gekeken die me op die smalle stoep had willen passeren.

Nader en nader kwam ze, het was onmogelijk te doen of ze me niet zag.

‘Dag Nicolien.’

Het volgend moment waren we elkaar voorbij. Ik liep in gelijkmatig tempo door, zonder om te kijken. Mijn hart bonsde in mijn keel. Ik had recht in dat zenuwachtige, angstige gezicht gekeken en ik had niets teruggezegd.

En ineens wist ik volkomen zeker dat ik haar nooit meer zou groeten en dat ik haar nooit meer wilde spreken. En ik ga ook niet naar haar begrafenis, dacht ik.

Geloof het of niet, vorige week belde mijn moeder met tragische stem.

‘Zó erg, Maartje heeft kanker en nou moet haar borst eraf.’

‘O,’ zei ik.

‘Ja, en nou wil ze het ook weer goedmaken met jou.’

Maar ik niet met haar.

==

Ik denk te lang dat mijn begrip voor anderen me behoedt voor kwetsuren. En als ik merk dat dat niet zo is, is het te laat.

’t Is trouwens geen werkelijk begrip, het is het inzicht van de ervaren buitenstaander. Hoe meer ik iemand begrijp, hoe minder ik vergeef.

Zou je me een plezier willen doen? Zou je me een kaart willen sturen? Dat vind ik zo leuk thuiskomen.

La Grande, 5 augustus 1997

Lieve Ger,

==

De laatste dagen heb ik me afgevraagd waarom ik me toch zo vreselijk heb lopen opwinden over de Bewuste Vrouwen, en ik geloof dat er drie oorzaken zijn: een historische, een sociale en een religieuze.

==

Toen ik lang, lang geleden, als meisje van veertien, voor iedereen zichtbaar afdreef van mezelf, de anderen en de realiteit, bleek niemand in staat me te helpen de weg terug te vinden. Dokters, psychiaters en andere deskundige dan wel ondeskundige omstanders, herhaalden als een Grieks koor slechts die éne zin: ‘Terug naar school, terug naar school, terug naar school.’ Dit met een felheid die me in al mijn apathie bleef verbazen.

Ik vond het natuurlijk verschrikkelijk dat ik iedereen zo kwaad maakte en probeerde de omgeving ter wille te zijn door me zo nu en dan tóch maar naar school te slepen – hoewel ik eigenlijk al niet meer kon, en in de klas alleen al mijn uiterste best moest doen om rechtop te blijven zitten – maar al gauw merkte ik dat dat de zaken er niet beter op maakte; dat ik, wat ik ook deed, al die volwassenen ergerde tot schuimbekkens toe. Tot de dag dat mij onthuld zou worden welk onzichtbaar feilen mij aankleefde, probeerde ik me dan maar zo gedeisd mogelijk te houden, maar hoe meer ik wegzonk in zwijgen, hoe kwader iedereen werd.

Dwars door al die verwarring en schuldgevoelens heen, was er toch een nuchtere gedachte, namelijk: wat kan het ze eigenlijk schelen? Wat doet het er toe als er van al die duizenden kinderen één niet naar school gaat? Zolang ik niet steel of moord of dingen kapotmaak, maar gewoon rustig op mijn kamer zit te lezen of te schrijven, is er toch eigenlijk niets aan de hand?

Hoewel ik dit niet hardop zei (ik zei sowieso maar zo min mogelijk) was het, terugziend, waarschijnlijk juist deze houding die iedereen zo mateloos irriteerde. De machteloze woede, getrotseerd te worden door een kind, werd gepresenteerd als ‘zorg’, een zorgzaamheid waar ze misschien zelf in geloofden, maar waar ik niet veel om gaf omdat ik dacht: als ze dan zo bezorgd zijn en me zo graag willen helpen, waarom laten ze me dan niet gewoon mijn gang gaan? En tegen de psychiater van het MOB, die voor de zoveelste keer zat te betogen dat ik toch wérkelijk terug naar school moest omdat ik anders nooit in mijn leven meer iets zou afmaken, zei ik, nadat ik hem geduldig had laten uitpraten: ‘Kijk, naar school ga ik tóch niet meer. Dus daar kunnen we nu beter over ophouden. Het is misschien zinvoller om na te gaan denken over wat ik wél kan gaan doen.’

Ik geloof dat hij me het liefst een klap in m’n gezicht had gegeven. En dat terwijl ik juist probeerde de zaken zo helder mogelijk uit te leggen.

==

Als ik je dit zo vertel, verbaast het me te zien hoe consequent en principieel ik me opstelde. Indertijd leek ik me door een labyrint met grijparmen te worstelen, nee, niet eens vooruit te komen, het was of ik alleen maar met mijn handen voor mijn ogen kon stilstaan en ‘nee nee nee’ kon zeggen. En terugkijkend vind ik ook, o Ger van mijn hart, dat ik, wat ik toen ook al vermoedde, maar niet durfde te denken omdat ik daarmee alle volwassenen moest verwerpen, volkomen gelijk had.

==

Ik kon alleen iets van een ander aannemen als ik voelde dat het klopte, dat het aansloot bij iets wat ik zelf al vermoedde – en als dat niet zo was, raakte ik in een eigenaardige verlamming die me zelfs het spreken onmogelijk maakte.

==

‘Ja Clien, dat zijn de nadelen van je uitverkoren staat,’ zei mijn vader soms.

Ik had het altijd volstrekt normaal gevonden dat mijn ouders ‘als gelijken’ met ons omgingen, hun woordkeuze noch hun gespreksonderwerpen aan ons aanpasten (al had mijn vader, die leraar was, iets docerends (wat ik geloof ik nogal van hem heb overgenomen)). Ik herinner me dat we eens om het Bloemendaalse hertenpark liepen, op enige meters afstand van twee dames die gearmd liepen te praten en dat mijn vader zich plotseling naar mij overboog en zachtjes zei: ‘Kijk Clien, die vrouw heeft nu bijvoorbeeld bijzonder lelijke benen.’

Ik was verbaasd dat benen, die ik altijd beschouwd had als dingen om op te lopen, als gebruiksvoorwerpen, aan schoonheidseisen konden voldoen. Toen ik ouder werd, naar school ging en bij vriendinnetjes thuis ging spelen, merkte ik dat het overal anders was dan bij ons.

Verward, steeds verlegener wordend, overal mijn kop stotend, begon het idee bij me te groeien dat er niet alleen met mij, maar met mijn hele familie iets vreemds aan de hand was. Alsof wij op een eigenaardig, verstild eiland leefden in een ons omringende wereld van herrie en handigheid. Ik schaamde me voor mijn familie, het was of we relikwieën waren uit een lang vervlogen tijd, en het respect waarmee mijn ouders bejegend werden, interpreteerde ik als ongemakkelijkheid, als de eerbied die je betoont aan reeds lang afgezette monarchen, die zich in een zijvertrek van het paleis nog koning wanen.

Ik was doodsbang dat mijn ouders erachter zouden komen dat ze volledig uit de tijd waren met hun Bach en hun Vondel-citaten, hun onbegrip voor popmuziek, voetbal, reizen per vliegtuig, jovialiteit, achteloosheid en onverzorgd taalgebruik, en vooral: met hun beider onschuld. Ik meende ze tegen de buitenwereld te moeten beschermen, en wist niet hoe.

Ik was toen een jaar of zes en had altijd dezelfde droom: mijn ouders en ik liepen door het Bloemendaalse Bos. Plotseling stapte er een boswachter uit de struiken. Hij begon tegen mijn ouders te schreeuwen dat zij geen recht hadden om daar te lopen. Hij schreeuwde maar door, en mijn ouders stonden daar maar, weerloos.

Dan stapte ik naar voren en begon ons vrij te pleiten. De boswachter zweeg. Ik praatte maar door, charmant, vleiend.

De boswachter zweeg ongemakkelijk, als gehypnotiseerd door mijn woordenstroom. Hoewel hij mij doorzag, kon hij niet tegen me op en stuurde ons met een handgebaar weg.

Mijn ouders, verward, opgelucht, draaiden zich haastig om en begonnen weg te lopen. Ik liep achter hen aan en draaide me nog eenmaal om om tegen de boswachter te glimlachen, maar de lach bestierf me op het gezicht toen ik de blik van minachting zag waarmee hij me nakeek. Ik had de situatie gered, maar mijn waardigheid verloren.

==

Hier op La Grande hou ik me in eerste instantie zeer gedeisd en stel me met een bijna damesachtige voorkomendheid op, teneinde familiariteit, die al snel tot sociale verplichtingen leidt, in de kiem te smoren. Als iemand daar doorheen wil breken en me tot iets probeert over te halen wat ik niet wil, kan ik ongelofelijk uitvallen. Dat vind ik dan zelf ook naar. Bij andere mensen loop ik altijd een beetje op mijn tenen, ik span me in me zo sociaal en redelijk mogelijk op te stellen, en als iemand dán nog meent me terecht te moeten wijzen, verlies ik mijn beheersing op een manier waar ik zelf ook van schrik.

Het gebeurt gelukkig bijna nooit, maar iets van die spanning is er altijd.

==

Jij bent de enige mens die ik ken (het Orakel rekenen we niet tot de mensen) bij wie ik nooit het gevoel heb gehad dat je me iets zou vragen wat ik niet kon. Zelfs tijdens al dat krankzinnige gedoe met die dramaturgen en Dick v.d.H., had ik eigenlijk nooit het gevoel dat je mijn gedrag afkeurde. Vandaar Ger, vandaar. (Ik had het gevoel dat je het nogal amusant vond. Dat vond ik, dwars door alles heen, zelf eigenlijk ook.)

Als ik probeer iets te doen wat ik niet wil, overvalt me een eigenaardige, dodelijke vermoeidheid.

Zodra een leraar voor de klas iets begon uit te leggen, werd ik bevangen door die vreselijke verlamming. Thuis, boven mijn schoolboeken, idem dito. Anderhalf jaar heb ik voortgezwoegd, strijdend tegen mijn apathie, slechts voortgedreven door schuldgevoelens jegens mijn arme ouders – en toen kon ik niet meer, gaf de moed in één keer definitief op, en haalde alleen nog enen. Ik weet het nog precies, Kerstmis tweede klas, rond mijn veertiende verjaardag.

Iedereen bemoeide zich ermee. Docenten, schoolpsychologen, en uiteindelijk ging de rector er hoogstpersoonlijk toe over me wiskundebijles te geven. Daar zat ik, in de rectorskamer, naast die man die maar praatte, wees en betoogde. En het enige wat ik zag was dat hij lange, rode haren op zijn handen had en het enige wat ik hoorde een monotone, dodelijke dreun.

Het duurde altijd even voor ik merkte dat hij me wat gevraagd had. Ik schrok van de stilte, kwam uit de diepste diepte omhoog en herhaalde, met de allergrootste moeite, flarden van de vraag, alsof ik fonetisch een vreemde taal nazei.

Ook andere docenten probeerden me te bereiken met bijlessen en goede gesprekken (‘hoe is de relatie met je ouders’). Charlie werd van school gehaald vanwege mijn verderfelijke invloed, en ik liep rond in permanente verbijstering en dacht alleen maar: als iedereen me nou eens hélemaal met rust liet, dan kon ik eindelijk eens rustig nadenken over wat er met me aan de hand is.

Tegen die psychiater durfde ik niets te zeggen, want ik was bang dat dan zou blijken dat er helemaal geen probleem was! Dat ik alleen maar niet naar school wou! Terwijl iedereen er inmiddels van overtuigd was dat er iets verschrikkelijks met mij aan de hand was. Nee, ik moest vooral mijn mond houden. Stel je voor dat ze merkten dat er helemaal niks bijzonders met me aan de hand was. Zouden ze helemáál woedend worden. Had ik de hele zaak geflest.

==

Ik ben er toen maar toe overgegaan stilletjes voor mezelf te gaan leven en de honden aan de poort zo rustig mogelijk te houden door ze steeds wat brokken toe te werpen. Naar de avondschool, een baantje, een opleiding, vooruit dan maar, als ze het zo graag willen.

Dat lijkt slim, maar is het niet. Want je vergeet waarom je ermee begonnen bent, en gaat ermee door als het allang niet meer hoeft. Met een beetje pech tot je dood. En maar wachten tot het nou eens echt leuk wordt.

En je vertrouwt niemand meer. Ik doe op mijn manier mijn best, geef wat ik te geven heb en hou de rest voor mezelf.

Hetgeen ik in jou herkende. Die bijna te grote bereidwilligheid alles te geven wat je te bieden hebt, de volstrekte overgave in het lesgeven, de accuratesse in je voorbereiding, de spanning in je lichaam als je je naar ons overboog in een poging ons zo goed mogelijk te begrijpen, de keren dat je je over je verlegenheid heen zette om me te antwoorden in de pauze – kortom, een bijna aandoenlijk pogen zo goed mogelijk je best te doen, hetgeen leek voort te komen uit een beschaamd weten dat dit het enige was wat je te geven had, dat het tot hiertoe was en niet verder. En al zouden we bidden en smeken, al zou je zelf nog zo graag willen – er was iets wat je tegenhield, wat je zelf niet kende, waar je je voor schaamde, en waar je je nooit overheen zou zetten.

==

Dit alles werd me in een flits duidelijk op het moment dat ik je voor het eerst in je eigen huis zag, en de afweer die je op school over je had, en die ons kwetste omdat we meenden dat die voortkwam uit ergernis jegens ons, onze traagheid en gebrek aan talent, plaats had gemaakt voor een soort verlegen vrolijkheid, waardoor ik ineens begreep dat dat allemaal niets met ons te maken had gehad. En, bevrijd van mijn verweer jegens jouw mogelijke afkeer, zag ik ineens dat je aardig was, werkelijk aardig, niet de aardigheid van een W.C. die z’n ziel zou verkopen om aardig gevonden te worden en wraak nam, wreed, subtiel en zeer doeltreffend, als hij je niet won met zijn aardigheid, maar diep en eerlijk aardig.

‘Ja, wat nou,’ viel je zenuwachtig uit toen ik je vanaf de keukendrempel zo stond aan te staren, maar dat kon me niets meer schelen want ik had besloten dat je me spoedig zou zien zoals ik was, en aardig zou gaan vinden.

Nogal lichtzinnig, als ik er zo op terugkijk, want volgens mij ben je daar nog steeds niet uit – hetgeen voor mij een bron van vermaak is en me verleidt tot ellenlange liefdesbetuigingen die ik nooit zou opschrijven als ik ze meende, en nog minder als ik ze niet zou menen.

Wat ik jou natuurlijk niet hoef uit te leggen, maar wat voor de Bewuste Gevoelsvrouwen alhier onacceptabel zou zijn, omdat ze bij alles willen weten of je het ‘echt meent’, en niet snappen dat ironie – dat wat je meent, zeggen op een manier of je het niet meent – een vorm van eerbied is jegens het onderwerp.

==

Hetgeen ons brengt op de tweede reden.

==

De bewuste vrouwen alhier werken, zoals ik je al schreef, permanent aan hun bewustwording, steken daar al hun tijd, geld, energie en emoties in, en ik zou ze wel allemaal op het terras bijeen willen drijven om ze eens en voor altijd uit te leggen dat het onmogelijk is aan je bewustwording te werken, dat je juist helemaal niks moet doen behalve goed naar de dingen kijken en ze proberen te zien zoals ze zijn.

Ik loop hier voortdurend in stomme verbazing te kijken naar hoe ingewikkeld iedereen doet, bereid om de ene zienswijze in te wisselen voor een andere, als betrof het een fiets of een paar schoenen, maar volgens mij ben ik er nu achter: Ger, ze willen de dingen helemaal niet zien zoals ze zijn! Dat denken ze wel, maar dat is helemaal niet zo!

==

Ze willen dat de dingen mooi en goed zijn. ‘Mooi,’ zeggen ze steeds, met een stem die van permanente ontroering een halve octaaf gezakt is, ‘ja mooi’. Met die glimlach die je wel als een kleimasker van hun gezicht af zou willen krabben.

==

Nu zijn de dingen wel goed en mooi, maar ook lelijk en slecht. Wat het allemaal juist zo boeiend maakt, maar wat zij weigeren te accepteren. Hetgeen ons brengt op de laatste reden.

==

Ik vind het een belediging jegens de schepping. Dit is iets wat voor mij sterker speelt dan wat ook, maar wat niemand begrijpt, zelfs Charlie en Louise niet.

‘Kun je niet een béétje Nicolien zijn in plaats van helemaal?’ vroeg ze angstig toen we een jaar geleden in de trein zaten op weg naar een eerste gezamenlijk bezoek aan haar ouders.

==

Maar het Nicolienzijn is evenals het Gerschap een permanente staat. En wie daarop af wil dingen, moeten wij helaas doorverwijzen naar ons filiaal in Noord.

==

Ik woon in mijn leven, mijn lichaam en mijn naam als in een huurhuis. Ik maak het me zo comfortabel mogelijk, maar beschouw het niet als van werkelijk groot belang. De pijn van verlies, mislukking en afgewezen worden, beschouw ik met verbazing en interesse, om vervolgens te bekijken hoe ik het kan gebruiken.

Ik vind mezelf niet bijzonder intelligent, noch erg origineel, maar ik ben blij dat ik het vermogen heb meegekregen om de dingen te zien zoals ze zijn.

De tegenwerping is natuurlijk: ‘Ja maar zie je ze zoals ze zijn of zijn ze zoals je ze ziet?’

Wat er helemaal niet toe doet en trouwens precies hetzelfde is.

==

Hoe dan ook, dit vermogen dien ik volledig te benutten. Alleen al uit dankbaarheid. En daarbij, anders zou het me misschien worden afgenomen, voor straf.

‘Nicolien kan niets doen wat niet goed is voor haar karma,’ zegt An spottend.

==

En omdat ik niet het gevoel heb het voor mijn eigen plezier te doen, dat er ooit zelfs maar zoiets als ‘keuze’ geweest is, voel ik me er in mijn hart ook niet erg schuldig over. Als ik mezelf vergelijk met de Bewuste Gevoelsvrouwen, dan beschouw ik me bepaald als gezegend. Dus kop op, hoor kerel. Lang leve jezelf.

==

Ger van mijn hart, ik ga met wat mensen per auto naar de stad (Saint-Affrique, een uur rijden door adembenemend landschap) en wil daar deze brief posten.

==

Ik hoop dat alles goed is met je moeder, Hans en de poezen en vooral met jou, en blijf als altijd je zeer toegenegen Nicolien.

Brousse-le-Chateau, 6 augustus 1997

Lieve Ger,

==

Broquies. Een verlaten marktplein. Eén café. Eén hond. Het pluche vliegengordijn wordt opzijgeschoven om één schriel, in beige gehuld vrouwtje te onthullen. Zwijgend kijkt ze ons aan met bleekblauwe ogen. Nee, ze heeft geen koffie. Nee, ze heeft geen thee. ‘Pas chaud,’ zegt ze toonloos. Water dan maar, en gauw weer verder.

Zelfs deze kaart kon ik er niet kopen. Die heb ik in Brousse-le-Chateau gekocht, waar ik hem nu voor je beschrijf. Achter een kop koffie. Vies, maar warm.

Groet Hans, omhels de poezen, liefs

Haarlem, 10 augustus 1997

Lieve Ger,

==

Nu ben ik weer thuis. Zondagochtend vijf voor half negen. Een rare tijd.

De post bracht me het feestelijke bericht dat ik bij wijze van koopkrachttoeslag van het ministerie van VROM vijftig gulden krijg. Daar schiet een mens tenminste flink mee op. Ze zijn er zo opgewonden over dat ze me er wel drie brieven over geschreven hebben.

Tot gauw.

Haarlem, 12–14 augustus 1997

Lieve Ger,

==

Enige jaren geleden, op een dag dat het net zo ellendig heet was als vandaag, ging de telefoon. Raad eens wie het was?

Jij.

‘Lukt het een beetje?’ vroeg je.

‘Ja hoor, ik ben al op de helft,’ antwoordde ik.

Stilte.

‘Waarvan?’ vroeg je.

‘Van mijn scenario,’ zei ik zenuwachtig.

Weer een stilte.

‘Nee, ik bedoelde eigenlijk met de warmte.’

‘O! Ja, dat gaat best. Gewoon onbeweeglijk blijven zitten en nergens aan denken, dan is het wel vol te houden.’

Tot mijn verbazing schoot je in de lach. Daarna was het weer stil.

‘Maar er moet natuurlijk toch gewerkt worden,’ besloot je plotseling, opgelucht weer op veiliger grond te komen, ‘hoe is het met je scenario?’

==

Het was altijd net of we niet zelf praatten, maar machteloos toekeken hoe door ons ingehuurde woordvoerders trachtten een normaal menselijk gesprek na te bootsen, zich zo verliezend in de vorm dat de inhoud volkomen absurd werd. Ik verwonderde me er weleens over dat ik onze gesprekken zo letterlijk onthield, maar ondanks al mijn angst voor jou begreep ik wel dat juist jij de enige was die de oorzaak van al die spraakverwarring werkelijk zou begrijpen, en ik verheugde me op de dag dat we een betere vorm zouden hebben gevonden om met elkaar om te gaan, zodat ik je kon vertellen hoe raar het allemaal was geweest. Het was wel een beetje eigenaardig dat ik, tijdens het voeren van een van onze gebruikelijke krankzinnige gesprekken, het in gedachten alweer aan jou aan het vertellen was, maar reeds lang voor ik je brieven begon te schrijven was dat al tot zo’n vaste gewoonte geworden, dat ik maar accepteerde dat het er ooit op een dag van komen moest, dat ik het blijkbaar op de een of andere manier aan God verplicht was om gebruik te maken van het feit dat hij mij jou op mijn pad gestuurd had. Jouw angst voor liefde was hinderlijk, omdat al die afweer zoveel tijd kostte en remmend werkte op de natuurlijke loop der dingen. Zoals het ook een tikje vermoeiend is dat je er zo lang over doet om me toestemming te geven voor de noodzakelijke inventarisatie van je fysiek, maar goed, ik heb een eindeloos geduld met je.

==

Ik hoor mensen vaak praten over ‘de eeuwige strijd tussen ratio en gevoel’, maar eerlijk gezegd heb ik nooit begrepen hoe die strijd dan in z’n werk zou gaan. Het komt me voor dat de ratio altijd in het verlengde ligt van het gevoel, dat het gevoel alles bepaalt en wij onze ratio hebben meegekregen om het zo goed en economisch mogelijk in banen te leiden. Ik ben ook weleens verbaasd over de dingen die ik van mezelf moet, en ik denk ook wel ‘die is gek’ als ik bovenstaande alinea overlees, maar ja, ’t is nu eenmaal zo, het verleden heeft uitgewezen dat ik de redenen van mijn handelen meestal pas jaren later begrijp en me dus op het moment zelf maar niet te veel de kop moet breken op het eindeloos navlooien van mijn motieven. En daarbij, je kunt je afvragen of het sturen van faxen aan een man die niet antwoordt, wel zoveel gekker is dan al die dingen waar andere mensen achteraan rennen.

==

Zo vertelde Charlie me gisteren dat we van zijn vrouw toestemming hebben gekregen om in november, als we elkaar twintig jaar kennen, een paar dagen samen weg te gaan, mits we in gescheiden bedden slapen.

Heel veel mensen vinden dat waarschijnlijk een zeer redelijke en volkomen begrijpelijke eis, maar wees nou eens eerlijk Ger, dat is toch gewoon onzin? Als Charlie en ik zin hebben in iets dat we al twintig jaar lang op alle denkbare plaatsen hadden kunnen doen, zouden we ons werkelijk niet laten weerhouden door een opstaande beddenrand.

Het komt er dus op neer dat er, teneinde een angst te bezweren waar ik sowieso al nooit wat van begrepen heb (wat kan het je schelen met wie de ander het bed deelt; als-ie van je houdt, is er niets aan de hand, en als dat niet het geval is, is het sowieso beter uiteen te gaan), eerst een tastbaar en volkomen irreëel probleem wordt verzonnen, en vervolgens een duidelijke en al even irreële oplossing.

==

Eerlijk gezegd zie ik, op een enkeling na, niemand ooit iets anders doen dan idiote problemen verzinnen en vervolgens nog idiotere oplossingen voor die problemen.

Maar daar hebben we het nog wel over tijdens het uitgebreide diner dat je me hebt toegezegd. Ik neem aan dat we het ‘uitgebreide’ niet zozeer gaan zoeken in de hoeveelheden voedsel, maar in de duur en de ambiance van de maaltijd. Overigens, ik weet niet of het je is opgevallen, maar nadat ik je had uiteengezet dat ik het zo op prijs stelde als een willoze blinde door jou naar een of ander etablissement geleid te worden, heb je je beperkt tot het voorstellen van een verkeerd café en de rest aan mij overgelaten. Ik vraag me weleens af of dit het gevolg is van een slecht geheugen of een diepe onwil om aan wensen en verwachtingen van anderen te voldoen. Beide zaken schijnen je in je werk niet te hinderen, gezien je succes. Eigenaardig. Misschien ligt het wel aan mij. Om de een of andere reden valt alles waar ik naar kijk in duigen. Zoiets als de Vrouw Van Zes Miljoen maar dan omgekeerd. Misschien durf ik daarom niet te kijken naar de dingen waar ik het meest om geef.

==

Vanavond zie ik Louise weer. Ze is twee weken wezen fietsen met haar ex-vriend. De relatie met die man was een tijd moeilijk, omdat hij een nieuwe vriendin had opgedaan. Volgens Cor was dit een ‘fantastisch mens’, een ‘geweldige meid’, dus ik vreesde het ergste en probeerde Louise voor te bereiden op de rampen die zich spoedig zouden voltrekken.

Na een maand zat Cor reeds met deze fantastische meid in relatietherapie. Deze relatietherapeute was blijkbaar net zo’n fantastisch mens als Helen, dus na één sessie bereikte Louise een compleet eisenpakket: bellen voor tienen, niet blijven slapen, geen dagjes weg, de spullen van Louise die nog op zolder stonden moesten worden verwijderd, en één bezoek per maand was meer dan genoeg. Het beste zou zijn als Cor en Louise, om afstand te creëren, elkaar een half jaar niet zouden zien, maar dáár had Cor toch tegen geprotesteerd.

‘En ik heb nooit wat fóut gedaan!’ weende Louise door de telefoon.

‘Ja hoor eens,’ zei ik kortaf, ‘zo werken die dingen niet. Je moeder kan morgen wel doodgaan, ook al heb je niks fout gedaan. Dat is het leven hoor.’

==

Hoe dan ook, het is nu godzijdank uit met dit afschuwelijke fantastische mens, en omdat dat net voor de vakantie gebeurde en Cor al treinkaartjes gekocht had, heeft hij met een opportunisme dat me bepaald van hem meeviel Louise lekker meegenomen. Wat heerlijk voor haar is, want fietsen is haar lust en haar leven en aan mij heeft ze bitter weinig op dat gebied, want ik ben een mooiweerfietser die op zonnige dagen nog wel een kilometer of dertig, veertig wil afleggen (mits onderbroken door regelmatige koffiepauzes), maar dan heb ik het echt wel gehad. En dat voor Louise, die het liefst honderdtwintig kilometer achter elkaar fietst, en me gisteravond trots meldde dat ze de Colle d’Huez (of zoiets) had ‘gedaan’, een complete etappe van de Tour de France, en boven op die berg een certificaat had gekregen.

‘Die moesten we dan maar inlijsten,’ zei ik.

==

In de familie is de ruzie tussen Mariska, de vrouw van oom F.W., en mij hoog opgelopen. Er nadert een verjaardag waarop iedereen elkaar zal treffen en nu weet niemand nog wat hij moet doen.

‘Ik ben de hele dag met de kwestie Mizee bezig,’ zei oom F.W. laatst tegen An, ‘mijn echte werk doe ik er nu tussendoor.’

En toen belde Mariska me. Of ik met haar zou willen praten ‘voordat de boel uit de hand liep’.

‘Dat weet ik niet,’ zei ik.

‘Denk er maar over na,’ zei ze.

En toen hingen we op.

Drie minuten later belde oom F.W. ‘Nicolien, nu hoor ik van Mariska dat jij een gesprek weigert. Ik zou je bijna willen smeken om wél met haar te praten. Als het niet om haar is, dan voor mij. En als je het echt niet wil, dan doe je het natuurlijk niet.’

Dat deed de deur dicht.

Dus ik belde Mariska.

‘Ik was net misschien een beetje bot,’ zei ik. ‘De reden dat ik niet met je wil praten, is dat ik het gevoel heb dat je me wil gaan uitleggen dat het niets met mij te maken heeft. Maar je hebt me zo verschrikkelijk gekwetst, dat ik er nog helemaal naar van word als ik eraan terugdenk, en ik zie gewoon even niet hoe we dat ongedaan zouden kunnen maken.’

‘Dat begrijp ik,’ zei ze, met een zacht stemmetje, dat heel anders klonk dan haar gebruikelijke flinkheid

Om die flinke Mariska voor het eerst onzeker mee te maken, ontroerde me ineens zo hevig, dat ik haar graag had getroost en ‘zand erover’ had gezegd, maar dat deed ik niet. Ze had nooit medelijden met mij gehad. Altijd alleen maar kritiek.

‘Zullen we de tijd dan z’n werk maar laten doen?’ vroeg ik voorzichtig.

‘Dat is goed,’ zei ze nog altijd met dat zachte stemmetje, ‘en bedankt dat je gebeld hebt.’

Dus nu ben ik ineens niet meer kwaad.

Later heeft An haar gebeld om te vragen waar het allemaal om ging. ‘Je schijnt vreselijke dingen over me gezegd te hebben,’ zei ze. ‘Wat wás dat nou eigenlijk?’

‘Ik zei dat ik je geëxalteerd vond,’ fluisterde Mariska.

‘Maar ik bén ook geëxalteerd!’ riep An. ‘Zeg je An, dan zeg je: melodrama!’

Waarop ze het samen uitgierden en ze afspraken koffie in de stad te gaan drinken.

==

Zaterdag ging ik eten bij Armgard Pallandt.

Ze had alweer een paar keer op mijn antwoordapparaat gestaan, op haar gebruikelijke zogenaamd achteloze manier, die ik op gelijke wijze beantwoord, hoewel ik er het nut niet helemaal van inzie.

Armgard moet je, net zoals poezen en Gerren, schuins benaderen. Niet recht op ze aflopen, want dan springen ze krijsend de struiken in, maar doen of je diep in gedachten verzonken heel ergens anders heen wil lopen, en dan verstrooid een hand uitsteken om ze over de kop te aaien.

‘Zeg Armgard,’ zei ik dus, op geweldig achteloze wijze, ‘ik moet dit weekeind in Amsterdam een verfklus in ogenschouw nemen. Zullen we iets doen met koffie of thee?’

Waarna ik op de maaltijd en de bioscoop werd uitgenodigd. Vind je ’t niet grappig? Als ik iets met een gezamenlijke maaltijd had voorgesteld, zou ik tot koffie zijn gedegradeerd. De laatsten zullen de eersten zijn en andersom.

Omdat ze ongetwijfeld zou informeren naar mijn verfklus, en een radar heeft voor inaccurate informatie en halve waarheden, heb ik Charlie daarna maar opgebeld en gezegd dat ik die twee kozijnen zaterdagmiddag wilde komen bekijken.

‘Leuk!’ zei hij verrast, ‘kom je dan bij ons theedrinken?’ Hij wordt vader. Zijn vrouw is zwanger.

Engel van mijn hart, nu ga ik richting Amsterdam, theedrinken met Guusje en daarna eten bij Louise. Ik wil je al heel lang het verhaal van Arthur vertellen, maar dat komt dan later wel. Hoe is het met je? Moet ik nog geheime info uit Armgard wringen? Je zegt het maar, m’n hartje. Weet je wat, we spreken af dat je dit beleefd weigert, teneinde niet in mijn achting te dalen, en dan zal ik eens kijken wat ik voor je kan doen.

Haarlem, 17 augustus 1997

Ger!

==

Bij dezen mijn hartelijke dank voor zalm, witte wijn en koffie.

Het is inmiddels twee uur later en ik heb de ergste aangeschotenheid met behulp van meer koffie, Ravel en het journaal (vijfde baan van Schiphol, varkenspest) verjaagd.

Blijft over een groot en belangrijk probleem: waarom word je per keer leuker? Nee nee, ik meen het. Het is verschrikkelijk. Na jou gezien te hebben valt er niets meer na te streven dan je nogmaals te zien.

Ik moet zeggen: dit is wel een economische liefhebberij. Andere mensen betalen duizenden guldens om naar Ambon te vliegen, te bungeejumpen of de Mount Everest te beklimmen, en ik hoef alleen maar met jou een broodje te eten om hetzelfde effect te bereiken.

En dat terwijl je nodig je neusharen (rechterkant) moet knippen. Maar dat maakt ook al niet uit.

==

Er zit dus niets anders op dan elkaar nogmaals te zien. Nu je me dat ‘uitgebreide diner’ hebt toegezegd, en mij verrukkelijke vergezichten op eindeloze uren ontsloten zijn, waarin ik je alles, alles zal vragen en jij me overal, overal op zal antwoorden, zie ik alweer helemaal aankomen dat het niet gaat gebeuren, dat God zelf dat vliegtuig met jou erin tegen een rotsformatie blaast om geïnteresseerd toe te kijken wat ik dáár dan weer van ga maken. Dus we moesten het maar gauw doen.

Omhelsd, Nicolien

==

P.S. An vertelt me net dat Frank G. alles weer precies zo gedaan heeft als ik het indertijd bedacht had. ‘Ja, ik heb Nicoliens allereerste stuk er maar bijgehaald,’ zei hij. ‘En ik geloof toch dat het probleem bij mij lag, want Paul P. is juist zo enthousiast over de samenwerking met haar.’

Wat ik toch erg fijn vond om te horen.

Haarlem, 18 augustus 1997

Ger van mijn hart.

==

Overigens, ik ben zeer benieuwd naar je ideeën over mijn proza, maar maak je geen zorgen over kopieën. Van de faxen bezit ik uit de aard der zaak een exemplaar, en de in Frankrijk geschreven brieven heb ik in een nabijgelegen stad gekopieerd. Dit overigens met tweeërlei doel, maar voor ik je dat zal uitleggen zou ik nog even iets willen zeggen over de wel erg zedeprekerige toon van die brieven, welke me bij overlezing in Nederland onaangenaam trof.

Je hebt geen idee hoe fijn het voor mij is dat je nooit kritiek op mijn brieven levert, nooit iets zegt als ‘die ene was minder of beter dan die andere’ of woorden van gelijke strekking. Daardoor kan ik gewoon maar raak schrijven, wat mij een grenzeloze, verrukkelijke vrijheid geeft die me niet alleen over de door anderen, maar ook door mezelf getrokken grenzen brengt. Ik probeer me alleen zoveel mogelijk aan de wetten van leesbaarheid en amusement te houden – waar ik dus, merkte ik bij herlezing, minder goed in geslaagd was dan ik hoopte. Ik ben zo vrij ervan uit te gaan dat je me veel, zo niet alles op dat gebied vergeeft.

==

Het punt is, denk ik, dat ik al een leven lang vreselijk kwaad ben over een aantal dingen.

Ik ben er altijd van uitgegaan dat ik later baan noch gezin zou krijgen en alleen, in mijn eigen kamer, iets zou maken waar ik anderen een plezier mee zou doen. Nu, op mijn tweeëndertigste, is dat dus precies zo uitgekomen. Maar wat een ellende is daaraan voorafgegaan. Ze hebben net zo lang met z’n allen op me ingepraat tot ik werkelijk dacht dat ik een soort misdadiger was.

==

Woensdagochtend kwam er een man van het GAK. Ik had een aanvraagformulier ingediend voor een AAW-uitkering. Bij ‘ingangsdatum arbeidsongeschiktheid’ had ik, met handen die alweer onmiddellijk begonnen te beven, ‘vanaf geboorte’ ingevuld.

‘Maar als u vanaf uw geboorte arbeidsongeschikt bent,’ vroeg die man vriendelijk, ‘waarom heeft u dan nu pas die aanvraag ingediend?’

‘Ja God, meneer,’ zei ik, ‘ik zie er toch verder gewoon uit en ik kom behoorlijk uit mijn woorden. Ik dacht dat ik, als ik nou maar flink mijn best bleef doen, vanzelf normaal zou worden. Dat zei iedereen altijd.’

‘Maar u bent nu tweeëndertig. Heeft de Sociale Dienst u dan nooit attent gemaakt op deze mogelijkheid?’

‘Daar zat iedere keer iemand anders, en ik was altijd maar blij als ik weer buiten stond en ik de boel weer voor een half jaar gered had.’

Hij keek me aandachtig aan. Toen dwaalde zijn blik door mijn kamer, langs de boekenkast en de vogels aan het plafond naar mijn balkon.

‘Wat heeft u dat leuk gedaan!’ riep hij ineens.

Een paar weken geleden heb ik een hangmat gekocht. Omdat mijn voorbalkon zo klein is, kon ik die alleen maar diagonaalsgewijs ophangen en moest ik de dwarslatten een stuk versmallen omdat ze anders tussen de muren klem raakten en ik op een soort brancard lag. Maar het ziet er toch erg leuk uit en ik heb er veel plezier van.

‘Ja, daar lig ik de hele dag in, terwijl die anderen naar hun werk zijn,’ zei ik.

‘Mevrouw, dat is voor een deel ook gewoon afgunst hoor,’ zei hij.

Als altijd als ik door een van die lui eens behoorlijk behandeld word, raakte ik bijna in paniek, omdat ik dan het rare gevoel krijg dat ik moet huilen, terwijl ik dat niet kan. Ik zat dus een beetje raar te slikken, wat een bijzonder gunstig effect op de procedure had. De man zag het eens even aan, greep energiek naar zijn pen en begon de boel bijzonder voortvarend in te vullen, waarbij zwierig allerlei ‘n.v.t.’s’ geplaatst werden.

‘We zullen bij “reden late aanvraag” maar “onbekendheid met de wet” invullen,’ zei hij. ‘Als u indertijd die paar weken niet gewerkt had, hadden we u bij jonggehandicapten kunnen indelen. Ach weet u, die paar baantjes moesten we maar gewoon vergeten. Waar heeft u toen eigenlijk gewerkt?’

‘Bij Fokker,’ zei ik, ‘en moet u zien hoe het dáármee is afgelopen.’

Waar hij, God zegene hem, om kon lachen.

==

Die AAW is ook gebaseerd op het minimumloon, en zal dus ongeveer hetzelfde bedrag zijn als de bijstand, maar ik word niet langer beschouwd als ‘between jobs’, als iemand die elk moment te werk kan worden gesteld. Geen inschrijving bij het Arbeidsbureau, geen maandelijkse briefjes, geen halfjaarlijkse controle, geen plicht ‘permanent beschikbaar te zijn voor de arbeidsmarkt’, waardoor je in principe nog geen twee dagen weg mag en beboet wordt als ze erachter komen dat je tóch weggeweest bent, enzovoorts enzovoorts.

Het zou een ongelofelijke opluchting zijn als het doorging, maar ik moet nog toegelaten worden, en als ze de papieren en de verklaringen van de huisarts en het Orakel niet overtuigend genoeg vinden, kan ik opgeroepen worden voor een gesprek met een psychiater van het GAK. (Dat andere gesprek, waar ik je een verslag van gestuurd heb, was een gesprek met de GGD, aangevraagd door de Sociale Dienst.)

Excuseer deze uitweiding. Ik bedoel alleen maar te zeggen dat deze lijdensweg me flink geraakt heeft. Iedereen zei altijd wat ik moest doen en het was allemaal onzin. En het ergste is dat ik het ben gaan geloven. En Ger, die anderen, die kun je de deur nog wel wijzen op een gegeven moment, maar dan hebben hun woorden je al meer vergiftigd dan je weet. En zij gaan fluitend weg, en jij wordt verscheurd door twijfel. Dat is toch het ergste wat je een ander mens aan kunt doen. En zij zijn allemaal allang vergeten wat ze gezegd hebben, en ik ben er nog steeds kapot van, weet het allemaal nog letterlijk en schaam me daar dan ook weer over. We schijnen te moeten vergeven en vergeten, maar dat gaat niet zomaar en daarbij, waarom zou ik? Het gaat allemaal gewoon door.