Ru de Groen

Een dagje in de stad

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2018 RU DE GROEN en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8218 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018

##

Met dank aan Josette en Willem.

##

Weersverwachting, geldig tot morgenavond: Gedurende de nacht vooral in de kustprovincies, tijdelijk zware storm. Overigens stormachtige tot krachtige wind, ruimend van west naar noord-west. Tot noord. Guur weer met wisselende bewolking en nu en dan regen, hagel of sneeuwbuien. Verwacht mag worden dat de storm de hele nacht zal duren.

Weersverwachting ANP, 31 januari 1953

==

==

Goedemorgen luisteraars,

Hier is Hilversum Nederland. Het is vandaag 1 februari 1953. In verscheidene plaatsen in het westen van het land is de noodtoestand ontstaan door abnormaal hoge waterstand.

Eerste radiofragment ANP, 1 februari 1953

Bezoek

Helemaal zeker of hij de bel had gehoord was hij niet. Toch liep de man naar de trap. Sinds een jaar hield hij zich met twee handen vast als hij afdaalde. Een mens werd er niet jonger op. Ook niet als hij pas drieënveertig was. Op de dag af even oud als de koningin: dertig april 1909. Dat schiep een band. Morgen werd haar oudste dochter vijftien. Hij bleef staan en keek op zijn horloge. Bijna elf uur. Als er al iemand schelde, dan was dat een verdomd late bezoeker. Nooit liep er op donderdagavond iemand aan. Bijna beneden zag hij dat de verf op de trapleuning barstjes vertoonde.

‘Zondag maar even een laagje opbrengen,’ zei hij binnensmonds.

In zijn oren drong schurend het geluid van de Chevrolet van de buurman binnen. Wilde weer niet starten. Dagelijkse kost op dit uur. Hij opende het raampje en keek in het gezicht van een jongen. Bekend gezicht dacht hij. Of toch niet?

‘Goedenavond. Mijnheer Picavet?’

‘Ja, goedenavond ook. Wat wens je?’

‘Mag ik u iets vragen?’

De man knikte en bleef de jongen aanstaren.

‘Mogen wij even...’ De stem klonk gespannen en de rest van zijn woorden werd opgeslokt door het schrapende geschuur van de Chevrolet. Picavet verstond het maar half. Hij wenste die wagen naar de ratsmodee, maar aardig en genereus was de buurman wel. Als hij zo nu en dan eens bij hem langsging, vroeg hij steevast of hij zijn auto kwam lenen.

‘Nee,’ zei Picavet dan. ‘Een volgende keer wellicht. Maar evengoed bedankt.’

Vroeg de jongen nou of hij binnen mocht komen? Hij keek hem nog eens aan. Een open gezicht met dikke krullen. En die stem.

‘Met wie heb ik de eer?’ Eigenlijk wist hij het antwoord op zijn vraag al.

De jongen spande zijn kaken.

‘Mogen wij even binnenkomen?’

Hé, wat zei hij nou?

‘Wij, zeg je?’

‘Ja, mijn zusje ook.’

‘Je zusje?’

De man ging op zijn tenen staan en keek schuin naar beneden. Naast de jongen verscheen het gezicht van een meisje. Hij kon het niet zien, maar nam aan dat hij haar hand vasthield. Ze had een doek om haar hoofd. Een vlechtje stak eronderuit.

‘Dag, mijnheer.’

‘Dag kind. Hoe heet je?’

‘Anna, mijnheer.’

De man schrok. Hij voelde zich warm worden. Hij had de jongen dus toch herkend. Hoewel hij niet zo hield van nachtelijk bezoek, draaide hij het nachtslot om en trachtte de deur te openen. Die klemde en hij moest even kracht zetten.

‘Hij klemt,’ zei het meisje buiten.

‘Vocht,’ zei de man. Vanuit de verte drong het ijle geluid van een saxofoon door. Daar stonden ze. De jongen hield inderdaad de hand van het meisje vast. Tussen hen in op de stoep stond een koffer. Haar schatte hij acht, de jongen een jaar of veertien. Dat zou kunnen kloppen. Hij stak zijn hand uit. Het kind leek te schrikken en zette een stap achteruit. Haar broer droeg een korte broek met kniekousen, daarover een duffelse jas. Hij had stevige benen, flink gespierd voor zijn leeftijd. Zij een paarse winterjas, een rok en korte witte sokjes tot op de helft van haar kuiten.

Een koude wind vulde het trapgat.

‘Heb je het koud, kind?’ vroeg hij.

Vanuit de richting van het plein naderde een man met zware pas. Hij droeg een hoed diep over zijn ogen. In zijn hand hield hij een korte leren hondenriem, met aan de andere kant een bouvier. De hond trok om het hardst.

‘Hé Kale, komen je kinderen je eindelijk eens bezoeken? Zou tijd worden ook.’

‘Teert naar je eiland, Klamme,’ zei de man.

‘Gelijk hebben ze, met zo’n erfenis,’ zei de man die Klamme heette.

De hond bleef een tel roerloos staan, maar bedacht zich. Geen zin in een verdere woordenwisseling. Hij begon weer aan de lijn te trekken. Harder nog, naar het scheen. Lachend liet de man zich meeslepen. Bij de lantaarn draaide hij zich om en zei: ‘Nou, goedenavond dan maar weer. Laat je niet met een kluitje in het riet sturen, jongelui. Goed zoeken maar. Hij heeft zijn centen vast verstopt.’

De man in de deuropening zuchtte en keek weer naar het meisje.

‘Heb je het koud?’ vroeg hij nog een keer.

‘Hoor, een saxofoon,’ zei Anna. ‘Mooi.’ Ze liet de hand van haar broer los en priemde met haar vinger in de lucht. Ze bukte en keek onderzoekend het trapgat in naar boven. Voor de man het wist, liep ze langs hem heen en beklom drie treden.

‘Smalle trap,’ zei ze.

‘Op zijn Rotterdams,’ zei de man glimlachend. ‘Je hebt gelijk, maar nog niet half zo smal als in Amsterdam.’

‘Nooit geweest,’ zei Anna. ‘Een mooie stad, zegt Pieternel. Haar grootouders wonen op de markt in De Piep.’

‘De Pijp,’ zei de man. ‘En die markt zal de Cuyp zijn. Kan niet anders.’

‘Ze is al twee keer naar de apen in Artis geweest,’ zei Anna.

‘Zij wel,’ zei de man, ‘maar jij hebt een vlecht.’ Het meisje knikte instemmend.

‘U heeft helemaal geen haar meer. Dat had ik niet gedacht,’ zei ze. Ze haalde haar schouders op. Voorzichtig zette ze nog een paar stappen omhoog, met twee handen om en om de leuning pakkend.

Picavet keek haar na.

‘Vroeger had ik krullen,’ zei hij.

‘Krullen ja,’ zei het meisje.

Picavet draaide zich naar de jongen.

‘Kom jij dan ook maar binnen... Jacob.’ Verbaasd keek de jongen hem aan. Hij kreeg een kleur.

‘Hoe weet u...?’

Hij pakte zijn koffer van de grond, wurmde zich naar binnen en liep zijn zusje achterna. Ook hij nam zijn stappen behoedzaam. Picavet wilde hem volgen, maar besloot eerst nog even om het hoekje te kijken. Macht der gewoonte. Je wist maar nooit. De Chevrolet was weg.

‘Nog een hond,’ klonk het van boven. ‘Wat een liefje.’

Picavet wreef zich een paar keer over zijn schedel. Toen pakte hij met twee handen de leuning, zette een stap naar boven en zuchtte. Wat moest hij hier nou mee?

Plotseling draaide de jongen zich naar hem om.

‘Dank u wel... oom Stoffer.’

Melk

De vestibule was nagenoeg leeg. Witte muren, met aan de kapstok een lange donkere jas. Op de hoedenplank één hoed. Een strijkplank stond stijf naast de huiskamerdeur. Er hing één klein schilderij, van een kerktoren tegen een donkere lucht. Op de achtergrond vaag een boerderij. Jaap herkende het meteen. Anna zat op haar knieën naast een bruine hond. Ze had haar arm om zijn nek geslagen.

‘Ik ben nogal netjes,’ zei Picavet. ‘Aard van het beestje.’

De jongen knikte. ‘Ik heet nu Jaap, oom Stoffer.’

‘Zoals je wilt, jongen.’

‘Hoe heet de hond?’ vroeg Anna.

‘Van Brienenoord.’

‘Rare naam,’ zei Anna.

‘Genoemd naar een eiland,’ zei Picavet.

‘Apart,’ zei Anna.

‘Zet je koffer maar onder de kapstok, Jaco... eh Jaap.’ Hij opende de deur naar de woonkamer en zei: ‘Kom binnen, ga zitten. Willen jullie een glas melk?’

Stoffer Picavet hield van koude melk. Door de week dronk hij wel een fles per dag. Buiten twee flesjes bier voor in het weekend haalde hij nooit iets anders in huis. Op het dressoir stond een fles klare. Die bleef al jaren onaangeroerd. Een jonge borrel hoorde koud gedronken te worden. Dat wist iedereen, maar Picavet hield niet van klare en had nooit de moeite genomen de fles in de ijskast te zetten. Afstoffen deed hij hem wel. Het was een cadeau van Pedro geweest. In de kroeg dronk hij heel af en toe wel eens een whisky. Daar kwam hij niet zo vaak meer; soms met Mimi, maar zeker niet alleen. Thee en koffie had hij natuurlijk ook, maar die kwamen alleen de kast uit als hij bezoek had. Nee, een mens kon zich uitstekend redden met melk. Vroeger thuis op Goeree kregen ze de melk direct van de koe. Warm. Een rilling liep over zijn rug.

==

De kamer was groter dan het halletje deed vermoeden. Jaap ging onwennig zitten en meteen weer staan. Hij zag nog een schilderij met een kerktoren en liep ernaartoe. Anna kwam binnen met de hond.

‘Mooi?’ vroeg Picavet.

‘Ja,’ zei Jaap.

‘Fijn,’ zei Picavet.

‘Is dat ook de toren van thuis, net als in de gang?’ vroeg Jaap

‘Ja, en die ook.’ Picavet knikte en wees op een derde schilderij.

‘Fiere wachters,’ zei Anna.

‘Wat zeg je nou?’ vroeg Picavet.

‘Fiere wachters,’ zei Anna.

‘Hoe bedoel je,’ lachte haar oom.

‘De boer zegt altijd dat kerktorens Goeree als fiere wachters beschermen tegen het kwaad,’ zei Anna.

‘Niet altijd,’ wilde Picavet zeggen. Hij keek weer naar het schilderij.

‘Doet me aan vroeger denken. Zie je die vijver? Dat was onze vijver. Daar ging ik met mijn vrienden vissen. Ze beten er van harte. Alsof ze op ons zaten te wachten. De stommeriken.’

‘Wie?’ vroeg Anna.

‘De vissen,’ zei Picavet

‘Deze kamer is veel groter dan ik dacht,’ zei Anna. ‘Van Brienenoord kom hier! Hier!’

‘Ga zitten, Jaap.’

Jaap ging weer zitten

‘Ik wil graag een glas melk, oom Stoffer,’ zei Anna.

‘Mooi.’ Picavet liep naar de keuken, pakte een blad, zette er drie glazen op en liep naar de ijskast. Hoewel de jongen niet had geantwoord, ging hij ervan uit dat die ook dorst had.

==

‘Voorzichtig met de hond, Anna, oom Stoffer is heel netjes.’

‘Hoe weet jij dat nou?’ vroeg Anna.

‘Dat zei hij toch op de gang, suffie.’

‘Niet gehoord,’ zei Anna. ‘Braaf, braaf.’

Op de tafel lag een stapel tijdschriften. Van sommige omslagen, die onderop lagen, waren de ruggetjes met cellotape geplakt. Jaap pakte het bovenste nummer eraf. De Spiegel las hij, Christelijk Nationaal Weekblad, 1952.

‘Wat is dat?’ vroeg Anna, de hond loslatend.

‘Niet voor kleine meisjes,’ zei Jaap beslist en sloeg het blad open. Hij las: ‘Wij starten met televisie – die wij ook zien als een gave Gods – met het oog op de belangrijke religieuze en culturele winst die wij ervan verwachten.’ Televisie! Iedereen had het erover. Bij Bart hadden ze het al. Maar toen ze dat thuis hoorden, mocht hij daar niet meer naartoe. Televisie komt van de duivel, vond de boer. Jaap was er nieuwsgierig naar. Hij sloeg voorzichtig de bladzijde om.

‘Wat staat daar?’ Anna was naast hem op de bank komen zitten en wees op een zin boven aan de bladzijde.

‘Daar staat: Zo vissen negers,’ zei Jaap. Anna probeerde de woorden te lezen, maar ver kwam ze niet.

‘Niks aan,’ zei ze. Ze sprong op en liep weer naar de hond.

Jaap keek naar de foto’s. Zwarte mannen die netten uit het water haalden. Sommige stonden tot hun schouders in zee. Er speelden kinderen op het strand en op één foto zat een aap in het zand.

‘Kijk Anna, een aap.’

Anna geloofde het wel en bleef de hond aaien.

‘Die negers daar leven van het water,’ zei Picavet, die achter Jaap de kamer was binnengekomen. ‘De jonge mannen vissen en de oude boeten.’

‘Eigenlijk net als bij ons,’ zei Jaap.

‘Eigenlijk net als bij jullie.’

‘Wat is boeten?’ vroeg Anna.

‘Dan knoop je gaatjes met touwtjes aan elkaar,’ zei Picavet lachend.