Yolanda Entius

Het verhaal van Benito Benin
en dat van Fanny

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2018 YOLANDA ENTIUS, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 8240 7

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018

Het verhaal van Benito Benin

==

==

##

Wat je bent, dat zeg je zelf.

Tony Zandvliet

==

==

##

Dat hij verre van gelukkig was, met zichzelf en met zijn huis, ontdekte Benito toen hij op een ochtend in april voor het eerst van zijn leven in de spiegel keek. Wat hij daar zag kwam volstrekt niet overeen met het beeld dat hij van zichzelf gevormd had. Al van jongs af aan had hij weliswaar een vaag gevoel van onvrede gehad, maar hij had altijd gedacht dat dat bij het leven hoorde, waardoor hij als het ware vrede met zijn onvrede had gehad. Die dag werd alles anders.

De ochtend was vroeg en veelbelovend begonnen. De zon die zich al te lang achter de wolken en de bomenrij in het noordoosten had verborgen, kroop om een uur of zeven boven de toppen van de essen en de hazelaars aan de rand van het erf van Luc en Jeanne waar hij, op het stukje land tussen moes- en siertuin, woonde. De vogels waren al meer dan een uur aan het zingen, de eekhoorn rende in en uit de haagbeuk waar hij in de top een nest had zitten, en Jeanne en Luc vingen de eerste zon op het betonnen platje voor de keukendeur met een kopje koffie en een krantje. De kerkklok sloeg acht, een halfuur daarvoor was de haan opgehouden met kraaien; voor Luc werd het tijd de akker bij de beek te bemesten, voor Jeanne werd het tijd onkruid te wieden, voor Benito (voluit: Benito Benin) om, voor de zon te warm zou worden, naar bed te gaan.

Hij was onderweg naar zijn hol toen hij Jeanne opgetogen naar een boom zag wijzen. ‘Luc,’ riep ze, ‘kijk!’ Aan de rand van het bos sprong de eekhoorn van de haagbeuk naar de meidoorn. Benito zag hoe hij, geholpen door zijn uitgestrekte ledematen en zijn dikke staart, meer dan een seconde vrij was van de grond. Het leek wel of hij vloog. Meteen had Benito zin het ook eens te proberen. Hij keek nog eens goed naar de eekhoorn, die nu rustig op een tak zat met een walnoot in zijn pootjes. ‘Ach, wat schattig,’ hoorde hij Jeanne zeggen. De staart van het beest stak als een pluizig bolletje boven zijn rug uit. Net een huisje, dacht Benito, een huisje dat de eekhoorn, als het nodig was, kon ontrollen tot een harig zeil dat hem in de lucht kon dragen.

Aangemoedigd door dat beeld klom Benito langs de peultjes omhoog in het rijshout. Wie niet waagt wie niet wint, dacht hij. De zon scheen inmiddels ongenadig op zijn kruin. Hij dronk een laatste druppel dauw uit de oksel van een blad, kroop naar het uiteinde van de erwtenplant en keek hijgend om zich heen. Hij werd duizelig. Zo hoog was hij nog nooit geweest. Onder hem zag hij een bedje zojuist ontkiemde sla waaraan hij zich, na zijn vlucht, tegoed ging doen; achter hem het veld waar Jeanne aanstonds de basilicum, zijn lievelingseten, ging planten; vóór hem, op een centimeter of tien van hem vandaan, de andere rij met peultjes. Met een beetje moed en wilskracht moest het hem lukken daarnaartoe te springen. En terwijl hij daar aan dacht, zag hij zichzelf als een vogel door de lucht vliegen. Kop vooruit, schelp uitrollen, armen en benen strekken; hoe moeilijk kon het zijn!

Maar toen hij zijn schelp, met alle kracht die in hem zat, probeerde te ontrollen, gebeurde er bitter weinig en bij het uitstrekken van zijn ledematen merkte hij dat ze onvindbaar waren. Moedeloos liet hij zijn kopje hangen. Hij stond al op het punt de terugreis te aanvaarden toen hij aan de andere kant van de moestuin, bij het schuurtje met gereedschap, een piepjong slakje tussen het bietenloof zag zitten dat hem met verwachtingsvolle ogen aankeek. De zon bescheen het nog broze, bijna doorzichtige schelpje. Wat een schoonheid, dacht Benito; zo’n prachtig wezen had hij nog nooit gezien. En toen het slakje zijn voelsprieten liet dansen hoorde Benito hoe zijn hart een aantal slagen extra maakte. Louise, zei hij bij zichzelf, waar die naam vandaan kwam wist hij niet, maar ze moest Louise heten.

Terugkeren, met zijn staart tussen de benen afdalen, was, nu Louise naar hem keek, geen optie meer. Met een mengeling van huiver en hoogmoed kroop hij terug naar het uiterste topje van de plant en voelde hoe de stengel van de erwt onder zijn gewicht begon te buigen. Nog even en de ranken zouden het begeven. Hop, zei Benito bij zichzelf, hop. Hij zette af. Maar in plaats van te vliegen, of zelfs maar te springen, tuimelde hij naar beneden en viel met zijn rug op een ruwe kluit aarde. Het mag een wonder heten dat zijn huis het niet begaf. Alles deed hem pijn, zijn rug en zijn kop, vanbuiten én vanbinnen. Zo beroerd had hij zich nog nooit gevoeld. Juist op het moment dat hij zich had willen tónen, dat hij als een trotse vogel zijn vleugels uit had willen slaan, was hij als een rotte pruim op de grond gevallen. Hij schaamde zich dood en of dat nog niet genoeg was, hoorde hij in de verte het lachen van de groene specht.

Hij hoopte maar dat Louise hem niet had gezien, maar hij wist natuurlijk wel beter. Bleek van ellende sleepte hij zich in de richting van een regenplas om de aarde van zijn lijf te spoelen. Het was daar dat hij, voor het eerst van zijn leven, zichzelf in de spiegeling van het water bekeek en zich realiseerde dat wat hij zag niet overeenkwam met wat hij voelde. Ontgoocheld keek hij naar dat vormeloze wezen in de plas. Opnieuw hoorde hij het treiterende hikken van de specht. Woedend stak Benito nu zijn kop in de lucht. Hij had maar wat zin die giechelende ijdeltuit eens flink op zijn nummer te zetten, hem uit te dagen tot een duel! Maar toen hij in de regenplas op zoek ging naar zijn schild en zwaard zag hij opnieuw die doffe winegum met zijn schelp. Hij was geen vliegende eekhoorn en ook geen vogel in galop of een koene ridder op zijn paard. Hij had noch vleugels, armen en benen, noch een schild; hij had alleen een huis waar niet eens een deur of raam in zat, een lullig hok waar slechts ruimte was voor één: hijzelf. Hij realiseerde zich dat hij, als hij het na zijn jammerlijke val al zou durven, Louise niet eens kon vragen voor een kopje thee of een potje scrabble, laat staan voor een goed gevecht of een vrijpartij. Bij dat laatste woord begon hij te blozen, of iets wat daarop leek. En ik bloosde, in mijn kamertje in de Amsterdamse Jordaan, met hem mee.

‘Tsja,’ zei hij, ‘ik wil ook weleens worden geaaid of eens zachtjes op mijn rug worden geklopt.’ Hij zat op mijn bureautje en keek me aan.

Ik knikte want dat begreep ik wel. Het was hartje zomer. We waren nog maar net terug van het Franse platteland. Mijn vader en moeder waren alweer aan het werk, maar voor mij was de vakantie nog lang niet afgelopen. Ik had alle tijd om naar Benito’s verhaal te luisteren, dat meer dan ik toen besefte, zo verdomd veel op het mijne leek.

==

==

I

##

Vanaf die dag in april begon Benito te dromen. Niet over een leven met Louise, want dat durfde hij niet – bovendien wilde hij haar pas weer onder ogen komen als zijn uiterlijk, al was het maar een béétje, in overeenstemming met zijn innerlijk zou zijn – wél van een doorzonwoning met ramen die je tegenover elkaar open kon zetten en van een danszaal waar je met Pasen met zijn allen kon gaan brunchen. Hij fantaseerde zich een toren van een kasteel met uitzicht over het dal, vanwaaruit hij bij mistig weer naar de strakblauwe lucht boven het wolkendek kon kijken, waar de zon, later op de dag, een gaatje in zou branden zodat Benito onder zich de rivier kon zien, glinsterend als het slijmspoor van hemzelf. Hij stelde zich voor dat hij een schuifdeur had, met van die kleine, vierkante raampjes, waar met kerst de sneeuw gezellig in de hoekjes kruipt. Hij droomde van een dakkapel, of desnoods een tuimelraam, dat je op een kier kunt zetten, of anders een oprolraam zoals hij bij de tentjes op het veldje achter had gezien. Dat leek hem sowieso wel handig: een opvouwhuis, waar je in één beweging de kruimels uit kon schudden. Slechts een enkele keer waagde hij zich aan een droom met vleugels en een zwaard (en Louise in het nauw), maar meestal hield hij het bescheiden. Hij moest, dacht hij, niet overvragen. Maar of ze nou groot waren of klein, geen van zijn wensen ging in vervulling.

Op een ochtend, nadat hij de zojuist ontkiemde basilicum tot moes had geraspt, en Jeanne bij de aanblik van haar geruïneerde kruidenbedje uitriep dat ze haar plantjes best met hem, Benito, wilde delen, maar dat hij moest wachten tot ze klaar waren, tot haar basilicum groot was en volwassen, begreep Benito wat er met hem aan de hand was: hij moest groeien. Hij was, net als de basilicum die hij zo argeloos onthoofde, nog niet áf. En toen hij een week later zag hoe de bloemen van de erwten langzaam veranderden in peultjes wist hij het zeker. Zijn huidige lichaam was een fase, een kiemstadium, een tijdelijke vermomming, waaruit hij zou ontpoppen tot iets anders, het liefst iets met poten of beter nog vleugels, of een gewapende strijder met kaken als die van een vliegend hert.

Toen de erwten zo groot waren dat ze door hun jasje heen zichtbaar waren als de biceps van een bodybuilder sloop Benito naar Jeannes huis. Hij kroop in de hortensia voor het keukenraam om te zien of er ook bij hem al iets gebeurde, maar hij zag niets. Nóg niets, dacht hij optimistisch, want het was, besloot hij, een kwestie van geduldig zijn, wachten.

==

Het werd zomer. Het frisse groen van de hosta’s werd dieper, rijper; de bloemen van de tomatenplantjes veranderden in kogelronde druifjes die uitgroeiden tot groene appeltjes die in de zon begonnen te blozen tot ze dieprood zagen en werden geplukt; de maïskolven kregen vorstelijke pluimen; in de oksels van de spruiten groeiden babykooltjes. Alleen Benito was en bleef zichzelf. Hij groeide wel, een beetje, en zijn huisje groeide met hem mee, maar verder bleef alles bij het oude. Geen poten, geen vleugels, geen donsje, niets. Doorzetten, dacht hij, mijn tijd komt nog, ik ben een laatbloeier, let maar op.

==

Het werd herfst. Opnieuw verschoot de natuur van vorm en kleur. De kastanjeboom tooide zich met stekelige bolsters, de hazelaar hing vol noten, de roos vol bottels. Aan de bosrand groeide eekhoorntjesbrood. De moestuin was, op wat kolen en wat knollen na, leeg. De bladeren van de lindeboom dwarrelden op het gazon. Ze boden een vochtige deken waaronder Benito, moe geworden van het wachten, werktuigelijk een holletje ging graven. Hij had zin om heel lang te slapen. Op een bepaald moment, had hij gehoord, moest hij binnenblijven en de opening van zijn huisje dichtsmeren met wat kalk. Hij zou zelf wel merken wanneer het zover was.

==

Toen alleen de beuk nog blad droeg, een bruin jasje dat knisperde in de wind, wist hij dat het moment daar was.

Steeds vaker bleef hij nu onder zeil, soms hele dagen, en werkte aan zijn deurtje. En toen de boel potdicht zat begon het hem te dagen. Hij had niet alleen een deur gebouwd die hem in zijn winterslaap tegen vorst en uitdroging zou beschermen, maar ook een soort cocon waarin het wonder zich kon voltrekken. Hij zou, als hij over een paar maanden weer wakker werd, een ander zijn! Zo zou het gaan. Natuurlijk! Hoe had hij zo dom kunnen zijn te denken dat zijn transformatie van het ene op het andere moment zou plaatsvinden? Zo’n verbouwing had, net als bij een vlinder of gewapende tor, tijd nodig. Die tijd zou zijn lichaam, rups of larve, krijgen. In alle rust kon het werken aan zijn nieuwe staat van zijn.

==

Bij het kraken van de eerste vorst zat Benito veilig binnen. Met een gerust hart zette hij de thermostaat laag. Hij merkte dat hij slomer en slomer werd en liet het gaan. Vlak voor hij volledig wegzakte dacht hij aan de toekomst die daar aan de andere kant van zijn winterslaap op hem te wachten lag. Hij glimlachte nog even en viel toen volledig weg.

==

Hartje winter was Benito zo goed als dood. Hij had geen honger meer, geen dorst en geen verlangen. En omdat er voorlopig niets was om op te hopen of naar uit te zien, verkeerde hij in een gelukzalige toestand.

==

==

##

De lente kwam vroeg dat jaar. Té vroeg misschien wel, want later dat jaar, toen iedereen ontwaakt was en de zon al volop scheen, had de winter te weinig tijd gehad en pikte mídden in de zomer toch nog een avondje mee met verstrekkende gevolgen, vooral voor Benito.

Maar vooralsnog was het voorjaar en genoot hij van het moment vóór zijn ontwaken, die heerlijke toestand van halfsluimer, waarin hij de zon al kon voelen, het geritsel van de hagedissen tussen de voegen van het muurtje reeds kon vermoeden, en het gelach van zijn aartsvijand, de groene specht, kon horen.

In de verte floot een merel. Het was zijn lokzang die Benito’s bewustzijn langzaam aan de praat kietelde, een speldenprikje in het pantser van zijn winterslaap. Er was iets, schoot het door hem heen, iets leuks, iets moois, maar voor hij kon bedenken wát zakte hij alweer terug en doezelde weer verder. Maar niet voor lang, want hóp daar was de merel weer, vermoedelijk op zijn vaste plekje op het hoedje van de schoorsteen, en hóp daar was ook Benito weer en meteen was daar die gelukzalige gedachte aan iets moois. Jazeker, er was hem iets in het vooruitzicht gesteld. Hij draaide even met zijn kopje, rekte zijn voelsprieten, gaapte, en sliep weer in. Nog even niet, hij wilde nog wat voorgenieten, al wist hij niet precies waarvan. Waarvan ook alweer, waarvan?

Pas toen hij voor de derde keer de merel hoorde fluiten, wist hij het weer. Vleugels. Hij zou vleugels krijgen of een staart als een plumeau. In gedachte scheerde hij over de daken, hij volgde het beekje tot aan de poel, maakte een duikvlucht, spatte even met zijn pootjes op het water en klapwiekte weer omhoog. Ver boven de kruinen van de bomen vloog hij, hij cirkelde rond de torenspits en volgde een tijdje de trekker van Luc die heuvel af ging richting de boerderij waar Jeanne met een mandje pootaardappelen aan haar arm de tuin inliep. Ze keek naar de lucht, warmde haar wangen aan de zon en liep toen over het gazon naar de moestuin. Hij kon haar zachte voetstappen horen op het gras.

Tot zijn verbazing liep ze langs hem. Hoe kon dat? Hij was toch hier, boven in de lucht, niet daarbeneden? Jawel, hij was daarboven, maar ook hier, diep onder de grond, in een holletje, dromend dat hij... dat hij... In de verte ronkte de trekker, boven hem voelde hij de aarde trillen. Jeanne stak haar spade in de grond. Ai, schoot het door hem heen, ai. Hij dacht aan het verschrikte gezicht van de regenworm die Jeanne vorig jaar doormidden had gekliefd! Hij was nu klaarwakker. Het werd tijd om zijn hol te verlaten, tijd om met eigen ogen te zien wat er van hem was geworden. Zijn hart tikte opgewonden tegen de binnenkant van zijn schelp. Of waren het zijn vleugels die uit hun vliezen wilden breken? Hij kon niet wachten ze te zien, ze uit te proberen. Zou hij gelijk weten wat te doen, of zou er iemand komen om hem de kneepjes van het vak te leren? Een van de grote slakken, of iemand van de vliegeniersvereniging?

Bij het beeld van een ontwakende, zich langzaam uitrekkende, volwassen slak, werd hij onzeker. Er begon iets te zeuren in zijn hoofd. Een splinter in zijn opgetogen geest. De grote slakken zagen er net zo uit als hij, hij had er nog nooit een met vleugeltjes of met schild en zwaard gezien... Niet aan denken nu, gewoon naar buiten gaan. Of nee, misschien kon hij toch maar beter even wachten tot Jeanne klaar was in de tuin. En dat geritsel tussen de varens en de stenen, was dat niet de egel die, net als Benito trouwens, vast en zeker honger had?

Als een luie kater was Benito tijd aan het rekken en hij wist heel goed waarom. Enerzijds wilde hij zo lang mogelijk van de voorpret genieten, anderzijds was hij bang dat het resultaat hem niet zou bevallen, of nog erger: dat er helemaal niets gebeurd zou zijn. En als het niet nu was, was het nooit, dat wist hij zeker, dus hield hij vast aan die zoete staat der onwetendheid. O, kon hij maar voor eeuwig blijven slapen, dromen, alle opties openhouden, maar hij was zo wakker als een vleermuis bij het vallen van de nacht.

De klok tikte; hij begon het warm te krijgen, zijn voelsprieten begonnen te jeuken. Hij duwde met zijn kop tegen het deurtje tot het brak. Gefilterd zonlicht scheen door de rulle aarde naar binnen. Golf voor golf wurmde hij zijn stramme lijfje uit zijn huis.

En toen, terwijl hij zich een weg omhoog zocht, begon hij nattigheid te voelen, want ook al was zijn lichaam stijf van het maandenlange nietsdoen, het was hem al te vertrouwd. Hij had een voet, een kop, een huis, wat voelsprieten en twee ogen, en die zagen wat hij eigenlijk al had geweten en gevoeld: hij was niet veranderd. Hij had geen ledematen waarop hij, onhandig als een pasgeboren kalf, maar nauwelijks kon staan en ook geen vleugels die zich vrolijk strekten voor hun eerste lessen; hij was nog altijd niets dan gummie, kalk en slijm. Niet nodig zich naar een regenplas of Jeannes keukenraam te slepen; hij wist genoeg. Bleek van teleurstelling trok hij zich terug in zijn schulp en begon zo hard te huilen dat het uit zijn huisje lekte. Wie niet beter wist zou denken dat hij vergeten was de badkraan dicht te draaien.

##

Het hele voorjaar deed hij zijn best zijn lot te dragen als een huis, vrolijk te zijn, voordelen te zien die naar verluidt zij aan zij gaan met nadelen, maar hij kon ze niet ontdekken. Hartje zomer werd zijn gemoed zwart als de wolken die zich boven de heuvels in het noorden aan het samenpakken waren. Het was die avond dat hij, zonder er bij na te denken, naar het kampeerterrein ging waar ik en mijn ouders ons tentje hadden staan. Hij wist hoe gevaarlijk het daar was. Kinderen renden over het gras, klommen in bomen, speelden met wormen, zaten de dieren en elkaar achterna, speelden tikkertje en voetbal en hadden, om kort te gaan, geen oog voor een slak die per ongeluk was verdwaald.

Boze tongen beweren (volgens Benito) dat hij doelbewust het gevaar zou hebben opgezocht. Hij zou zich met hangend hoofd naar de speelweide hebben gesleept. Hij wilde gaan slapen, voorgoed ditmaal. Er is er een die zou hebben verklaard dat hij, alvorens naar het kampeerveld af te reizen, op een open plek in het gras is gaan zitten, zodat hij een gemakkelijke, goed zichtbare prooi was voor zowel de egel als de kraai. ‘Kom me maar halen,’ zou hij hebben geroepen, maar die verklaring strookt niet met wat diezelfde boze tong beweerde (het was die van de groene specht), namelijk dat door de harde wind de deuren van het schuurtje zo luidruchtig in hun scharnieren stonden te klapperen dat Benito zijn aanbod, dat van de specht, om hulp te verlenen niet zou hebben gehoord. De waarheid is dat Benito niets hoorde om de eenvoudige reden dat er niets geroepen is, niet door Benito, noch door de specht. Persoonlijk heb ik het vermoeden dat de specht lang niet zo blij was met zichzelf als Benito dacht. Een jaar lang had hij zich vrolijk om Benito Benin gemaakt, maar toen later bleek dat Benito was verdwenen, was híj het, de specht, die hem miste en spijt kreeg van zijn plagerij. Welnu, om zijn schuldgevoel weg te praten heeft de specht, dat is althans mijn verklaring, de geschiedenis naar zijn hand gezet. Of beter gezegd: de groene specht heeft zichzelf, in zíjn versie van het verhaal, van een pestkop in een hulpverlener getransformeerd.

Benito vertelde me dat hij weliswaar somber was, maar absoluut niet levensmoe. Hij had zich die avond domweg in de weg vergist. Het was door het naderende onweer zo donker, en het zicht was door de eerste druppels zo slecht dat hij geen idee had welke kant hij opging. Het veldje achter dus, waar de kampeerders (waaronder ik) zich aan het klaarmaken waren voor het noodweer dat weldra los zou barsten. Ritsen werden dichtgedaan, scheerlijnen strakgetrokken, geulen gegraven, verhalen verteld, vooruitzichten gedeeld. De opwinding over de aanstaande storm, en hier vertel ik uit de eerste hand, was groot.

Kampeerders, zeker de fanatiekelingen waartoe mijn vader en moeder behoren, doen niets liever dan herinneringen ophalen aan de avonturen die ze hebben beleefd en voorspellingen uitspreken over het onheil dat hun nog te wachten staat. Die keer dat de bliksem op nog geen meter van de tent gewoon in de grond sloeg! Die storm waarbij alle tentjes van het terrein werden geblazen behalve dat van ons, want onze tent is van ouderwetse kwaliteit, met stokken, schaapsluifel en een punt. Nog altijd zijn mijn ouders als kinderen zo blij als hun tentje strak staat en ze zeker weten dat we alle stormen zullen overleven. Zo ook die avond. De hemel kleurde van grijs naar groen naar violet en toen weer naar groen en grijs.

De eerste klap kwam toch nog onverwacht. Het had even gewaaid, de tent had staan rukken aan de elastieken, regen was als een waterval van ons tentdoek gegleden, en even had het erop geleken dat de bui (helaas, helaas) overwaaide. We konden weer naar buiten. We zaten rustig op een stukje plastic in het natte gras een bord soep te eten toen ineens, pats boem, de bliksem insloeg. Ik zag de lichtflits in de reflectie van de schuur. Alsof Achilles zelf zijn glimmend zwaard in de heuvel achter me had geprikt. Instinctief duwde ik mijn handen tegen mijn oren. Zelfs mijn moeder, die vlak daarvoor nog had opgeschept over die keer dat in de Alpen de bliksem in een kromgegroeide spar sloeg, gilde van schrik. Meteen stonden we rechtop en zagen achter ons die emmer inkt die ergens in de hemel moest zijn omgevallen.