Stephan Enter

Grip

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2011 STEPHAN ENTER, UTRECHT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9007 5

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de negentiende druk, 2018

Niets in het zingen der krekels

Verraadt hoe vlug ze sterven

==

Basho¯ (1644–1694)

Een

==

==

##

1

God, daar was hij dus. Paul van Woerden stond met geopende portemonnee voor de toonbank, keek toevallig langs de verkoopster naar buiten en zag hem voorbijkomen. Ja, hij was het, geen twijfel mogelijk; daar ging Vincent Voogd, behendigste aller alpinisten, na twintig jaar onmiddellijk herkenbaar. Nog steeds zo’n norse kop met van die rafelige bakkebaarden. Hij droeg een modieus visgraatjasje, trok een kleine koffer op wieltjes als een weerspannig hondje achter zich aan en hield een krant op ooghoogte voor zich uit. Hij was zo verdiept dat hij al lezend tegen iemand opbotste en – kon het sprekender – in plaats van zelf excuses te maken, ze zo te zien juist ontving.

Het winkelmeisje wikkelde zilverkleurig papier om Pauls aankoop, strikte er nog een glanzend lint omheen. Paul bedankte met een glimlach maar stuitte op de kersrode streep van haar mond. Hij pakte zijn rugtas, hees hem over een schouder en begaf zich de stationshal in.

Hij zag Vincent niet meteen; Bruxelles Midi was in een paar minuten tijd twee keer zo druk geworden. Overal was beweging, een dozijn verschillende talen gonsde door de ruimte, een troep scholieren belegerde een kraam met bedwelmend geurende wafels. Verderop, in de lage hal waar hij zo dadelijk naartoe moest, vormde zich een rij voor de incheckbalie – maar daar stond Vincent nog niet bij. Paul liep naar een open plek bij een kiosk en zette zijn tas voor zich neer. Het eigele-eiwitte Eurostar-logo straalde hem onopvallend tegemoet, in de lengte van het ondergrondse station blonken chocolaterieën, een slijterij, een koffiebar, een parfumerie en allerlei andere winkeltjes en hij kreeg een kortstondig visioen van een betoverde grot waarin alle gezichten verwachtingsvol stonden – elke reiziger liet hebben en houden achter en bereidde zich voor op de tocht naar het binnenste der aarde.

Zakkenrollers actief, schalde het door de hal. Let op uw bagage, s’il vous plaît. Paul roffelde zijn vingertoppen op het cadeau. Hij snoof zijn longen vol (wat heerlijk roken die wafels!), rekte zich in een poging over alles en iedereen heen te kijken en werd zich opeens bewust van zijn geestdrift, het geluksgevoel dat in hem opwelde. Hij lachte om zichzelf – dus zo weinig veranderde je uiteindelijk! Een glimp, een weerhaakje van de herinnering, en meteen liet hij zich weer door Vincent inpakken. Maar iedereen had zich destijds door Vincent laten inpakken – door zijn lef, en door het curieuze gemak waarmee hij alles relativeerde, inclusief zichzelf; want Vincent wist heel goed van zichzelf dat hij een schaamteloze streber was, die graag liet zien wie het beste klom, het nauwkeurigst kon kaartlezen en het vlugst een tent opzette. Die ene keer – bij een staalglad stuwmeer in Wallis, waar ze een halfuur bleven hangen omdat Martin een kiezel negen keer op het water had laten stuiteren en Vincent pas verder wilde als hij zelf de tien haalde en niet doorhad dat het hele gezelschap hem een beetje stond uit te lachen. Achteraf vroeg je je af waarom niemand zich was gaan ergeren – maar je moest weten hoe Vincent was, je moest zijn ontwapenende jovialiteit hebben ondergaan.

Paul kreeg het warm, deed zijn regenjack uit, legde het over de tas. En, dacht hij met een mengeling van zelfspot en verlegenheid terwijl hij zichzelf terugzag bij dat meer (negentien of twintig, graatmager, neus en nek roodverbrand en zijn haar zongebleekt) – hoe intens had hij verlangd ook zo te zijn; te veranderen en Vincents gietijzeren mentaliteit te bezitten, in staat te zijn van alles de twijfel af te trekken en te vervangen door een laagje glinsterende overmoed. God, je kon jezelf toch alleen maar idioot vinden als je dacht aan hoe je was als student! Hoewel je nu ook zag dat het erbij hoorde, bij die zichzelf in de staart bijtende leeftijd – zo krampachtig als je elk tekort in je persoonlijkheid verhulde en corrigeerde! Maar dit, dacht hij terwijl hij weer rondkeek en alle talen door elkaar hoorde en het mierzoete aroma van wafels opsnoof, dit veranderde dan toch wel als je ouder werd – dat je je niet alles meer aantrok, dat het hooguit schampte wat een ander van je dacht. En was het achteraf geen wonder dat je er met zo weinig benul niet een grotere puinhoop van had gemaakt? Maar kijk, daar was Vincent opnieuw – daar kwam hij aangeslenterd, tikte losjes de krant tegen zijn been en bekeek met zijn hoofd in zijn nek en kritisch geprononceerde onderlip de irrelevante vertrektijden van lokale treinen op de borden onder het plafond van de hal.

Paul pakte zijn spullen en liep op hem toe. ‘Wel!’ zei hij – wat raar was want zo begroette hij nooit iemand, het kwam bovendien luider uit zijn mond dan hij bedoelde. En uit het niets sprong de herinnering dat hun allereerste ontmoeting was begonnen met Vincents vraag of ‘die gleuf’ in zijn kin erfelijk was. Hij klemde het pakje onder zijn oksel en stak zijn arm uit. Vincent keek verbaasd, schudde zijn hand zonder veel kracht. Nu hij voor hem stond (ze waren precies even lang) zag Paul pas goed hoezeer Vincent dezelfde was gebleven. Ja, haast identiek, dacht hij. En hoe kwam alles nu weer boven! – de eerste indruk van stugheid en zwijgzaamheid, en dan dat onwillekeurige gevoel bevoorrecht te zijn (het was bijna dankbaarheid) wanneer Vincent je als vanzelfsprekend ergens bij betrok. Er waaierden wat rimpels rond Vincents ogen, de gelaatstrekken waren misschien verscherpt – maar zijn huid bezat een oergezonde kleur; er lag zelfs een blos op zijn wangen. Ook niet het geringste spoor dat hij kaal of grijs werd. Ja, wonderlijk – zo kaarsrecht als hij hier weer stond, de onversneden wilskracht die hij uitstraalde.

‘Je wist toch dat ik kwam?’ vroeg Paul opgewekt.

‘Ik wist niks,’ zei Vincent. ‘Nou ja – dacht dat je misschien het vliegtuig nam.’ Hij keek naar Pauls cadeau.

‘Koffie!’ zei Paul. ‘Exclusieve, als ik het mag geloven. Kon niks anders verzinnen maar dit lijkt me wel geschikt als Martin zo graag zijn belofte nakomt.’

Vincent knikte, met het begin van een grijns. Want uiteraard was hij niet kwijt hoe Martin elke ochtend als eerste zijn tent openritste en met ambtelijk elan iedereen wekte, de dag plande en een pot koffie zette, zo giftig sterk dat je maag ineenkromp.

‘Heb jij iets?’ vroeg Paul.

Vincent knikte. Een fles Japanse whisky, op z’n Japans ingepakt. ‘En daar,’ voegde hij toe, ‘valt niet mee te spotten. Schijnt een hele kunst te zijn – hoewel Japanners vroeg of laat alles tot kunst verklaren, inclusief zichzelf.’ Om zijn eigenaardig brede mond hing nog steeds dat trekje dat onberekenbaarheid en avontuur suggereerde. Tegelijkertijd had zijn blik iets vermoeids; hij was natuurlijk vroeg opgestaan om de trein naar Brussel te halen. Paul realiseerde zich dat Vincent al een jaar of vijf op een meteorologisch instituut in Tokyo werkte maar dat hem nog steeds niet duidelijk was wat hij daar nu precies deed. Er was een tijdlang weinig contact geweest, pas sinds enkele maanden mailden ze weer regelmatig. In zijn laatste bericht had Vincent nonchalant aangekondigd ook naar Martin te gaan – hij ging zijn ouders in Zeeland bezoeken en was dus ‘toch al in de buurt’. En hij had daarbij aangegeven welke trein hij nam. Was dat geen duidelijke suggestie samen te reizen? Het had Paul over de streep getrokken – want hij had geaarzeld; hij was tot dat moment weliswaar nieuwsgierig geweest naar hoe het de anderen was vergaan, maar Martins uitnodiging had hem ook verrast.

‘Wel!’ zei Paul opnieuw – en hij hoorde zichzelf. Maar het viel niet te stoppen. Nu gebaarde hij richting incheckbalie en douane en zei plechtstatig: ‘Als mijnheer Voogd geen bezwaar heeft?’

Ze voegden zich bij andere wachtenden. Het bezoek aan zijn ouders, vertelde Vincent toen Paul hem ernaar vroeg, had een paar dagen te lang geduurd. Hij sprak hoofdzakelijk met zijn moeder omdat zijn vader te doof werd, en zij wilde steeds maar weten wanneer hij met een Japanse trouwde. Ze had gelezen dat negen op de tien Europeanen daar dat deden, en beschouwde ongehuwd blijven als de grootste ramp die een mens kon treffen. Paul lachte maar het kostte moeite te luisteren; Vincent leek opeens te levend om zich gelijktijdig in diepe vertakkingen van zijn geheugen te bevinden. Het was die stem, de manier waarop hij sprak: vriendelijk hautain en ondermijnend, alsof alles wat hij over een ander zei ook over jou gezegd kon worden – het klonk onwaarschijnlijk bekend; wanneer iemand destijds dat toontje opzette wist je dat hij Vincent imiteerde en even, met een gevoel of hij wakker schrok, kreeg hij die Vincent ook daadwerkelijk voor zich – midden in zijn studentenkamer, grasgroen boek in zijn uitgestoken hand getiteld Beter omgaan met kinderen en die stem, droog: ‘Geloof me, precies zo werkt het met meisjes.’ En nu breidde het zich uit naar hoe Vincent zich bewoog: zo’n beetje stram en veel ruimte gebruikend alsof hij zich geen raad wist met zijn ledematen – wat de indruk die hij als alpinist maakte enorm vergrootte, want hij klom als een gekko. Vincent had (hij sprak over zijn schouder terwijl hij met zijn armen gespreid door een beambte werd gefouilleerd) via een collega een nieuw appartement aangeboden gekregen, landelijker hoewel nog steeds in de stad. Maar, zei hij, je kon je eigenlijk geen voorstelling van Tokyo maken als je er niet zelf had rondgelopen. Het contact met collega’s bleef bizar, het lukte hem nooit door die belachelijke hiërarchieën te breken en als hij eerlijk was moest hij toegeven dat al zijn kennissen daar expats waren. Paul pakte zijn horloge van de lopende band, schudde zijn pols nadat hij het weer had omgedaan.

‘Jezus,’ zei Vincent, ‘is dat nog steeds dat horloge met die barst?’

Paul knikte, met enige trots. En ook zo’n opmerking nestelde zich vertrouwd en comfortabel in zijn oor en nu – daaraan had hij in geen vijftien jaar gedacht – viel hem in dat Vincent de gewoonte had met één hand vliegen uit de lucht te grijpen en ze zo hard op een tafelblad of platte steen te gooien dat ze dood bleven liggen.

Ze liepen langs de trein. Paul telde de rijtuigen, hoorde stappen op het plaveisel, regelmatig als de tik van een klok. We gaan op weg, we gaan op weg. Hij keek – al die mensen die met wijdopen ogen hun ticket bestudeerden, of monter vanaf een balkon omlaag reikten en bagage aanpakten, of diep inhalerend nog een sigaret rookten. Hoe opgetogen en geëlektriseerd was alles! Alles suisde, alles ademde energie – en dit was de essentie van grote stations overal in Europa; zo gloeiden ze in zijn voorstelling als stenen bijenkorven op, zo lagen ze in een web van stalen bloedvaten over continenten, hier ontsprong een hartslag die leven rond de wereld pompte. Het schoot hem hardop te binnen dat het niet nodig was je aan de reservering te houden. ‘Martin mailde dat nog,’ zei hij. ‘Trucje van de maatschappij – alle passagiers in de voorste vier rijtuigen zodat het personeel kalmaan kan doen.’

Vincent leek hem niet te horen; hij had zijn hand in zijn broekzak gestoken en haalde die weer te voorschijn, opende hem. In de handpalm lag een druppelvormige, lichtgrijze kiezel. Zonder er echt naar te kijken, liet Vincent de steen een paar keer tussen zijn vingers rondgaan en stopte hem toen weer terug. En op hetzelfde moment, een knop van geluk opende zich in zijn borst, overviel Paul een herinnering aan andere keren, alle andere keren, dat ze zo op een zonovergoten ochtend hun tassen langs de rijtuigen van een wachtende trein hadden gesjouwd, aan het begin van een paar prachtige weken.

Dus zo was het om elkaar terug te zien! Grillig, gefragmenteerd als de blik in een gesprongen spiegel – met haarscherpe splinters en blinde vlakken. En had Vincent altijd dit verstrooide maar zat dat vroeger door zijn onverzettelijkheid gemengd? Nu weerhield het Paul – om van alles te vragen en zich te koesteren in een behaaglijke, samenzweerderige ironie. Maar Vincent vroeg ook niets. En wat als ze elkaar verder niks te vertellen hadden en elk gesprek op gang moesten trekken met een oude anekdote? – dat moest dan maar. Ja, dat moest; want deze dag werd hoe dan ook een succes.

‘Wat was je trouwens aan het lezen?’ vroeg hij.

‘Wat?’

‘Ik zag je daarginds al langskomen – wat staat er voor boeiends in de krant dat je zomaar tegen iemand oploopt?’

Vincent bleef abrupt staan. Hij keek Paul aan, zijn mond niet helemaal gesloten. ‘De schooiers,’ zei hij verbaasd. ‘Let jij op?’ En hij had zijn koffer al neergezet en liep met grote passen terug naar de douane.

‘Laat toch,’ riep Paul hem na. ‘We hebben een paar minuten. Je kunt niet zomaar de volgende nemen!’

Maar hij riep het zonder overtuiging, en geamuseerd. Dit was niet verrassend, het was Vincent ten voeten uit. Dit was Vincents kern, of zijn idee van leven – want hij geloofde altijd dat je de dingen kon bezweren: een overstap van vier minuten waar een internationale reis op scharnierde of een richel die via je tenen je volle gewicht en bepakking verdroeg. Paul merkte dat hij kort had geslapen; een gaap zwol als een ballon tegen zijn verhemelte, hij smoorde hem in zijn vuist. Hij voelde zich licht in zijn hoofd. Hij wreef zijn hand langs zijn gladgeschoren wang en dacht aan zomer en bergen. Wat een gift, wat een raadsel hoe je al die tijd alles paraat had – maar er zelden naar omkeek, vluchtig soms als naar een foto die je eens van een vergezicht had gemaakt; en dat je herinnering bedolven raakte onder knisperende laagjes nieuwe gebeurtenissen, boordevol mensen en vakanties en boeken en oudjaarvieringen en omwentelingen in de wereld en dat nu, domweg door op Martins uitnodiging in te gaan en in een trein te stappen, een bries opstak die alle opgetaste tijd wegblies en je toonde dat het daaronder fris en levend bleek als twintig jaar geleden.

En dwars door een galmende mededeling in een lachwekkend soort Nederlands keerde ook de plotselinge gespannenheid terug waarmee hij vanochtend onder de douche was gestapt – want hij had een plan met deze dag. Nog zeven, acht voortsnellende uren, dan zou hij Lotte na veertien jaar terugzien. Was het echt veertien jaar, het huwelijk en het feest in dat ingewikkelde kasteelachtige huis van haar ouders, met alle klimmers erbij? Aan de telefoon was ze koel en scherp geweest, en net als vroeger had ze spottend gereageerd op zijn opgeruimdheid – hij herinnerde zich dat ze dan iets deed met haar gezicht, iets uit duizenden. Ze trok haar frons, was het dat? Nee – hij had haar vaak genoeg gezien zo, voor een hut in de bergen met een beker thee die ze met beide handen omklemde en waarin ze blies tot het lauw moest zijn. (Ze had opvallend lange, maar niet bijzonder elegante handen.) Hij kon zich haar gezicht goed voor de geest halen, haar steile donkerblonde haar; haar open lach waarbij haar rechte tanden half bloot kwamen – maar ze deed iets anders, misschien was hij de enige die het had opgemerkt. Of niet; Martin natuurlijk ook. In elk geval had hij eens, van afstand kijkend, bedacht dat je voor dat trekje viel of anders kreeg je ter plekke een hekel aan haar. Haar kin – dat was het. Ze trok haar kin met een heerszuchtig rukje scheef, van je weg, en vervolgens kauwde ze op de binnenkant van haar wang. Hij zag het voor zich – en nu verscheen ook de opvallende, niet zo fraaie rimpel boven haar neus. Maar daarmee was ze niet gevangen, er bleef altijd iets aan Lotte dat wegdwarrelde voor je fijnst afgestelde zintuig – iets achter een afgebroken zin, een onwillige lok die ze voor haar gezicht wegblies.

Daar kwam Vincent, de heroverde krant opgerold tot knuppel.

2

Een schok, en felgekleurde reclameborden en stoffige perronlampen schoven uit beeld. En daar was verblindend de zon, die achter huizenblokken en kantoren glipte en even vaak te voorschijn sprong en in de bochten wegdraaide en gloeiende linten door het rijtuig wierp – alsof hij zich bewust was van de mensheid, aandacht trok. En Paul kneep zijn ogen samen en volgde, deed mee. Hij had een plek bij het raam, de komende honderden kilometers trok de zon met hem op. Ja, zo gaat het, dacht hij; een wissel is omgezet, de stemming van vroeger schuift binnen en elke voorstelling die je tot een seconde voor de ontmoeting had, wordt overwoekerd door andere.

Het was zoals Martin had voorzien: alle passagiers op een kluitje. En omdat hij toen Vincent rechtstreeks naar zijn plek liep niet goed wist of hij moest herhalen dat die reservering niet heilig was, zaten ze nu schuin tegenover elkaar, met vreemden tussen hen in. Rechts naast Paul bestudeerde een vrouw in een gebloemde jurk de veiligheidsbrochure die op het uitklapbare tafeltje voor hen had gelegen; tegenover hem troonde een bejaard echtpaar van wie de zware, hoorbaar ademende man met enorme gevlekte handen een hoornen bril uit een koker viste en de eveneens bebrilde vrouw – alsof ze Pauls blik voelde – met een ruk een Le Monde als kamerscherm optrok. Hij keek naar Vincent, aan de andere kant van het gangpad. Hoe ouder je werd, dacht hij, hoe minder je begreep wat de mensen bewoog. Maar het voelde eigenlijk prettig niet meteen compleet op elkaars lip te zitten, en dat Vincent ingekeerd leek – ja, het kwam op de een of andere manier goed uit, want hij wilde opeens dat het als vroeger bleef, dat er nu even helemaal niets veranderde. Misschien kon hij zo ook beter zijn gedachten bij elkaar rapen; hij had nog geen duidelijk idee hoe hij het straks zou aanpakken. Hij zag hoe het pure ochtendlicht Vincents gezicht tot in de poriën blootlegde. Vincent mocht vermoeid zijn – zijn oogwit was kraakhelder, het blauw van zijn irissen lichtte zelfverzekerd op, zijn mond stond verbeten. En wat grappig, zo keurig als hij er goedbeschouwd bij liep. Precies zoals je je dat van Europeanen in Azië voorstelde – dat ze zich nog steeds een koloniaal air aanmaten. Paul had zoëven, toen Vincent voor hem op de treeplank stapte en soepel zijn koffer langs zich omhoogzwaaide, gezien dat hij dunne sokken droeg in zijn glimmende zwarte brogues en geroken dat hij een subtiel en ongetwijfeld duur geurtje op had. En was dan nergens een barst? Op Vincents hand die nu werktuiglijk naar zijn voorhoofd ging lagen de aderen haast los – maar, herinnerde hij zich een verzuchting van Lotte’s moeder, alle alpinisten kregen ‘lelijke apehanden’. Misschien was Vincent in geen tien jaar tegen een berg opgelopen – of zou hij juist nog actief klimmen? Dat was in geen van hun mailwisselingen ter sprake gekomen.

Hij dééd dingen – dat werd Pauls indruk van Vincent na die avond op een feestje van iemand die hij niet echt kende. Wanneer was dat geweest? Zijn tweede studiejaar, en ergens in de eerste weken want er had zich een moment in hem vastgezet waarop hij voor een bestickerde deur stond en een in runen gekerfde aanduiding Huisbel las – de zomer had zijn grootste hitte afgeschud maar de avonden in de stad waren nog honingkleurig en vol hemelhoge verwachting. En toen hij via een kale trap vol lege flessen en telefoonboeken binnenkwam zag hij Vincent met zijn walvisvaarderskop, die de drijvende kracht scheen achter een groepje dat op het punt stond te vertrekken. Hij herkende nog een paar gezichten – klimmers. Vincent wierp een felle neerbuigende blik op iemand die zei dat het ‘allemaal geen kunst aan’ was als hij niet eerst nog een paar biertjes achteroversloeg, dronk zijn glas leeg en vertrok. Iemand stootte Paul aan: ‘Kom mee, dit moet je zien.’ Hij ging mee om te zien, de troep liep een paar straten door, sloeg een smalle hoge steeg in en hield halverwege stil bij een regenpijp, die werd gekeurd door er uit alle macht aan te rukken. Vincent, zo bleek, had een alpinistenspelletje bedacht dat ‘daklopen’ werd genoemd: ze beklommen ’s avonds gevels in het centrum van de stad en liepen door dakgoten en sprongen van huis op huis; wie ergens niet verder durfde of kon viel af, winnaar was degene die het laatst overbleef. Vaak ging het bijna mis, nooit helemaal. Paul besloot mee te doen, hij was de tweede of derde die afviel. In het aangroeiende groepje dat de verrichtingen vanaf de straatstenen volgde, hoorde hij meer over Vincent – dat hij serieel monogaam was, met een houdbaarheid van twee maanden per relatie; dat hij zich tijdens bergtochten maar hoefde te bukken of hij raapte een halfedelsteen op; dat hij bij wijze van antwoord op een domme vraag een corpslid in zijn neus had gebeten (wat Paul een nogal corporale actie vond); dat hij om zes uur ’s ochtends in een taxicafé aan twee heroïnedealers verkondigde dat And I will never grow so old again de mooiste regel uit de hele muziekgeschiedenis was. Paul was vanaf het eerste moment geïmponeerd, niet zozeer door Vincents acties of de anekdotes over hem maar door het gebrek aan aarzeling, het volslagen gemak waarmee Vincent zich bewoog en handelde. Het gaf hem in de weken daarna keer op keer het idee dat hijzelf niet meer dan een in-brave, welopgevoede provinciaal was.

Vincent opende een plastic tas die hij al eerder uit zijn koffer had gehaald.

‘Honger? We moeten nu beginnen anders komt het nooit op.’ Hij hield een pakje boterhammen omhoog en zei dat zijn moeder hem, als voor een schoolreisje, bij vertrek van alles had toegestopt. Hij had haar gevraagd of ze dement werd. ‘Voor haar,’ zei hij, ‘blijf ik kennelijk acht – tot ik trouw. Zal me niks verbazen als er kokosbrood op zit. Of Bebogeen.’ Hij werd onderbroken door een stem uit verborgen luidsprekers – een plichtmatig welkom namens het treinpersoneel. Ieder werd drietalig aangespoord de veiligheidsinstructies te lezen en de restauratie te bezoeken, waar vandaag de koffie met – onverstaanbaar – in de aanbieding was, en een goede reis gewenst, en men voorspelde dat you will feel like a king in the Eurostar.

‘Dan moet je een miezerig klein koninkje zijn want zelfs in Tokyo zijn de treinen ruimer.’ Vincent strekte zijn benen in het gangpad en zette zijn gebit in een peer. Paul herinnerde zich Vincents claustrofobie; hij had een hekel aan lange tunnels, ze waren in Noorwegen eens zestig kilometer omgereden omdat Vincent een tunnel ‘niet veilig’ vond. Maar durfde hij dan onder Het Kanaal door – of was dat het juist, was dit weer iets om te overwinnen?

Paul hoorde zijn buurvrouw zuchten. Ze was in slaap gevallen en begon door het schokken van de trein te kapseizen. Haar schouder raakte hem soms, waarbij hij telkens door de dunne laagjes stof die haar zuurstokroze huid van de zijne scheidden haar lichaamswarmte voelde – dan kantelde ze, in alle voegen bewegend als een krakend schip, terug.

‘Maar,’ vroeg Paul terwijl hij ging verzitten, ‘wat staat er nou in die krant?’

‘Och,’ antwoordde Vincent met volle mond. Hij kwam omhoog. ‘Voorpagina.’

Paul nam de krant aan, tegelijkertijd werd het raam naast zijn hoofd haast uit zijn sponningen geslagen. Een tegemoetkomende trein suisde langs. Paul zag hoe zijn gezicht zich als geestverschijning in het glas aftekende en bedacht dat hij er even jong uitzag als Vincent. En Martin en Lotte? Die kon hij zich ook niet anders voorstellen dan zoals hij hen jaren geleden had gezien. Toen het laatste rijtuig als een gordijn voor het uitzicht werd weggerukt bleef hij kijken, naar het Belgische of misschien al Noord-Franse land waarboven eenzelvig een paar roomwitte wolken dreven. Was het omdat hij niet was getrouwd, geen kinderen had, nooit een normale baan, dat hij zich adolescent bleef voelen? Hij vond het nog steeds komisch wanneer iemand opeens ‘u’ tegen hem zei. Hij was naar eigen indruk precies even gezond, sterk en scherp als op zijn achttiende. De laatste tijd stelde hij zich voor dat hij een afgrond naderde; dat het akelig riskant was te leven; dat hij elk moment kon desintegreren – maar het werd nooit meer dan een idee, plooibaar en op afstand. Een dorp van tien huizen zwiepte langs, een rechtgetrokken beek schoot als een mes naar de horizon. Een gloed begon zich in hem los te maken, hij werd zich eigenaardig scherp bewust van het lichte wiegen van de trein en van de groezelige bekleding van de stoel waarop hij zat, van de zachte aanraking van de schouder van zijn buurvrouw en nu ook van een nieuwe geur in de ruimte – nagellak. Hij nam de krant voor zich maar las niet wat er stond.

Want daar was het. Hij zag het voor zich, opeens, dwars door het papier. En alsof een deur zich bijna sloot greep hij recht vooruit, recht in de kern van het moment – hij zag hoe hij zich afzette en sprong. Het touw waaraan hij gezekerd zat was echter te kort; hij werd om zijn as getrokken en miste, zijn handen graaiden in het niets, hij zwom een geluidloze seconde met armen en benen door de lucht en kwakte in volle vaart tegen een richel die de adem uit zijn longen sloeg. Tussen zijn voeten door zag hij onder zich, in een doorschijnende zaal vol glanzende orgelpijpen en geraas van smeltwater, haar lichaam omlaagvallen. Hij schreeuwde maar hoorde zichzelf niet. Een bel van kou welde uit de diepte en omsloot hem.

Ja – hij had er dus vannacht weer over gedroomd. Hij was wakker geschrokken, dat kwam ook boven. Twintig jaar lang inmiddels, met halsstarrige regelmaat, droomde hij van dat ene moment.

Het was die dag zo prachtig als vandaag – zon op je gezicht, een deken van stilte over het landschap, de permanente suggestie dat achter de blauwe koepel van de hemel iets anders, iets onvoorstelbaar vredigs lag. Maar Vincent was er niet bij, dacht hij. Hij had Vincent ’s avonds weer gezien en toen was het chaos en praatte iedereen door elkaar. Hadden ze er later nog over gesproken? Nee natuurlijk niet – hij had zijn belofte. En daarbij: er waren dingen waar je Vincent liever buiten hield, waarom wist hij niet precies maar soms kon alleen al Vincents aanwezigheid op je drukken. Waarom was dat? Omdat er – zelfs Martin had dat wel eens gezegd – met hem erbij altijd meteen discussie en competitie in de lucht hing, het gevoel dat je je moest bewijzen? Want niets was bij Vincent vrijblijvend.

Zijn blik trok zich terug uit de herinnering, de letters op de krantepagina krompen naar scherpte. Hij las de kop en daarna het hele bijbehorende artikel. Uiteindelijk hield hij de krant verder van zich af en zei: ‘Waarom niet? Ik zou het wel weten.’

Onsterfelijkheid binnen handbereik, stond er. Een Amerikaanse hoogleraar beloofde dat de wetenschap de mens het eeuwige leven ging geven. Dit was vandaag dus het wereldnieuws. Geen natuurramp, geen oorlog maar dit; op het eerste gezicht nieuws bij gebrek aan beter.

‘Ik weet zeker dat je daar spijt van zou krijgen,’ hoorde hij Vincent zeggen. Paul liet de krant zakken.

‘Man, je moet er toch niet aan denken,’ zei Vincent. ‘Elke dag weer eten, elke dag je kleren aantrekken, elke dag al die dingen die nu al zo vervelend zijn – en dat gaat eeuwig door? Verschrikkelijk!’ Hij stopte het klokhuis in een boterhamzakje, haalde een zakdoek te voorschijn en begon zijn handen grondig schoon te vegen. Paul wilde een opmerking maken – dat hij blijkbaar toch een beetje Japans werd – maar zag opeens dat ook op de voorpagina van de krant van het Franse echtpaar La vie éternelle werd aangekondigd. De krant ging omlaag en hij werd als door twee uilen aangestaard. Hij keek weg, naar buiten, naar een moment van lang geleden – op de fiets naar de kamer van Martin. Hun studiestad, een lichtgevende ochtend in mei. En daar, in een vogelvrije minuut voor een rinkelende overweg, de sensatie dat die minuut bleef, voor altijd; een gewaarwording die verkruimelde toen hij zijn voet op de trapper zette, maar de schok die door hem heen was gegaan trilde nu nog na. Twintig – twintig was hij geweest, de helft van zijn leven geleden. Net twintig en een jaar bij de klimmers en dat ene moment op de fiets bepaalde hem – in elk geval hoe hij nu dacht te zijn: iemand die soms niet bestond als hij alleen was, of uitsluitend uit zintuigen – één en al luciditeit en ontvankelijkheid – en pas wanneer hij anderen ontmoette zoals nu Vincent, weer gewoon Paul, Paul van Woerden werd. Hij legde zijn arm langs de onderrand van het raam, voelde koele lucht uit het smalle grijze rooster langs zijn vingers stromen. De trein vrat zich in hoog tempo door het landschap. Ginds zwermden kraaien over een hellende akker – en ja, alleen al hierom, wiekte het in hem op, hierom zou je het omarmen: om een lucht met tuimelende vogels en de bevrijdende sensatie door zo’n glooiend onnederlands landschap te suizen.

‘Wanneer is het ook weer zo ver?’ vroeg Vincent. ‘Die Amerikaan geeft toch een jaartal?’

Paul keek in de krant. ‘Over – een jaar of twintig volgens hem.’

‘Maar dat is treurig!’ lachte Vincent. ‘Dan zijn we rond de zestig. In plaats van eeuwig jonge god blijf je dan voor altijd een vent van middelbare leeftijd – te oud om nog eens echt de Himalaya op te gaan of leuke dingen te doen met frisse meisjes maar te jong om daar geen spijt over te voelen. O wat zul jij genieten van je eeuwige leven!’

‘Misschien toch wel,’ zei Paul. ‘Als je eenmaal onsterfelijk bent wordt alles een kwestie van tijd. Vroeg of laat maak je ongelooflijke ontwikkelingen mee – zoals de mogelijkheid weer in een jong lichaam te zitten. Of in een ouder lichaam met alle capaciteiten van een jonge god, als je dat liever hebt.’

Vincents onderlip schoof naar voren. Hij draaide zijn knieën in het gangpad, nam zijn koffer voor zich, liet het slot openspringen, schoof zijn hand onder zijn laptop en Paul kreeg de voorstelling dat hij, precies zoals hij voor de duur van een treinreis niet aan medereizigers kon ontsnappen, voor de duur van zijn verdere leven aan Vincent vastzat. En aan Lotte, en Martin. De trein maakte een lange bocht, zijn buurvrouw kiepte van hem weg, het zoeklicht van de zon schoof weer over Vincents gezicht. Nu scheen Vincent toch in de eerste plaats een wetenschapsnomade – de combinatie van zelfspot en zelfgenoegzaamheid en zijn manier van doen alsof hij dagelijks met een vaktijdschrift onder zijn arm op een transcontinentale vlucht stapte. En tegelijk vermoedde je dat er hele gebieden waren (klassieke muziek, literatuur) die hij, onder het mom van ‘ik kom er niet meer toe’, al jaren braak had laten liggen.

Vincent kwam opnieuw uit zijn stoel en reikte Paul tussen de Franse krant en Pauls buurvrouw door een slordig opgevouwen en ingescheurde blauwige landkaart aan. Paul pakte hem, sloeg hem eerst gedeeltelijk en toen helemaal open.

‘Ach,’ zei hij. Hij keek op. ‘Hoe kom jij hieraan?’

Vincent haalde zijn schouders op.

Paul keek weer naar de kaart.

3

Het oog wordt niet verzadigd met zien – maar in Noorwegen, in juni, zag je die bijbelse waarheid stranden. Want na weer een smetteloze bergketen en het zoveelste fonkelende zeegezicht werd het domweg onmogelijk nog meer op te nemen, helemaal wanneer je je zo in een gammele Ford Taunus langs de kust noordwaarts liet slingeren – een oneindige afwisseling van verlaten landwegen, peilloze tunnels en dommelende veerdiensten over fjorden. Hij had zich erin willen storten; hij had verlangd dat zijn zintuigen zo’n conditie – of plichtsbesef – bezaten dat ze elk panorama even volledig bleven absorberen. Maar dan, boven de poolcirkel, hun uiteindelijke reisdoel: de Lofoten. Zijn eerste gedachte toen hij bij aankomst de kaart kocht – dezelfde lichtblauwe met bleke vlekken bedekte kaart die hij nu gladstreek – was er een aan school geweest. Want ja, precies zó tekende je fabelcontinenten achter in je schriften, en zo stel je je als kind een eilandenrijk voor: losstaande pieken op eilanden en schiereilanden met legpuzzelachtige kustlijnen. Marten Toonder-land, zei Martin al op de boot vanaf Bodø en dat klopte precies, alles leek ontworpen door een tekenaar met een hang naar het uitzinnige en bevreemdende.

Er was de middernachtzon; daar had hij naar uitgezien maar het bleek niet zo bijzonder. Hij was in twee dagen gewend en met een ooglap en oordoppen (de meeuwen bleven de klok rond doorkrijsen) sliep je prima, ook omdat je na een hele dag lopen en klimmen kapot was. Het wonderlijke ervan overviel hem pas achteraf, op de terugreis, toen hij met Vincent in één ruk achthonderd kilometer door Zweden zuidwaarts reed. Na weken ononderbroken daglicht kleurde de avond kobalt en ze hadden de gewaarwording dat het onmogelijk zó donker kon worden – een sprookjesachtige sensatie, en je vatte het ontzag van de oermens voor een zonsverduistering. Hiermee samen viel de opluchting toen hij halfweg Zweden bij de Oostzee voor het eerst weer grote loofbomen zag, volle eiken en populieren. En geen muggen, herinnerde hij zich. Een maand lang niet gestoken, zelfs geen mug gezien terwijl het soms, wat hij ook niet zo noordelijk verwachtte, meer dan vijfentwintig graden was. Lotte, die Nooit meer slapen in haar rugzak had, verklaarde Alfred Issendorf tot aansteller en mietje.