Sander Kollaard

Uit het leven van een hond

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2019 SANDER KOLLAARD

Niet uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9108 9

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

##

Voor Jona & Floris

##

Zweten zul je voor je brood,

totdat je terugkeert tot de aarde, waaruit je bent genomen:

stof ben je, tot stof keer je terug.

Genesis 3:19

==

##

Het hart klopt, denkt Henk van Doorn als hij wakker wordt, en het bloed stroomt. Goedbeschouwd is dat het verstandigste wat je erover kunt zeggen.

Het is een merkwaardige gedachte en een onwaarschijnlijk begin van de dag, van zijn herwonnen bewustzijn, maar het doet in elk geval wat een begin behoort te doen: het suggereert een vervolg. Met die eerste gedachte dienen zich nieuwe gegevens aan: de ruimte waarin hij zich bevindt (zijn slaapkamer), de tijd (ergens tussen acht en negen) en van het weer (zonnig). Van harte gaat het niet. De nieuwe gegevens komen aansjokken als pubers die net wakker zijn en met zure, stuurse gezichten aan de ontbijttafel gaan zitten, beledigd dat hun weer een nieuwe dag in de maag is gesplitst. Henk slaat de nieuwe gegevens van enige afstand gade, nog loom en zwaar op de matras: dat het zaterdag is; dat Schurk gisteravond niet helemaal lekker leek en misschien iets verkeerds heeft gegeten; dat hij later vandaag zijn jarige nichtje Rosa moet bellen. De hoeveelheid informatie groeit en daarmee zijn bewustzijn en de man die hij is. Henk van Doorn, IC-verpleegkundige, 56 jaar oud.

Als hij op de klok kijkt, ontdekt hij dat informatie niet altijd betrouwbaar is. Het is nog maar een paar minuten over zes. Dat roept de vraag op of hij zich zal omdraaien en de ogen sluiten en zo de inmiddels verzamelde informatie zal lozen in nieuwe slaap. Het is een verleidelijke gedachte, maar het is te laat. Er is al een kritieke massa bereikt en intussen komt van alle kanten nieuwe informatie opgezet, opgewekter nu, niet zoals die pubers maar meer zoals de pinken die hij een paar dagen geleden in de wei zag en die hem en Schurk langs het hek volgden, opgewonden, baldadig, totdat hij een stap in hun richting zette, boe, en ze collectief achteruitstapten om hem vervolgens van een paar meter afstand aan te staren in een halve cirkel van natte neuzen en dromerige ogen – ongeveer zoals de gegevens over wie en wat hij is hem nu aanstaren, die nog altijd bewegingsloze man in bed.

Het hart klopt, hoort hij opnieuw, en het bloed stroomt. Hij realiseert zich dat de gedachte een restant is van het gesprek dat hij gisteravond voerde aan het eind van zijn dienst, met een nieuwe collega, een jonge vrouw van wie hij de naam alweer kwijt is. Ze hadden het over de betekenissen die aan het hart worden toegedicht: dat het geheimen verbergt; dat je het kunt vasthouden; dat het kan overlopen van liefde, maar in sommige gevallen angstaanjagend kil blijft. Allemaal onzin, had de vrouw gezegd, op een besliste toon die hij niet sympathiek vond. Onzin. Het hart is een pomp. Het klopt, het bloed stroomt, dat is alles.

Nu komt hij in beweging. Hij draait zich op zijn rug en rekt zich uit. Het zonlicht stroomt binnen en maakt uitbundig duidelijk dat het zomer is. Juli om precies te zijn. De hondsdagen. Het is al dagenlang benauwend warm; het groen hangt verlept aan bomen die stilletjes langs de straat staan, suf van hitte; de straten en winkels maken een verlaten indruk omdat de mensen op vakantie zijn. Henk is niet op vakantie omdat er niemand is om mee op vakantie te gaan en hij het verdomt om met een groep singles naar het klassieke Griekenland, het gastvrije Gambia of het mysterieuze Antarctica te reizen zoals zijn broer hem heeft aangeraden. Dan nog liever dood. Jezus Christus, denkt hij, boos opeens, wat is dat toch met Freek? Waarom denkt hij dat ik een probleem heb? En dat er iets aan gedaan moet worden? Zijn harige vuisten ballen zich op het dekbed al heeft hij dat niet door en in gedachten vervloekt hij Freek zoals hij dat al vaker heeft gedaan: zijn jongere broer is een bange man die niet bestand is tegen afwijkingen van de gebruikelijke orde. Van zijn orde. Henk is niet van zijn orde. Henk is gescheiden: fout. Henk is alleenstaand: fout. Henk gaat niet op vakantie: fout. En zo kan hij doorgaan. Geen beleggingen: fout. Geen Audi: fout. Geen koophuis: fout. Niet drie keer in de week naar de sportschool: fout. Zijn vuisten imiteren de bewegingen van het hart en pompen zijn woede rond, als zwart bloed, zodat hij wordt vergiftigd – zijn liefde voor het leven, zijn vitaliteit. Hij roept zichzelf tot de orde. Woede is slecht voor hem. Het maakt hem bitter en onaantrekkelijk. Het maakt hem ouder. Het zou hem bovendien niet verbazen als hij ervan aankwam en dat is beslist niet de bedoeling.

Saskia: zo heet zijn nieuwe collega. Ze is tenger en geblondeerd en heeft felle ogen en Henk weet hoe ze hem ziet: als een oude man, vermoeid, te dik en niet meer helemaal up-to-date. Oude garde. Op weg naar de uitgang. Omgekeerd heeft zij niet door hoe hij haar ziet. Jonge garde. Meer kennis dan ervaring. Meer energie dan verstand, ongeveer zoals die pinken. Hun gesprek gisteravond kwam op gang in de intieme, beschouwelijke sfeer die soms aan het eind van een avonddienst ontstaat, vooral als er niemand onder hun toezicht is gestorven. Mogelijk sterven de stakkers alsnog in de volgende dienst, of een daaropvolgende, maar vooralsnog leven ze. Ze hebben hun werk naar behoren gedaan. Ze zaten in de verpleegpost en dronken koffie en praatten over het hart. Het is een wonderbaarlijk orgaan, zei hij. Het verbeeldt onze diepste gevoelens. Onzin, zei Saskia. Allemaal flauwe sentimenten.

Dan denkt hij aan Groucho Marx en schiet in de lach. I intend to live forever or die trying. Met zijn lach spoelt de irritatie weg. Hij rekt zich nog eens uit en komt dan overeind in het besef dat er een lang, vrij weekend voor hem ligt. Niet slecht. De zon valt op de leverkleurige houten vloer en de berken boekenkasten die hij zelf heeft getimmerd. Hij woont hier sinds zijn scheiding, nu drie jaar geleden. De begane grond van het pand in de Nieuwstraat wordt bewoond door een chagrijnig ouder echtpaar, de eerste en tweede verdieping door hem. De slaapkamer ligt op de tweede verdieping en kijkt uit over naburige daken en een rommelige verzameling van tuintjes, schuurtjes en stegen. Het licht stroomt van twee kanten aan maar niemand kan er binnenkijken en zo lijkt de kamer boven het stadje te zweven. Het is zijn boomhut, zijn kraaiennest. Hij voelt zich er op een plezierige manier onthecht. Hier is hij vrij, verlost van aandacht, weg van het tumult dat de omgang met anderen met zich meebrengt. Zijn ogen gaan over de boekenkast die volgepakt is met boeken die hij allemaal kent, op een persoonlijke manier, en die elk iets voor hem betekenen. Daar, die oranje rug, dat dunnetje, een schitterend boek. Hij las het in het jaar van zijn scheiding. Lydia vond het niks en misschien heeft dat de doorslag gegeven: iemand die dat boek niet schitterend vindt, deugt niet, klaar uit.

Hij komt verder overeind, zijn gedachten alweer elders, verderop, aan de kop van zijn leven. Het gaat snel nu. De informatie koekt en klontert en geeft zo langzamerhand voldoende substantie. Hij kan opstaan. En hij staat op, gedreven door levenslust, glimlachend om de vrije zaterdag die als een kind voor hem uit huppelt.

==

***

==

Henk is een bedachtzame man. Dat vindt hij een goede eigenschap en dus aanvaardt hij zijn onvermogen om snel, elegant of ad rem te reageren. Maar soms heeft hij er last van, zoals gisteravond met Saskia. Zij praatte, hij luisterde. Hij probeerde een paar keer te nuanceren of iets tegen te werpen, maar ze leek hem niet eens te horen. Haar stelligheid stoorde hem. Hij houdt niet van mensen met een stellige mening, zeker niet als het jonge mensen zijn – het zou jonge mensen sieren als ze begrepen dat hun perspectief beperkt is.

Goed, ze was te stellig, maar had ze ongelijk? Wat zou hij hebben gezegd als hij de gave van een adequaat weerwoord had? Zoiets als dit: Natuurlijk is het hart een pomp, Saskia, maar zoals vrijwel elk lichaamsdeel is het meer dan dat. Het lichaam leent zich nu eenmaal goed voor representatie van wat we voelen en denken. We nemen iemand bij de neus. We hebben iets achter de rug. Onze vingers jeuken. En als we verliefd zijn, voelen we hoe onze borst zwelt, en dus zeggen we dat het hart overloopt. De taal welt als vanzelf uit het lichaam op en dat is waar ik op wees. De vraag is: wat zit je precies dwars? Vind je dat het lichaam niet mag worden misbruikt als bron van metaforen? Wat bedoel je met flauwe sentimenten? Ik denk eerlijk gezegd dat je dat niet weet. Je hebt geen idee. Je stelligheid en die vloed van woorden, de herhalingen en de manier waarop je mijn weerwoord negeerde, drukken geen overtuiging uit, maar onbezonnen jeugd. Wat je zei was niet meer dan een ontlading van de spanning die dit werk nu eenmaal –

Ik ben 28. Zo jong is dat niet.

Jeugd is niet altijd een kwestie van jaren, Saskia. In mijn ogen ben je jong omdat je een vermogen tot reflectie mist. Je ventileert gevoelens zonder ze werkelijk te begrijpen, door er de eerste de beste betekenis aan te hechten die je kunt bedenken, en je er zo van te ontdoen. Maar dat gezegd hebbende –

Nou ja zeg!

– dat gezegd hebbende, Saskia, constateer ik dat je een interessant punt raakt. Het hart pompt, het bloed stroomt. We zijn spul. Om het preciezer te zeggen: we zijn biologisch geanimeerd spul. In mijn ogen is dat een feitelijke constatering maar verbazingwekkend veel mensen verzetten zich daartegen. Alleen maar spul! Hoe kun je dat beweren! Wat kil en vreugdeloos! Het verzet komt neer op het idee dat we meer zijn dan alleen maar spul. Dat we een ziel hebben, of een geest, een innerlijke god, iets nobels of bijzonders wat ons boven de platte materie verheft. Het is een sentiment dat echo’s in zich heeft van eeuwen waarin we dachten dat we bijzonder waren, de kroon op de schepping of het logische en schitterende eindpunt van de evolutie, maar we weten inmiddels beter. Niets heeft ons bedoeld of gewild of bedacht. Niets maakt ons noodzakelijk. Anders dan veel mensen vind ik dat een verrukkelijk, bevrijdend inzicht. We kunnen doen en laten wat we willen en zijn aldus werkelijk vrij, niet gebonden aan heilsplan of bestemming. Dus je hebt gelijk, Saskia, we zijn spul –

Dat zeg ik toch!

Dat zei je en ik val je bij. We zijn gemaakt van stof en tijd, zoals Borges schreef. Weet je wie dat was? Nee, natuurlijk niet. Stof en tijd. Ik ben spul dat al miljarden jaren voor mijn geboorte bestond en tot mijn grote geluk in 1961 deze vorm heeft aangenomen. Met mijn dood zal het die vorm weer verliezen. Dat vind ik een verdrietig vooruitzicht – ik ben, ondanks de evidente tekortkomingen, aan mijn vorm gehecht – maar wie weet zullen stukjes en beetjes van het spul dat nu mijn naam draagt ooit weer samenkomen in andere vormen, zoals een kat, of een wolk, of een roman, of een kus. Is dat plat? Is dat kil of harteloos? Ik zie er juist grandeur in. Grandeur: een groots en meeslepend verhaal dat –

Maar goed, Henk had geen adequaat weerwoord. Hij is een bedachtzame man. Hij denkt liever even na voordat hij iets zegt en betaalt daar soms een prijs voor. Toen hij gisteravond naar huis reed, voerde hij het gesprek met Saskia opnieuw, maar Saskia was daar niet meer bij. Er was niemand bij en hoewel hij zich met enige wellust aan de reprise overgaf, drong de eenzaamheid van de exercitie zich nadrukkelijk op. Hij volgde de A9 en nam de afslag Driemond en reed langs het kanaal en sloeg toen linksaf, rechtsaf, Weesp binnen, rechtdoor over de keitjes in de richting van het stadhuis dat massief tegen de zomernachthemel stond, toen rechts de gracht op.

Kort en goed, hij was alleen.

==

***

==

De hond is niet in orde. Schurk volgt hem, zoals altijd, maar het is niet van harte. Zo nu en dan blijft hij staan, hijgend, de lusteloze tong uit de zijkant van zijn bek, min of meer verwijtend.

‘Kom, jochie!’

Hij probeert opgewekt te klinken, maar hoort zijn eigen ongerustheid. Schurk is niet in orde. Hij herkent het dier niet. Niet echt. De hond heeft iets van een vreemdeling. Omgekeerd heeft hij de indruk dat hij voor Schurk een vreemdeling is geworden. De vanzelfsprekendheid waarmee het dier normaal gesproken op hem reageert en naar hem kijkt en altijd lijkt te weten waar hij is en wat hij wil, is weg. De wederzijdse vervreemding verraadt wat er werkelijk aan de hand is: Schurk is ziek. Hij is niet oud en moe, niet benauwd vanwege de warmte, hij heeft niets verkeerds gegeten, nee, hij is ziek. Dat is wat ziekte doet: het verjaagt ons uit de normale verhoudingen en reduceert ons aldus tot vreemdelingen. Het vernietigt de vanzelfsprekendheid van wie en wat we zijn. Het beschadigt de intimiteit. En zo staan ze aan de twee overzijden van een afgrond en kijken naar elkaar, Henk met een verlammende angst in de borstkas en Schurk met, enfin, dat weet Henk dus niet.

Maar hij houdt vol. De hond mag niet ontmoedigd worden. Hij moet het dier zien te verleiden terug te keren naar een vertrouwde wereld. Hij moet rolvast blijven zodat de hond hem kan herkennen. Hij is de baas. Hij is de man met de stevige pas, zwaaiend met de losgekoppelde riem. Hij is de man met de invallen, zoals deze: ‘Kom!’

Hij zet aan en dribbelt langs het water van de Vecht. Schurk, weet hij, houdt van hardlopen. Hardlopen is opwindend. Hardlopen impliceert dat er een boef moet worden gevangen, of een bal gezocht, of een prooi opgehaald, en dus rent de hond graag achter hem aan, blaffend, opgewonden, barstend van leven.

Het is, constateert Henk al na een paar meter, veel te warm voor een serieuze inspanning, maar hij kan niet terug want de hond moet verleid worden en dus dribbelt hij dapper. Hij is gekleed op hardlopen. Hij draagt een trainingsbroek en een oud, vaal geworden T-shirt dat hij ooit won bij een tombola van de personeelsvereniging. Doe mee met de PV. Zijn sportschoenen zijn al meer dan een jaar zo goed als nieuw en verraden zijn gebrek aan discipline. Zo nu en dan leidt de gestage toename van zijn gewicht tot het vrome voornemen om geregeld hard te lopen (en sowieso minder te eten en beslist de blokjes kaas te laten staan en absoluut alcoholvrije dagen in te lassen en onder geen beding suiker in zijn koffie te doen), maar doorgaans geeft hij na drie, vier keer weer op. Er moet iets te genieten overblijven, houdt hij zichzelf voor, het leven is te kort. En als je niet rent, houdt Freek hem voor, al dan niet in levenden lijve, maak je het nog wat korter.

Hij rent. Hij zweet. Hij wacht op het lichte tikken van hondenpoten op asfalt, op geblaf, maar er gebeurt niets, en als hij omkijkt ziet hij dat Schurk niet volgt. De hond is gaan liggen in het gras van de berm. Henk stopt en loopt terug en knielt bij de hond, die hem aankijkt met een blik die geen houvast biedt. Henk kan niet zien wat er in de hond omgaat. Hij aait het dier over de kop en laat een van de zijdezachte oren tussen duim en wijsvinger glijden, zoals hij dat graag doet.

‘Jochie toch...’

‘Hij zal wel dorst hebben...’

De vrouwenstem overvalt hem volkomen. Henk, begrijpt Henk, terwijl hij zich omdraait, heeft vrijwel niets van de omgeving opgenomen, in beslag genomen door de hond. De vrouw staat bij een taillehoog sierhek dat toegang geeft tot een rommelig, met grindtegels belegd erf dat bij een woonboot hoort. Er ligt een stapel afbraakplanken, grijs van slijtage en ouderdom. In een zee van potten, conservenblikken en pannen staan planten in verschillende stadia van plantaardig welzijn – van uitbundig in bloei tot volledig verdord. Het pad naar de deur wordt geblokkeerd door een brommer, goeddeels onttakeld, omgeven door onderdelen en gereedschappen. De vrouw maakt zelf ook een wat onttakelde indruk. Ooit was ze mooi, ziet Henk, maar dat is alweer even geleden. De jaren zijn harder voor vrouwen dan voor mannen. Nee, corrigeert hij zichzelf, niet de jaren maar mannen zijn harder voor vrouwen dan voor zichzelf. Henk ziet zichzelf als een feminist en is daarom blij met de correctie, maar een hinderlijk gevolg is dat elke gedachte over vrouwen hem onzeker maakt – hij: een man tenslotte. Dat gebeurt nu ook. Lamgelegd door het plotse spoelwater van gedachten over het onrecht dat mannen vrouwen aandoen, verzuimt hij te reageren en blijft hij bewegingsloos. Het maakt niet uit. De vrouw let niet op hem, maar op de hond.

‘Kijk nou toch,’ zegt ze, ‘die stakker...’

Schurk ligt met de voorpoten gestrekt en de achterpoten opgevouwen onder het lichaam, zodat de heupen boven de rug uit steken. Hij hijgt. De tong maakt een ziekelijke, bleke indruk, als een oud, verdroogd vaatdoekje. De vrouw draait zich om en komt even later terug met een bak water. Ze opent het hek, steekt de weg over en zet de bak voor de hond neer. Schurk is niet geïnteresseerd. Hij kijkt naar Henk. Henk schuift de bak wat dichterbij.

‘Hier...’

Nu neemt de hond een paar likken, eerst wat plichtmatig, maar dan met meer energie. Hij komt zelfs overeind. Van het ene op het andere moment bezemt de staart enthousiast door de juliwarmte.

‘Goed zo, jochie, goed zo...’

De vrouw knielt nu ook bij de hond neer en zo zit Henk opeens met een onbekende vrouw langs de kant van de Vecht. Dat vindt hij lastig. Bovendien is de onderlinge afstand naar zijn smaak te gering – hij voelt haar warmte, hij ruikt haar lichaamsgeur – en dat roept spanning op, waardoor hij een impuls voelt om op te staan. Dat doet hij niet omdat het gemakkelijk kan worden begrepen als botheid. Eerst moet er een zeker contact worden gemaakt. Hij aait de drinkende hond over de kop.

‘Dat was kennelijk nodig, dank je wel.’

‘Het is ook echt allejezus warm...’

‘Ze zeggen dat het de warmste juli is sinds 1897.’

‘Ja, het klimaat en zo.’

Nu kan hij met goed fatsoen opstaan. De hond blijft het water naar binnen slobberen. Henk vraagt zich af of het werkelijk zo simpel is: dat hij het dier te weinig heeft laten drinken. Hij wil het graag geloven, maar de onrust over het eerdere gedrag laat zich niet helemaal bedwingen. Toch herademt hij. Het water van de Vecht ruikt licht naar bederf, maar niet onaangenaam. Verder weg trilt de lucht boven de weg in een hitte die in de loop van de dag alles zal verlammen. Hij zou er misschien verstandig aan doen om –

Wacht eens even. Hij vindt de vrouw aantrekkelijk. Hij stond zojuist niet op omdat ze hem te nabij kwam, maar omdat ze hem opwindt. Hij staat versteld. Het is een onheuglijke tijd geleden dat hij zo abrupt hitsig op een vrouw reageerde en kennelijk herkent hij die hitsigheid niet meer meteen – de beweging onder in de zak, het geslacht dat zich meldt, ongeduldig, ongeveer zoals Schurk dat tegen etenstijd doet. Henk kijkt neer op haar kruin die donker afsteekt tegen lichter grijs. De hals van haar blauwe jurk plooit aan de achterzijde open en biedt zicht op haar rug. Hij registreert dat ze geen bh draagt en voelt hoe het ongeduld van zijn geslacht accelereert tot urgentie – de urgentie om de vrouw tegen het gras te werken bijvoorbeeld, en te ontkleden, en te, enfin, dat kan natuurlijk niet. Geschrokken doet hij een stap achteruit, de weg op. Het volgende moment suist een wielrenner rakelings langs hem heen. Hij voelt de verplaatsing van hete wind en ruikt een zoete geur, misschien van massageolie, en hoort dan ook het gezoem van de banden op het asfalt. De bijna-botsing heeft de renner uit evenwicht gebracht. De man – het is een man, ziet Henk, die reflexmatig een kwartslag is gedraaid – zwenkt scherp naar het midden van de weg, verliest zijn evenwicht, slingert, maar herstelt zich wonderbaarlijk en zet zijn tocht ongeschonden voort. Toch is de man kwaad. Hij komt overeind, draait zich om en toont zijn rechtermiddelvinger. Henk is even uit het veld geslagen want er was geen opzet in het spel, geen kwaadaardigheid, hooguit onhandigheid, en bovendien is er geen schade ontstaan, dus waar maakt die vent zich druk om, wat een idiote reactie, wat een klootzak, en ja hoor, dan gaat ook zijn hand omhoog, de middelvinger opgestoken, in een typisch mannelijke reflex, ingegeven door het gif van zijn testosteron.

==

***

==

Het huis is merkwaardig stil en verlaten. Na al het licht buiten lijkt het er schemerig. Henk voelt zich niet welkom, bijna een insluiper, en mogelijk is dat de reden dat hij zich op een ongebruikelijk manier laat gelden. Hij trekt de koelkast met een ruk open. Hij trekt de flappen van het pak karnemelk met te veel kracht uiteen, zodat het karton scheurt, en zet het leeggedronken glas met een klap terug op het aanrecht. Dan, terwijl hij nog nahijgt van het in één teug leegdrinken van het glas, dringt zich een onaangename herinnering op. Daar heeft hij absoluut geen zin in maar er is geen ontkomen aan en dus is de beste optie om zich er zo snel mogelijk doorheen te werken. Een jaar of vijf geleden kwam hij ook zo thuis, niet hier natuurlijk maar in Amsterdam, op een vergelijkbaar warme dag. Het was een ongebruikelijk uur: hij was gaan werken maar grieperig geworden en weer naar huis gegaan. Het huis in de Rivierenbuurt was net zo stil en verlaten en schemerig als het huis nu, maar na een paar tellen drong tot hem door dat hij niet alleen was. Van boven klonk gehijg en gesteun. Hij herkende Lydia maar niet de man met wie ze kennelijk seks had. Terwijl hij de trap op liep om de twee op heterdaad te betrappen, vroeg hij zich af wie het kon zijn. Het was een buurman, zo bleek. Arie. Arie was een kleine, gedrongen man. Hij deed iets bij de gemeente. Henk vond hem een zelfingenomen zak. Aries billen, zag hij, waren intens wit en merkwaardig haarloos in vergelijking met de juist overmatig behaarde rug en dijen. Veel spiermassa zat er niet in, want ze pompten – als dat het woord is – zonder veel overtuiging. Niettemin maakte Lydia het nodige lawaai. Ze kreunde en steunde en trok haar benen zo hoog mogelijk op, terwijl haar bekken onder die witte billen draaide en wrong. Henk, perplex, liet ze begaan en wachtte beneden aan de keukentafel totdat ze klaar waren. Wat de herinnering nog enigszins draaglijk maakt zijn de taferelen op Aries gezicht, op weg naar beneden, de kleren nog schikkend, toen hij Henk aan de keukentafel ontdekte. Zijn uitdrukking raakte op slag gevangen tussen allerlei impulsen die zich niet gemakkelijk lieten verenigen: het gevoel van triomf dat mannen zoals Arie na overspelige seks hebben; het onaangename besef betrapt te zijn; een snelle inschatting van de mogelijke complicaties (vechtpartij met Henk, ruzie thuis); irritatie in deze situatie te zijn gebracht; enzovoort. Henk vindt het nog altijd lastig om de resulterende uitdrukking nauwkeurig te beschrijven. Verward mist het vleugje schaamte. Ongemakkelijk. Met de mond vol tanden. Besmuikt misschien. Hoe dan ook, een paar tellen later volgde Lydia, en haar uitdrukking was eenvoudiger te lezen: ze was verontwaardigd.

‘Wat doe jij hier?’

‘Ik voel me niet lekker. Griep.’

‘Midden op de dag?’

‘Ja.’

‘Had je dan niet eerst even kunnen bellen?’

Nou ja, zo ging het niet helemaal, maar het geeft wel degelijk de grondtoon van haar reactie weer. Het was zijn schuld dat zij in zo’n netelige situatie was beland. Toch leek op dat moment hun huwelijk nog niet verloren. Overspel was overspel, dom, bot, maar begrijpelijk genoeg, we zijn nu eenmaal spul, en alles afgewogen niet de reden waar een huwelijk op strandt. Henk was ook niet altijd trouw geweest. Hij vermoedde dat Lydia dit wist maar er net zo over dacht als hij en hem stilletjes had vergeven, en deed dat op zijn beurt dus ook. Nu, achteraf, ziet hij dat het moment waarop hij haar met Arie betrapte wel degelijk een breekpunt was. Hij heeft haar nooit vergeven. Kijk maar: hij is nog steeds nijdig. En zo heeft hij zich ronduit kinderachtig gedragen: hij heeft zich laten verleiden door het idee een man te zijn met een groot hart, in staat tot vergeving, en die misleiding heeft –

Op dit punt onderbreekt hij zichzelf. Alles goed en wel, denkt hij resoluut, zo resoluut zelfs dat hij de gedachte hardop uitspreekt: ‘Alles goed en wel, maar nu is het tijd voor een douche.’

Onderweg naar de badkamer knielt hij bij Schurk die in zijn mand ligt, rustig, wat hangerig misschien, maar niet in nood. De hond kijkt hem aan. Hij herkent de vijverachtige diepte in de donkere hondenogen, het komische optrekken van een wenkbrauw, de zucht waarmee de hond de kop op de rand van de mand legt na aan zijn hand te hebben gesnuffeld. Het stelt hem gerust, die herkenning – het maakt iets goed van de vervreemding eerder die ochtend.