Walt Whitman

Oud ben ik en jong ben ik

Vertaald en van aantekeningen voorzien
door René Kurpershoek

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

Oorspronkelijke titel: Specimen Days, 1882

==

© Copyright 2019 Vertaling en aantekeningen: RENÉ KURPERSHOEK en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaargemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9112 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

##

GEHOORZAAM AAN EEN UUR VAN GELUK

==

==

Beneden in het bos, 2 juli 1882 – Wil ik het ooit doen, dan mag ik niet langer dralen. Zo divers en vol hinkstapsprongen als die bende dagboeknotities, oorlogsherinneringen uit 1862–’65, natuurobservaties uit 1877–’81, en aantekeningen uit het verre Westen en Canada van daarna, alles met een dik touw bijeengebonden, ook mag zijn – op deze dag, op dit uur (en wat een dag, en wat een uur zojuist, de weldaad van welig gras en waaiende wind onder alle praal van zon en hemel en volmaakte temperatuur, die mijn lichaam en ziel vervullen als nooit tevoren) ontvang ik het besluit, ja de opdracht, om naar huis te gaan, de bundel los te knopen, en alles, dagboekfragmenten en notities, in hun huidige staat, lang of kort, achter elkaar door aaneen te rijgen tot vellen druks,1 en alle feilen en gebrek aan samenhang te laten voor wat ze zijn. Het resultaat zal hoe dan ook een fase in het menselijk bestaan illustreren; er worden maar zo weinig dagen en uren van het leven opgetekend (en dan nog niet naar hun waarde of belang maar toevalligerwijs). En wat waarschijnlijk ook telt: we besteden veel tijd aan voorbereidingen op een onderneming – aan plannen maken, spitten, rangschikken – en dan, als de tijd van handelen is aangebroken, blijken we nog totaal onvoorbereid, flansen maar iets in elkaar en zien dan hoe haast en slordigheid ons verhaal beter vertellen dan methodische arbeid zou hebben gedaan. Hoe dan ook, ik gehoorzaam het bevel van mijn geluksuur, dat merkwaardig gebiedend klinkt. Misschien zal ik, als ik verder niets doe, wel het meest eigenzinnige, spontane, versnipperde boek doen verschijnen dat ooit gedrukt is.

ANTWOORD AAN EEN VASTHOUDENDE VRIEND

Je vraagt naar feiten, bijzonderheden uit mijn vroegste jaren – van genealogische en familiale aard, vooral over de vrouwen in mijn voorgeslacht en over de verre Nederlandse voorvoorouders aan mijn moeders zijde – over de streek waar ik geboren en getogen ben, net als eerder mijn moeder en vader en voordien de hunne – met daarnaast een enkel woord over de steden Brooklyn en New York, de tijd dat ik er heb gewoond als jongen en als jonge man. Je schrijft dat je vooral uit bent op die bijzonderheden als zijnde de achtergrond en kiemen van Leaves of Grass. Nu goed, je krijgt van elk daarvan ten minste een paar voorbeelden. Ik heb vaak nagedacht over de betekenis van zulke dingen – dat het alleen mogelijk is dat soort zaken te overzien en aan te vullen door erachter, soms vér erachter te speuren, tot in hun ontstaan, de oorzaken daarvan en hun achtereenvolgende ontwikkelingsfasen. Daarbij komt toevallig dat ik onlangs tijdens een week dat ik door een lichte ongesteldheid het bed heb moeten houden mijn verveling heb verdreven door juist dat soort gegevens te ordenen voor een ander (nog niet verwezenlijkt en waarschijnlijk weer op te geven) doel; en als je die wilt aanvaarden zoals ze zijn, getrouw wat betreft datums en kale feiten, verteld op mijn wat breedsprakige manier, dan bij deze. Ik zal veelvuldig uittreksels maken, want ik neem iedere gelegenheid te baat om arbeid te besparen; maar dat zullen wel de beste versies zijn van wat ik wil meedelen.

GENEALOGIE – VAN VELSOR EN WHITMAN

In de laatste jaren van de vorige eeuw woonde de familie Van Velsor, die van mijn moeder, op haar eigen boerderij in Cold Spring op Long Island in de staat New York, nabij de oostgrens van het district Queens, zo’n anderhalve kilometer van de haven.2 De voorzaten van mijn vader – waarschijnlijk de vijfde generatie gerekend vanaf de eerste Engelse immigranten in Nieuw-Engeland – waren eveneens boeren met eigen grond (en wat voor eigen grond: ruim 200 hectare puik bouwland, glooiend naar het oosten en het zuiden, voor ongeveer een tiende deel bebost, vol eerbiedwaardige oude bomen) een kilometer of vier, vijf verderop, in West Hill, district Suffolk. De naam Whitman in de Oostelijke Staten en van daaruit in het Westen en Zuiden, vindt ongetwijfeld zijn oorsprong in ene John Whitman, geboren in 1602 in het oude Engeland, waar hij opgroeide en trouwde en waar in 1629 zijn oudste zoon werd geboren. In 1640 kwam hij naar Amerika aan boord van de True Love, om zich te vestigen in Weymouth, Massachusetts, en dat dorp werd het stamoord van alle Whitmans in Nieuw-Engeland. Hij overleed in 1692. Zijn broer, ds. Zechariah Whitman, stak ook met de True Love over, op dezelfde reis dan wel korte tijd later, en vestigde zich in Milford (Connecticut). Een zoon van deze Zechariah, Joseph geheten, verhuisde naar Huntington op Long Island en bleef daar wonen. De Genealogical Dictionary van Savage (deel IV, blz. 524) vermeldt de familie Whitman als zijnde vóór 1664 gevestigd in Huntington, in de persoon van deze Joseph. Het staat vast dat de Whitmans van West Hill en elders in het district Suffolk, onder wie ikzelf, zich van daaruit, en van Joseph uit, hebben verbreid. John en Zechariah zijn beiden nog diverse keren naar Engeland en terug gereisd; ze hadden grote gezinnen, en een aantal van hun kinderen zijn ginds geboren. Er wordt verhaald van de vader van John en Zechariah, Abijah Whitman, die teruggaat tot de zestiende eeuw, maar over hem weten we weinig, behalve dat ook hij enige tijd in Amerika heeft verbleven.

Deze oude stamboomherinneringen komen me levendig voor de geest dankzij een bezoek dat ik niet lang geleden (in mijn 63ste jaar) heb gebracht aan West Hills en de graven van mijn voorgeslacht aan weerszijden. Ik citeer uit mijn aantekeningen die ik tijdens dat bezoek ter plaatse heb gemaakt:

DE OUDE BEGRAAFPLAATSEN VAN DE FAMILIES WHITMAN EN VAN VELSOR

29 juli 1881 – Voor het eerst sinds meer dan veertig jaar (afgezien van een kort bezoek samen met mijn vader, twee jaar voor zijn dood) een weekje naar mijn geboorteplaats op Long Island geweest, vijftig kilometer van New York. Langs alle oude, vertrouwde plekjes gereden en overal lang blijven kijken en nadenken, en alle herinneringen kwamen weer boven. Heuvelop gereden naar de oude boerderij van de Whitmans en uitgekeken, oostwaarts, met een boog naar het zuiden, over de weidse, prachtige landerijen van mijn grootvader (1780) en mijn vader. Daar stond het nieuwe huis (1810), de grote, honderdvijftig of tweehonderd jaar oude eik; daar was de put, de glooiende moestuin en even verderop zowaar nog de keurig onderhouden resten van mijn overgrootvaders woning, met de zware balken en de lage plafonds. Dichterbij een statig bos van zwarte walnoten, rijzig als Apollo, zonder twijfel de zonen of kleinzonen van zwarte walnoten die hier al rond het jaar 1776 groeiden. Aan de andere kant van de weg strekte zich de fameuze appelboomgaard uit, ruim acht hectare groot, met bomen geplant door reeds lang vergane handen (van mijn oom Jesse), waarvan er veel kennelijk nog in staat waren jaarlijks bloesem en vrucht te dragen.

Ik schrijf deze regels gezeten op een oud graf (vast wel een eeuw of meer oud) op de heuvel die de familie Whitman al vele generaties tot begraafplaats dient. Vijftig of meer graven zijn nog duidelijk herkenbaar, en evenveel zijn er totaal vervallen – verzakte ophogingen, halfvergane of gebroken, door mos overdekte stenen – de grauwe, onvruchtbare heuvel, de groepjes kastanjes aan de rand, de stilte, slechts genuanceerd door het suizen van de wind. Altijd huist in deze eeuwenoude dodenakkers waarvan Long Island er zo vele telt de diepe zeggingskracht van een preek of gedicht; dus wat moet deze plek voor mij hebben betekend? Mijn hele familiegeschiedenis, met haar lange reeks schakels van de eerste kolonisten tot op heden, wordt hier verteld – drie eeuwen ballen zich samen op dit dorre veldje.

De volgende dag, 30 juli, besteedde ik aan het moederlijke familiegoed, dat ik zo mogelijk nog indringender en indrukwekkender vond. Ik schrijf deze notitie op de grafheuvel van de Van Velsors, nabij Cold Spring, de meest suggestieve dodenrustplaats die men zich kan voorstellen, zonder enige kunstzinnige verfraaiing, maar verre superieur daaraan, de bodem dor, een bijna geheel kaal plateau van nog geen kwart hectare, de top van een heuvel, met er rond omheen dicht struikgewas en forse bomen, heel primitief, afgezonderd, geen bezoekers, geen weg (een rijtuig kan er niet komen, je moet de doden te voet brengen en te voet volgen). Rond vijftig graven, allereenvoudigst; nog eens zo’n aantal haast uitgewist. Mijn grootvader Cornelius en mijn grootmoeder Amy (Naomi) en vele nadere of verdere verwanten aan moederskant liggen hier begraven. Het schouwspel van waar ik stond of zat, de tere, wilde geur van het bos, een licht motregentje, de emotionele sfeer en de opgeroepen herinneringen vormden een passende begeleiding.

MIJN MOEDERS FAMILIEHOEVE

Ik daalde van deze aloude grafplaats een vier-, vijfhonderd meter af naar de locatie van de hoeve van de Van Velsors, waar mijn moeder was geboren (1795), en waar elk plekje mij als kind en opgroeiende jongen vertrouwd was geweest (1825-’40). Hier stond destijds een langgerekt, onordelijk, donkergrijs, met dakspanen beschoten huis, met bijgebouwtjes, veekralen, een grote schuur en een ruim erf. Nu was van dit alles geen spoor meer te bekennen; alles was afgebroken, weggevaagd en vele zomers achtereen waren ploeg en eg over funderingen, erf en al het andere getrokken; er stond nu een hek omheen en daarbinnen groeiden koren en klaver als op elk vruchtbaar veld. Alleen een groot gat, het restant van de kelder, met een paar hoopjes puin, groen van het gras en het onkruid, markeerde nog de plek. Zelfs de waterrijke bron en beek leken grotendeels te zijn opgedroogd. Het hele tafereel, met alles wat het opriep, herinneringen uit mijn jonge jaren, een halve eeuw geleden, de enorme keuken met zijn wijde haard en de aangrenzende zitkamer, het eenvoudige meubilair, de maaltijden, het huis vol vrolijke mensen, mijn grootmoeder Amy’s lieve oude gezicht onder de Quaker-muts, mijn grootvader ‘de majoor’, joviaal, rood van wang, gezet, met zijn sonore stem en karakteristieke trekken, gevoegd bij de huidige aanblik, vormde in mijn ervaring de meest pregnante halve dag van heel mijn reis.

Want hier, te midden van die beboste, heuvelachtige, gezonde omgeving was mijn dierbare moeder Louisa Van Velsor opgegroeid – (haar moeder, Amy Williams, quaker van gezindte, het gezin Williams, zeven zusters en een broer – de vader en de broer zeelui, beiden op zee omgekomen). De Van Velsors stonden bekend om hun mooie paarden, die de mannen fokten en africhtten uit een volbloedlijn. In haar jeugd reed mijn moeder dagelijks, als een onvervaard amazone. Wat betreft het hoofd van de familie zelf: nooit heeft het oude geslacht uit Nederland, zo diep ingeworteld in Manhattan en in de districten Kings en Queens, een markanter en meer typisch Amerikaans exemplaar voortgebracht dan majoor Cornelius Van Velsor.

TWEE OUDE FAMILIE-INTERIEURS

Hier volgen twee beschrijvingen van het leven in en om huis in het midden van Long Island, rond en vlak voor die tijd:

==

De familie Whitman woonde in het begin van deze eeuw in een langgerekt boerenhuis van anderhalve verdieping, met zeer zware balken, dat er nog heden staat. Een kolossale keuken, waarin een schouw een reusachtige haard en schoorsteen overspande, besloeg het ene uiteinde van het huis. De slavernij bestond destijds nog in de staat New York, en de familie bezat zo’n twaalf, vijftien slaven voor werk in huis en op het veld, wat het huishouden een heel patriarchale sfeer verleende. De allerjongste zwartjes, een hele zwerm, kon men in deze keuken tegen zonsondergang, in een kring op de vloer gehurkt, hun avondmaal van maïspudding en melk zien eten. In het huis, de maaltijden, het meubilair, was alles primitief maar robuust. Men kende geen vloerkleden of stoven, noch koffie, en thee en suiker alleen voor de vrouwen. Op winteravonden verschaften helle houtvuren zowel licht als warmte. Varkens- en rundvlees en gevogelte, en alle gangbare groenten en granen, waren er in overvloed. Cider was de algemene drank voor de mannen, en werd aan tafel geschonken. Kleren waren hoofdzakelijk zelfgemaakt. Zowel mannen als vrouwen verplaatsten zich te paard. Beide geslachten verrichtten zelf handwerk, de mannen op de boerderij, de vrouwen in en om huis. Boeken waren er nauwelijks. De jaarlijkse almanak was een traktatie en werd op de lange winteravonden uitgespeld. Ik mag niet vergeten te vermelden dat beide families dicht genoeg bij zee woonden om die vanaf een hoog punt te kunnen zien en om in de stille uren het geraas van de branding te horen – een bijzonder geluid in de nacht na een storm. Dan ging dikwijls al het personeel, mannen en vrouwen, naar zee om pret te maken op het strand en in ’t water, en toog het manvolk op nuttige expedities: om zilte rus te maaien, mosselen te scheppen of te vissen.

– uit John Burroughs, Notes

==

De voorouders van Walt Whitman aan vaders- zowel als moederskant voerden een welgedekte tafel, onderhielden de gebruiken van gastvrijheid en decorum en een voortreffelijke reputatie in de omgeving; ook waren het veelal markante persoonlijkheden. Als ik er plaats voor had, zouden sommige mannen uit de familie naar mijn oordeel een eigen beschrijving verdienen, en sommige vrouwen zéker. Zo was Walts overgrootmoeder aan vaderskant een forse, tanige vrouw die een zeer hoge leeftijd bereikt heeft. Ze rookte tabak, reed paard als een man, kon met de narrigste paarden overweg en als weduwe op latere leeftijd reed ze dagelijks uit over haar akkers, dikwijls in het zadel, en gaf leiding aan haar slaven in een taal waarin bij verhit gemoed de vloekwoorden niet werden gespaard. Beide grootmoeders waren hoogstaande vrouwen. Die aan moederszijde (Amy Williams voor haar trouwen) was een Quaker, een vrouw met een zacht, gevoelig karakter, genegen tot huishoudelijk werk en intens intuïtief en spiritueel. De andere (Hannah Brush) had een even edel, misschien sterker karakter, bereikte een zeer hoge leeftijd, had een grote schare zonen, was een geboren dame, werkte in haar jonge jaren als onderwijzeres en was van een hoge beginselvastheid. W.W. zelf toont grote achting voor de vrouwen in zijn voorgeslacht.

– idem

==

Uit deze achtergrond van personen en taferelen ben ik op 31 mei 1819 geboren. En nu zal ik enige woorden aan mijn geboortegrond wijden – aangezien ik mijn opeenvolgende groeistadia van kleuter, kind, jongen tot man alle heb doorgebracht op Long Island, waarvan ik soms denk dat het een deel van mij geworden is. Ik zwierf er rond als jongen en als man en heb bijna overal op het eiland gewoond, van Brooklyn tot aan het verste punt, Montauk.

PAUMANOK EN MIJN LEVEN DAAR ALS KIND EN JONGE MAN

Een verkenning in vogelvlucht en in bijzonderheden ten volle waard, dit eiland Paumanok (om het bij zijn inheemse naam te noemen3), dat de districten Kings, Queens en Suffolk omvat en zich oostwaarts uitstrekt, in totaal bijna 200 km, met aan de noordkant de Long Island Sound, een prachtige, afwisselende en schilderachtige aaneenschakeling van inhammen, landengten en zee-achtige wateroppervlakken van honderdzestig kilometer lang, uitlopend in Orient Point. Aan de oceaankant is er de grote baai in het zuiden met langs de rand talloze gehuchten, de meeste klein, sommige al vrij groot, en hier en daar lange zandbanken, één tot tweeënhalve kilometer voor de kust. Hier en daar echter, zoals bij Rockaway en ver naar het oosten langs de Hamptons, vormt het strand de rand van het eiland zelf en beukt de zee onbelemmerd op de kust. Een aantal vuurtorens langs de oostkust; een lange geschiedenis van tragische schipbreuken, ook nog in de laatste jaren. Als jonge jongen leefde ik in het besef en de overlevering van veel van die rampen – van een enkele was ik zelfs bijna getuige. Zo verging in 1840 voor de kust bij Hempstead het schip Mexico (een verwijzing daarnaar staat in ‘The Sleepers’ in Leaves of Grass). En bij Hampton werd enkele jaren later de brik Elizabeth uiteengeslagen, een schrikwekkend gebeuren, in een van de zwaarste winterstormen; hierbij kwam Margaret Fuller om samen met haar man en kind.

Achter de zandbanken of stroken strand is de zuidelijke baai overal vrij ondiep; in koude winters ligt er dik ijs. Als jongen ging ik vaak met een paar makkers die ijsvelden op, met een sleetje, een bijl en een palingspies, op zoek naar een maaltje paling. Dan hakten we gaten in het ijs en vonden soms een rijke schat aan paling en vulden we onze manden met die grote, dikke, heerlijke, blank-vlezige knapen. Deze ervaringen, het ijs, het sleetje trekken, het gaten hakken, het palingen spiesen enz., verschaften natuurlijk precies het soort pret waar jongens zo van houden. De kust van deze baai, winter en zomer, en alles wat ik er in mijn jonge jaren deed, is op tal van plaatsen in L. of G. geweven. Een vermaak waar ik zielsveel van hield, was ’s zomers met z’n allen naar het strand gaan om meeuweneieren te rapen. (Meeuwen leggen twee of drie eieren, ruim half zo groot als kippeneieren, zomaar in het zand, en laten ze uitbroeden door de zonnewarmte.)

Het oostelijke uiteinde van Long Island, rondom de Peconic Bay, kende ik ook heel goed. Ik zeilde meer dan eens om Shelter Island heen en verder naar Montauk; bracht menig uurtje door op Turtle Hill bij de oude vuurtoren op de uiterste punt, en keek dan uit over de eindeloze deining van de Atlantische Oceaan. Ik ging daar graag heen om aan te pappen met de blauwbaarsvissers, of de seizoenarbeiders in de zeebaarsvisserij. Soms ontmoette ik op het schiereiland van Montauk (een 15 mijl lang stuk goed grasland) de vreemde, armoedige, halfverwilderde herders, die in die tijd geheel geïsoleerd van samenleving en beschaving leefden en er de enorme troepen paarden, koeien of schapen hoedden voor de eigenaars, boeren in de oostelijke dorpen. Soms ook de paar resterende indianen of halfbloeden die toen nog op het schiereiland van Montauk leefden, maar die naar ik meen nu geheel uitgestorven zijn.

Meer naar het midden van het eiland strekte zich de vlakte van Hempstead uit, toen (1830–’40) nog een prairieachtig, open, onbewoond, nogal dor gebied overdekt met lepelstruik en bosbes, met daartussen echter grote stukken goed weiland voor het rundvee, meest melkkoeien, die er bij honderden, duizenden zelfs, graasden en tegen de avond (de vlakte behoorde ook toe aan de dorpen en werd gemeenschappelijk voor dit doel gebruikt) huiswaarts keerden, feilloos afslaand bij hun eigen zijpad. Ik kom vaak tegen zonsondergang naar de rand van de vlakte en in mijn verbeelding haal ik me dan de eindeloze koeienprocessie voor de geest, ik hoor de muziek van de blikken of koperen bellen, van ver en van nabij, ik adem de koelte van de zoete, licht aromatische avondlucht en volg het ondergaan van de zon.

Over datzelfde gedeelte van het eiland, maar meer naar het oosten, strekte zich de brede centrale strook bos van den en dwergeik uit (hier brandde men veel houtskool), monotoon en dor. Maar toch heb ik er heel wat mooie hele en halve dagen doorgebracht, zwervend langs de verlaten boswegen terwijl ik dat bijzondere, wilde aroma opsnoof. Hier, en overal op het eiland en zijn kusten, bracht ik jaar na jaar perioden door, in elk seizoen, soms te paard, soms zeilend, maar gewoonlijk te voet (ik was in die tijd een sterke trekker), en zoog alles in me op: velden, kusten, schepen in nood, personages, het baaivolk, boeren, loodsen – met die laatste had ik altijd uitvoerig omgang, en met vissers – elke zomer ging ik op zeiltocht – ik heb altijd van het kale strand aan de zuidkant gehouden en mijn uren daar behoren nog altijd tot de gelukkigste van mijn leven.

Terwijl ik dit schrijf komen al die ervaringen weer bij me boven, veertig jaar en meer nadien – het rustgevende gedruis van de golven, en de zilte geur – jongensdagen, het schelpen graven, blootsvoets, met opgerolde broekspijpen – al oogstend de kreek langs – de geur van de zeggevelden – de hooiboot, en de mosselsoep- en hengeltochtjes; – of, uit later jaren, de zeereisjes met de loodsboten langs en over de baai van New York. In die zelfde latere jaren, toen ik in Brooklyn woonde (1836–’50), trok ik in de milde seizoenen wekelijks naar Coney Island, toen nog een lang, kaal en eenzaam strand dat ik voor mij alleen had en waar ik na het zwemmen heerlijk over het harde zand heen en weer rende en urenlang Homerus of Shakespeare declameerde tegen de branding en de meeuwen. Maar ik ga te snel, en moet mezelf beter in het gareel houden.

MIJN EERSTE LEESERVARING; LAFAYETTE

Van 1824 tot ’28 woonde ons gezin in Brooklyn, op Front Street, Cranberry Street en Johnson Street. In die laatste straat bouwde mijn vader een mooi huis voor het gezin, en nadien nog een in Tillary Street. We leefden erin, het een na het ander, maar ze waren verhypothekeerd en we raakten ze weer kwijt. Ik herinner me nog het bezoek van Lafayette.4 Het grootste deel van deze periode heb ik openbare scholen bezocht. Het moet ongeveer in 1829 of ’30 zijn geweest dat ik met mijn vader en moeder naar een danszaal in Brooklyn Heights ging om Elias Hicks te horen preken. Rond diezelfde tijd kwam ik als jongste bediende te werken op een kantoor, dat van Clarke advocaten, vader en twee zoons, in Fulton Street, richting Orange Street. Ik had een mooi bureau in een eigen hoekje bij een raam; Edward C. was zo vriendelijk me te helpen met mijn handschrift en schrijfstijl, en (een keerpunt in mijn leven tot dan toe) hij maakte me lid van een grote uitleenbibliotheek. De eerste tijd verslond ik alle mogelijke romantische lectuur; eerst de Sprookjes van duizend-en-één nacht, alle delen, een geweldige traktatie. Toen, met zijsprongen in een groot aantal andere richtingen, de romans van Walter Scott, de een na de ander, en zijn poëzie (en ik kan ook nu nog van romans en gedichten genieten).

DRUKKERIJ – OUD BROOKLYN

Na een jaar of twee ging ik werken bij een weekblad annex drukkerij, om het vak te leren. Het blad heette de Long Island Patriot, eigendom van S.E. Clements, die ook een postkantoor beheerde. Een oude drukker in dit bedrijf, William Hartshorne, een figuur uit de tijd van de Revolutie die Washington nog had meegemaakt, was mijn grote vriend, en ik had het vaak met hem over lang vervlogen tijden. De leerlingen, onder wie ook ik, waren in de kost bij zijn kleindochter. Ik ging af en toe uit rijden met de baas, die heel goed was voor ons jongens; ’s zondags nam hij ons allemaal mee naar een grote, oude, primitieve, fort-achtige stenen kerk aan Joralemon Street, niet ver van waar nu het stadhuis van Brooklyn staat – in die dagen een gebied van uitgestrekte velden en landwegen.5 Later werkte ik bij de Long Island Star, de krant van Alden Spooner. Al die jaren had mijn vader zijn timmer- en aannemersbedrijf, met wisselend succes. Het gezin groeide telkens aan – we waren met acht kinderen: mijn broer Jesse als oudste, ik als tweede, mijn lieve zusters Mary en Hannah Louisa, mijn broers Andrew, George, Thomas Jefferson, en tot slot mijn jongste broer Edward, geboren in 1835 en zijn leven lang zwaar invalide – zoals ik zelf ook, de laatste jaren.

GROEI – GEZONDHEID – WERK

Ik ontwikkelde me (1833–’35) tot een gezonde, sterke jongen (al groeide ik te hard: was haast zo groot als een man op mijn 15de of 16de). Ons gezin verhuisde in die tijd terug naar het boerenland, mijn moeder was lange tijd heel ziek, maar herstelde. Al die jaren was ik zo’n beetje elke zomer op Long Island te vinden, in het oosten, dan weer in het westen, soms maanden aan een stuk. Vanaf mijn zestiende hield ik van debatingclubs en was er actief lid van, bij tussenpozen, in Brooklyn en een paar dorpen op het eiland. Ik was in die tijd en later een gulzige lezer van romans, verzwolg alles waar ik de hand op kon leggen. Dol op het theater ook, in New York, ging wanneer ik maar kon – woonde soms uitstekende voorstellingen bij.

In 1836–’37 werkte ik als zetter bij drukkerijen in New York. Daarna, niet veel ouder dan achttien, ging ik lesgeven op dorpsscholen in de districten Queens en Suffolk op Long Island, en woonde in pensions. (Dat laatste behoort, vind ik, tot mijn mooiste ervaringen en wijste lessen in de menselijke natuur, achter de schermen en te midden van de massa.) In ’39–’40 begon ik een eigen weekblad in mijn geboortestadje Huntington. Daarna keerde ik terug naar New York en Brooklyn en werkte als drukker en schrijver van vooral proza, met af en toe een poging tot ‘poëzie’.

MIJN PASSIE VOOR VEERBOTEN

Van nu af woonde ik in Brooklyn of New York City en raakte mijn leven, toen en nog sterker in de volgende jaren, vreemd verstrengeld met het Fulton-veer, toen al op weg het grootste in zijn soort ter wereld te worden wat betreft algeheel belang, capaciteit, soort publiek, snelheid en schilderachtigheid. Bijna dagelijks stak ik later (’50–’60) over op de ponten, dikwijls boven in de stuurhut, waar ik het hele schouwspel rondom met rekwisieten en decor in me opnam. Wat een zwalpende stromingen en kolken beneden – en dan de machtige mensengetijden, in onophoudelijke beweging. Ja, ik heb altijd een passie voor veerboten gehad; voor mij zijn ze een bron van onnavolgbare, stromende, altijddurende, levende poëzie. De gezichten op rivier en baai, rondom het eiland van New York op alle tijden van een zonnige dag – de vlietende, klotsende zeegetijden – het wisselende panorama van stomers, in alle maten, dikwijls een hele stoet zeekastelen die vertrokken naar verre havens – de honderden witgetuigde schoeners, sloepen, jollen, en de wonderschone jachten – de majestueuze smakken die tegen vijf uur ’s middags oostwaarts de Battery rondden en voorbij zeilden – het uitzicht over het water naar Staten Island of het zeegat uit door de Narrows, of de andere kant op naar de Hudson – hoe verfrissend werkten zulke beelden en ervaringen op mijn gemoed, jaren geleden (en ook nog vaak nadien). Mijn oude vrienden de stuurlui: de Balsirs, Johnny Cole, Ira Smith, William White, en mijn jonge vriend Tom Gere de veerknecht – ze staan me nog helder voor de geest.

BEELDEN VAN BROADWAY

Behalve op het Fulton-veer kwam ik door de jaren heen ook bij vlagen veel op Broadway – de statige parade van New Yorks drukke en gevarieerde bevolking, onder wie vele beroemdheden. Hier zag ik in die jaren Andrew Jackson, Webster, Clay, Seward, Martin Van Buren, ‘vrijbuiter’ William Walker, Kossuth, Fitz-Greene Halleck, Bryant, de Prins van Wales, Charles Dickens, de eerste Japanse ambassadeurs en vele andere toenmalige notabelen. Er was altijd wel iets nieuws of verheffends te beleven; voor mij vooral de haastende, woelende, nooit onderbroken drommen mensen. Ik herinner me dat ik James Fenimore Cooper zag in een rechtszaal aan Chambers Street, achter het stadhuis, waar hij een proces voerde (ik meen dat hij iemand had aangeklaagd wegens smaad). Ook herinner ik me dat ik Edgar A. Poe heb ontmoet en een kort onderhoud met hem heb gehad (dit moet in 1845 of ’46 zijn geweest) in zijn werkkamer op de eerste verdieping van een hoekpand (Duane Street of Pearl Street). Hij was hoofdredacteur en eigenaar, of mede-eigenaar, van The Broadway Journal. Het bezoek betrof een artikel van mij dat hij had afgedrukt. Poe was heel hartelijk, op een bedaarde manier, en maakte een welvarende indruk naar voorkomen, kleding enz. Ik bewaar een levendige, prettige herinnering aan zijn uiterlijk, zijn stem en zijn optreden, zowel persoonlijk als zakelijk; heel vriendelijk en menselijk, maar wat mat, misschien een beetje overwerkt. Nog zo’n herinnering, ook aan de westzijde, even bezuiden Houston Street, waar ik ooit (het moet rond 1832 zijn geweest, op een gure, heldere dag in januari) zag hoe een heel oude man, gebogen, moeizaam ter been maar zwaarlijvig, met een baard, gehuld in een kostbare bontjas en met een grote hermelijnen muts op, de hoge stoep van zijn huis af kwam, begeleid, gesteund, gedragen haast (door een dozijn bekenden en bedienden, die hem volijverig, voorzichtig vasthielden en voortleidden) en vervolgens opgetild en onder nog meer bont ingestopt in een schitterende arreslee getrokken door het fraaiste span paarden dat ik ooit heb gezien. (Denk maar niet dat tegenwoordig de beste dieren worden gefokt; mooier paarden dan vijftig jaar geleden op Long Island, meer naar het zuiden en in New York City zijn er nooit geweest; men keek toen naar pit en karakter in een koetspaard, en niet naar enkel brave snelheid). Enfin, ik, een jongen van misschien dertien, veertien jaar, bleef vol verbazing staan kijken net zo lang tot die oude man in al zijn bont, omringd door bekenden en bedienden, voorzichtig in die arreslee was gezet. Ik herinner me de pittige paarden, het bit tussen de tanden, de voerman met zijn zweep en nog een bij-voerman, voor de zekerheid. De oude man, het middelpunt van alle aandacht, zie ik nog bijna voor me. Het was John Jacob Astor.

De jaren 1846, ’47 en nog een poos daarna woonde en werkte ik in New York City, als schrijver en drukker, in mijn gewone goede gezondheid en in het algemeen met plezier.

DE OMNIBUS EN DE VOERLUI

Een fenomeen uit die dagen mag zeker niet onvermeld blijven – en wel de omnibussen van Broadway en hun voerlieden. De wagens bepalen deels nog (ik schrijf deze observatie in 1881) het karakter van Broadway – de lijnen door Fifth Avenue, Madison Avenue en de 23ste Straat rijden nog. Maar de hoogtijdagen van de oude, karakteristieke, talrijke Broadway-omnibussen zijn voorbij. De Yellow Bird, de Red Bird, de oorspronkelijke Broadway-lijn, de Fourth Avenue-lijn, de Knickerbocker-lijn en nog ruim tien andere van twintig, dertig jaar geleden zijn allemaal verdwenen. En de mannen die er bij uitstek mee vereenzelvigd waren en die hun wagens vitaliteit en betekenis verleenden, de voerlui, een vreemd, wakker ogend, wonderbaarlijk slag natuurmensen (niet alleen Rabelais en Cervantes zouden zich in hen hebben verlustigd, maar ook Homerus en Shakespeare) – ik herinner me hen nog zo levendig, en ik moet hier een woordje aan hen wijden. Wat heb ik geen uren, zowel voor als na de middag, wat heb ik geen opbeurende nachten doorgebracht – zeg in juni of juli, wanneer het koeler was – op de bok, helemaal langs Broadway, van begin tot eind, luisterend naar een lang verhaal (en het waren de boeiendste verhalen ooit verteld, vol met de kostelijkste typeringen) – of ik declameerde zelf een stormachtige passage uit Julius Caesar of Koning Richard (je kon bulderen zo hard als je wilde te midden van het zware, intense, onophoudelijke straatgedruis). O, ik kende de voerlieden toen allemaal: Broadway Jack, Dressmaker, Balky Bill, George Storms, Old Elephant, zijn broer Young Elephant (die na hem kwam), Tippy, Pop Rice, Big Frank, Yellow Joe, Pete Callahan, Patsy Dee en nog tientallen anderen – want er waren er honderden. Ze bezaten zeer grote kwaliteiten, vooral animale – eten, drinken, vrouwen – en een diepe innerlijke trots, op hun manier – er waren ook wel enkele nietsnutten onder hen, maar in meerderheid zou ik hen en hun eenvoudige goede wil en eerzaamheid, onder alle omstandigheden hebben vertrouwd. Mij trok niet alleen de kameraadschap en soms genegenheid, maar ik heb ook veel van hen geleerd. (De critici zullen er wel hartelijk om lachen, maar die omnibusritten langs Broadway, de voerlui, de voordrachten en sterke verhalen hebben zonder twijfel hun sporen nagelaten in de totstandkoming van Leaves of Grass.)

OOK TONEELSTUKKEN EN OPERA’S

En bepaalde acteurs en zangers droegen daaraan hun steentje bij. Gedurende deze jaren ging ik nu en dan naar het theater – het oude Park Theater, die in de Bowery, Broadway en Chatham Square en de Italiaanse opera’s in Chambers Street, aan Astor Place of op de Battery – vele seizoenen lang stond ik op de lijst voor vrijkaarten want al heel jong schreef ik voor nieuwsbladen. Het oude Park Theater – wat een namen en herinneringen roepen die woorden op! Placide, Clarke, mevr. Vernon Fisher, Clara F., mevr. Wood, mevr. Seguin, Ellen Tree, Hackett, Kean jr., Macready, mevr. Richardson, Rice – zangers, blijspel- en treurspelacteurs. Wat een schitterend spel! Henry Placide in Napoleon’s Old Guard of in Grandfather Whitehead – of in The Provoked Husband van Cibber, met Fanny Kemble als Lady Townley – of Sheridan Knowles in zijn eigen Virginius – of de onnavolgbare Power in Born to Good Luck. Deze en vele andere, in mijn jonge jaren en daarna. Fanny Kemble – een naam die grandioze mimische scènes oproept – misschien wel de allermooiste. Ik herinner me nog goed haar rol als Bianca in Fazio en als Marianna in The Wife. Nooit is hoger acteerkunst op de planken vertoond – dat zeiden de oudgedienden aller landen, en mijn jeugdig hart en hoofd voelden het tot in hun kleinste cellen. Ze was juist in haar volle rijpheid, sterk, meer dan alleen maar beeldschoon, uit het voetlicht geboren; ze had drie jaar ervaring in Londen en de Britse provincie achter de rug en nu kwam ze naar Amerika en schonk het haar jonge rijpheid en blozende kracht in, of zelfs nog vóór, het zenith van haar loopbaan. Ik was zo fortuinlijk om vrijwel ieder optreden van haar in het Old Park mee te maken – in ieder geval in al haar grote rollen.

Ik hoorde die jaren uitstekende opvoeringen van alle gevierde Italiaanse en andere opera’s: onder meer La sonnambula, The Puritan, Der Freischütz, Les Huguenots, La fille du régiment, Faust, L’Etoile du nord en Poliuto. Ik genoot speciaal van Verdi’s Ernani, Rigoletto en Il trovatore, Donizetti’s Lucia, La favorita en Lucrezia, Auber’s La muette de Portici en Rossini’s Guglielmo Tell en La gazza ladra. Ik ging naar Alboni luisteren wanneer ze maar zong in New York en omstreken – ook naar Grisi, de tenor Mario en ’s werelds fraaiste bariton, Badiali.

Mijn hartstocht voor muziek volgde op die voor het theater. Als jongen en jonge man had ik zonder uitzondering alle stukken van Shakespeare gezien (na ze een dag tevoren zorgvuldig te hebben gelezen), en in prachtige uitvoeringen. Nog altijd kan ik me niets mooiers voorstellen dan de oude Booth in Richard iii of Koning Lear (ik weet niet welk van beide ik het mooist vond), of als Jago (of, buiten Shakespeare, als Pescara, of als Sir Giles Overreach) – of Tom Hamblin in Macbeth – of de oude Clarke als de geestverschijning in Hamlet of als Prospero in De storm, tegenover mevr. Austin als Ariël en Peter Richings als Caliban. Voorts andere stukken met uitstekende acteurs: Forrest als Metamora of als Damon of Brutus – John R. Scott als Tom Cringle of Rolla – Charlotte Cushman als Lady Gay Spanker in London Assurance. En van een jaar of wat later, in het Castle Garden-theater op de Battery, herinner ik me de voortreffelijke voorstellingen van het Havana muziekgezelschap onder Max Maretzek – het uitstekende orkest, de koele zeewind, de onovertroffen zang: Steffenone, Bosio, Truffi, Marini in Marino Faliero, Don Pasquale of La favorita. Nooit is er in New York mooier gespeeld of gezongen. Hier was het ook dat ik later Jenny Lind hoorde. (The Battery aan Manhattans zuidpunt – zijn historische associaties – wat een verhalen zouden die oude bomen en wandelpaden en kademuren kunnen vertellen!)

ACHT JAAR TIJD

In 1848 en ’49 werkte ik als hoofdredacteur van het dagblad de Daily Eagle in Brooklyn. Dat tweede jaar vertrok ik op een ongehaaste reis (samen met mijn broer Jeff) door alle staten van het Midden-Westen en zuidwaarts over de rivieren Ohio en Mississippi. Ik woonde een poos in New Orleans en werkte er op de redactie van het dagblad Daily Crescent. Vervolgens langzaam weer noordwaarts over de Mississippi en verder naar, en over, de grote meren – Lake Michigan, Lake Huron en Lake Erie en zo naar de waterval van Niagara en Zuid-Canada, om ten slotte terug te keren dwars door de staat New York en over de Hudson – bij elkaar zo’n 12.000 kilometer uit en thuis. 1851–’53: werk in de woningbouw in Brooklyn. (Eerst nog een poosje als drukker bij een dag- en weekblad, The Freeman). ’55, het jaar waarin ik mijn dierbare vader aan de dood verloor. Ik begon aan het definitief persklaar maken van Leaves of Grass bij de loondrukkerij van mijn vrienden de gebroeders Rome in Brooklyn, na veel toevoegen en schrappen in het manuscript – (het uitwieden van de geijkte ‘poëtische’ accenten kostte de grootste moeite, maar lukte uiteindelijk). Ik ben thans (1856–’57) in mijn 37ste levensjaar.

OORSPRONGEN VAN MIJN KARAKTER – RESULTATEN – 1860

Om het voorafgaande samen te vatten (en natuurlijk nog heel veel meer dat achterwege is gebleven), ontwaar ik drie voornaamste bronnen van en vormende invloeden op mijn karakter, inmiddels ten goede of ten kwade geconsolideerd, en op de resulterende literaire en andere voortbrengsels: om te beginnen het familiale erfdeel van moederszijde, hierheen gevoerd uit het verre Nederland (zonder twijfel de beste van de drie) – ten tweede de ingewortelde volharding en de geestelijke ruggengraat (koppigheid, eigenzinnigheid) die ik ontleen aan de Engelse bestanddelen van mijn vaders kant – en ten derde de combinatie van Long Island enerzijds – geboorteplaats, de stranden, vroege ervaringen, fascinaties – en Brooklyn en New York anderzijds, en daarbij toch ook wel mijn ervaringen nadien tijdens de Zuidelijke rebellie.

In 1862 werd ik namelijk opgeschrikt door het nieuws dat mijn broer George, officier bij het 51ste regiment vrijwilligers van New York, ernstig gewond was geraakt (eerste slag bij Fredericksburg op 13 december). Ik vertrok spoorslags naar het oorlogsgebied in Virginia. Maar eerst moet ik nog een poosje terug.

AANVANG VAN DE AFSCHEIDINGSOORLOG

Het nieuws over de aanval op Fort Sumter en op nota bene de vlag in de haven van Charleston (South Carolina) werd in New York City ’s avonds laat (op 13 april 1861) ontvangen en onmiddellijk verspreid in extra-edities van de dagbladen. Ik was die avond in de 14de Straat naar de opera geweest en liep na de voorstelling, tegen twaalf uur, langs Broadway, onderweg naar Brooklyn, toen ik in de verte de luide kreten van de krantenjongens hoorde, die weldra kwamen aanrennen, nog wilder dan anders schreeuwend en zigzaggend over straat. Ik kocht een krant en stak over naar het Metropolitan Hotel, waar de grote lampen nog helder straalden, en samen met een drom anderen die spontaan kwamen binnenlopen las ik het nieuws, dat zonder twijfel waar was. Ten behoeve van hen die geen krant hadden, las een van ons het telegram hardop voor, terwijl iedereen zwijgend en aandachtig luisterde. Niemand van de aanwezigen, inmiddels dertig, veertig man, gaf commentaar maar iedereen bleef een minuut of twee staan, herinner ik me, alvorens zijn weg te vervolgen. Ik zie ze nog bijna voor me, zo onder de lampen om middernacht.

GROOTSCHEEPSE SPONTANE MOBILISATIE

Ik heb ergens geschreven dat de drie presidentschappen voorafgaand aan 1861 hebben aangetoond dat de kans op zwakke en corrupte machthebbers in Amerika, in een republikeinse context, even groot is als in Europa in een dynastieke context. Maar wat te zeggen van het prompte, glansrijke optreden tegen de slavernij van de secessionisten, de aartsvijand in persoon, zodra die onloochenbaar haar ware gezicht toonde? De vulkanische verheffing van onze natie na de beschieting van de vlag in Charleston bevestigde wat voorheen ernstig betwijfeld was, en beantwoordde in essentie het vraagstuk omtrent eenheid en verbrokkeling. Naar mijn oordeel zal zij voortleven als het heerlijkste en meest bemoedigende toonbeeld aller tijden van politieke vooruitgang en democratie. Dit betrof niet alleen dat wat aan het oppervlak trad – al was dat belangrijk – maar vooral wat daaronder aanwezig bleek en van eeuwig belang was. Diep in de ondergrond van het nieuwwereldse mensdom was een rotsbodem van nationale wil tot eenwording gevormd en uitgehard, vast besloten en in de meerderheid, bestand tegen elke aantasting en overreding, opgewassen tegen elke eventualiteit, en te allen tijde in staat dwars door oppervlakkige structuren heen te breken en uit te barsten als een aardschok. Het is dan ook de kostbaarste les van deze eeuw, of van Amerika, en het is een kolossaal voorrecht er deel aan te hebben gehad. (Twee spectaculaire gebeurtenissen, onvergankelijke waarmerken van de democratie, ongeëvenaard in de geschiedenis, rijzen als monumenten op uit de afscheidingsoorlog, één aan het begin en de andere aan het eind. Dat zijn de algemene, vrijwillige, gewapende stormloop, en de vreedzame, harmonieuze ontbinding van de legers in de zomer van 1865.)

VERACHTING

Zelfs na het bombardement van Fort Sumter besefte in het Noorden nog slechts een enkeling de ernst van de revolte en het vermogen en de wil van de slavernij-Staten om zich met militaire macht duurzaam tegen het nationale gezag te verzetten. Negen van de tien mensen in de vrije Staten bezagen de in Zuid-Carolina begonnen rebellie met een gevoel van enerzijds verachting en anderzijds boosheid vermengd met ongeloof. Men vermoedde niet dat ook Virginia, Noord-Carolina en Georgia zich bij de opstand zouden aansluiten. Een hooggeplaatste, behoedzame functionaris voorspelde dat die ‘in zestig dagen’ zou overwaaien en hij werd daarin algemeen geloofd. Ik herinner me dat ik het er aan boord van een Fulton-veer over had met de burgemeester van Brooklyn, die zei dat hij maar ‘hoopte dat de Zuidelijke vuurvreters een keer een openlijke daad van verzet zouden plegen, want dan zouden ze dadelijk zo volkomen worden verpletterd dat we nooit meer iets van de afscheiding zouden horen’ – al vreesde hij dat ze nooit het lef zouden hebben om echt iets te ondernemen. Ook herinner ik me dat een tweetal compagnieën van het Dertiende Regiment van Brooklyn, die zich verzamelden bij het stadsarsenaal en van daaruit vertrokken als dertigdaagse huurlingen, een stuk touw de man kregen uitgereikt dat opzichtig om de loop van hun musket was geknoopt en waaraan zij elk bij de spoedige, zegevierende terugkeer van onze troepen uit het vermetele Zuiden een gevangene mee dienden te voeren, aan een strop om de nek!

SLAG BIJ DE BULL RUN, JULI 1861

Al dit soort gevoelens zouden weldra worden gestuit en verjaagd door een vreselijke schok: de eerste slag bij de Bull Run – zoals we inmiddels weten zeker een van de eigenaardigste gevechten uit de geschiedenis. (Alle veldslagen en hun uitkomst zijn veel meer een kwestie van toeval dan algemeen wordt aangenomen; maar deze was toeval van a tot z, een tombola. Beide partijen dachten dat ze gewonnen hadden, tot op het allerlaatst. Welbeschouwd verdiende elk van beide evenzeer te worden opgerold. Door een waangedachte, of een reeks waangedachten, brak er onder de nationale strijdkrachten op het laatste ogenblik opeens paniek uit en sloegen zij op de vlucht.) De verslagen troepen begonnen in de vroege ochtend van maandag de 22ste, een dag van druilerige regen, over de lange brug Washington binnen te stromen. De zaterdag en zondag van de slag (20 en 21 juli) waren brandend heet en kurkdroog geweest – stof, vuil en rook waren, laag op laag, ingezweet, gevolgd door nieuwe ingezwete lagen, opgenomen door die aangeslagen zielen – hun kleren geheel verzadigd van het kleistof dat de lucht vervulde, overal op de droge wegen en vertrapte akkers opgeworpen door de regimenten, de zwermen wagens, artillerie enz. – alle manschappen onder al die lagen drab, zweet en regen kwamen nu, teruggeslagen, na een gruwelijke tocht van dertig kilometer, over de Long Bridge Washington binnen gedromd, verbijsterd, vernederd, panisch. Waar is jullie branie, jullie grootspraak waarmee je ten strijde trok? Waar zijn jullie vaandels en jullie muziekkorpsen, en jullie touwen voor om de nek van jullie gevangenen? Nu, er speelt geen kapel – en wat er aan vlaggen is hangt beschaamd en slap langs de stok.

De zon komt op, maar straalt niet. De manschappen verschijnen, eerst verspreid en heel beteuterd, dan in groepen, in de straten van Washington – verschijnen in Pennsylvania Avenue en op de stoepen en souterrain-trappen. Ze trekken voorbij in wanordelijke drommen, sommigen in pelotons, solo of in compagnieën. Af en toe een regiment, keurig in het gelid met officiers voorop (hier en daar een open plek, de doden, de ware krijgers), in stilte voortmarcherend, met hangend hoofd, ernstig, tot zwikkens toe vermoeid, zwart van het vuil, maar man voor man nog met musket en op de been – maar dat zijn de uitzonderingen. Trottoirs langs Pennsylvania Avenue, de 14de Straat enz., vol met massa’s burgers, zwartjes, kantoorklerken – van alles, toeschouwers; vrouwen voor het raam, bevreemde blikken die toezien hoe de zwermen bemodderde teruggekomen soldaten (komt er ooit een einde aan?) voorbijtrekken; maar geen woord, geen commentaar; (de helft van het publiek pro-afscheiding van het laagste soort; ze zeggen niets, maar in hun gezicht lacht smalend de duivel). In de loop van de ochtend wordt Washington tot een mozaïek van verslagen militairen – een ongewone aanblik, vreemde ogen en gezichten, doorweekt (de regen druilt de hele dag gestaag door) en schrikwekkend afgemat, hongerig, hologig, de voeten vol blaren. Brave burgers (zij het zeker niet te veel) flansen iets te eten voor hen in elkaar. Ze zetten wasketels op het vuur, voor soep, voor koffie. Ze zetten tafels op het trottoir – karrevrachten brood worden gekocht en fluks aan hompen gesneden. Hier zien we twee bejaarde dames, piekfijn, toonbeelden van cultuur en charme; ze staan met een voorraad eten en drinken achter een geïmproviseerde tafel van ruwe planken het voedsel uit te delen, en de hele dag door laten ze de voorraad elk half uur aanvullen vanuit hun huis. Daar staan ze, in de regen, actief, zwijgend, de haren wit, de hele dag vrijwel zonder onderbreking voedsel uit te delen, al stromen de tranen hun langs de wangen. Bij alle ophef, drukte en gewoel is het vreemd de vele, vele militairen te zien die liggen te slapen – dwars door dit alles heen te slapen. Ze leggen zich overal terneer, op de stoepen van huizen, dicht tegen gevels of hekken, op het trottoir, op onbebouwde percelen, en vallen diep in slaap. Hier ligt in het portiek van een statig herenhuis een arme jongen van zeventien of achttien jaar oud; hij slaapt zo gerust, zo diep. Sommigen houden zelfs in hun slaap nog hun musket omklemd. Sommigen slapen in groepen – kameraden, broeders, dicht opeen – en intussen druipt, gedurig pruilend, de regen op hen neer.

Naarmate de middag verstreek en de avond aanbrak, in de straten, de café’s, overal groepjes, luisteraars, vragenstellers, onthutsende verhalen, bangmakerijen, gecamoufleerd geschut, ons regiment aan flarden enz. – verhalen en verhalenvertellers, breedvoerig, grootsprakig, ijdel middelpunt van oploopjes. Wilskracht en mannelijkheid lijken Washington te hebben verlaten. Het voornaamste hotel, Willard’s, is een en al epauletten – het wemelt, krioelt, leeft er van de epauletten. (Ik zie ze en moet eens even met ze praten. Daar zijn jullie dan, epauletten! – maar waar zijn jullie compagnieën? Waar zijn je manschappen? Onbekwaam stelletje! Kom me niet aan met krijgskansen, met afgesneden geraakt en zo meer. Volgens mij is dit, deze aftocht, uiteindelijk jullie werk. Druk je maar, snoef maar, heb maar een grote mond daar in de weelderige salons en bars van het Willard’s, of waar dan ook – verklaringen achteraf zullen je niet redden. De Bull Run is jullie werk: als jullie je manschappen ook maar half of voor een tiende waard waren geweest, zou dit nooit zijn gebeurd.)

Intussen heerste in er Washington onder de grote lieden en hun entourage, een mengeling van ontzette consternatie, onzekerheid, woede, schaamte, hulpeloosheid en sprakeloos makende teleurstelling. Het allerergste dreigt niet alleen, het is al gebeurd. Over een paar uur, misschien al voor de volgende maaltijd, zullen de Zuidelijke generaals met hun zegevierende horden hier zijn. De droom van het mensdom, de veelgeprezen Unie die we zo sterk achtten, zo onoverwinnelijk – die leek opeens alweer in scherven geslagen, als een porseleinen bord. Eén intens bitter uur – misschien zal het trotse Amerika nooit meer zo’n uur kennen. Het moet inpakken en ervandoor – geen tijd te verliezen. De witte paleizen – dat Capitool daar op de heuvel, dat met zijn statige koepelkroon boven de bomen uitsteekt – zal men ze laten staan – of dadelijk verwoesten? Want het staat vast dat onder bepaalde hoge heren, officiers, klerken en functionarissen in en om Washington gedurende een etmaal na de veldslag openlijke, luide stemmen opgingen voor de algehele overgave, voor overdracht van het gezag aan de Zuidelijke mogendheden en voor het prompte aftreden en vertrek van Lincoln. Als de Zuidelijke officiers en hun strijdkrachten dadelijk waren gevolgd en in een stoutmoedige, Napoleontische opmars reeds die eerste dag (of zelfs de tweede) Washington waren binnengetrokken, dan hadden ze hun gang kunnen gaan – gesteund door een krachtige factie in het Noorden. Een van onze teruggekeerde kolonels gaf die avond, te midden van een menigte officiers en burgerheren in een vol vertrek, openlijk de mening te kennen dat het zinloos was om te vechten, dat de opstandelingen hun recht duidelijk hadden doen gelden, en dat de regering er het verstandigst aan zou doen af te zien van elke verdere poging hen tot staan te brengen, en hen weer tot de staatsmacht toe te laten op de beste voorwaarden die zij bereid waren te gunnen. In heel die menigte officiers en burgerheren werd geen stem tegen dit oordeel verheven. (In feite vormde dit uur de eerste van drie of vier van zulke crises die wij meemaakten tijdens de wisselvalligheden van de volgende vier jaar, toen in mensenogen de kans om de Unie te zien bezwijken ten minste even groot leek als de kans dat ze zou voortbestaan.)

DE LETHARGIE VERGAAT – IETS ANDERS ONTSTAAT

Maar het uur, de dag, de nacht verging, en wat er ook terugkeert, zo’n uur, zo’n dag, zo’n nacht keert nooit weerom. De president komt tot bezinning en zet zich diezelfde nacht, gestreng en gezwind, aan de taak zijn strijdkrachten te reorganiseren en zichzelf bevoegdheden te verschaffen om in de toekomst effectiever te kunnen optreden. Ook al zou de geschiedenis Abraham Lincoln geen ander stempel kunnen opdrukken, dan nog volstaat het om hem gelauwerd in onze eeuwige herinnering te bewaren dat hij dit uur, deze dag, bitterder dan gal – met recht een dag van kruisiging – doorstond, dat hij er zich niet door liet meeslepen maar zich manmoedig schrap zette en besloot zichzelf en de Unie eruit óp te beuren.

Ook verschenen dadelijk de grote dagbladen uit New York (al die zelfde avond, en vervolgens de ochtend daarop en zonder ophouden nog vele dagen daarna) met hoofdartikelen die door heel het land schalden met de luidste, wijdst uitgalmende fanfare van de helderste kornetten, vol bemoediging, hoop, inspiratie, fiere standvastigheid. Die stralende artikelen – twee weken lang verstomden ze niet. De Herald begon ermee – ik herinner me die stukken nog goed. De Tribune was al even meeslepend en begeesterend – en de Times, de Evening Post en andere grote kranten deden er in niets voor onder. Ze kwamen op het juiste ogenblik: er was behoefte aan. Want door de vernedering van de Bull Run was de stemming onder de Noordelijke bevolking van een volstrekte onverschilligheid in een afgrond van somberheid en vrees gestort.

(Onder alle oorlogsdagen zijn er twee in het bijzonder die ik nooit zal kunnen vergeten. Dat waren de dag na de tijding, in New York en Brooklyn, van die eerste nederlaag bij de Bull Run en de dag dat Abraham Lincoln stierf. Ik was beide keren thuis in Brooklyn. Op de dag van de moord vernamen we het nieuws ’s ochtends in alle vroegte. Moeder maakte het ontbijt – en nadien de andere maaltijden – zoals gewoonlijk. Maar geen van beiden aten we die dag één hap. We dronken allebei een half kopje koffie, dat was alles. Er werd weinig gezegd. We kochten ’s ochtends en ’s avonds alle kranten, en de vele extra-edities die toen verschenen, en gaven ze zwijgend aan elkaar door.

AAN HET FRONT

FALMOUTH, VIRGINIA., tegenover Fredericksburg, 21 december 1862 – Ik begin met mijn bezoeken aan de veldhospitaals van het Leger van de Potomac. Een flink deel van de dag breng ik door in een groot bakstenen buitenhuis op de oever van de Rappahannock dat sinds de slag als hospitaal in gebruik is – en waar naar het schijnt alleen de allerzwaarste gevallen terechtkomen. Buiten, aan de voet van een boom, op nog geen tien meter van de voorgevel, zie ik een berg geamputeerde voeten, benen, armen, handen enz. liggen, een volle vracht voor een eenspans wagen. Vlakbij ligt een aantal lijken, elk apart onder een bruine wollen deken. In de voortuin, naar de rivier toe, zijn verse graven, meest van officiers, de naam op een afgebroken stuk duig of plank dat rechtop in de aarde staat. (De meeste van deze lijken zijn naderhand opgegraven en naar hun familie in het noorden overgebracht.) Het grote huis ligt van onder tot boven helemaal vol, alles geïmproviseerd, geen systematiek, niet best allemaal, maar zonder twijfel het best mogelijke; alle wonden tamelijk ernstig, sommige onthutsend, de manschappen in hun oude kleren, groezelig en bebloed. Onder de gewonden zijn ook manschappen en officieren van de rebellen, krijgsgevangenen. Met een van hen, een kapitein uit Mississippi, zwaar gewond aan zijn been, heb ik een poosje gepraat; hij vroeg om kranten, die ik hem gaf. (Ik heb hem drie maanden later in Washington teruggezien, zonder zijn been, gezond en wel.) Ik liep de vertrekken door, beneden en boven. Sommige mannen waren stervende. Ik had die keer niets om weg te geven, maar schreef een paar brieven voor de mannen naar thuis, naar moeder enz. Ook sprak ik met drie of vier van hen, die er naar ik meende de meeste baat bij, of behoefte aan hadden.

NA DE EERSTE SLAG BIJ FREDERICKSBURG

23–31 december – De gevolgen van de slag zijn hier overal te zien in de vorm van duizenden gewonden (elke dag sterven er honderden), in het veldlazaret en de hospitaals van brigades en divisies. Dit zijn niet meer dan tenten, soms van geringe kwaliteit; de gewonden liggen op de grond, als ze geluk hebben is hun deken uitgespreid op een laag dennen- of sparrentwijgen, of klein blad. Geen veldbedden; slechts hier en daar een matras. De grond is stijf bevroren en het sneeuwt af en toe. Ik doe de ronde van de ene patiënt naar de andere. Ik meen niet dat ik veel goed kan doen voor deze gewonden en stervenden; maar ik kan ze niet zo laten liggen. Af en toe grijpt zo’n jongen me krampachtig vast en dan doe ik voor hem wat ik kan; blijf in elk geval bij hem zitten, urenlang, als hij dat wil.

Afgezien van de hospitaals maak ik af en toe ook lange wandelingen door de kampementen, praat met de manschappen, enz. Soms ook ’s avonds te midden van de groepen rondom de vuren, in hun geïmproviseerde kringen van takkenbossen. Het is een eigenaardige wereld, vol eenlingen en groepjes. Ik maak overal in het kamp kennis met officiers en manschappen, en ik word overal beleefd behandeld. Soms loop ik piketdienst bij de regimenten die ik het beste ken. Wat betreft rantsoenen lijkt het leger me hier op dit ogenblik vrij goed voorzien, en de soldaten hebben genoeg van wat voorhanden is, voornamelijk gezouten varkensvlees en kaak. De meeste regimenten slapen in de dunne tentjes. Een paar hebben zelf barakken van stammen en leem gebouwd, met een open haard erin.

TERUG NAAR WASHINGTON