DANIIL CHARMS

Werken

==

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2019 Samenstelling, nawoord en aantekeningen: YOLANDA BLOEMEN, LEIDEN en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT, AMSTERDAM

© Copyright 2019 Vertaling: YOLANDA BLOEMEN en andere vertalers

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9113 3

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

Verhalen en scènes

==

##

I

==

Aleksander Ivanovitsj Doedkin:

Het is al zeven uur. De hanen hebben zich zojuist al laten horen.

Waarom werd ik zo vroeg wakker?

Dat is me nog nooit gebeurd.

Wat is er met mijn hoofd? Het doet zo’n pijn.

Heb ik gisteren soms gedronken? Nee, dat heb ik niet.

Waarom dan die hoofdpijn? Dat kan toch niet zomaar zijn?

Dat is me nog nooit gebeurd.

Laat ik maar gauw opstaan en me gaan wassen. Lekker

koud water om dat hoofd wat op te frissen.

En daarna Pelageja wekken, anders denkt ze

dat ik nog slaap. Er was vast een goede reden

om zo vroeg al te ontwaken!

Hé Pelageja! (Klopt op de deur.) Pelageja!

Pelageja!

Stom wijf! Ligt daar maar te pitten. Nee,

ik pak iets zwaars, een laars of zo, en dan ga ik

bonken op de muur totdat ze wakker is.

Maar potverdrie! Waar zijn mijn laarzen nou?

Wat is dat nu? Ha ha. Met mijn laarzen aan kwam ik binnen,

ik heb ze uitgedaan, hier neergezet, en nu zijn ze er niet meer. Nou ja!

En mijn broek die is er ook niet! Hoe kan dat? Was ik dan bezopen of zo?

Dat is me nog nooit gebeurd!

Goed, zand erover. Even denken.

Ik heb hoofdpijn. Dus

ik ben heel vroeg opgestaan. Dat wil zeggen, ik heb hoofdpijn,

dus ik heb gisteren iets gedaan... nee.

Ik ben heel vroeg opgestaan, ik heb hoofdpijn.

En dus ben ik nu mijn laarzen kwijt?

Slaat nergens op!

Ik ben mijn laarzen kwijt en dus heb ik nu hoofdpijn?

Slaat ook nergens op!

Nou goed: ik heb hoofdpijn en dus

ben ik niet mijn laarzen kwijt. Maar wacht eens even,

ik ben ze wel kwijt!

Dan misschien zo: ik heb hoofdpijn, dus

ik ben mijn laarzen kwijt maar eigenlijk ook niet.

Hum.

Ingewikkelde zaak.

==

==

II

==

Er wordt op de deur geklopt.

==

DOEDKIN Wie is daar?

STEM Ik, ik ben het.

DOEDKIN Wie? Petka?

STEM Ja-ha, doe nou snel open!

DOEDKIN Ik kom eraan, ik kom eraan. Even wachten.

STEM Snel, snel, ik moet je iets vertellen, je weet niet wat je hoort! Allemachtig! Ik weet toch dingen... (Komt binnen.)

VALAAMOV Slaap je nog?

DOEDKIN Hoe laat is het, is het al laat?

VALAAMOV Tsss... laat?! Wat kan die tijd schelen! Sukkel, je weet toch...

DOEDKIN Wat?...

... Nou?

... Wat?

VALAAMOV Jij, jij... je bent enorm rijk geworden!

DOEDKIN Hè?

VALAAMOV Wat nou, hè? Je hebt tweehonderdduizend gewonnen.

DOEDKIN (Staat zwijgend naar Valaamov te kijken.)

VALAAMOV Wat sta je daar nou? Sukkel. Kleed je aan, dan gaan we gauw naar de bank.

DOEDKIN Ik heb niets om aan te trekken.

VALAAMOV Hoe bedoel je, niets om aan te trekken?

DOEDKIN Ik ben gisteren thuisgekomen, ik heb alles op de stoel gelegd en nu is alles weg.

VALAAMOV Waar is het dan gebleven?

DOEDKIN Dat weet ik niet.

VALAAMOV Maar, godallemachtig, je hebt tweehonderdduizend gewonnen! Kom, laten we snel gaan!

DOEDKIN Maar wat moet ik aandoen?

(Valaamov en Doedkin staan voor op het toneel.)

VALAAMOV Ga maar zo!

DOEDKIN Dat kan niet!

VALAAMOV Dan doe je mijn pak aan!

DOEDKIN En wat doe jij dan aan?

VALAAMOV Ik doe jouw jas aan!

DOEDKIN Dan kan ik beter mijn jas aandoen!

VALAAMOV Ook goed! Doe jij jouw jas aan!

DOEDKIN En ga jij dan in jouw pak?

VALAAMOV Ik ga in mijn pak.

DOEDKIN (Stotterend.)

==

(1927)

==

GESCHIEDENIS VAN SDYGR APPR

ANDREJ SEMJONOVITSJ Goedendag, Petja.

PJOTR PAVLOVITSJ Goedendag, goedendag. Guten Morgen. Waar gaat dat heen?

Andrej Semjonovitsj stak zijn hand uit naar Pjotr Pavlovitsj, en Pjotr Pavlovitsj greep de arm van Andrej Semjonovitsj en rukte er zo hard aan dat Andrej Semjonovitsj zijn arm kwijt was en geschrokken wegrende. Pjotr Pavlovitsj rende-rende achter Andrej Semjonovitsj aan en riep: ‘Rotzak, ik heb je arm er afgetrokken, wacht maar, als ik je te pakken krijg, trek ik je hoofd er ook nog af!’

Andrej Semjonovitsj maakte onverwachts een hupje en sprong over een greppel heen, en Pjotr Pavlovitsj kon niet over de greppel heen springen en bleef aan de andere kant staan.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Nou? Kan je me niet pakken?

PJOTR PAVLOVITSJ Heb je dit gezien? (Hij laat de arm van Andrej Semjonovitsj zien.)

ANDREJ SEMJONOVITSJ Dat is mijn arm!

PJOTR PAVLOVITSJ Jazeker, dat is jouw arm! En waar ga je nou mee zwaaien?

ANDREJ SEMJONOVITSJ Met een zakdoek.

PJOTR PAVLOVITSJ Heel goed, ik kan niet anders zeggen! Maar als je je ene hand in je zak houdt, heb je niets om mee op je hoofd te krabben.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Petja! Laten we het zo doen: ik geef jou iets, en dan geef jij mij mijn arm terug.

PJOTR PAVLOVITSJ Nee, ik geef je je arm niet terug. Zet dat maar uit je hoofd. Maar als je wilt, kunnen we naar professor Tartarelin gaan, hij zal je genezen.

Andrej Semjonovitsj maakte een vreugdesprongetje en ging naar professor Tartarelin.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Zeer geachte professor, genees mijn rechterarm. Mijn vriend Pjotr Pavlovitsj heeft die er afgerukt en geeft hem niet terug.

==

Pjotr Pavlovitsj stond in de hal van de professor en liet een demonisch lachje horen. Hij hield de arm van Andrej Semjonovitsj onder zijn arm, heel achteloos, alsof het een aktetas was.

Nadat hij de schouder van Andrej Semjonovitsj bekeken had, stak de professor zijn sigarettenpijpje aan en zei: ‘Dat is een flinke schaapwond.’

ANDREJ SEMJONOVITSJ Neemt u me niet kwalijk, wat zei u?

PROFESSOR Wat een schaafwand.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Schaafwond?

PROFESSOR Ja, ja, ja, schofwand. Schóf-wánd!

ANDREJ SEMJONOVITSJ Lekkere schaafwond, als de hele arm weg is!

(Uit de hal klinkt gegrinnik.)

PROFESSOR Hee! Wie zit daar zo te rinniken?

ANDREJ SEMJONOVITSJ O, niks. Let er maar niet op.

PROFESSOR Hmm! Nutaarlijk. Wilt u dat we samen wat lezen?

ANDREJ SEMJONOVITSJ Maar u zou me behandelen.

PROFESSOR Ja, ja, ja. Laten we wat lezen, en daarna behandel ik u. Gaat u zitten.

(Beiden gaan zitten.)

PROFESSOR Wilt u dat ik wat uit mijn wetenschappelijk werk voorlees?

ANDREJ SEMJONOVITSJ Graag! Heel interessant.

PROFESSOR Ik heb het wel in versvorm geschreven.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Dat is echt vreselijk interessant!

PROFESSOR Goed, ahum, dan zal ik van hier tot hier lezen. Eerst gaat het over de inwendige organen, en dan over de gewrichten.

PJOTR PAVLOVITSJ (Komt de kamer binnen.)

Zdygr appr oestr oestr

De arm van een ander heb ik hier

Zdygr aprr oestr oestr;

Waar is Tartarelin, de Professor?

Zdygr appr oestr oestr,

En het spreekuur, waar is dat?

Als die rammelaartjes daar

met gewichten tot de vloer

en die ouwedamesklokjes

vlogen als een parabool

zdygr aprr oestr oestr

van de klok verstoorde ik de loop.

Dus nu moet de karabister

boven op de zdygr aprr

Met die eindeloze arm

als een wijzer dienst gaan doen

Rijgt minuten aan elkander

voortgejaagd als door een vuur.

Wit de cijferplaat daaronder

jakkert oestr oestr pannenkoek

In zijn doktersjas is daar

Eindelijk de karabister – hij neemt plaats

en telt zijn spreekurenseconden

in zijn afgemeten motor

Want de tijd, de tijd is duur.

Waar is Tartarelin, de Professor?

En Andrej Semjonytsj zdygr

eet zijn ene dygr arm

Wordt-ie aprr behandeld oestr

komt de arm er zo weer aan

vingers plekke plakke plakkr

Zdygr aprr en een draai

zdygr appr oestr klap.

PROFESSOR TARTARELIN Pjotr Pavlovitsj, heeft u deze meneer zo toegetakeld?

PJOTR PAVLOVITSJ Ik heb zijn arm uit zijn mouw getrokken.

ANDREJ SEMJONOVITSJ Hij zat me achterna.

PROFESSOR Geef antwoord.

(Pjotr Pavlovitsj lacht.)

KARABISTER Gwindalea!

PJOTR PAVLYTSJ Karabister.

KARABISTER Gwindalan.

PROFESSOR Vertel wat er gebeurd is.

ANDREJ SEMJONOVITSJ

Ik was laatst door het veld aan ’t lopen

en dacht toen: daar komt Petja aan

Rustig kwam hij op mij toegelopen

maar hij scheen me niet te zien

en wou zomaar verdergaan.

Ik roep hem toe: Hé daar, zeg Petja!

Beste kerel goedendag,

je bent zo lekker aan de wandel

dat je mij in ’t geheel niet zag?

PJOTR PAVLOVITSJ

Maar de macht der omstandigheden

en het kruisen der gebeurtenissen

van oudsher tot aan onze dagen

stuurt ons of we kinderen zijn

laat ons hongeren in de woestijn

teistert ons met felle slagen.

PROFESSOR Ach so, ja, begrijp ik. De samenloop der omstandigheden. Dat is waar. Dat is een wet.

==

Op dat moment boog Pjotr Pavlovitsj ineens over naar de professor en beet hem een oor af. Andrej Semjonovitsj rende weg op zoek naar een politieagent en Pjotr Pavlovitsj gooide de arm van Andrej Semjonovitsj op de grond, legde het afgebeten oor van professor Tartarelin op tafel en verdween geruisloos door de achterdeur.

De professor lag op de grond te kreunen.

‘O, o, o, het doet zo’n pijn!’ kreunde de professor. ‘Mijn wond brandt en er stromen sappen uit. Waar is een barmhartig mens te vinden die mijn wond reinigt en hem met collodium bestrijkt?’

Het was een prachtige avond. Hoge sterren, verspreid over de hemel in hun vaste patronen, wierpen hun stralen neer. Zwaar hijgend sleepte Andrej Semjonytsj twee politieagenten mee naar het huis van professor Tartarelin, waarbij hij met zijn ene arm zwaaide en vertelde wat er gebeurd was.

De ene politieagent vroeg Andrej Semjonovitsj: ‘Hoe heet die onverlaat?’

Andrej Semjonovitsj verklikte zijn vriend niet en noemde ook zijn naam niet.

Toen vroegen beide politieagenten aan Andrej Semjonovitsj: ‘Vertel eens, kent u hem al lang?’

‘Van kinds af aan, toen ik nog zó was,’ zei Andrej Semjonovitsj.

‘Hoe ziet hij eruit?’ vroegen de agenten.

‘Wat hem kenmerkt is zijn lange zwarte baard,’ zei Andrej Semjonovitsj.

De agenten bleven staan, snoerden hun riemen strakker aan en zetten met wijd open monden met nachtelijke stemmen dit lied in:

==

Ja, zo gaat het in het leven

Jong was hij in het begin

Maar de jaren gingen verder

En een baard siert nu zijn kin.

==

‘Die stemmen van jullie zijn lang niet slecht, mag ik u danken,’ zei Andrej Semjonovitsj en hij stak de agenten zijn lege mouw toe, omdat hij geen arm had.

‘Wij kunnen ook over wetenschappelijke onderwerpen spreken,’ zeiden de agenten in koor.

Andrej Semjonovitsj maakte met zijn lege mouw een ongelovig gebaar.

‘De aarde heeft zeven oceanen,’ begonnen de agenten. ‘Fysici hebben zonnevlekken bestudeerd en zijn tot de conclusie gekomen dat er op de planeten geen waterstof is en dat enige vorm van een samenleving daar onmogelijk is.

In onze atmosfeer bestaat een punt dat elk centrum kan platdrukken.

Het Engelse crematorium Albert Einstein heeft een machinatie uitgevonden waardoor ieder ding relatief is.’

‘O, beste politieagenten!’ riep Andrej Semjonovitsj uit, ‘laten we snel gaan, anders maakt mijn vriend professor Tartarelin echt dood.’

De ene agent heette Volodja en de ander Serjozja. Volodja greep Serjozja bij de arm en Serjozja greep Andrej Semjonovitsj bij zijn schouder en met zijn drieën zetten ze het op een rennen.

‘Kijk die drie kostschoolmeiden eens rennen!’ riepen koetsiers ze na. En een van hen gaf Serjozja met zijn zweep zelfs een klap op zijn achterste.

‘Wacht maar! Als ik straks terugkom krijg je een boete!’ riep Serjozja zonder Andrej Semjonovitsj los te laten.

Toen ze bij het huis van de professor waren, zeiden ze alle drie: ‘Tprrr!’ En ze hielden halt.

‘De trap op, naar de tweede verdieping!’ commandeerde Andrej Semjonovitsj.

‘Hoch!’ riepen de agenten en ze stormden de trap op.

Met hun schouders forceerden ze in één klap de deur en ze renden de werkkamer van professor Tartarelin binnen.

==

Professor Tartarelin zat op de grond en de vrouw van de professor zat geknield naast hem en naaide met een roze draadje het oor van de professor aan. De professor had een schaar in zijn hand en knipte de jurk van zijn vrouw op haar buik open. Toen de blote buik van zijn vrouw te zien was, streek de professor er met zijn hand overheen en keek ernaar alsof het een spiegel was.

‘Waar zet je hem? Zie je niet dat het ene oor hoger zit dan het andere?’ zei de professor boos.

Zijn vrouw tornde het oor los en begon het opnieuw aan te naaien.

De blote vrouwenbuik vrolijkte de professor kennelijk op. Zijn snor krulde op en zijn oogjes schitterden.

‘O, dat kriebelt! Hahaha! Dat kriebelt!’ lachte de professor, maar toen hij de agenten op de drempel zag staan hield hij ineens zijn mond en trok hij een ernstig gezicht.

AGENT SERJOZJA Waar is het slachtoffer?

AGENT VOLODJA Van wie is er een oor afgebeten?

PROFESSOR (Komt overeind.) Heren! Ik ben een man die, Gode zij dank, reeds zesenvijftig jaar de wetenschap heeft bestudeerd, en met andere zaken laat ik me niet in. Als u denkt dat bij mij een oor is afgebeten, dan vergist u zich schromelijk. Zoals u ziet, ik beschik over allebei mijn oren. Eén zit weliswaar op mijn wang, maar dat is mijn eigen wens.

AGENT SERJOZJA Inderdaad, dat klopt, hij heeft twee oren aan zijn hoofd.

AGENT VOLODJA Mijn neef heeft wenkbrauwen die onder zijn neus zitten.

AGENT SERJOZJA Dat zijn geen wenkbrauwen, dat is gewoon een snor.

KARABISTER Fasfalakat!

PROFESSOR Het spreekuur is ten einde.

VROUW VAN DE PROFESSOR Het is bedtijd.

ANDREJ SEMJONOVITSJ (Komt binnen.) Het is half twaalf.

AGENTEN IN KOOR Goedenacht.

ECHO Slaap zacht.

==

De professor gaat op de grond liggen, de anderen gaan ook liggen en slapen in.

==

DROOM

Zachtjes klotst de oceaan

rotsen dreigen tui tui tuit

zachtjes blinkt de oceaan

en een man speelt op een fluit

zachtjes rennen over zee

olifanten bleek van angst

glibberige vissen zingen

sterren vallen van de maan

open staan daar wagenwijd

deuren van een gammel huisje

binnen is het lekker warm

en de wacht ligt er te dutten.

Een oude vrouw slaapt op het dak

Boven op haar kromme neus

de zachte wind beweegt haar oor

en haar haren waaien op.

In een boom hoog in de top

kijkt een koekoek noordwaarts door zijn bril

koekoek toch toe kijk nou niet

nachtenlang maar naar het noorden

want daar is de karabister wind

die de tijd vangt in zijn cijfers

en de havik sdygr oestr

die altijd een prooi weer vindt

==

PJOTR PAVLOVITSJ

Daar slaapt iemand in het duister,

Ik snuffel en ik snuif, een stoel een tafel

Tegen een kast stoot ik dan aan

Ik zie een boom, een bergamot

En ik haast me. Pluk de vruchten

Potverdikkie! Dat zijn oren!

Ik schrik me dood en ren naar rechts

Voor me is een eikenbos

Terug dan maar ja huppakee

Maar dan stuit ik op een meute

Mijn benen knikken liggen wil ik

De deur daar dacht ik is een kachel

Spring naar links daar is een bed

Help!..

==

PROFESSOR (Wordt wakker.) Ed?

ANDREJ SEMJONOVITSJ (Springt op.) Pfoe! Wat een droom was dat, bij iedereen werden de oren afgerukt. (Doet het licht aan.)

En het bleek dat toen iedereen lag te slapen Pjotr Pavlovitsj was gekomen en bij iedereen de oren had afgerukt.

Opmerking van agent Serjozja: Een droom komt uit!

==

maart-april 1929

==

EEN DING

Moeder, vader en het dienstmeisje genaamd Natasja zaten aan tafel te drinken.

Het lijdt geen twijfel dat vader een losbol was. Zelfs moeder keek van grote hoogte op hem neer. Maar dat belette vader niet een heel goed mens te zijn. Hij lachte heel goedmoedig en wiebelde op zijn stoel. Het dienstmeisje Natasja, met mutsje en schortje, zat de hele tijd onmogelijk te lachen. Vader maakte iedereen aan het lachen met zijn baard, maar het dienstmeisje Natasja sloeg bedeesd haar ogen neer, waarmee ze tot uitdrukking bracht dat ze zich geneerde.

Moeder, een grote vrouw met een enorm kapsel, sprak met een stem als van een paard. Moeders stem schalde door de eetkamer en galmde na op de binnenplaats en in de andere kamers.

Na het eerste glaasje deed iedereen er even het zwijgen toe en at van de worst. Even later begon iedereen weer te praten.

Plotseling, volkomen onverwacht, werd er op de deur geklopt. Noch vader, noch moeder, noch het dienstmeisje Natasja had enig idee wie dat was.

‘Wat merkwaardig,’ zei vader. ‘Wie kan daar hebben geklopt?’

Moeder trok een meewarig gezicht, schonk zichzelf, vóór haar beurt, een tweede glaasje in, dronk het leeg en zei: ‘Merkwaardig.’

Vader zei geen onvertogen woord, maar schonk zichzelf eveneens een glaasje in, dronk het leeg en stond van tafel op.

Vader was niet groot van stuk. Niet te vergelijken met moeder. Moeder was een grote, mollige vrouw met een stem als van een paard en vader was gewoon haar echtgenoot. Bovendien had vader ook nog sproeten.

In één stap was hij bij de deur en hij vroeg: ‘Wie is daar?’

‘Ik,’ zei een stem achter de deur.

Op dat moment ging de deur open en het dienstmeisje Natasja kwam binnen, een en al schuchterheid en rozigheid. Als een bloem. Als een bloem.

Vader ging zitten.

Moeder dronk nog een glas.

Het dienstmeisje Natasja en het andere, als een bloem, bloosden van gêne. Vader keek naar hen en zei geen onvertogen woord, maar dronk alleen nog wat, net als moeder.

Om het onaangename branderige gevoel in de mond te verdrijven, opende vader een blik kreeftenpastei. Iedereen was heel blij en at de hele nacht door. Maar moeder zat zwijgend op haar stoel. Dat was heel onaangenaam.

Toen vader zich opmaakte om iets te gaan zingen, werd er op het raam gebonsd. Moeder sprong verschrikt op en riep uit dat ze duidelijk had gezien dat er iemand van buiten door het raam naar binnen keek. De anderen trachtten moeder ervan te overtuigen dat dat onmogelijk was, aangezien hun woning zich op de tweede verdieping bevond en niemand van buiten door het raam naar binnen kon kijken – daar moest je een reus voor zijn of een goliath.

Maar de gedachte had stevig in moeders hoofd postgevat. Niets ter wereld kon haar ervan overtuigen dat er niet iemand door het raam naar binnen had gekeken.

Om moeder te kalmeren werd haar nog een glaasje ingeschonken. Moeder dronk het leeg. Vader schonk zichzelf ook in en dronk.

Natasja en het dienstmeisje als een bloem zaten erbij met van schuchterheid neergeslagen ogen.

‘Ik kan niet opgewekt zijn als er van buiten bij ons naar binnen wordt gekeken,’ riep moeder.

Vader was wanhopig omdat hij niet wist hoe hij moeder tot bedaren moest brengen. Hij ging zelfs naar buiten om te zien of het dan misschien mogelijk was op zijn minst bij de eerste verdieping door het raam naar binnen te kijken. Natuurlijk lukte hem dat niet. Maar dit vermocht moeder geenszins te overtuigen. Moeder had niet eens gezien dat vader niet tot aan het raam van de eerste verdieping kwam.

Vader raakte van dit alles ten slotte enigszins uit zijn humeur, kwam als een wervelwind de eetkamer binnengestoven en dronk, nadat hij moeder ook had ingeschonken, twee glaasjes in één teug leeg. Moeder dronk haar glaasje, maar zei dat ze alleen dronk om te laten zien dat ze ervan overtuigd was dat er iemand door het raam naar binnen gekeken had.

Vader hief zijn handen ten hemel.

‘Kijk,’ zei hij tegen moeder en hij liep naar het raam en zette dat wijd open.

Een man met een vuile kraag en met een mes in zijn handen probeerde naar binnen te klimmen. Toen vader dat zag, smeet hij het raam snel dicht en hij zei: ‘Er is daar niemand.’

Maar de man met de vuile kraag stond achter het raam en keek de kamer binnen en duwde het raam zelfs open en stapte naar binnen.

Moeder raakte volledig van de kook. Ze kreeg een hysterische aanval, maar na het drinken van wat vader haar had voorgezet en het eten van een stukje paddenstoel, kwam ze weer enigszins tot bedaren.

Ook vader kwam algauw weer tot zichzelf. Iedereen ging weer om de tafel zitten en dronk verder.

Vader pakte de krant en draaide hem een hele tijd in zijn handen om en om, al zoekend wat boven was en wat onder. Maar hoe hij ook zocht, hij kon het niet vinden, en vervolgens legde hij de krant terzijde en hij dronk een glaasje.

‘Goed,’ zei vader, ‘maar er zijn niet genoeg augurken.’

Moeder begon onfatsoenlijk te hinniken, waardoor de dienstmeisjes hevig in verlegenheid raakten en ze het tafelkleed begonnen te bestuderen.

Vader dronk er nog een en ineens pakte hij moeder beet en zette haar op het buffet.

Moeders volumineuze grijze coiffure raakte los, op haar gezicht verschenen rode vlekken en überhaupt zag ze er nogal erg geagiteerd uit.

Vader trok zijn broek op en begon aan een toost.

Maar op dat moment ging in de vloer een luik open en een monnik kwam eruit gekropen.

De dienstmeisjes raakten zo in de war dat een van hen begon over te geven. Natasja hield haar hand voor het voorhoofd van haar vriendin, in een poging de schande te verbergen.

De monnik, die onder de vloer vandaan was gekropen, haalde uit naar vaders oor, en die was goed raak!

Vader smakte neer op zijn stoel, zonder zijn toost tot een eind te hebben gebracht.

Vervolgens liep de monnik op moeder af en gaf haar van onderen een stoot – ofwel met zijn arm, ofwel met zijn been.

Moeder zette het op een schreeuwen en riep om hulp.

Maar de monnik greep de beide dienstmeisjes bij hun kraag, schudde ze door de lucht en liet ze weer los.

Daarna verdween de monnik, door niemand opgemerkt, weer onder de vloer en sloot het luik boven zich.

Het duurde heel lang eer moeder, vader en het dienstmeisje Natasja weer wat van de schrik bekomen waren. Maar toen ze dan weer enigszins op adem waren en zich wat hadden opgekalefaterd, dronken ze allemaal nog een glaasje en gingen rond de tafel zitten om van de zuurkool te eten.

Na nog een glaasje zat iedereen rustig te praten.

Plotseling liep vader rood aan en begon te schreeuwen.

‘Zo! Zo!’ riep vader. ‘Dus jullie vinden mij een mannetje van niks! Volgens jullie ben ik een mislukkeling! Maar ik ben geen klaploper! Jullie zijn zelf een stelletje lamlendelingen!’

Moeder en het dienstmeisje Natasja renden de eetkamer uit en sloten zich op in de keuken.

‘Maak dat je wegkomt, zuiplap! Maak dat je wegkomt, duivelshoef!’ fluisterde moeder ontzet tot de nu geheel en al in verwarring gebrachte Natasja.

En vader zat tot ’s ochtends vroeg in de eetkamer te brullen, tot hij zijn aktetas pakte, zijn witte pet opzette en zich in alle bescheidenheid op weg begaf naar zijn werk.

==

31 mei 1929

==

##

*

==

==

==

JELENA IVANOVNA Nou, Fadej Ivanovitsj, het blijft maar regenen.

PAPA Praat me er niet van, Jelena Ivanovna, het maailand gaat eraan.

JELENA IVANOVNA Gelukkig hebben wij een dak boven ons hoofd, maar stel je voor, als mensen op het land aan het werk zijn. Ja toch?

PAPA Wee de dakloze zwerver.

JELENA IVANOVNA Wilt u nog thee?

PAPA Doe maar een beetje.

(Pauze. Papa drinkt zijn thee en zit wat te dutten.)

JELENA IVANOVNA En Olga schrijft maar niet.

PAPA (Mompelt wat.)

JELENA IVANOVNA Ze schrijft gewoon niet.

PAPA Hoe bedoel je, ze schrijft niet?

JELENA IVANOVNA Schrijven doet ze niet, zeg ik, Olga.

PAPA Hoezo, Olga?

JELENA IVANOVNA Ja, Olga, je weet toch wel wie Olga is?

PAPA O, Olga? Wat is er dan met haar?

JELENA IVANOVNA Dat ze niet schrijft, dat zeg ik.

PAPA Ach nee toch.

RACHTANOV (Loopt voorbij.) Sergej heeft Olga een aanzoek gedaan. (Gaat af.)

JELENA IVANOVNA Sergej? Nou zeg! Hè? (Tegen Papa.) Heb je dat gehoord?

PAPA Wat?

JELENA IVANOVNA Van dat aanzoek?

PAPA En wat dan?

JELENA IVANOVNA Aan Olga.

PAPA Omdat ze niet schrijft?

JELENA IVANOVNA Om te trouwen.

PAPA Ach nee toch.

JELENA IVANOVNA Wat een toestand.

RACHTANOV Kolja heeft een deuk gemaakt in de metalen divan. Kijk nou.

JELENA IVANOVNA Wacht, wacht, hoezo dan?

PAPA (Snel.) Vreselijk vreselijk, wat een ramp, ze hebben een deuk gemaakt in de metalen divan.

JELENA IVANOVNA Dat heb je, hè, met zo’n metalen divan, daar krijg je geheid een deuk in.

RACHTANOV (Passeert en gooit de deur beide malen met een klap dicht.) En dinsdag heeft Kolja het huis opgegeten.

JELENA IVANOVNA Dat zal best. Hij

==

(mei 1929)

==

##

*

==

==

==

Op de kade van onze rivier had zich een grote menigte verzameld. De commandant van het regiment, Sepoenov, was te water geraakt. Hij kreeg een hele hoop water binnen, sprong tot aan zijn buik uit het water, schreeuwde en ging andermaal kopje onder. Met zijn armen sloeg hij naar alle kanten en opnieuw schreeuwde hij om hulp.

De menigte stond aan de kant en keek bedrukt toe.

‘Hij verdrinkt,’ zei Koezma.

‘Ja, dat is duidelijk,’ bevestigde een man met een pet op. En inderdaad, de commandant van het regiment verdronk. De menigte ging uiteen.

==

(1–6 juni 1929)

==

##

*

==

==

==

TETERNIK (Komt binnen en groet.) Goedendag! Goedendag! Goedendag! Goedendag!

KAMOESJKOV U bent weer niet erg punctueel. We zitten al een aardig tijdje op u wachten.

GRIEK Ja-ja-ja. We zaten op u te wachten.

LAMPOV Nou vertel op, waarom bent u te laat?

TETERNIK (Kijkt op zijn horloge.) Ben ik dan te laat? Ja, het is inderdaad... Nou ja!

KAMOESJKOV Goed. Ik ga verder.

GRIEK Ja-ja-ja. Wat u zegt!

(Iedereen gaat op zijn plaats zitten en vervalt in zwijgen.)

KAMOESJKOV Zonder in herhalingen te willen vervallen, wil ik dit zeggen: we moeten een naam bedenken.

GRIEK EN LAMPOV Dat hebben we gehoord!

KAMOESJKOV (Doet hen na.) Dat hebben we gehoord! Het is dus nodig dat we een naam bedenken. Griek!

(Griek staat op.)

KAMOESJKOV Wat heb jij voor naam bedacht?

GRIEK Nypyrsytet.

KAMOESJKOV Dat is niks. Zeg nou zelf: wat is dat nou voor een naam? Hij klinkt niet, hij betekent niks, hij is dom. – En ga er eens even wat netter bij staan! – Zeg op: waarom heb je zo’n domme naam voorgesteld?

GRIEK Ja-ja-ja. Dat is inderdaad niks, die naam.

KAMOESJKOV Dat zie je dus zelf ook in. Ga zitten. – Mensen, we moeten een goede naam bedenken. Lampov! (Lampov staat op.) Welke naam stel jij voor?

LAMPOV Ik stel voor: ‘Krakovjak’. Of ‘Zult’, of ‘Mijn Savok’. Wat? Niet goed? Nou, dan: ‘Absolute top’, ‘Vadertje Glycerine’, ‘Mortier en kaars’.

KAMOESJKOV (Zwaait met zijn armen.) Ga zitten! Ga zitten!

==

26 december 1929

==

##

*

==

==

==

Daar liep Grigorjevitsj Kantov, steunend op zijn wandelstok en met plechtige ganzenpassen. Hij liep door de Ganzensteeg en hield een gans onder zijn arm.

‘Waar ga je heen?’ riep Ponomarjov naar Ivan Grigorjevitsj.

‘Daarheen,’ zei Ivan Grigorjevitsj Kantov.

‘Mag ik meelopen?’ vroeg Ponomarjov.

‘Dat mag,’ zei Ivan Grigorjevitsj Kantov.

Zo kwamen ze met zijn tweeën op de markt.

Aan de zijkant van de markt zat een hond te gapen.

‘Moet je die hond zien, Kantov,’ zei Ponomarjov.

‘Grappig is-ie,’ zei Kantov.

‘Hee, hondje, kom eens hier!’ riep Ponomarjov en hij maakte een klakkend geluid. De hond hield op met gapen en liep naar Ponomarjov toe, eerst gewoon, daarna heel bedeesd, daarna kruipend, daarna op zijn buik en daarna draaide hij zich ondersteboven en bewoog hij zich op zijn rug naar Ponomarjov toe.

‘Wat een bescheiden hond,’ zei Ponomarjov. ‘Ik neem hem mee.’

==

(eind december 1929 – 2 januari 1930)

==

ELF STELLINGEN VAN
DANIIL IVANOVITSJ CHARMS

I stelling

De voorwerpen zijn verloren gegaan.

==

II stelling

Zo was het: de getallenreeks begint met de 2. Het cijfer één is geen getal. Het cijfer één is de eerste en enige volmaaktheid. Het eerste meervoud, het eerste getal en de eerste afwijking van de volmaaktheid is de 2. (De één van Pythagoras.)

==

III stelling

We nemen aan dat het cijfer één het eerste getal is.

==

IV stelling

Het nieuwe cijfer één gehoorzaamt de wet van de algemene getallen. De wet van de getallen is de Wet van de massa’s. (De één van Charms.)

==

V stelling

De wet van het cijfer één is onjuist – een dergelijke Wet bestaat niet. Er bestaat slechts de Wet van de massa’s.

==

VI stelling

Het voorwerp is ongewapend. Het is een schil. Alleen de veelheid is bewapend.

==

VII stelling

De wet van de grote en de kleine getallen is dezelfde. Het verschil is alleen kwantitatief.

==

VIII stelling

Mens, woord en getal gehoorzamen één enkele wet.

==

IX stelling

Een nieuw menselijk denken heeft zich in beweging gezet en vloeit. Het is vloeiend geworden. Het oude menselijke denken zegt over het nieuwe dat het is ‘losgeslagen’. Daarom zijn voor sommigen de bolsjewieken losgeslagen lieden.

==

X stelling

Eén mens alleen denkt logisch; veel mensen tezamen denken vloeiend.

==

XI stelling

Hoewel ik in mijn eentje ben, denk ik toch vloeiend.

==

Uit.

==

18 maart 1930

==

Ik schrijf verheven gedichten.

DE BARONESSE EN DE INKTPOT

BOBROV (Wijst op Christofoor Columbus.) Christofoor Columbus.

CHRISTOFOOR COLUMBUS (Wijst op Bobrov.) Bobrov.

BOBROV Als u geïnteresseerd bent in de opleiding die ik heb genoten, dan zal ik u daarover vertellen. Ja, dat zal ik doen.

CHRISTOFOOR COLUMBUS Ja, ja, vertelt u alstublieft.

BOBROV Ik zal erover vertellen, ja. Waarom zou ik het geheim houden?

CHRISTOFOOR COLUMBUS Heel, heel interessant!

BOBROV Laat ik het zo zeggen: mijn opleiding vond plaats in een tehuis.

CHRISTOFOOR COLUMBUS Ach nee toch, nee toch.

BOBROV Mijn vader heeft me naar een tehuis gestuurd. Ah. (Hij laat zijn mond openstaan. Christofoor gaat op zijn tenen staan en kijkt in Bobrovs mond.)

BOBROV Trouwens, ik ben een koopman. (Christofoor springt opzij.)

CHRISTOFOOR COLUMBUS Ik... ik wilde alleen maar even kijken wat u daar... daa... daa...

BOBROV Tsja. En in dat tehuis kreeg ik dus les en ik ben er verliefd geraakt op een baronesse en op een inktpot.

CHRISTOFOOR COLUMBUS Bent u echt verliefd geworden?

BOBROV Val me niet in de rede. Ja, ik ben verliefd geworden!

CHRISTOFOOR COLUMBUS Wat een wonder.

BOBROV Val me niet in de rede. Ja, dat is een wonder.

CHRISTOFOOR COLUMBUS Wat interessant.

BOBROV Val me niet in de rede. Ja, dat is interessant.

CHRISTOFOOR COLUMBUS Wel heb je ooit!

BOBROV Christofoor Columbus, als je nou nog één keer je mond open doet...

(Snelle toneelwisseling. Bobrov zit soep te eten. Zijn vrouw komt binnen, slechts gekleed in een hemdje en met een parasol.)

BOBROV Waar ga je heen?

VROUW Daarheen.

BOBROV Waarheen daarheen?

VROUW Nou daarheen.

BOBROV Daarheen of daarheen?

VROUW Nee, niet daarheen, maar daarheen.

BOBROV Om wat te doen?

VROUW Wat om wat te doen?

BOBROV Waar je heen gaat.

VROUW Ik ben verliefd op de baronesse en de inktpot.

BOBROV Dat is goed.

VROUW Dat is goed, maar Christofoor Columbus hier heeft onze keukenmeid toegetakeld met een fiets.

BOBROV Arme keukenmeid.

VROUW Het arme mens zit in de keuken een brief naar huis te schrijven, naar haar dorp, maar die fiets steekt er aan alle kanten uit.

BOBROV Ja, ja. Het is me wat. Ik herinner me dat we in 1887 in het tehuis ook zoiets hebben meegemaakt. We hadden een leraar. Die hebben we terpentijn over zijn gezicht gegooid en hem daarna in de keuken onder de tafel gelegd.

VROUW God, waarom vertel je dat nou?

BOBROV Ja, dat was me wat.

(De Worstenman komt op.)

==

(1–30 november 1930)

==

##

*

==

==

==

De tram rijdt. In de tram bevinden zich acht passagiers. Drie zitten er: twee aan de rechterkant en eentje links. En vijf staan en houden zich vast aan de leren lussen. De groepjes die zitten kijken naar elkaar en degenen die staan, staan met hun ruggen naar elkaar toe. Rechts op het bankje staat de conductrice. Ze is klein van stuk en als ze op de grond had gestaan had ze niet bij het koord gekund. De tram rijdt en iedereen beweegt heen en weer.

Achter de ramen passeren de Beursbrug, de Neva en een koffer. De tram stopt, iedereen valt naar voren en roept in koor: ‘Verdomme!’

De conductrice roept: ‘Marsveld!’

Een nieuwe passagier stapt in en zegt luid: ‘Doorlopen astublief!’ Iedereen blijft zwijgend staan en beweegt niet. ‘Doorlopen astublief!’ roept de nieuwe passagier. ‘Doorlopen, voorin is plaats!’ roept de conductrice. Een passagier die voorin staat zegt zonder zijn hoofd om te draaien, terwijl hij naar buiten blijft kijken met zware stem: ‘Waarnaartoe dan, naar de andere wereld of zo?’ De nieuwe passagier: ‘Mag ik even passeren?’ De passagiers die staan gaan bij de zittende passagiers op schoot zitten en de nieuwe passagier loopt door de vrije ruimte naar het midden, waar hij blijft staan. De andere passagiers gaan weer staan zoals ze eerst stonden. De nieuwe passagier grijpt in zijn zak, haalt er een portemonnee uit, pakt daar geld uit en vraagt de passagiers het geld door te geven aan de conductrice. De conductrice neemt het geld aan en laat het kaartje zijn kant op gaan.

==

(december 1930)

==

##

*

==

==

==

Een vlieg kwam met een klap op het voorhoofd van een voorbijlopende heer, ging door zijn hoofd heen en kwam er bij zijn achterhoofd weer uit. De heer, genaamd Dernjatin, was vreselijk verbaasd: het leek wel of hij in zijn hersens iets hoorde fluiten en of er aan zijn achterhoofd een velletje was losgeraakt dat nu kriebelde. Dernjatin bleef staan en dacht: Wat heeft dat te betekenen? Ik hoorde toch heel duidelijk een gefluit in mijn hersens. Er komt echt niets in mijn hoofd op waardoor ik kan begrijpen wat er aan de hand is. In ieder geval is het een heel apart gevoel, het lijkt wel een ziekte in mijn hoofd. Maar ik ga er verder niet over nadenken, ik ga maar gauw weer verder. Dat waren zijn gedachten terwijl hij met een flinke snelheid verder liep, maar ook al snelde hij verder, van een leien dakje ging het niet. Op het blauwe paadje verstapte Dernjatin zich en bijna viel hij, waardoor hij zelfs met zijn armen door de lucht moest zwaaien. Goed dat ik niet gevallen ben, dacht Dernjatin, anders was mijn bril kapotgegaan en had ik niet meer kunnen zien welke richting ik op moet. Hierna liep Dernjatin in een rustiger tempo voort en hij steunde daarbij op zijn wandelstok. Toch was het met de gevaren nog niet gedaan. Dernjatin zette een liedje in, om de minder prettige gedachten van zich af te zetten. Het was een vrolijk en prettig klinkend lied, zodat Dernjatin er geheel in opging en vergat dat hij over het Blauwe weggetje liep, waarover op dat tijdstip van de dag auto’s nogal eens met een duizelingwekkende snelheid plachten te rijden. Het Blauwe weggetje was heel smal en aan de kant springen voor een auto was behoorlijk lastig. Daarom stond dit weggetje als gevaarlijk bekend. Voorzichtige lieden liepen uit lijfsbehoud altijd uiterst behoedzaam over het Blauwe weggetje. Hier wachtte de voetganger bij iedere stap de dood ofwel in de vorm van een auto, ofwel in de vorm van een vrachtrijder, ofwel in de vorm van een kar met steenkool. Dernjatin was net zijn neus aan het snuiten toen een reusachtige auto op hem af kwam razen. Dernjatin schreeuwde: ‘Ik ga dood!’ – en sprong aan de kant. Het gras week voor hem uiteen en hij viel in een natte greppel. De auto denderde, met op het dak het noodsignaal, voort. De mensen in de auto waren ervan overtuigd dat Dernjatin was verongelukt en daarom namen ze hun hoeden af en reden blootshoofds verder. ‘Hebt u gezien onder welke wielen die zwerver kwam, de voorwielen of de achterwielen?’ vroeg een van de heren, die een mof had, of nee, geen mof, maar een capuchon. ‘Ik heb ooit eens,’ zei deze heer, ‘ijskoude wangen en oorlellen gekregen, en daarom heb ik deze capuchon altijd op.’ Naast deze heer zat in de auto een dame met een interessante mond. ‘Ik maak me een beetje zorgen,’ zei de dame, ‘gaan ze ons niet beschuldigen van moord op die voetganger?’ ‘Wat? Wat?’ vroeg de heer, terwijl hij de capuchon van zijn oren trok. De dame herhaalde waarover ze bezorgd was. ‘Nee,’ zei de heer met de capuchon, ‘moord wordt alleen maar ten laste gelegd in gevallen dat het slachtoffer eruitziet als een pompoen. Dat gaat voor ons niet op. Niet voor ons. Wij zijn niet schuldig aan de dood van die voetganger. Hij riep zelf: “Ik ga dood!” Wij zijn alleen maar getuigen van een plotselinge dood.’ Madame Annette glimlachte met haar interessante mond en zei bij zichzelf: ‘Anton Antonovitsj, u weet u goed uit moeilijkheden te redden.’ De heer Dernjatin lag ondertussen languit in de natte greppel. De auto was al lang weg. En Dernjatin had door dat hij niet dood was. De dood in de vorm van een auto was aan hem voorbijgegaan. Hij stond op, veegde met zijn mouw zijn pak schoon, maakte zijn vingers nat met spuug en liep verder over het Blauwe weggetje om de tijd weer in te halen.

==

De familie Roendadarov woonde in een klein huisje aan de stille rivier de Sviretsjki. Vader Roendadarov, Platon Iljitsj, had een voorliefde voor verheven gebieden van kennis: mathematica, Drie-eenheidsfilosofie, geografie van Eden, de boeken van Vintvivek, de leer van de doodsdriften en de hemelse hiërarchie van Dionysius de Areopagiet waren de favoriete gebieden van wetenschap van Platon Iljitsj. De deuren van huize Roendadarov stonden open voor alle pelgrims die de heilige plaatsen van onze planeet bezochten. Verhalen over vliegende heuvels, waar zwervers uit Nikitskije Sloboda mee aankwamen, werden ten huize van Roendadarov enthousiast en met veel aandacht aangehoord. Platon Iljitsj hield lange lijsten bij van alle details over het vliegen van grote en kleine heuvels. Het vliegen van de Kapoestiner heuvel was wel het allerbijzonderst. Zoals bekend was de Kapoestiner heuvel ’s nachts opgestegen, om een uur of vijf, waarbij een ceder met wortel en al was losgerukt. Van de plaats van opstijgen ging de heuvel niet langs sikkelvormige weg omhoog, zoals alle andere heuvels, maar in een rechte lijn, waarbij zich pas op een hoogte van vijftien of zestien kilometer kleine schommelingen voordeden. Ook de wind, die tegen de heuvel aanwoei, ging er dwars doorheen, zonder hem van zijn baan te brengen. Alsof de heuvel, die uit vuursteen bestond, zijn eigenschap van ondoordringbaarheid verloren had. Zo vloog er bijvoorbeeld een kraai door de heuvel heen. Die vloog erdoorheen alsof het een wolk was. Dit wordt door enkele getuigen bevestigd. Het druiste in tegen de wetten van vliegende heuvels, maar een feit is een feit, en Platon Iljitsj had dit opgenomen in de lijst van details over de Kapoestiner heuvel. Elke dag verzamelden zich bij de Roendadarovs eerbiedwaardige gasten die discussieerden over wetmatigheden van de alogische reeks. Onder die eerbiedwaardige gasten waren: professor in de spoorwegkunde Michail Ivanovitsj Doendoekov, kloosteroverste Mirinos II en de plecharisiast Stefan Dernjatin. De gasten kwamen bijeen in de benedensalon, gingen aan de lange tafel zitten en op de tafel werd een gewone bak met water gezet. Tijdens het praten spuugden de gasten in de bak: zo was het de gewoonte bij de familie Roendadarov. Platon Iljitsj zelf zat erbij met een knoet in zijn hand. Nu en dan maakte hij die in het water vochtig en sloeg er dan mee op een lege stoel. Dat heette ‘het instrument laten horen’. Om negen uur verscheen de vrouw van Platon Iljitsj, Anna Maljajevna, die de gasten aan de eettafel noodde. De gasten aten vloeibare en vaste gerechten, daarna kropen ze op handen en voeten naar Anna Maljajevna toe, kusten haar hand en gingen theedrinken. Bij de thee vertelde kloosteroverste Mirinos II een voorval dat veertien jaar eerder had plaatsgevonden. Hij, de overste, had op het stoepje bij zijn voordeur gezeten en voerde de eenden. Ineens was er een vlieg het huis uit gevlogen, hij cirkelde wat in het rond en was toen tegen het voorhoofd van de overste gevlogen. Hij kwam met een klap tegen zijn voorhoofd aan, vloog door zijn hoofd heen, kwam er bij zijn achterhoofd weer uit en vloog toen weer het huis binnen. De overste bleef met een gelukzalige glimlach op het stoepje zitten, omdat hij eindelijk met eigen ogen een wonder had gezien. Nadat de andere gasten het verhaal van Mirinos II hadden aangehoord sloegen ze met de theelepeltjes tegen hun lippen en adamsappel, ten teken dat de avond ten einde was. Daarna kreeg het gesprek een frivool karakter. Anna Maljajevna verliet de kamer en de heer plecharisiast Dernjatin hield een betoog over het thema ‘De vrouw en de bloemen’. Het gebeurde ook wel dat sommige gasten bleven slapen. Dan werden enkele kasten verschoven en op die kast werd Mironos II te ruste gelegd. Professor Doendoekov sliep in de eetkamer op de piano en de heer Dernjatin kroop in bed bij het dienstmeisje van de Roendadarovs, Masja. In de meeste gevallen gingen de gasten echter naar huis. Platon Iljitsj zelf deed de deur achter ze op slot en ging naar Anna Maljajevna. Op de rivier de Sviretsjka roeiden al zingend de vissers van Nikitinska. En onder het vissersgezang sliep de familie Roendadarov in.

==

==

Hoofdstuk II

==

Platon Iljitsj Roendadarov bleef vastzitten in de deuropening naar de eetkamer. Hij stond met zijn ellebogen tegen de deurposten, zijn voeten zetten zich vast in de houten drempel, zijn ogen werden groot en daar stond hij.

==

(1929–1930)

==

##

*

==

==

==

Een zekere ingenieur had het plan opgevat om dwars door Petersburg heen een enorme stenen muur te bouwen. Hij overlegt bij zichzelf hoe hij dat voor elkaar kan krijgen, ’s nachts slaapt hij niet en hij doet niets dan denken. Langzaamaan vormt zich een groepje denkers, ook ingenieurs, en het plan voor het bouwen van de muur begint vorm te krijgen. Besloten wordt de muur ’s nachts te bouwen, en wel in zijn geheel in één nacht, zodat hij voor iedereen een verrassing zal zijn. Er worden arbeiders bijeengeroepen. Het werk wordt verdeeld. De autoriteiten van de stad worden erbuiten gelaten en ten slotte breekt de nacht aan waarin de muur gebouwd moet worden. Slechts vier man weten van de bouw van de muur af. De arbeiders en de ingenieurs krijgen nauwkeurige aanwijzingen wie waar moet gaan staan en wat hij moet doen. Dankzij de nauwkeurige berekeningen lukt het de muur in één nacht te bouwen. De volgende dag is Petersburg in alle staten. En de uitvinder van de muur zelf is sombertjes. Waar die muur goed voor is weet hij zelf ook niet.

==

(1929–1930)

==

##

*

==

==

==

1

==

Op een keer liep Andrej Vasiljevitsj over straat en hij verloor zijn horloge. Spoedig daarna ging hij dood. Zijn vader, een gebochelde oude man, zat de hele nacht met een hoge hoed op zijn hoofd en hield in zijn linkerhand een wandelstokje geklemd met een gekromd handvat. Allerlei gedachten spookten door zijn hoofd, onder meer deze: het leven is een Smederij.

==

==

2

==

De vader van Andrej Vasiljevitsj, genaamd Grigori Antonovitsj, of, om preciezer te zijn, Vasili Antonovitsj, omhelsde Maria Michajlovna en noemde haar zijn gebiedster. En zij keek zwijgend en verwachtingsvol voor zich uit en naar boven. En op dat moment besloot de schurftige bochelaar Vasili Antonovitsj zijn bochel te liquideren.

==

==

3

==

Met die bedoeling ging Vasili Antonovitsj in het zadel zitten en hij reed naar professor Mamajev. Professor Mamajev zat in zijn tuin een boek te lezen. Op alle verzoeken van Vasili Antonovitsj antwoordde professor Mamajev telkens hetzelfde: ‘Dat komt wel goed.’ Toen vertrok Vasili Antonovitsj en hij werd opgenomen op de afdeling chirurgie.

==

==

4

==

De operatie begon. Maar deze had een ongelukkig verloop, want een van de verpleegsters had haar gezicht met een geruit doekje bedekt en zag niets en ze kon de benodigde instrumenten niet aangeven. En de verpleger had zijn mond en zijn neus dichtgebonden en hij kon op geen enkele manier ademhalen en tegen het einde van de operatie stikte hij en hij viel dood op de grond neer. Maar het alleronaangenaamste was dat professor Mamajev in de haast vergeten had het laken van de patiënt af te halen en in plaats van zijn bochel iets anders wegsneed – naar het schijnt zijn achterhoofd. En in de bochel prikte hij slechts even met zijn mes.

==

==

5

==

Toen hij weer thuis was kon Vasili Antonovitsj niet eerder tot bedaren komen dan toen de Spanjaarden het huis binnendrongen en het achterhoofd van de keukenmeid Andrjoesjka afhakten.

==

==

6

==

Toen hij zijn rust weer hervonden had ging Vasili Antonovitsj naar een andere dokter en die verwijderde in rap tempo zijn bochel.

==

==

7

==

Daarna verliep alles heel simpel. Maria Michajlovna liet zich van Vasili Antonovitsj scheiden en trouwde met Boebnov.

==

==

8

==

Boebnov hield niet van zijn nieuwe vrouw. Zodra zij het huis uitging, kocht hij een nieuwe hoed en groette voortdurend zijn buurvrouw Anna Moisejevna. Maar ineens brak bij Anna Moisejevna een tand af en zij sperde haar mond wijd open van de pijn. Boebnov verviel in gepeins over zijn biografie.

==

==

9

==

De vader van Boebnov, genaamd Fy, was verliefd geworden op de moeder van Boebnov, genaamd Chnjoe. Op een keer zat Chnjoe op een steen en plukte paddenstoelen die om haar heen stonden. Maar hij zei onverwachts: ‘Chnjoe, ik wil dat ons een Boebnov geboren wordt.’

Chnjoe vroeg: ‘Een Boebnov? Ja? Ja?’

‘Jazeker, uwe doorluchtigheid,’ antwoordde Fy.

==

==

10

==

Chnjoe en Fy gingen naast elkaar zitten en begonnen over allerlei grappige dingen na te denken en ze lachten heel lang.

==

==

11

==

Ten slotte baarde Chnjoe Boebnov.

==

(tweede helft maart 1931)

==

##

*

==

==

==

Wat is het vreemd, wat is het onuitsprekelijk vreemd dat aan de andere kant van de wand, van deze wand, een man op de grond zit, met zijn lange benen in een rossige broek voor zich uitgestrekt en met een boosaardig gezicht.

Je hoeft maar een gaatje in de wand te maken en erdoor te kijken en je ziet die boosaardige man direct zitten.

Maar het is niet nodig over hem na te denken. Wat heeft hij te betekenen? Is hij geen deeltje van het dode leven dat vanuit imaginaire leegten op ons afvliegt? Wie hij ook is, voor mij kan hij de pot op.

==

22 juni 1931

==

OCHTEND

Ja, vandaag heb ik van een hond gedroomd.

Hij likte aan een steen en daarna rende hij naar de rivier en ging in het water staan kijken.

Zag hij daar iets?

Waarom keek hij in het water?

Ik rook een sigaret. Ik heb er nog maar twee.

Ik rook ze allebei op en dan heb ik er geen een meer.

En geld ook niet.

Waar ga ik vandaag eten?

Ontbijten kan ik met thee: ik heb nog suiker en een broodje. Maar sigaretten heb ik niet meer. En een warme maaltijd kan ik nergens eten.

Ik moet snel opstaan. Het is al half drie.

Ik stak een tweede sigaret op en begon te bepeinzen hoe ik vandaag aan een warme maaltijd zou kunnen komen.

Foma eet om zeven uur in het Huis van de Pers. Als ik precies om zeven uur in het Huis van de Pers ben, daar Foma opzoek en tegen hem zeg: ‘Luister eens, Foma Antonytsj, ik zou graag willen dat jij me vandaag op een maaltijd trakteert. Ik had vandaag geld moeten krijgen, maar de spaarbank zit zonder geld.’ Ik zou een tientje van de professor kunnen lenen. Maar misschien zegt de professor dan: ‘Hemel, ik ben u geld schuldig en u wilt wat van me lenen. Maar ik heb nu geen tientje. Ik kan u maar drie roebel geven.’ Of nee, de professor zegt: ‘Ik ben volkomen blut.’ Of nee, dat zegt de professor niet, hij zegt: ‘Hier hebt u een roebel en meer geef ik u niet. Wegwezen nu, ga maar lucifers kopen.’

Ik rookte mijn sigaret op en begon me aan te kleden.

Volodja belde op. Tatjana Aleksandrovna had over mij gezegd dat zij er niet uit wijs kon worden, welk deel van mij van God afkomstig is en welk deel van een idioot.

Ik doe mijn laarzen aan. Van mijn rechterlaars zit de zool los.

Vandaag is het zondag.

Ik loop over de Litejnaja, langs de boekhandels. Gisteren heb ik om een wonder gevraagd. Ja, ja, als er nu eens een wonder gebeurde.

Er begint iets te vallen wat half regen, half sneeuw is. Ik blijf bij een boekhandel staan en kijk naar de etalage. Ik lees tien boektitels en vergeet ze direct weer.

Ik voel in mijn zak naar sigaretten, maar bedenk dat ik die niet meer heb.

Ik trek een verwaten gezicht en loop snel, tikkend met mijn wandelstok over de Nevski.

Het huis op de hoek van de Nevski wordt geschilderd in een afschuwelijke kleur geel. Als je erlangs wil moet je over de straat lopen. De me tegemoetkomende voetgangers stoten tegen me aan. Al die mensen zijn nog maar kortgeleden uit hun dorpen hiernaartoe gekomen en ze weten nog niet hoe je op straat hoort te lopen. Het is heel moeilijk hun smoezelige kleren en gezichten van elkaar te onderscheiden.

Ze kijken niet uit waar ze lopen, ze snauwen en ze stoten tegen anderen aan.

Als ze per ongeluk tegen elkaar opbotsen, zeggen ze niet ‘pardon’, maar dan schelden ze elkaar uit.

Op de Nevski is het op de trottoirs een vreselijk gedrang. Op de rijweg is het tamelijk rustig. Zo nu en dan komt er een vrachtwagen voorbij of een groezelige personenwagen.

De trams zijn afgeladen. De mensen hangen op de treeplanken. In de tram wordt altijd flink gescholden. Iedereen zegt ‘je’ en ‘jou’ tegen elkaar. Als het deurtje opengaat, stroomt er warme stinkende lucht uit de wagon naar het balkon. De mensen springen tijdens het rijden op de tram en eraf. Maar dat kunnen ze nog niet, en ze vallen achterover weer van de tram af. Dikwijls stort er iemand af en komt dan al brullend en vloekend onder de tramwielen terecht. Politieagenten fluiten op hun fluitjes, houden trams aan en bekeuren mensen die er tijdens het rijden op- of afspringen. Maar zodra de tram weer in beweging komt, komen er weer nieuwe mensen aangerend die met hun linkerhand de leuning grijpen en op de rijdende tram springen.

Vandaag ben ik om twee uur in de middag wakker geworden. Ik had niet de kracht om op te staan en ik ben tot drie uur in mijn bed blijven liggen. Ik dacht na over wat ik gedroomd had: waarom keek die hond in de rivier en wat zag hij daar? Ik probeerde mezelf ervan te overtuigen dat dat heel belangrijk was: je droom heel goed overdenken. Maar ik kon me niet herinneren wat ik nog meer had gedroomd en ik begon over iets anders na te denken.

Gisteravond zat ik aan tafel en ik rookte veel. Voor me lag papier om iets op te schrijven. Maar ik wist niet wat ik moest schrijven. Ik wist zelfs niet of het gedichten moesten zijn of een verhaal of een beschouwing. Ik schreef niets en ging naar bed. Maar ik lag lang wakker. Ik wilde bedenken wat ik moest schrijven. In gedachten ging ik alle genres van de woordkunst langs, maar mijn genre vond ik er niet bij. Het zou één enkel woord kunnen zijn, maar misschien moest ik ook wel een heel boek schrijven. Ik vroeg God om een wonder, zodat ik zou begrijpen wat ik schrijven moest.

Maar ik kreeg zin in een sigaret. Ik had er nog maar vier. Het zou goed zijn als ik er in ieder geval twee, nee drie, voor morgen zou bewaren.

Ik ging op bed zitten en stak een sigaret op.

Ik vroeg God om een wonder.

Ja, ja, een wonder, dat was wat er nodig was. En wat voor wonder, dat deed er verder niet toe.

Ik deed een lamp aan en keek om me heen. Alles was bij het oude gebleven.

Maar er hoefde in mijn kamer ook niets te veranderen.

In mijzelf moest iets veranderen.

Ik keek op de klok. Zeven minuten over drie. Dat betekende dat ik minstens tot half twaalf moest slapen. Gauw gaan slapen!

Ik deed de lamp uit en ging liggen.

Nee, ik moest op mijn linkerzij gaan liggen.

Ik ging op mijn linkerzij liggen en sluimerde in.

Ik kijk uit het raam en zie dat de huismeester bezig is de straat te vegen.

Ik sta naast de huismeester en zeg tegen hem dat je, voor je iets kunt schrijven, de woorden moet kennen die je moet schrijven.

Over mijn been springt een vlo.

Ik ga met mijn ogen dicht en met mijn gezicht naar beneden in het kussen liggen en doe mijn best in slaap te vallen. Maar ik voel de vlo springen en ga op jacht. Als ik me beweeg, verjaag ik de slaap.

Maar nu moet ik mijn arm optillen en met mijn vinger mijn voorhoofd aanraken. Ik til mijn hand op en raak met mijn vinger mijn voorhoofd aan. En de slaap is weg.

Ik heb behoefte om me op mijn rechterzij te draaien, maar ik moet op mijn linker liggen.

Nu loopt de vlo over mijn rug. Hij bijt me nu.

Ik zeg: ‘O, o.’

Met mijn ogen dicht zie ik dat de vlo over het laken springt, in een plooitje wegkruipt en daar vredig zit, als een hondje.

Ik zie mijn hele kamer, maar niet van opzij, niet van boven, maar de hele kamer, van alle kanten tegelijk. Alle voorwerpen zijn oranje.

Ik kan niet in slaap komen. Ik probeer nergens aan te denken. Het dringt tot me door dat dat onmogelijk is en ik doe mijn best mijn gedachten niet te sturen. Laat die gedachten hun gang maar gaan. En zo denk ik aan een enorm grote lepel en herinner me het sprookje van de Tataar die droomde van bessengelei, maar die vergeten was in zijn droom een lepel mee te nemen. En daarna droomde hij van een lepel, maar was vergeten... was vergeten... was vergeten... Nou ben ik vergeten waarover ik aan het nadenken was. Slaap ik al of niet? Om dat na te gaan doe ik mijn ogen open.

Nu ben ik wakker. Wat jammer, want ik was al in slaap gevallen en ik was vergeten dat ik daar zo’n behoefte aan had. Ik moet weer proberen in slaap te vallen. Al die moeite voor niks geweest. Ik geeuw.

Ik heb ineens niet meer zo’n zin om te gaan slapen.

Ik zie een kachel voor me. In het donker ziet hij er donkergroen uit. Ik doe mijn ogen dicht. Maar ik blijf de kachel zien. Hij is helemaal donkergroen. En alle voorwerpen in de kamer zijn donkergroen. Ik heb mijn ogen dicht, maar ik knipper met mijn ogen zonder ze open te doen.

Ook met zijn ogen dicht kan iemand blijven knipperen, denk ik. Alleen iemand die slaapt, knippert niet.

Ik zie mijn kamer en ik zie mezelf in bed liggen. Ik lig bijna tot aan mijn hoofd onder de deken. Alleen mijn gezicht steekt er net bovenuit.

Alles in de kamer is grijs van tint.

Het is geen kleur, het is alleen een suggestie van kleur. De dingen zijn gegrond voor de kleuren. Maar de kleuren ontbreken. Dat kleed op de tafel is dan wel grijs, maar je kunt zien dat het eigenlijk blauw is. En dat potlood mag dan wel grijs zijn, maar het is eigenlijk geel.

‘Je bent ingeslapen,’ hoor ik een stem zeggen.

==

25 oktober 1931, zondag

==

##

*

==

==

==

Naar een van de huizen die staan in een van die gewone Leningradse straten liep een jongeman die er gewoon uitzag, in een gewoon jasje met twee rijen knopen, met een gewone blauwe gebreide das om en met een kleine vilten muts op in een bruine kleur. Er was niets bijzonders aan deze jongeman, behalve dan misschien dat zijn schouders een beetje smal waren en zijn benen een beetje lang en dat hij geen sigaret rookte maar een pijp; en zelfs de meisjes die bij de poort stonden, zeiden als hij langskwam: ‘Ook weer een Amerikaan!’ Maar de jongeman deed alsof hij die opmerking niet hoorde en liep rustig naar binnen, hij stopte zijn pijp in zijn zak, deed zijn muts af, maar deed die meteen weer op en liep daarna de trap op, met twee treden tegelijk, naar de tweede verdieping. Daar liep hij naar een deur waar een papiertje naast hing en op dat papiertje stond met vette drukletters: ‘Jakov Ivanovitsj Θiton.’ De letters waren getekend met zwarte inkt, heel zorgvuldig, maar ze stonden wel scheef. En het woord Θiton begon niet met de letter F, maar met een Θ, die leek op een wiel met een dwarsbalk. De jongeman liep tot vlak bij de deur, zodat hij er met zijn knieën tegenaan kwam, hij haalde een Engelse sleutel tevoorschijn en maakte daarmee de grendel open. Uit de woning klonk schel hondengeblaf, maar toen de jongeman de hal binnenliep kwamen er twee kleine zwarte hondjes op hem afgerend, die hun snuitjes tegen zijn benen duwden en zonder te blaffen vrolijk door de gang weer wegrenden. De jongeman liep zwijgend naar zijn kamer, waar op de deur stond geschreven: ‘Jakov Ivanovitsj Θiton.’ De jongeman deed de deur achter zich dicht, hing zijn hoed aan een haak en ging in de leunstoel naast de tafel zitten. Hij wachtte even, stak toen zijn pijp aan en begon in een boek te lezen. Daarna ging hij aan de tafel zitten waarop aantekeningenboekjes lagen en lege vellen papier en waarop verder een hoge lamp met een groene kap stond, een dienblad met allerlei inktpotten, een kristallen glas met potloden en pennen en een ronde houten asbak. Zo zat hij een uur of drie zonder iets te doen aan de tafel en zelfs aan zijn gezicht was niet af te lezen of hij ergens over nadacht. Om een uur of twaalf ging hij naar bed. In bed bladerde hij nog een uurtje door een boek en daarna legde hij het weg en deed het licht uit.

De volgende dag werd Jakov Ivanovitsj om tien uur wakker. Naast zijn bed stond de telefoon op een stoel en die rinkelde. Jakov Ivanovitsj nam de telefoon op.

‘Hallo,’ zei Jakov Ivanovitsj. ‘Dag Vera Nikitisjna, bedankt dat je me gewekt hebt...’

==

(1931)

==

##

*

==

==

==

Ik zit hier op een stoel. En die stoel staat op de vloer. En de vloer zit vast aan het huis. En het huis staat op de aarde. En de aarde strekt zich uit naar alle kanten, naar rechts en naar links, naar voren en naar achteren. Is er ergens een einde aan?

Het kan toch niet zo zijn dat er nergens een einde is? Ergens moet toch een einde zijn? En wat is daar dan? Water? Drijft de aarde op water? Dat dachten de mensen vroeger. En ze dachten dat het water daar, waar het ophoudt, één wordt met de hemel.

En inderdaad, als je op een schip staat op zee, waar je onbelemmerd om je heen kunt kijken, dan lijkt het of ergens heel ver weg de hemel naar beneden komt en één wordt met het water.

En de mensen hadden het idee dat de hemel een grote vaste koepel was, gemaakt van iets transparants, zoiets als glas. Maar toen kenden ze nog geen glas en ze zeiden dat de hemel gemaakt was van kristal. En ze noemden de hemel firmament. En de mensen dachten dat de hemel of het firmament het meest bestendige was, het meest onveranderlijke. Alles kan veranderen, maar het firmament verandert niet. En zo zeggen we, als we van iets willen aangeven dat het niet moet veranderen: dat moeten we confirmeren.

En de mensen zagen dat de zon en de maan aan de hemel bewogen, maar dat de sterren onbeweeglijk waren. En de mensen gingen de sterren aandachtiger bekijken en merkten op dat de sterren aan de hemel figuren vormden. Zeven sterren vormden het beeld van een pan met een steel, en drie sterren stonden precies achter elkaar op een lijntje. De mensen leerden de ene ster van de andere te onderscheiden en zagen dat de sterren ook bewogen, maar alleen allemaal tegelijk, alsof ze aan de hemel vastzaten en samen met de hemel bewogen. En de mensen besloten dat de hemel om de aarde draaide.

De mensen deelden toen heel de hemel in in afzonderlijke sterrenfiguren en ieder figuur noemden ze sterrenbeeld en ieder sterrenbeeld gaven ze een eigen naam.

Maar ook zien de mensen dat niet alle sterren samen met de hemel bewegen en dat er eveneens sterren zijn die tussen de andere sterren dwalen. En die sterren noemden de mensen planeten.

==

(1931)

==

KUN JE EEN STEEN TOT AAN DE MAAN GOOIEN

Het was een vreselijk donkere nacht. De sterren straalden wel, maar gaven geen licht. Je kon helemaal niets zien. Misschien stond vlak naast je wel een boom, of misschien een leeuw, of misschien een olifant, of misschien helemaal niets. Maar toen kwam de maan op en het werd licht. Toen was het weer mogelijk een rots te zien, en een grot in de rots, en links een veld, en rechts een riviertje, en achter dat riviertje een bos.

Uit de grot kropen twee apen, daarna kwamen ze overeind, gingen op hun achterpoten staan en begonnen met wankele stappen en zwaaiend met hun lange armen te lopen.

==

1931

==

##

*

==

==

==

Om twee uur in de middag gebeurde er op de Nevski Prospekt, of beter gezegd op de Prospekt van de 25e Oktober,* niets bijzonders. Nee, nee, die man daar bij Colloseum* blijft daar gewoon toevallig staan. Misschien is een van zijn veters los of misschien wil hij roken. Of nee, dat is het helemaal niet! Het is iemand van buiten de stad en hij weet de weg niet. Maar waar is dan zijn bagage? Nee wacht eens, hij kijkt nu omhoog, alsof hij iets wil zien op de tweede verdieping, of op de derde zelfs, of de vierde. Ach nee, kijk, hij moest gewoon niezen en nu loopt hij verder. Hij loopt wat krom en hij trekt zijn schouders op. Zijn groene jas waait op door de wind. Hij is de Nadezjdinskistraat* ingelopen en is verdwenen om de hoek.

Een oosterse man, een schoenpoetser, keek hem na en streek met zijn hand zijn volle zwarte snor glad.

Hij heeft een lange, dikke, paarse jas aan, niet geruit en ook niet gestreept en god verhoede ook niet gestippeld.

==

(1931)

==

##

*

==

==

==

Voordat ik naar je toe kom, zal ik op je raam tikken. Je zult me door het raam zien. Daarna kom ik door de deur naar binnen en je zult me in de deur zien. Daarna zal ik je huis binnengaan en zal je me herkennen. En ik zal jou binnengaan en niemand, behalve jij, zal me zien of me herkennen.

==

* Je zult me door het raam zien.

==

Je zult me in de deur zien.

==

(1931)

==

##

*

==

==

==

Anton Gavrilovitsj Nemetski rent in zijn ochtendjas door de kamer. Hij zwaait met een doosje, wijst er met zijn vinger naar en is heel, heel blij. Anton Gavrilovitsj laat het belletje rinkelen, de bediende komt binnen en brengt een pot met aarde. Anton Gavrilovitsj pakt een boon uit het doosje en plant die in de pot. Hierbij maakt Anton Gavrilovitsj merkwaardige bewegingen met zijn armen. Uit de pot groeit een boom.

==

(1931)

==

##

*

==

==

==

VELJA Ik heet Velja.

RAPOV Wacht, was dat wat je wilde zeggen?

VELJA Kom effe zitten, effe denken.

(Rapov gaat zitten en Velja gaat zitten.)

RAPOV Nou?

VELJA Heb je vandaag vieze smurrie gegeten?

RAPOV Wat een belediging. Waarom zou ik vieze smurrie eten?

VELJA Dat wilde ik niet zeggen. Ik wilde zeggen: heb je vandaag de melasse gezien?

RAPOV Hoe kan je dat nou zeggen? Je weet dat ik een raap ben.

VELJA Rammenas Rapov: dat is gek.

RAPOV

Ik was vandaag nog in de winkel

ze hadden veel komkommers daar

er lagen stapels op de planken

en op de grond een stuk of acht nog, bij elkaar

Ik heb ze heel precies geteld

ook waren in de winkel twee verkopers

je gelooft toch wat ik heb verteld?

==

(1930–1931)

==

##

*

==

==

==

Ivan Fjodorovitsj kwam thuis. Daar was nog niemand. De kater, genaamd Selivan, zat in de hal op de grond iets te eten.

‘Wat eet je daar?’ vroeg Ivan Fjodorovitsj aan de kater. De kater keek naar Ivan Fjodorovitsj, daarna naar de deur, daarna naar opzij en nadat hij iets onzichtbaars van de grond had gepakt at hij verder.

Ivan Fjodorovitsj liep de keuken in om zijn handen te wassen.

In de keuken op het fornuis lag het kleine zwarte hondje, genaamd Kepka. Ivan Fjodorovitsj hield ervan om mensen te verbazen en daarom deed hij dingen net wat anders dan anderen. Hij had de kater Selivan expres geleerd in de hal te gaan zitten en de hond Kepka om op het fornuis te gaan liggen.

‘Zo, Kepka? Lig je daar?’ zei Ivan Fjodorovitsj toen hij zijn handen had gewassen. Kepka ging voor de zekerheid overeind zitten en ontblootte haar rechterhoektand, wat zoveel betekende als een glimlach.

==

(1930–1931)

==

TONEEL VOOR EEN MAN EN EEN VROUW

Vrouw komt op, blijft staan, gaat af.

Man komt op, blijft staan, gaat af.

Vrouw komt op, blijft staan, gaat af.

Vrouw komt op van de kant van de man.

==

VROUW (Monoloog.)

Ik hou van bloempjes plukken bij het beekje

Van langs de hutjes zwemmen, van slapen in het gras.

Ik wacht op een man. Hij draagt een kiel.

En ook een ringetje

en lopen doet hij op zijn mouw.

Hij woont op de berg.

Dan gaan we samen op de boot

Naar Amsterdam

Naar Amsterdam

Naar Volodja mijn lieve broer

Die daar niet is.

Op laarzen kwam hij achter mij aan

en ik met hoofddoek om liep weg

Ach ach ach!

U hebt geen idee.

MAN (Komt op.) Opoe

==

(1930–1931)

==

##

*

==

==

==

In een stad, maar ik zeg niet in welke, leefde een man en die heette Foma Petrovitsj Pepermaldejev. Hij was van gemiddelde lengte, hij kleedde zich eenvoudig en onopvallend, en meestal droeg hij een grijs overhemd en een donkerblauwe broek, op zijn neus had hij een ronde metalen bril, zijn haar droeg hij in een scheiding, hij had geen snor of baard en was al met al een volkomen onopvallende man.

Ik weet zelfs niet wat voor werk hij deed: of hij nou bij de post werkte, of dat hij iets deed in een houtzagerij. Ik weet alleen dat hij iedere dag om half zes thuiskwam en op de bank ging liggen om uit te rusten en een uurtje te slapen. Daarna stond hij op, zette water op in een elektrische ketel en dan dronk hij thee met een sneetje tarwebrood erbij.

==

(1930–1931)

==

##

*

==

==

==

Een monnik liep de crypte in naar de doden en riep: ‘Christus is opgestaan!’ En iedereen antwoordde hem in koor: ‘Hij is waarlijk opgestaan!’

==

(januari 1933)

==

##

*

==

==

==

PJOTR MICHAJLOVITSJ Dit bloemetje zal hier mooi staan. Of misschien beter hier? Nee, dat is een beetje te veel van het goede. Maar als ik deze lamp nu eens uitdoe en die daar aan? Dat is al beter. En dan daar een kleedje en hier de fles en de glaasjes en hier het schaaltje, het kommetje, het blikje en het brood. Heel mooi! Ze houdt van lekker eten. En ik moet het zo regelen, dat er maar één plek is waar je echt lekker zit. Daar gaat zij dan zitten. En dan ga ik zo dicht mogelijk bij haar zitten. Ik zet hier deze stoel voor mezelf neer. Dan is er nergens anders plek voor mij om te gaan zitten, en dan zit ik dus vlak naast haar. En als ze binnenkomt ben ik zogenaamd de tafel aan het dekken en heb ik nog geen tijd gehad om de stoelen op hun plaats te zetten. Dat komt heel natuurlijk over. En daarna, als ik vlak naast haar zit, zeg ik: ‘Wat fijn om hier met jou te zitten.’ En dan zegt zij: ‘Wat is daar zo fijn aan?’ En ik zeg: ‘Weet je, met jou samen zijn is het fijnste wat er is. Ik ben geloof ik een beetje verliefd op je.’ En dan zegt zij... Of nee, ze raakt een beetje in de war en ze wordt rood of ze kijkt naar de grond. En dan buig ik vanaf deze plek naar haar over en zeg: ‘Weet je, ik ben echt verliefd op je. Neem me niet kwalijk.’ Als ze dan weer niets zegt, buig ik nog verder naar haar toe... Ik kan natuurlijk beter naast haar op het bankje gaan zitten. Maar daar kan ze ook van schrikken. Beter op de stoel. Maar ik weet niet of ik dan dichtbij genoeg kan komen? Als zij rechtop blijft zitten, dan wel, maar als ze naar achter tegen de muur leunt, dan misschien niet. Ik zal zeggen: ‘Maria Ivanovna! Vind je het goed dat ik verliefd op je ben?’ – Nee, dat is dom! Ik kan het beter zo zeggen: ‘Maria Ivanovna! Is het goed dat onze vriendschap deze wending heeft genomen?’ Nee, dat is het ook niet! Wat ik moet doen, dat is haar kussen, maar dat moet wel geleidelijk gaan. Niet onverwacht.

(Ilja Semjonovitsj komt binnen.)

ILJA SEMJONOVITSJ Petja, krijg je vandaag geen bezoek?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Jawel, oom.

ILJA SEMJONOVITSJ Wie?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Een dame die ik ken.

ILJA SEMJONOVITSJ Ik liep net over straat en toen dacht ik, hoe zou het zijn als bij mensen op hun hoofd geen haar groeide maar koperdraad?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Hoezo, oom?

ILJA SEMJONOVITSJ Dat zou geweldig zijn! Stel je voor, felgekleurd koperdraad in plaats van haar! Dat zou jou heel goed staan, trouwens. Maar dan geen dun draad, maar dik. Dikker dan de draad van de bel. Wat nog beter zou zijn dan koperdraad, dat is spijkers. Koperen spijkers! Met kopjes. Of weet je wat? Beter niet van koper, dat lijkt te veel op rossig haar, maar van platina. Laten we zulke pruiken voor onszelf laten maken!

PJOTR MICHAJLOVITSJ Nee, dat lijkt me niks.

ILJA SEMJONOVITSJ Ten onrechte. Het is even wennen. Ach! (Stoot het vaasje met de bloem om.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Kijk nou toch, dadelijk krijg ik bezoek en u maakt er hier een bende van. Het tafelkleed is helemaal nat.

ILJA SEMJONOVITSJ Snel, Petja, haal alles van de tafel. We leggen het uiteinde van het tafelkleed hier en hier zetten we het dienblad.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wacht, niet weghalen.

ILJA SEMJONOVITSJ Jawel, ja, dat tafelkleed moet omgedraaid. Waar kan ik dit zetten?

(Zet de schaal met salade op de vloer.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wat bent u aan het doen?

ILJA SEMJONOVITSJ Wacht even!

(Haalt alles van de tafel.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Oom. Oom! Laat dat! (De bel gaat.) Daar is ze!

ILJA SEMJONOVITSJ Snel het tafelkleed omkeren. (Gaat met zijn voet in de salade staan.) O, god nog aan toe! Ik ben in de salade gaan staan!

PJOTR MICHAJLOVITSJ Waar bent u allemaal mee bezig!

ILJA SEMJONOVITSJ Een doekje! Komt allemaal goed. Haal een doekje en doe de deur open. (Laat een stoel omvallen.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Kijk nou, u strooit met suiker in het rond!

ILJA SEMJONOVITSJ Geeft niks. Geef snel een doekje!

PJOTR MICHAJLOVITSJ Dit is vreselijk. (Pakt de borden van de vloer.) Wat bent u aan het doen?

ILJA SEMJONOVITSJ Ik heb hier wat wijn gemorst, maar ik veeg de bank wel even met mijn zakdoek schoon.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Laat dat liever allemaal. (De bel.) Blijf overal van af! (Rent weg.)

ILJA SEMJONOVITSJ Zeg tegen haar dat ik je oom ben, of nee, zeg liever dat ik je neef ben... (Pakt de borden van de tafel en zet ze op de divan.) Weg dat tafelkleed. Nu kan alles op tafel. (Gooit het tafelkleed op de grond en zet de schalen van de vloer op de tafel.) Potverdorie, allemaal salade op de vloer!

(Maria Ivanovna komt met haar jas aan binnen, achter haar Pjotr Michajlovitsj.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Kom verder, Maria Ivanovna. Mag ik je voorstellen? Dit is mijn oom.

ILJA SEMJONOVITSJ Ik ben de oom van Petja. Aangenaam. Petja en ik waren nog bezig met de tafel dekken... Voorzichtig, daar ligt salade op de vloer!

MARIA IVANOVNA Dank u.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Kan ik je jas aannemen?

ILJA SEMJONOVITSJ Ik neem hem wel aan.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Doe maar geen moeite, oom, ik help Maria Ivanovna wel.

ILJA SEMJONOVITSJ Neem me niet kwalijk, we hebben de tafel nog niet gedekt. (Raakt met zijn benen verstrikt in het tafelkleed.)

MARIA IVANOVNA U valt! (Lacht.)

ILJA SEMJONOVITSJ Neem me niet kwalijk, ik dacht dat hier niks lag, maar het tafelkleed was van de tafel af gevallen. Petja, til die stoel eens op.

MARIA IVANOVNA Wacht, ik doe mijn laarsjes even uit.

ILJA SEMJONOVITSJ Laat mij dat doen. Dat kan ik wel.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Oom, zet liever die stoel op zijn plaats!

ILJA SEMJONOVITSJ Goed, goed! (Zet de stoel bij de wand.)

(Stilte. Iedereen blijft staan. Er gaat een minuut voorbij.)

ILJA SEMJONOVITSJ Weet je dat ik mijn haar liefst in een scheiding draag?

Graag heb ik op mijn hoofd een flinke haag.

Dat vind ik heel erg mooi, zo’n harenhaag

Waarin ik een scheiding door het midden draag.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Nou, u komt wel met rare dingen aan, oom!

MARIA IVANOVNA Kan ik hier gaan zitten?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Natuurlijk. Natuurlijk. Ga zitten!

ILJA SEMJONOVITSJ Ja, ga toch zitten! Natuurlijk!

PJOTR MICHAJLOVITSJ Oom!

ILJA SEMJONOVITSJ Ja, ja, ja.

(Maria Ivanovna gaat op de divan zitten. Oom haalt een hamer uit zijn mond.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wat is dat?

ILJA SEMJONOVITSJ Een hamer.

MARIA IVANOVNA Wat deed u nou? Haalde u die uit uw mond?

ILJA SEMJONOVITSJ Nee, nee, het is niets.

MARIA IVANOVNA Is dat een goocheltruc? (Stilte.) Ik vind dat niet erg prettig.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Ik ga nu de tafel dekken en dan komt het goed.

MARIA IVANOVNA Nee, Pjotr Michajlovitsj, u bent vreselijk!

PJOTR MICHAJLOVITSJ Ik! Waarom ben ik vreselijk?

MARIA IVANOVNA Vreselijk! Vreselijk! (Oom loopt op zijn tenen de kamer uit.) Waarom liep hij op zijn tenen weg?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Ik ben heel blij dat hij weg is. (Dekt de tafel.) Het spijt me van al die onrust.

MARIA IVANOVNA Toen ik naar je toe kwam, dacht ik dat ik beter niet kon gaan. Je kan beter naar dat soort voorgevoelens luisteren.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Nee echt niet, het is heel goed dat je gekomen bent.

MARIA IVANOVNA Ik weet het niet, ik weet het niet.

(Pjotr Michajlovitsj dekt de tafel.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ De hele tafel zit onder de salade! En de suiker ligt ook overal! Hoor je hoe het knerpt onder mijn voeten? Het is te gek voor woorden! Je gaat morgen natuurlijk aan iedereen vertellen hoe het bij mij was.

MARIA IVANOVNA Nou, misschien vertel ik wel aan niemand iets.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wil je een glaasje wijn?

MARIA IVANOVNA Nee bedankt, geen wijn voor mij. Geef me maar een stukje brood met kaas.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Thee dan?

MARIA IVANOVNA Nee, doe maar niet. Ik wil snel weer weg. Maar je hoeft niet met me mee te gaan.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Ik weet zelf niet wat ik moet. Ik ben helemaal verstijfd.

MARIA IVANOVNA Ja, ja, ik kan beter gaan.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Nee, je kunt beter niet meteen gaan. Je moet mij grootmoedig vergeven...

MARIA IVANOVNA Waarom praat je zo tegen mij?

PJOTR MICHAJLOVITSJ Dat doe ik met opzet.

MARIA IVANOVNA Nee, het is echt verschrikkelijk allemaal.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Verschrikkelijk? Verschrikkelijk! Verschrikkelijk!

(Ze zwijgen.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Ik vind dit vreselijk fijn! Om zo met jou te zitten vind ik heel fijn.

MARIA IVANOVNA Heel fijn.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Je maakt een grapje, maar ik meen het. Ik vind dit op mijn erewoord allemaal heel fijn!

MARIA IVANOVNA Het is nogal koud hier. (Haalt een hamer uit haar mond.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wat is dat?

MARIA IVANOVNA Een hamer.

PJOTR MICHAJLOVITSJ Wat deed je nou? Die haalde je uit je mond!

MARIA IVANOVNA Hij heeft me hier de hele dag in de weg gezeten. (Wijst op haar keel.)

PJOTR MICHAJLOVITSJ

In mijn ogen zie je langgerekte stralen.

Ze vallen neer alsof het vlechten zijn

en heel de tuin ruist in mijn oren

twijgjes schuren tegen elkander.

De wind – die doet de toppen wiegen

jouw ogen die zo helder zijn

als onbegrijpelijke kruiken

die duiken in mijn dromen op. Mijn God!

MARIA IVANOVNA

Waarom zeg je deze dingen?

Wat je zegt begrijp ik niet.

Vast en zeker wil je mij bespotten.

Een roofvogel – dat ben jij en ik een goudvink

jouw blik op mij is veel te woest

je ademhaling gaat te snel.

Ach, kijk niet zo! Hou daarmee op!

Hoor je wel wat ik je zeg?

PJOTR MICHAJLOVITSJ –

==

(1933)

==

LIEFDESVERKLARING

==

Vaudeville

==

==

HIJ Er is niemand hier. Laat ik hier maar eens gaan zitten.

ZIJ Ik geloof dat ik alleen ben. Niemand die me ziet of hoort.

HIJ Wat prettig om alleen te zijn. Ik ben verliefd en daar wil ik over nadenken.

ZIJ Houdt hij van me? Ik wil zo graag dat hij me dat zegt. Maar hij zegt maar steeds niks.

HIJ Hoe moet ik haar mijn liefde verklaren? Ik ben bang dat ze schrikt en ik haar dan niet meer kan zien. Wist ik nou maar of ze van me houdt of niet.

ZIJ Ik hou zo van hem! Dat hij dat niet ziet! Maar straks merkt hij het ineens en wil hij me niet meer ontmoeten.

==

(1933)

==

TONEELSTUK

EERSTE BEDRIJF

==

KOKA BRJANSKI Vandaag is mijn huwelijk.

MOEDER Wat?

KOKA BRJANSKI Vandaag is mijn huwelijk.

MOEDER Wat?

KOKA BRJANSKI Ik zeg dat vandaag mijn huwelijk is.

MOEDER Wat zeg je?

KOKA BRJANSKI Van-da-haag is mijn hu-we-luk!

MOEDER Huu? Wat is dat?

KOKA BRJANSKI Hu-we-luk!

MOEDER Luk? Wat is dat, luk?

KOKA BRJANSKI Niet luk, maar huweluk!

MOEDER Hoe bedoel je, niet luk?

KOKA BRJANSKI Gewoon, niet luk, basta!

MOEDER Wat?

KOKA BRJANSKI Niet luk nee. Begrijp dat dan! Niet luk!

MOEDER Jij weer met dat luk. Ik weet niet wat dat is met dat luk.

KOKA BRJANSKI Ach kom op nou! Huu en luk! Wat is dat nou! Waarom begrijp je niet dat alleen huu zeggen, dat dat stupide is.

MOEDER Wat zeg je?

KOKA BRJANSKI Huu, zeg ik, is stupide!!!

MOEDER Pi?

KOKA BRJANSKI Nu dat weer! Hoe krijg je het voor mekaar om steeds maar een stukje van een woord te horen en dan ook nog het stukje dat nergens op slaat: pi! Waarom nou uitgerekend pi!

MOEDER Begin je nou weer over dat pi?

==

Koka Brjanski wurgt zijn moeder.

Maroesja, zijn aanstaande, komt binnen.

==

(april 1933)

==

##

*

==

==

==

Vier Duitsers aten varkensvlees en dronken groen bier. Bij de Duitser die Klaus heette bleef een stuk varkensvlees in de keel steken en hij stond van de tafel op. Toen begonnen de drie andere Duitsers op hun vingers te fluiten en luid de spot te drijven met het slachtoffer. Maar de Duitser Klaus slikte het stuk varkensvlees snel door, spoelde het weg met groen bier en kon weer reageren. De drie andere Duitsers die naar hartenlust de spot hadden gedreven met de keel van de Duitser Klaus, begonnen nu over zijn benen en riepen uit dat de benen van de Duitser Klaus wel heel erg krom waren. Vooral een van de Duitsers, genaamd Michel, maakte zich vrolijk over de kromme benen van de Duitser Klaus. Toen wees de Duitser Klaus naar de Duitser Michel en zei dat hij nog nooit iemand had gezien die de woorden ‘kromme benen’ zo stupide uitsprak. De Duitser Michel keek met vragende blik in het rond, en wierp de Duitser Klaus een blik toe waaruit je reinste vijandigheid sprak. Toen nam de Duitser Klaus een slok van het groene bier, terwijl gedachten door zijn hoofd speelden als: zo dadelijk krijgen de Duitser Michel en ik het met elkaar aan de stok. De andere twee Duitsers aten zwijgend hun varkensvlees. Maar de Duitser Klaus dronk nog wat bier en keek de anderen aan met een blik die zeggen wilde: Ik weet wat jullie van me willen, maar ik ben voor jullie een gesloten kistje.

==

(juni 1933)

==

OVER DE SCHADELIJKHEID VAN HET ROKEN

Het is noodzakelijk te stoppen met roken, om te kunnen opscheppen over je wilskracht.

Als je een week niet hebt gerookt en tot de overtuiging bent gekomen dat je het roken kunt laten, is het plezierig om het gezelschap te zoeken van Lipavski, Olejnikov en Zabolotski, en hen zelf te laten opmerken dat je de hele avond niet rookt. En op hun vraag – waarom rook je niet? – de neiging om vreselijk te gaan opscheppen in jezelf te onderdrukken en te antwoorden: ik ben gestopt met roken.

Een groot man dient niet te roken.

Het is goed en praktisch je te bevrijden van de ondeugd van het roken en je te bedienen van de ondeugd van de opschepperij.

Drankzucht, vraatzucht en opschepperij zijn minder grote ondeugden dan roken.

Een rokende man is de situatie nooit geheel meester en een rokende vrouw is werkelijk tot alles in staat. Laat ons, vrienden, dus stoppen met roken.

==

1933

==

##

*

==

==

==

Himmelkoemov keek naar een meisje achter het raam tegenover het zijne. Maar het meisje achter het raam tegenover het zijne keek geen enkele keer naar Himmelkoemov.

Dat is omdat ze verlegen is, dacht Himmelkoemov.

Himmelkoemov kleurde zijn gezicht met tekeninkt groen en liep naar het raam. Laat ze allemaal maar denken: wat een gekke vent, zei Himmelkoemov tegen zichzelf.

Zijn tabak was op en Himmelkoemov had niets meer te roken. Hij trok aan zijn lege pijp, maar dat maakte de kwelling alleen nog groter. Zo gingen er twee uur voorbij. En daarna was er weer tabak.

Himmelkoemov gaapte het meisje aan en droeg haar in gedachten op haar hoofd naar hem toe te draaien. Maar dat hielp niet. Toen begon Himmelkoemov in gedachten het meisje te gebieden niet naar hem te kijken. Dat hielp ook niet.

Himmelkoemov zocht naar een innerlijk idee om zich zijn leven lang in te verdiepen. Het is aangenaam op één punt als het ware waanzinnig te zijn. Overal en in alles ziet iemand dan dat ene punt. Alles is koren op zijn molen. Alles houdt rechtstreeks verband met dat favoriete punt.

Plotseling werd Himmelkoemov door een vreselijke begeerte overvallen. Maar waar die begeerte naar uitging was onduidelijk. Himmelkoemov repeteerde de regels van het afbreken van woorden en dacht langdurig na over het scheiden van de letters bst. Ik voel nu een grote begeerte, zei Himmelkoemov tegen zichzelf. Hij werd gebeten door een vlo, hij krabde zich en deelde in gedachten het woord ‘substantie’ in tweeën, omdat het van de ene regel op de volgende moest doorlopen.

==

(juni 1933)

##

*

==

==

==

Beste Nikandr Andrejevitsj,