Harrie Geelen

Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, meneer?

Voorgoed weg

2
De Bruiloften van Tor

3
De Grootmoeder van het Kwaad

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2019 HARRIE GEELEN, HILVERSUM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9215 4

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

==

==

==

==

Voor Imme, Pieter, Anne en Michiel

Brieven

BRIEF 1

Slechte Moeder,

Gaat het goed?

Komt een gier mij ooit vertellen, dat ik terug mag komen?

==

Guurt, Prins van Grasp

==

==

BRIEF 2

Slechte Moeder,

Moeder, bliksem. Regen op me. Verkruimel de grond voor mijn voeten. Verbrand de aarde achter me. Er is geen goede plek waar ik mij voor je kan verbergen. Maar wees daarna niet langer boos op me. Straf me, Moeder, en omhels me dan. Ik zal slecht zijn, slechter dan ik was. Al word ik nooit zo slecht als jij.

==

Guurt, Prins van Grasp

==

==

BRIEF 3

Ogteropje,

Jawel, Troetel en ik zijn er zeker op Madeleintjes bruiloft. We zijn toch haar petemoeien? Ook die van jonge Tor trouwens. We wilden jonge Tor bij zijn wieg veel goeds wensen, maar Sneu schonk almaar onze glazen vol en Troetel vergat dit en ik vergat dat. Dat zal jonge Tor merken. Dit. En ook dat.

Wat wou ik nou ook weer vertellen? O ja. Vergeet Rinse niet uit te nodigen.

Komen zal ze niet, maar vergeet niet een van Grasp uit te nodigen.

==

Snoertje.

==

==

BRIEF 4

Leden van het Stadsbestuur,

Onder leiding van mijzelf en niet langer van de Schout hebben kundige steenhouwers aan alle kanten opnieuw wekenlang gehakt en geboord in de wand van de rotsmassa die in de volksmond de Kei heet. Op kosten van de stad. Prijzig. Een fors bedrag. Onnodig hoog want wij hadden tenslotte al hun middagmaaltijden vergoed.

En allen blijven het natuurlijk met mij eens: de Kei heeft geen wand, de Kei is massief. Wat ieder schoolkind weet. Althans bij mij op school. Als een van u toch bijzonderheden wil weten: ik heb de meningen van de werkers stuk voor stuk laten noteren en alleen de spelling gecorrigeerd. Vaklui, stuk voor stuk. Hun oordeel is eensluidend. Alleen Simon Bierenbroodspot – steeds hinderlijk aanwezig, al is hij geen raadslid meer – blijft bij zijn ‘grote twijfels’.

Maar zoals ik zei, het heeft geen zin in harde steen naar burgerij te zoeken. En het was weer een geval van verkwisting. En niet het laatste vrees ik.

Oud-raadslid Bierenbroodspot heeft zich na een vermoeiende discussie hierover aan mij vergrepen. Ik zal geen klacht indienen, al waren er voldoende getuigen. Omdat ik tanden mis, verwittig ik u dus niet mondeling over de uitkomst van het onderzoek. Of men het goed vindt of niet, ik blijf thuis om te herstellen.

==

H. Spicht,

secretaris van de Burgemeester

en penningmeester.

==

==

BRIEF 5

Ogteropje,

Gisteren stuurde Snoertje jou een gier. Maar ze weet niet meer zeker of ze je het verteld heeft: vergeet niet Rinse uit te nodigen. Komen zal ze niet, maar vergeet niet haar uit te nodigen.

==

Troetel.

==

Geef je de gier nog iets lekkers?

==

==

Deel 2
De Bruiloften van Tor

==

==

99
Hooggeacht

Omdat het lang onzeker was geweest wie van de prinsen Hare Hoogheid Madelein van Bambergen zou winnen had niemand diep genoeg nagedacht over de bruiloft. En het hoofd van Ambtenaar Ogterop Deux liep om. Er zouden gasten komen tot ver uit de omtrek, er moesten uitnodigingen verstuurd worden in allerlei formaten, ook ondergronds, en de kale gieren konden dat niet allemaal aan. Broer Eén reisde al naar Her en Der, een gebied met uitstekende herbergen dat hij goed kende. Sommige eethuizen in de takken van de gezellige Eiken in Her werden bijna dagelijks bezocht door de vorsten van de duizend kleine koninkrijken van Kabout; ook daar zong zich het nieuws rond.

In Der waren meer problemen. Elke uitnodiging moest mondeling gebeuren, want de meeste regerende reuzen – hoe voornaam en hoe goed opgeleid ook – konden niet lezen en elk koningspaar moest precies weten waar het in de omgeving mocht gaan zitten bij de plechtigheid; zodat anderen, kleiner van postuur, de plek konden mijden of ruim op tijd verlaten. Ambtenaar Ogterop Eén organiseerde een diner in de Vette Mond, een van de lawaaierige eetgelegenheden op de rotsen in Der – waar kluiven traditie is – en suisde onder de maaltijd dwars door de damp van de gerechten heen, van bord naar bord, in zijn geopende koffer, en instrueerde de reuzen en reuzinnen op oorhoogte. Rijksveiligheidskobolden en kwartreuzen bouwden intussen rondom Bambergen dans- en eetlandschappen in ieder formaat. Van sommige stoelen dicht bij het kasteel kon men al neerkijken op Neus & Lippen waar feeën hun intrek namen. Men hoorde hen kirren met hun vage mannen. Hun zilveren valiezen flonkerden in de kruinen. Stoelen en tafels voor horizonreuzen verrezen donker en wijdbeens op verre heuvels. Saters en faunen waren iedere dag bezig met het verzorgen van priëlen en lommer en proefden de dauw, nimfen controleerden bronranden en beken en, op verzoek van de watergeesten, de tinteling, de fluister en de zwoelheid van de bries rond koele grotten.

Bambergen leek te klein. Sommige heksen wilden absoluut niet naast elkaar zitten, andere vroegen een eigen boom, of een soort boom en soms een heel speciale tak; twee wilden een boom zaaien de avond tevoren.

Waterwezens hadden weer andere wensen en de slotgracht en de Sneeuwvijver moesten dus worden aangepast.

Sommige koninginnen konden niet goed door één deur. Een enkele gast was als hij wou doorzichtig en hem werd verzocht dit mee te delen zodat men hem niet over het hoofd zou zien aan tafel. De kleinste gasten moesten tijdens het uitspreken van het jawoord vooraan kunnen zitten; de gasten moesten naar grootte gerangschikt worden en mocht een lange gast dit te beledigend vinden en toch vooraan willen zitten dan moest hij daar tot borsthoogte ingegraven worden.

Dan waren er nog ongewenste gasten die meenden dat ze welkom waren. Hooggeplaatste elfen waren plakkerig en kregen een eigen rij, werden met zorg naast elkaar geplaatst aan tafel en hadden alleen een lepel.

En er was een speciale plek ingeruimd voor familie en dierbare vrienden, dicht bij het bruidspaar en de ouders.

Aan diezelfde tafel zat ook iedereen die niet bestond.

==

Niet ver van het Ravijn van Sloe en iets dichter bij dat van Slaak is het Elfenbochtje en daar is de ingang van een kleine mijn die de Gruismijn heet. Ambtenaar Ogterop Deux had met tegenzin uitgelegd hoe Bertram en Barend dwerg Gruizel konden vinden.

‘Maar, mens Bertram, máár... Ik moet u van Hare Majesteit zeggen dat zij het niet op prijs stelt dat...’

‘Het is Gruizel geweest die heeft gezorgd dat Prins Olaf andere voeding kreeg. Hij heeft Guurt van Grasp nooit echt gehoorzaamd. Dankzij Gruizel krijgt Prins Olaf geen omelet van griffioenenei meer...’

‘Correct, mensje Walg.’

‘... maar vliegjes en...’

‘Correct.’

‘Hij kwam op voor de eieren van Griffioen Kukel.’

‘Correct.’

‘En wat kan een dwerg beginnen tegen iemand als Guurt?’

‘Correct! Andermaal! Maar is het nodig? Wij hebben ook geen tafel waar wij hem gemakkelijk kunnen plaatsen. Er zijn kabouters én reuzen die niet naast hem willen zitten. En naast wie híj niet wil zitten. Niemand deugt en niets is goed! En hij eet vreemd.’

‘Hij hakt zijn eigen weggetje, Ambtenaar Ogterop. In z’n mijn let niemand op hem als hij eet.’

‘O, haal hem!’ riep de ambtenaar kribbig. ‘Plaats hem tussen mens Koffij en mens Brom in aan tafel. Of naast ú! En kus mij niet, mensje Walg, kus mij niet!’

‘Gruizel zal vast dolblij zijn!’

==

‘Ieieieieie! Neeeeee! Neeeeee! Laat me los!... Laat me los! Neeeeeeee!’

‘Grijp jij zijn voeten, Barend. Pas op, want hij schopt.’

‘Laat me gaan! Het is mijn mijn!’

Bertram zette de dwerg hijgend neer op een rots bij de ingang en Barend liet de enkels los. De dwerg bleef krijsen.

‘Als je glim wil, vul een karretje. Maar laat me gaan!’

‘We hoeven je glim en je karretje niet, Gruizel. Je krijgt iets.’

‘Je spuugt.’

‘Alsjeblieft. Dit komt van Hare Majesteit.’

De dwerg beet in het rolletje perkament dat Bertram hem gaf.

‘Je moet het openmaken en lezen, Gruizel. Het is een brief.’

De dwerg liet het lint met de lakzegel wiebelen.

‘Dat is het zegel van de koningin,’ zei Barend. Hij wilde wijzen maar trok zijn hand net op tijd terug.

‘Zal ik het zegel voor je verbreken?’ vroeg Bertram.

‘Je breekt niks,’ gilde Gruizel. Hij klemde het rolletje tegen zijn borst.

‘Je kunt hem lezen als we weg zijn,’ zei Bertram. ‘Maar we willen eigenlijk weten wat je ervan vindt.’

‘Van haar van Bambergen?’

‘Nee, van de brief. O. Dat bedoel je niet. Het is een brief van de koningin, ja.’

‘Letters?’

‘Maak hem nou open, Gruizel,’ zei Barend. ‘We hebben niet alle tijd van de wereld. We moeten door naar Reus Gondolf en toch nog voor het donker terug zijn in het paleis.’

‘Ga,’ zei Gruizel. Hij staarde naar het rolletje en aaide het zegel.

‘We moeten een antwoord hebben. In de brief staat een vraag.’

‘Ik hoef geen vraag.’

‘Kijk dan eerst wat er staat,’ zuchtte Bertram.

Gruizel verbrak het zegel.

‘Knak.’

Hij rolde het perkament open. Rook eraan. Bekeek de brief.

‘Nou? Wat zeg je ervan?’

De dwerg scheurde het perkament in stukken.

‘Ik heb niks gedaan!!! Ik heb niks gedaan. Hoed! Pluim! Knie! Ga weg, ga weg, ga weg!’

‘Bertram, hij kan niet lezen!’

Bertram hurkte en rangschikte de snippers. De dwerg lag weer achterover en trappelde met zijn benen.

‘Kalm! Kalm! Ik ga je voorlezen wat er staat... Daar gaan we...: “Hooggeachte Heer Gruizel van Gruis...”’

Gruizel Gruis hield op met schreeuwen, lag roerloos met één been omhoog.

‘“... van de Gruismijn bij het Elfenbochtje...”’

Barend porde Gruizel.

‘Hoor je het nou?’ zei hij zacht.

‘Laat zien!’ Gruizel sprong op, graaide tussen de snippers en griste de grootste van de grond.

‘Staat het hier?’

‘Ja, dáár staat ook wat... En je houdt de snipper ondersteboven. Mag ik hem terug? Dan kan ik verder lezen.’

‘Praat! Praat!’

‘“Wij, Madelein, Koningin van Bambergen... ”’

‘Nee!!! Hooggeacht, hooggeacht!’

‘O... “Hooggeachte Heer Gruizel van Gruis...”’

‘Van de Gruismijn bij het Elfenbochtje,’ prevelde Gruizel zacht.

‘“Wij, Madelein, Koningin van Bambergen, hebben het genoegen U uit te nodigen voor een feest ter gelegenheid van de huwelijksvoltrekking tussen Onze dochter, Hare Hoogheid Prinses Madelein, en Tor, Prins Van Sombrië, Ridder v...”’

‘Nog eens! Nog eens!’

‘Nou, vooruit. “Wij, Madelein, Koningin van Bambergen, hebben het genoegen U uit te...”’

‘Hooggeacht!!!’

‘“Hooggeachte Heer Gruizel van Gruis...”’

‘Van de Gruismijn bij het Elfenbochtje!’ Gruizel gierde van trots en begon rond te dansen. Enkele snippers vlogen het ravijn in.

Bertram stond op en klopte zijn knieën af.

‘Nou, je bent welkom op het feest. Je moet je wassen en dat is het zo’n beetje. Kom je of kom je niet?’

De dwerg duikelde de mijn in. ‘Hooggeacht!’ riep hij. ‘Hooggeacht!’ Zijn stem werd steeds zachter. En de echo ook.

‘Ik denk wel dat hij komt,’ mompelde Barend.

==

Op Gondolfs brievenbus stond in grote letters: ‘Mink. Doe wat u wilt. Klop en kom binnen. Of klop niet en blijf buiten. Ik kan niet opendoen.’

Nu Reus Gondolf bij Gonda ingetrokken was, had Koning Mink het enorme huis voor zich alleen. En hij maakte een eenzame indruk. Hij vertelde Barend en Bertram dat hij zijn theelichtje nauwelijks uitkwam en ’s avonds hooguit een wandeling maakte over de tafel. En hij bedankte voor de uitnodiging en zei dat hij graag de plechtigheid zou leiden als iemand tenminste zo goed was om hem te komen halen. En hij vond het ook geen probleem om enige tijd in Bambergen te logeren.

Hij nam ze mee voor een rondvlucht door het huis op het laken dat Koningin Madelein hem had geschonken. Het was tegelijk een Vliegend Kleed voor Binnenshuis & Korte Afstanden én een Lakentje Dek.

‘Herinner mij eraan dat ik Hare Majesteit vertel hoe voortreffelijk haar laken een ei kookt. Precies goed, zodat ik kan soppen. En het brood is knapperig, alles is geurig, smakelijk en vers; het is een zegen. Gondolf deed zijn best voor mij, maar het was altijd weer te veel... Natuurlijk begrijpt het kleed mijn lievelingsgerechten niet... Hoe men ze bereidt, en wat erin gaat, is hier volledig onbekend: de omelet met Knoer, de rollade met Rode Tuinmier en Knakwortel, de warme Morpuyser bluf met gele Gloom. Maar dat is niet erg. Een koning kan niet alles hebben als zijn land niet meer bestaat.’

‘Het heette Morpuys, niet?’ vroeg Bertram.

‘Ja, maar het zegt u niets. Er is alleen nog maar een hinderlijk vreemd verhaal,’ zei Koning Mink. ‘Kijk, wij vliegen nu de reuzenkeuken door. Ik kom daar zelden. Gonda heeft Tartaartje immers ook meegenomen. Maar zij had gelijk. Ik kon het lieve diertje niet verzorgen.’

Het was een tijdje stil. Mink toonde ze een kamer met een bedstee met daarin terecht achtergelaten beddengoed, een hok vol enorme gereedschappen, een troosteloze zolder met dingen die alleen een reus die alleen woont bewaart. Barend kon heel goed begrijpen waarom Gonda hier niet wilde wonen.

‘Wat is er eigenlijk met Morpuys gebeurd?’ vroeg hij.

‘Ik weet het niet,’ zei Mink. ‘Ik weet alleen dat iedereen mij zegt dat mijn land niet bestaat.’

‘We weten precies hoe dat voelt,’ zei Bertram.

‘Wie heeft het u dan afgenomen?’ vroeg Barend. ‘Soms iemand met een fluit?’

‘Ik weet niets van een fluit,’ zei Koning Mink. ‘Mijn kamerheer kwam vertellen dat er iets buiten op het bordes lag, gewikkeld in een zwarte doek, dampig van de mist. Het leek of het een geschenk voor mij was, een verrassing. Maar het kaartje erbij was wel in spiegelschrift. Dat had mij aan het denken moeten zetten. Maar het zag er niet gevaarlijk uit. Het was een spiegel. Ik was verbaasd. Ik ben een mooie man, mijn hele paleis hing vol met spiegels. Toen ik erin keek, zag ik het vertrek... de kamerheer, die net wegliep... het raam achter me... het landschap buiten toen ik hem wat hoger hield... en de wolken boven het land, en ver weg de gele dampen boven het moeras... de vogel Blindelings, groot in de verte... en binnen de stoel waarop ik zat. Maar ik zag mijzelf niet. Ik schudde met de spiegel. Speurde. Zelfs de punten van mijn duimen waren er niet. Ik was het enige wat ontbrak. Terwijl ik die gedachte dacht, werd mijn linkerhand mijn rechterhand...’

‘Mmm?’

‘En was leeg.’

‘De spiegel was er niet meer?’

‘Ik geloofde mijzelf niet. Maar mijn rechterhand was mijn linkerhand. Men voelt dat meteen. Mijn ringen zaten aan de andere kant, ik bracht mijn hand naar mij linkeroor – een gebaar dat ik altijd maak als ik iets niet begrijp – maar de hand die mij gehoorzaamde was mijn andere hand, die de verkeerde oorlel vastgreep! En ik kon de wapenspreuk op mijn pantoffels niet lezen.’

‘U was weerspiegeld!’

‘Dat is niet alles. Ik zat ook niet meer in mijn paleis... Mijn paleis was weg. Morpuys was weg... De troon, de vogel, het raam, het land, de lucht met wolken... Ik zat op een rots in een kale landstreek en er stond een bitse wind die kwam uit een mij onbekende hoek. Ik bekeek mijn vingers. Waar was de spiegel? Had ik hem laten vallen? Ik had niets horen breken. Ik riep mijn bedienden. Mijn kleindochter. Misschien zijn zij gekomen. Vonden mij niet... Ik was niet waar ik was.’

‘Onaangenaam,’ zei Bertram.

‘Zeker zonder draagkoets, mens Bier. Ik ging lopen. Ik liep ongewoon ver, heel lang. Ik zag namen die ik niet meteen kon lezen. Wie ik tegenkwam wist niet wie ik was, wilde mij niet dragen, wist niet waar Morpuys was; of wát Morpuys was.’

‘Ik denk opeens aan het vergeetboek,’ zei Barend. ‘Zou er soms ook de naam van Morpuys in staan? Daar had niemand van ons het over, dus daar let je dan niet op.’

‘Maar Koning Mink hier is Morpuys helemaal niet vergeten, Barend,’ zei Bertram. ‘Hij komt er alleen maar als enige vandaan en daarom is hij de enige die weet waarover hij het heeft.’

‘Nauwelijks meer,’ zei Koning Mink.

==

Aernout zorgde dat de slotbrug neergelaten werd voor de dwerg, die op een geit aan was komen rijden met een lantaarntje in zijn rechterhand en iets heel groots en zwaars, dat in een lap gewikkeld was, onder zijn linkerarm. Een groezelige mantel sleepte achter de geit over de grond en toen het dier achteruitging omdat het schrok van de slotbrug struikelde het bijna.

‘Gruizel Gruis, wat leuk!’ riep Aernout. ‘Het is elf uur... Meestal komen gasten niet meer zo laat.’

‘Elf uur is dwerguur. Ik ben geen elf. Ik ben geen elf,’ zei Gruizel. ‘Kondig!’

‘Wat?’

‘Kondig! Gruizel! Gruizel Gruis van de Gruismijn. Bij het bochtje. Hooggeacht!’

Aernout herhaalde het. Gruizel luisterde met een hand aan zijn oor naar de galm in de paleishal.

‘Zal ik je van de geit af helpen of wat van je overnemen?’ Aernout wilde het zware ding aanpakken maar Gruizel bleef het onder zijn arm klemmen terwijl hij zich van de geit liet glijden. En hij grauwde.

‘Ga weg. Af! Af!’

Er gingen ergens hoog boven de ingang deuren open.

‘Ik kom er al niet meer aan, hoor!’ zei Aernout geschrokken.

‘Ach, dat is Gruizel!’ riep een meisjesstem. ‘Mensje Walg, kom op het balkon! Daar loopt Gruizel over de slotbrug!’

De dwerg verborg wat hij bij zich had onder zijn mantel.

‘Weg, kroon! Je mag niet kijken! Jurk! Je mag het niet zien! Kijk het er niet van áf voordat je het gekregen hebt!’

Madelein bloosde achter haar waaier.

‘Gruizel Gruis heeft geloof ik een verrassing voor u bij zich, Hoogheid,’ zei Lidwientje. Ze trok de prinses naar binnen en deed de deuren op het balkon dicht.

‘Hooggeacht!’ schreeuwde de dwerg tegen de gordijnen, die langzaam dichtschoven. ‘Hooggeacht ben ik!’

Hildebrandt en Bertram kwamen op het geschreeuw af.

‘Gruizel, wat ben ik blij u te zien,’ zei Bertram. ‘Hildebrandt, wijs jij onze hooggeachte gast zijn hemelbed? De vorstenvleugel.’

‘Met twee eigen lakeien?’

‘Ja. En hooggeacht Eeuwigje,’ zei Gruizel.

‘Saartje, breng jij Gruizels hooggeachte geit naar het koninklijk hooi?’

De dwerg keek het meisje wantrouwig na.

‘Als Eeuwig je jurk lust, laat haar aan je knabbelen,’ riep hij.

‘Gruizel is hooggeacht, Hildebrandt.’

‘Hoor je het?’ vroeg Gruizel.

Hildebrandt pakte hem bij zijn elleboog, maar Gruizel duwde hem met twee handen achteruit.

‘Loop achter me, broek. Twéé passen. Met kromme benen. En draag mijn mantel.’

‘Hij bedoelt “als een sleep”, Hildebrandt,’ fluisterde Lidwientje.

‘Zal ík dan toch maar die vieze kei dragen en misschien een mooier lapje voor je zoeken voor eromheen?’ zei Aernout. ‘En een glanzend lint?’

‘Nee! Ík draag het! Ík geef het! En het is mooi zoals het is! Steekneus! Muts! Acht me! Acht me allemaal!’

==

En toch was Gruizel niet de laatste gast. Diep in de nacht werd er luid geklapperd met de slotbrug. Aernout werd meteen wakker.

‘Iemand voor de poort,’ fluisterde hij. Toen wist hij weer waar hij was. Er stond niemand buiten. De gast was al binnengekomen over een onneembare muur aan de zijkant van het kasteel. Toen Aernout slaapdronken de binnenplaats op slofte, wachtte Koning Mink daar, in vol ornaat, in de holle hand van Reus Gondolf. De oude koning stond onvast en moest zijn kroon tegenhouden. Aernout zag weinig want het was stikdonker. De maan scheen, maar het bovenlijf van Gondolf verduisterde de omgeving.

‘Zet mij op de grond, lummel!’ riep Koning Mink tegen het grote hoofd boven hem, ‘En je denkt toch niet dat ik over de muis van je hand klauter?’

‘Ik neem je niet weer tussen duim en wijsvinger,’ klaagde de reus. ‘Ik krijg altijd te horen dat ik knijp.’

‘Omdat je het nooit voorzichtig doet, lummel!’

‘Ik zal het wel doen, Gondolfje,’ galmde iets aan de hemel. De binnenplaats kreeg nu alleen nog licht van enkele sterren want een reuzin deed een stap naar voren. Ze boog over Gondolf heen, nam Koning Mink uit de hand van haar man en zette de oude voorzichtig als een schaakstuk vlak bij Aernout neer. Alleen het kroontje viel en rolde een eindje weg.

‘Dank je, Gonda,’ zei Koning Mink.

Aernout stelde zich voor en wilde de kroon gaan oprapen maar de vorst hield hem tegen.

‘Wijs eerst mevrouw en haar domme lummel een kamer, mens Koffij,’ zei hij. ‘Ik ben maar met hen meegekomen, breng alleen mijzelf, heb niet eens zelf een geschenk. Want ik bezit niets dat ik nu niet bij mij heb. Kijk: een hermelijnen mantel en een kroon. Beide onbenullig als men het land mist waar zoiets betekenis heeft.’

==

Het was voor Aernout een flinke wandeling geweest naar de plek in de heuvels waar het opgemaakte hemelbed voor Gonda en Gondolf klaarstond. Hij vond dat een lakei het echtpaar beleefd moest voorgaan en had dus hard moeten rennen; even op adem komen was er ook niet bij, hij moest meteen terug, want Koning Mink wachtte op de binnenplaats. (‘Nee nee, het jonge stel eerst, veiligheidsmens van Fij. En neem de tijd. Ik ben hier vreemd, dus ik verzet geen stap.’)

Later die nacht werd Aernout weer wakker.

‘Ben ik niet wat vergeten?’ dacht hij. En hij herinnerde zich dat de oude vorst hem blootshoofds bedankt had toen hij hem naar zijn kamer had gebracht. Hij keek uit zijn raam, dat op de binnenplaats uitzag.

De kroon van Koning Mink lag daar nog steeds.

Aernout trok zijn eenhoornmuilen aan en slofte een wenteltrap af. Hij stond eventjes in het maanlicht, met het glinsterende ding bengelend aan zijn vinger, en keek er besluiteloos naar. Je kon de oude koning moeilijk wakker maken voor iets wat geen betekenis voor hem had. Hij zuchtte en nam de kroon mee naar zijn eigen kamertje. ’s Ochtends dacht hij er niet meer aan. Het was de dag voor de bruiloft. Rijksveiligheidslakei Koffij had wel wat anders te doen.

100
Laaggeacht

‘Een tweetal dagen voor de bruiloft wordt de bruidegom verstoten. Het is een tijd van Drentel en Bezinning. Men jaagt hem feestelijk het bos in en daar blijft hij tot de avond voor de Eerste Bruiloftsdag. Dan steekt hij heimelijk de vijver over, zwemmend naast zijn paard, en stormt het paleis in. Poortgnomen letten even niet op, de schobbejakken en kobolden van Ontvangst zullen doen of zij hem tegenhouden. Maar hij wordt geacht hen Om te Duwen (het Grote Porren) en dan naar de kamer van de prinses te gaan voor het Wiekloptdaar.

Er is ook een andere gang van zaken, maar die bespreken wij hier liever niet.’

==

Uit: ‘Zo zijn onze.’ Het Boek van de Manieren.

==

==

100
Laaggeacht

Het bloed bonst in mijn slapen,

mijn hart klopt in mijn keel,

mijn knieën knikken als ik denk

dat ik uw haren streel.

==

Zo bitter zijn mijn pijnen

bij iedere koele blik,

ondanks de medicijnen

die ik daartegen slik.

==

En is er dan geen dokter

die mij van u geneest?

Het kuiltje in uw wangen

dat kwelt mij nog het meest.

==

En is er dan geen dokter

die mij van u...

==

De schemering van de volgende dag was ook al weer gevallen en de bruiloft legde een sluier om paleis Bambergen. Prins Tor liet zijn lier in zijn zadeltas glijden en stuurde Corstiaen tussen de bomen van Neus & Lippen door. Over de Sneeuwvijver klonk het gesnater van nimfen. Rondom het paleis ontstaken feeën de flambouwen. Achter alle ramen brandde licht, geen kamer was meer onbezet. Tegen de zwarte rook die langs de hemel dreef zag je de vonken opstijgen van het kampvuur van de reuzen, die tenten hadden op de open vlakten aan de andere kant van het paleis; echte vlammen lekten alleen boven de tinnen als er nieuwe eiken op het vuur geworpen werden. Minder hoge reuzen achter het paleis speelden foekepot en luit of bliezen op een fles; je zag hun mutsen boven het dak deinen en donker getokkel van mondharpen joeg rimpelingen over het water. Andere klanken zwermden daartussendoor, want boven de Sneeuwvijver gaven gasten Feesten Vooraf in hun eigen gerieflijke koffers, voorzien van brede dansvloeren en spiegelzalen. Wie langs sleutelgaten vloog – een luchtnix met een lampion, een kabouterkoning in een slee met vliegende honden – ving kleine streepjes licht. Maar dat werd anders als er een klep omhoogging en een koffer tientallen nieuwe gasten binnenliet.

Vijverelfen doken overal op en gooiden hun hoeden van waterlelie naar elkaar, bliezen bellen of luisterden, daar waar de vijver tot de bodem feestelijk verlicht was, naar hun zingende vissen. Het toernooiveld, dat niet langer dienstdeed nu de wedkamp voorbij was, had men ingericht voor heksen van goeden huize en daar zag je de kleinere vuren, vaak verrassend van kleur, omdat het soms hout uit een betoverd bos was wat een heks in de vlammen wierp.

En anders leegde één te achteloos haar glas.

‘Een heks mist het gevoel voor wat Rijksveilig is, prins,’ had Ambtenaar Ogterop Deux sussend tegen Tor gezegd. ‘Mijn broer Eén zegt dat men ze moet nemen zoals ze zijn. Zij hebben ook vaak hun eigen gedachten over wat een goede keuken te bieden moet hebben. Mens Brom heeft mij een lijst met hun wensen gegeven en ik moet bekennen dat men voor heel veel gerechten het belangrijkste dier niet op tijd zal kunnen vangen, vooral omdat wij niet het juiste woord ervoor weten. Schobbejakken maken een lijst van wat er in de kelders zoal rondloopt en wat op de zolder aan de balken hangt. Maar veel heksen hebben aangeboden voor zichzelf te koken. Zo ziet men maar, alles regelt zich vanzelf.’

Iedere dag, tot laat in de avond, arriveerden er gasten; sommige kwamen door de lucht, andere te paard, een enkele dook voor de slotbrug uit de grond.

Deze keer zag Tor vanuit Neus & Lippen een vreemdeling uit het struikgewas komen en met een smal, laag bootje – misschien was het een plank – de Sneeuwvijver oversteken. De onbekende lag op zijn buik en peddelde met zijn armen. Het was tegen de Manieren om als bruidegom genodigden van de bruid te verwelkomen of zelfs maar aan te spreken zo kort voor de bruiloft, dus sloot Tor zijn ogen, gaf zijn paard de sporen en reed weg voordat hij had kunnen zien wie de vreemde was.

==

Gruizel Gruis had een kamer met zicht op de feestelijkheden gekregen. Hij had om planken gevraagd en het raam zelf dichtgespijkerd met de hak van zijn schoen. Het was al heel laat. Het lawaai was opgehouden. Maar hij kon niet slapen. De vloer was goed. Het stuk boven zijn hoofd was te laag. Hij kon niet rechtop zitten. Er hing een kwast aan het bellenkoord die hij niet vertrouwde. Er lagen lappen die stonken. Hij rook rozen en lavendel. Maar nergens hing de zure lucht van ijzer, die van kervel, dram of ranonkel. Er stonden bloemen die hij niet lustte. De rare kroes met rood, bedorven druivensap had hij op de vloer leeggegoten. En hij hoefde geen brood met dier. Morgen zou hij vragen om een nap met gort en bietenpulp. Nee, hij lag niet lekker. Hij gebruikte zijn harde geschenk al als hoofdkussen, maar hij had graag ook wat grint gestrooid en miste de grauwe zakken die hij in de mijn over zich heen trok. En waarom lag hij niet naast Eeuwigje?

Gruizel stroopte een van zijn sokken omlaag, kroop onder het bed uit en hinkte door de lange donkere gangen van het paleis op één schoen en een blote voet. Hij liep door de keuken, loerde in pannen, griste een raap uit een mand en een handvol radijzen, smeerde boter achter zijn oren, snoepte van de pekel uit het vat in de bijkeuken, kwam op de binnenplaats, stak hem wantrouwig over, snoof, knikte en tuurde in een stal.

‘Eeuwigje?’ zei hij. ‘Eeuwig?’

Eindelijk hoorde hij zachtjes mekkeren.

‘Eeuwig? Je slaapt niet, hè? Ruik!’

Hij aaide zijn geit en hield de sok voor haar neus.

‘Sok,’ zei hij, ‘zo van de voet. Hij is voor Eeuwig. Hooggeacht.’

De geit knabbelde er tevreden aan. Maar Gruizel schrok. Want er stond zomaar iemand in het donker naast hem.

‘Ik wist wel dat u hier zou zijn, dwerg,’ zei Ambtenaar Ogterop Deux.

‘Ja, hier. En hooggeacht. En Eeuwig is het ook,’ snauwde Gruizel. Hij begon te beven.

‘Hooggeacht? Niets daarvan,’ zei Ambtenaar Ogterop. ‘U moet weggaan, want wij willen u hier niet. Nu. Dat gasten u niet zien. Hare jonge Hoogheid lachte al omdat u had durven komen met uw vieze geit.’

‘Ik heb een cadeau! Ik wil het geven.’

‘Correct. Ik heb het hier.’ Ambtenaar Ogterop haalde een zware kei uit een ouwe rafelige lap. ‘Neem het ding mee of ik gooi het in de gracht. Nu meteen. De brug is al omlaag. En gaat meteen omhoog áchter u. Hop hop!’

‘Zwarte muts! Rimpelknie! Kale kous! Dunne broek! Schop jezelf.’ De dwerg trok zijn geit mee door de stal.

‘Eeuwig, kom,’ zei hij.

Bij de deur stond hij stil.

‘De mantel ligt nog boven in het hok. En mijn lampje.’

‘Het lampje heb ik de nacht in geslingerd,’ zei Ambtenaar Ogterop. ‘De lap op uw veel te mooie kamer heb ik laten verbranden. Loopt u altijd zo langzaam? Moet ik duwen?’

Eeuwigje mekkerde.

‘Ja. Stil,’ zei Gruizel.

De hoefjes van Eeuwig rikketikten op de slotbrug.

De ambtenaar trok zich terug in het duister en draaide aan een wiel. De kettingen van de brug knarsten.

De dwerg verdween zacht scheldend in de nacht.

Ogterop Deux grijnsde. Zijn kleren werden langzaam paars.

==

==

101
Een geschenk voor de bruid

‘Nee, uw gang is niet correct!’ jammerde Ambtenaar Ogterop Deux. ‘Als wij de bruidswandel niet goed repeteren, tred voor tred, wordt het morgen een johanboel...! Statig rechtop! Rechte rug! Kin omhoog...! Koningin-moeder! Koningin-moeder, wilt u in de pas blijven?!’

‘Koffij, let nou eens op,’ zei Hildebrandt.

‘Ik heb niet eens een klein kroontje op om me beter in te kunnen leven,’ zei Aernout. ‘Geef me dan ook een arm, Hildebrandt. Ambtenaar Ogterop zelf zou me nooit loslaten.’

‘U hebt een neus voor schrijden, mens Aernout,’ zei Koning Mink, ‘maar u mag de bruid en de bruidegom niet passeren.’

‘Je trapt op de sluier, Koffij.’

‘Ik heb veel te kort geslapen. En het is moeilijk als ze niet echt vóór je lopen,’ klaagde Aernout.

‘Hare Hoogheid leert haar beloften aan de bruidegom uit haar hoofd. En zij loopt daar straks wél, dus dan wijst het zich vanzelf. En niet ú loopt daar dan achter haar maar de koningin-moeder. Wij kunnen de bruidswandel alleen zó oefenen. Wij hebben Prins Tor met potten en pannen het bos in gestuurd.’

‘Tja, ik ruim nóg op in de keuken...’

‘Zo zijn de Manieren, mens Brom. Een bruidegom mag zijn bruid pas op de avond voor de bruiloft zien. “Lang na de schemer, maar rijkelijk voor dag en dauw.” Dan komt hij terug, bonst op de poort, vier gewapende lakeien staan te wachten. Die duwt hij alle vier In de Juiste Volgorde opzij. Daarna stuift hij naar boven, neemt alle trappen Met Vier Treden Tegelijk, beent In een Rechte Lijn naar de kamer van de prinses, en Rammelt aan haar Klink. Dit voor de Bange – Vraag – Wanneer – De – Bruid – Nog – Net – Niet – Droomt. De bruid zorgt op haar kamer dat zij dan Nog Net Niet Droomt.’

‘Wat doet hij al die tijd in het bos?’

‘Hij oefent zijn jawoord. Alleen, tussen de bomen. De klank ervan. De stelligheid!’

‘Eerst het linkerbeen?’

‘Correct.’

‘Dat was je rechterbeen, Koffij.’

‘Correct! Aandacht! Paleistegel voor paleistegel. Met een tred! Niet met een stap!’

==

Gruizel reed op zijn geit in de richting van Akel. Het was nog steeds vroeg. Een enkele aangeschoten heks die van een feest op weg naar haar boom bij het paleis was riep vrolijke dingen, maar de dwerg antwoordde niet. Een grote pannenkoek vol vlaaien, gebakken in de steenovens van de schobbejakken, zeilde hem tegemoet laag tussen de rotsen. Het weggetje was hier smal en Gruizel liet Eeuwigje opzijgaan. Hij groette de bestuurder niet, treurig als hij was.

De pannenkoek hing stil. Op geithoogte.

‘Dwerg,’ zei een schobbejak. ‘Naar het feest geweest?’

‘Ga van mijn weggetje,’ snauwde Gruizel.

‘Boos?’

‘Ga!’

‘Weggejaagd, hè?’

‘Ik hoor je niet, want ik ken je niet!’ schreeuwde Gruizel.

‘Jawel,’ antwoordde de schobbejak.

Hij zag wit van het meel, maar hij klopte driemaal op zijn eigen schouder, driemaal op zijn bovenbenen, driemaal tegen zijn hoofd. En zijn bakkersmuts werd zwart en kreeg een vederbos, zijn wambuis en broek werden paars en laarzen kropen omhoog naar zijn knieën. Het meel verdween uit zijn wenkbrauwen; zijn mond was niet langer tandeloos.

‘Laaggeacht?’ zei Guurt van Grasp vriendelijk. ‘Te min?’ Hij stapte van de deinende pannenkoek. ‘Wist je dat nog niet?’

‘Eeuwig wil erlangs!’ schreeuwde de dwerg. ‘En praat niet tegen me. Want je stinkt uit je mond!’

De prins rukte de doek van het geschenk dat Gruizel voor zich op zijn knieën had liggen.

‘En dát was je geschenk? Een steen?’

Gruizel wilde de lap terug grissen maar Guurts armen waren langer.

‘Wacht, Gruizel Gruis.’ De prins pakte iets wat midden tussen de warme, vers geurende vlaaien lag en trok het met dichtgeknepen ogen naar zich toe. De dwerg zag dat het plat en ovaal was. Maar verpakt in een zwarte doek.

‘Als ze niets van je wil, geef haar dan iets wat ze niet wil...’

‘Ik geef niets. En dat is mooi genoeg.’

‘Niets? Niets is niet mooi genoeg. Laat je niet laag achten, dwerg. Ze vindt zichzelf niet mooi genoeg. En daarom zal ze blij zijn met wat ik je meegeef. Haal het zelf nooit uit die zwarte doek. Ik wikkel deze lap die om die vieze steen zat ook nog om je nieuwe cadeau heen... Zo! En nu, zie.’

De dwerg klemde zijn steen tegen zijn borst.

‘Geef het haar laat, Gruizel. Blijf niet kijken als ze het uitpakt. Zorg dat je vlug ver weg bent. Doe het vanavond, vlak voordat Van Sombrië voor het Wiekloptdaar bij haar aanklopt en zij nog vlug wil weten of ze wel mooi genoeg voor hém is. Dan zul je eens zien hoe laag ze jou straks achten...’

==

Koningin Berthe en Koning Sneu arriveerden laat in de ochtend. Lidwientje wekte de tweeling Titaantje en Titaantje. De prinsesjes hadden dansfeestjes in koffers boven de Sneeuwvijver bezocht en waren pas een paar uur terug op hun kamer. Zij waren een beetje bang dat hun moeder zou zien dat ze nauwelijks geslapen hadden en ze mompelden iets over een erwt onder de matras, maar de Koningin Van Sombrië begon over hun oudere zusje.

‘Is Geuze er nog niet? Vreemd. Hoor je dat, Sneu? Zij is gisteren al uit het paleis vertrokken op haar haveloze bezem.’

‘Ze wilde een boog maken om een vriendin te bezoeken,’ bromde de koning.

‘Een boog? Het kind vliegt al zo traag. En aldoor is er iets.’ Berthe van Traa zuchtte en tekende haperend lussen boven haar hoofd. ‘Geuze, je bent nog wel zo wijs, neem toch eens een bezem van het Hof, zeg ik altijd. Net als Titaan en Titaan. Geuze geeft niet veel om knappend haardvuur, mensje Walg, maar Sneu zegt het óók, zij had hier gisteravond moeten zijn.’

Koningin Madelein kwam de hal in en liep met uitgestrekte armen op Tors ouders af. Ambtenaar Ogterop bracht het koningspaar samen met Lidwientje en Hilletje naar twee prachtig ingerichte vertrekken in de Koninklijke vleugel, waar een bewegend wandkleed hing dat oude toernooien toonde. En toen de oude koningin even later haar oudste dochter aan de hemel zag verschijnen en Geuze onhandig haar bezempje aan de grond had gebracht – net niet in de Sneeuwvijver – leek er niets meer aan de hand.

==

Lidwientje zag dat Bertram vroeg in de middag met Barend Stip naast de wijze vrouw op en neer liep langs het water. De veldslaggroene wiekjes op haar kapje draaiden opgewonden rond en daarom had Lidwientje best willen horen wat er werd verteld.

==

‘Ik ben van een andere kant gekomen, mens van Brood en Spot, want ik was in het huis van de vader van een vriendin met wie ik mijmer over het Waarom. Ik geef Broer en Madelein een kiezel.’

‘Een kiezel.’

‘Wijs geworden in een vissenmaag, rond geslepen in de Monkel en langzaam gerold naar het meer van Karnagel. Ik wilde haar vragen of zoiets een echt geschenk is. Want hij lag voor het oprapen.’

‘Ik vond een keer een kiezel in mijn schoen,’ zei Barend.

Geuze keek hem verrast aan. ‘En toen?’

‘Ik gaf hem weg.’ Barend bloosde.

‘Ach, maar dan ís zoiets dus een geschenk!’ zei Geuze verheugd. ‘Dan heb ik dus geen vraag meer. Maar nu komt mijn verhaal. Mijn vriendin was niet bij haar vader. En er was daar een zaak van Trammelant. Er bleek weer veel verdwenen te zijn uit zijn spiegelmakerij. Zoals een poos geleden... Haar vader Walter was er ook niet. Dat vond ik vreemd. De stemming in huis was onaangenaam, dus ging ik weer, ik wilde niet tot last zijn. Al waren zij er beiden niet. Haar vader Walter is daar anders wel. Altijd. Nu ja, maar dit keer niet.’

‘Als er niemand thuis was, waarom vond u de stemming daar dan onaangenaam?’ vroeg Barend.

Geuze Van Sombrië bukte zich en raapte een kei op. Ze bekeek hem afwezig van alle kanten.

‘Vanochtend, in de lucht, op mijn bezem, zag ik een grote zwerm spreeuwen... En ergens, niet zo ver van hier, verdwenen zij na een duikvlucht uit de lucht.’

‘Prinses Geuze,’ zei Bertram, ‘waarom vertelt u ons dit?’

‘O, ik weet het niet. Wilt u het vergeten? Vergeet het.’

‘O nee, alstublieft.’

‘Het was iets wat ik zag. Een grote zwerm spreeuwen. Zij spikkelden de lucht. Soms leek hij zwart. Zij zwierden en maakten figuren, gingen uit elkaar en kwamen bij elkaar terug. Het gaat om wat er toen gebeurde. Zij doken naar een laag vliegende pannenkoek. Vol vlaaien. Ik denk voor dit bruiloftsfeest. En u kent spreeuwen. Dan zijn zulke vlaaien vers.’

Ze liet de kei in de Sneeuwvijver plonzen.

‘Hop weg.’

‘Hop weg? De vlaaien? De pannenkoek?’

‘Nee. De spreeuwen. Allemaal. In hun duik. Het was een verse pannenkoek van de schobbejakken van Steenoven Han. Zij bakken hun vervoer zelf. En in het midden, tussen alle vlaaien, lagen zaken in zwarte doeken. Maar één lap was door de wind wat weggeslagen zodat dat wat erin zat hevig schitterde; het ving de zon. En toen de pannenkoek schuin langs een helling zwierde was het helderblauw en ik begreep dat iets erop de hemel boven ons weerkaatste. Toen ving het de spreeuwen. Hop weg.’

‘Hop weg.’

‘Hop weg. Ook even de zon en het blauw. Toen ik dichterbij kwam, keek de schobbejak omhoog. Alsof hij de spreeuwen zocht. En ze miste. Net als ik. En wat daar lag, schitterde niet meer. Wat ervan over was gebleven wierp hij van zijn pannenkoek. Hij lachte.’

‘Lachte? Naar u? Zag hij u?’

‘Nee... Nee toch...? Nee, het was een tevreden lach.’

‘Waar gooide hij mee, denkt u?’

‘Een grote ovale ring? Een lijst?’

‘Als om een spiegel?’

‘Denkt u dat? Dan denk ik dat nu ook. Maar er lag meer met die vorm tussen de vlaaien en dat was ingepakt, zoals ik al zei. Opeens zag de schobbejak mij, ik heb geglimlacht en toen weggekeken want ik wilde niet vrijpostig zijn. En nu denk ik steeds aan die spreeuwen... Hop weg.’

‘Hop weg...’

‘Ja. Hop weg. Zo. Dat glijdt nu van mij af. Vertel mij alles over de steen uit uw schoen, mens Stip. Dat boeit mij meer.’

==

De zon was amper onder toen Tor uit Neus & Lippen bij de slotbrug arriveerde, buiten adem net als zijn Corstiaen. Hij mompelde een opdracht tegen Hilletje en haar stalknechten. Binnen namen lakeien de Dreigende Houding aan en stonden klaar om Opzij Geduwd te worden. Maar de druipnatte prins gaf hun niet eens een por. Het verbaasde de hofhouding dat hij wel met grote stappen de trappen nam, maar boven niet in Rechte Lijn naar de prinsessenvleugel stormde voor het Wiekloptdaar. Tor ging naar de kleine kamer op de Koninklijke vliering, die speciaal was ingericht voor Inkeer. Er hing een koord uit het torenvenster omlaag tot vlak boven de gezadelde Corstiaen, die daar correct met zijn hoofd in een zak haver klaarstond.

Ogterop Deux wrong voor de deur van de prinses zijn handen, begreep dat hij niet op haar deur kon bonzen, liep naar de smalle wenteltrap en staarde naar de vochtplekken op de treden en vroeg zich af of hij de koningin moest waarschuwen. Hij deed het niet en haalde ook de prins niet terug.

Het Wiekloptdaar was niet verplicht. Het was de bruidegom vergund om op de Koninklijke vliering te overnachten en – wanneer hij vroeg of laat die nacht nog verder van gedachten mocht veranderen – het paleis langs de muur te verlaten; maar dan om nooit meer terug te keren.

Tor leunde met gesloten ogen tegen de deur. Hij liep niet naar het koord. Want Bertram speelde ermee op de vensterbank.

==

Prinses Madelein wist nog van niets. Net als Lidwientje.

‘Mijn lieve Tor zal nog wel zwemmen, mensje Walg. Ik mag nu niet meer naar hem kijken. Ach wat zal hij mooi zijn, druipnat voor het Wiekloptdaar. Straks als hij naar mijn deur struikelt. Maar ik kan nu wel nog heel veel aan mijzelf doen.’

Prinses Madelein maakte zuchtend heel veel knoopjes los.

‘U zag er prachtig uit, Hoogheid.’

‘Ik denk dat ik toch de andere jurk neem.’

‘Die ik net weer weggebracht heb? Ik zal hem weer voor u halen.’

Lidwientje liep de kamer uit en viel bijna over Gruizel Gruis. Hij klemde iets groots en plats tegen zijn borst, het was wel gewikkeld in dezelfde dweil maar daaronder zag ze iets in een zwarte lap. Hij wilde op de deur bonzen.

‘Nee, niet bonzen!!! O, wat lief, jij komt nu je geschenk brengen,’ fluisterde ze. ‘Dat komt prachtig uit; de prinses heeft eventjes meer tijd dan ze dacht. En ik zie geloof ik al wat het is. Jij kan niet wachten, hè? Hij is vast mooi. En vind je hem nu zelf mooi ingepakt, denk je?’

De dwerg zei niks.

Lidwientje kondigde hem aan en liet hem daarna met Prinses Madelein alleen.

==

‘Ik was mijzelf niet, Van Bier. Natuurlijk was ik blij dat ik haar voor het slapen gaan nog even zou zien, zo prachtig als zij steeds al is, Van Bier. Maar in Neus & Lippen dacht ik steeds: is het zeker dat ik haar morgen voor altijd bij mij heb? Ik heb daar veel gepraat met Corstiaen. Hij zegt niets terug, maar ik kan raden wat hij denkt: ook mijn lieveling kan niet zichzelf zijn.’

‘Dat is waar, maar...’

‘Zij moet kiezen: wel of niet... Wordt het ‘wel’? Is zij even verlangend als ik?’

Bertram klopte de prins op zijn schouder.

‘Hildebrandt haalt eerst een glas wijn voor je. En op mijn verzoek ook een voor Madelein. Jij en ik gaan daarna samen naar haar vleugel. Ik klop voor je en gooi de deur open als ze roept. En jij gaat naar binnen en geeft haar een glas, je klinkt met haar en kijkt haar in de ogen...’

‘U hebt gelijk, Van Bier. Ik ben mij even kwijt; maar vind mijzelf wel in de spiegel van haar ogen... en vind dan de woorden.’

Hildebrandt deed de deur morsend open.

‘Spiegel? Haha.’

‘Ah. Daar is Hildebrandt met de wijn,’ zei Bertram.

‘Curieus – help me, Bierenbroodspot – curieus dat jullie over spiegels praten. Toen ik de wijn ging halen liep Gruizel Gruis net een trap op met zijn cadeau. Naar Madelein, dat kon je zien. Maar het was een heel ander ding dan waar ie gisteravond laat mee binnenkwam. Groot, plat. Ik zeg: ‘Ha, die Gruizel, heb je je bedacht en toch wat beters gevonden in plaats van die dikke kei in die voddige lap?’

‘Geeft ie iets anders? Hij was er erg trots op.’

‘Nou, mij maak je niks wijs. Onder die dweil zat nou ’n cadeau in een nette zwarte doek en ik zag meteen dat het een spiegel is. Ik weet ook nooit wat ik ’n vrouw anders moet geven. Ik kom weer naar boven met deze glazen en ik bots bijna tegen hem op. Ze moet hem al gekregen hebben. En ik denk dat het Gruizel is tegengevallen wat ze van z’n spiegel vond want hij duwde me kwaaiig opzij. “Laaggeacht, maar wacht wie er lacht!” riep ie. En hij gaf Ambtenaar Ogterop onderaan de trap een schop.’

‘Wat?’

‘Ja. Het is een eigenaardig mannetje en...’

‘Wát zeg je?’

‘Een eigenaardig mannetje, zeg ik...’

‘Een spiegel...? In een zwarte doek?’

‘Waar gaat u heen, Van Bier? Wij zouden samen gaan!’

‘Tor, kom mee!!!’

==

Ze holden naar de bruidsvleugel. Lidwientje kwam achter ze aan, een jurk over haar arm.

‘O leuk, leuk! Nu komt het! Het bezoek van Tor aan de aanstaande bruid!’ jubelde ze. Toen zag ze Barend en Aernout, die Ambtenaar Ogterop ondersteunden.

Tor bonsde op de deur.

‘Nee. Ga naar binnen!’ schreeuwde Bertram. Hij greep de klink, maar de prins hield hem tegen.

‘Zij roept niet: “Hoor, wie klopt daar”, Van Bier! En dan moet ik eerst nog antwoorden: “Het is een vreemdeling zeker, die verliefd is, zeker”... want zo zijn de Manieren...’

‘Andere keer,’ zei Bertram. Hij duwde Tor opzij en trapte de deur open. Het vertrek was zoals het altijd was. Er stond een stoel, een kaptafel, een spinnewiel, in een klein zijvertrek een hemelbed. En voor de stoel lag op de grond een zwarte doek, tegen een muur stond Madeleins oude kapspiegel en aan de muur hing een nieuwe, ovale, lege lijst.

En er lag een briefje. In spiegelschrift.

Hildebrandt kwam binnen met Lidwientje, Aernout en Barend. En Ambtenaar Ogterop hinkte om ze heen, stapte over de zwarte doek, zag Bertrams gezicht en vroeg om het briefje. Hij las het driemaal en keek Tor treurig aan.

‘Wat staat er?’ vroeg Lidwientje. Ambtenaar Ogterop antwoordde niet.

‘Een groet uit Morpuys, Van Sombrië,’ zei Bertram.

‘En eronder?’

‘Je krijgt haar niet, Van Sombrië.’

‘... En daar weer onder?’

‘Niet nu, niet ooit, Van Sombrië.’

‘Correct,’ fluisterde Ambtenaar Ogterop.

‘Niet ondertekend?’

Iedereen staarde naar de lege lijst.

‘En na “die verliefd is zeker” vraagt zij eerst even mijn naam,’ zei Tor.

Lidwientje en Aernout vingen hem op.

==

==

102
Het blauwe konijn

Bertram las het briefje voor de honderdste keer, via het handspiegeltje van Lidwientje.

‘Dit handschrift heeft zwierige krullen, alsof iemand zeer tevreden en trots is. Iemand heeft dat briefje met zorg geschreven en toen bij het cadeau gedaan. En het was niet Gruizel. Die is nooit zwierig en kan niet lezen.’

‘Guurt?’

‘Lapte Guurt dan ooit precies zo’n streek bij Koning Mink?’

‘Gruizel is niet gemeen, Bertram.’

‘Hij heeft anders veel uit te leggen.’

==

Barend, Hektor en Jesse wekten na een lange wandeling in de reuzenvleugel – het onafzienbaar grote, tijdelijke tentenkamp achter het paleis – met veel moeite Reus Gondolf en reuzin Gonda. Het echtpaar wilde heel graag helpen zoeken en kreeg ruzie over de manier waarop. Daardoor werden er meerdere reuzen, de meesten op heuvels nog veel verder weg, wakker; iedere reus wilde een steentje bijdragen. Maar toen de jongens, op handen gedragen, met dat goede nieuws terugkwamen, wees Ambtenaar Ogterop Deux ze op het grote aantal tenger gebouwde gasten om het paleis en op gasten in nog wijdere omgeving, die misschien onderweg waren, en het gevaar dat zoekende reuzen in hun ijver op ze zouden trappen. Ondanks hun aangeboren lichtvoetigheid.

Toch was er niemand die niet zijn best deed. Het hele paleis werd overhoop gehaald. De omgeving werd afgezet, mogelijke vluchtwegen zoals duistere kloven werden versperd. Reuzen gingen er breeduit zitten, heksen maakten ondoordringbare mist en bedachten andere dingen waarvoor Ambtenaar Ogterop met het oog op de broosheid van sommige gasten haastig bedankte. Was Gruizel al ver weg? Verborg hij zich in de buurt? Gasten en de hofhouding postten bij ramen en deuren van het paleis en elke opening waardoor ontsnappen nog mogelijk leek. Barend en Hektor vonden sporen van Eeuwigje, die ophielden bij de rand van de Sneeuwvijver. Saartje vond het schattige belletje van de geit en stak het in een zak van haar jurk toen niemand erin geïnteresseerd was. Ambtenaar Ogterop Deux en Lidwientje gingen linkerkoning Mink wakker maken, maar de koningin was daar al. Mink zat tegenover haar met de lege ovale lijst. Ze zagen hoe de oude vorst beefde. Zijn vingers gleden over het houtsnijwerk.

‘Ach, dezelfde lijst. Dezelfde kerven. Dezelfde booswicht,’ zei hij. ‘Ik hoop dat het uw meisje goed vergaat, mevrouw. Dat zij mijn Morpuys vindt en daar geen klagen heeft. Ik weet dat Vossenstaart haar goed zal onthalen, dat mijn kleindochter haar desnoods mijn kamer geeft; met mijn koude bed en uitzicht op het woud en links en rechts de schittering in de nevel. Maar wat is er toch gaande? Wie zit ons dwars... waarom... in Links... en nu óók hier... in Rechts?’

Koningin Madelein nam de oude man mee naar haar vertrekken. Lidwientje klopte met Tor bij zijn ouders aan. De vorsten zochten steun bij elkaar maar het was niet duidelijk wie wie probeerde op te beuren. Geuze kwam en bekeek de houten lijst. Ze knikte. Bertram liet haar opnieuw het verhaal vertellen. Iedereen luisterde sprakeloos.

‘Die vlaaien zijn mooi nooit gekomen,’ zei Hildebrandt.

==

Het was zonneklaar en reuzen brulden het dan ook ver weg: de dwerg en zijn geit waren in geen velden of wegen te vinden. Bertram en de petemoeien namen de pompoen en gleden laag over de Sneeuwvijver in de hoop dat Gruizel, die samen met Eeuwigje in een bootje was overgestoken, via bos Neus & Lippen dacht te kunnen ontsnappen. Ambtenaar Ogterop Eén, Aernout en Hildebrandt vertrokken richting Akel op Kamerbreed om Gruizel Gruis in te halen. Ze pakten het zo grondig mogelijk aan. Er waren eetgelegenheden bij de vleet maar ze bezochten op aanraden van Jesse bij voorkeur herbergen waar een arme reizende dwerg voor een eenvoudig maal van knol en biet met diamanten mocht betalen (dwergen als Gruizel waren zuinig); ze wekten daar de herbergiers, ondervroegen ze en keken, als ze alle kamers gezien hadden, of de geit Eeuwigje ergens in de stallen stond. Waarna ze dan – zei Jesse – met stokken moesten porren onder het beestje in het hooi.

==

De zusjes Titaantje en Titaantje en de oudere Geuze hadden zich ontfermd over Tor. Het was nog steeds donker toen ze overstuur Lidwientje kwamen halen. De prins stond in de stallen en zadelde zijn paard. Hilletje hielp hem. Tot verbazing van Lidwientje leek Tor niet een gebroken man.

‘Waar ga je heen, Tor? Iedereen zoekt Gruizel al voor je. Als ze hem vinden brengen ze hem hierheen.’

‘Ik zoek de lage dwerg niet, mensje. Ik ga Morpuys vinden.’

‘Hier is haver voor onderweg,’ zei Hilletje.

‘Maar Tor, dat land bestaat niet hier. Mink raadt het iedereen af om nog te zoeken. Gruizel kan het ook niet voor je terugdraaien.’

‘Ik zie dat u mismoedig bent, mensje van Labber. Maar ik heb met Geuze gepraat. Zij sprak een waar woord. U bestaat óók niet, mensje. En toch bent u hier. Met Morpuys is het andersom: het is er niet; en dáár is Madelein.’

‘Je hebt een verstandige zus. Maar hoe vind je de weg?’

‘Zij gaf mij een kiezel,’ zei Tor.

==

Het ontbijt was er die ochtend bij ingeschoten.

Ambtenaar Ogterop moest te veel gasten uitgeleide doen. Voor Tor had Aernout al voor zonsopgang de slotbrug moeten neerlaten. De prins was spoorslags vertrokken met de lege lijst en het briefje in spiegelschrift in zijn zadeltas. Koningin Madelein had hem nagestaard, roerloos, vanaf het balkon van haar dochter. Koning Mink stond daar naast haar. Reuzin Gonda kwam voorzichtig dichterbij en wilde hem tactvol van het balkon tillen. Hij gaf Koningin Madelein een handkus en schudde haar linkerhand.

‘U moet begrijpen dat ik mee kan reizen met Gondolf en zijn jonge vrouw. Zij zijn nu toch wakker en het is voor hen een wandeling van niets. Gonda is zo vriendelijk mij een poos in huis te dulden; bij Gondolf voel ik mij klein maar ook vertrouwd. U hebt verdriet en verdriet maakt mij kribbig. De lummel let gelukkig nooit op wat ik tegen hem zeg.’

==

‘Prinses Titaantje en Prinses Titaantje en Prinses Geuze hebben Ons verzocht zijn vader en zijn lieve moeder niet te wekken, mensje Walg,’ zei Koningin Madelein later, iets minder vroeg in de ochtend, in de ontbijtzaal. ‘Sneu en Berthe zouden hem maar hebben willen tegenhouden. Wij wilden hem ook tegenhouden, maar hij had geen rust. Onze mooie, nieuwe zoon van Schoon. Geen rust.’

‘En toch vinden we het niet verstandig dat Tor niet op ons wacht, Majesteit.’

‘Woede jaagt op. En wijze woorden troosten niet,’ zei de koningin.

‘Maar de pompoen haalt Corstiaen wel in. We mogen hem lenen.’

‘De pompoen, ja...’

‘Fee Troetel leert Bertram en Aernout en Hektor op dit moment de belangrijkste spreuken. Ze klonken eenvoudig, zei Hektor.’

‘Ik hoop dat Troetel de prevel tegen valse zwier niet vergeet...’ zei fee Snoertje. Ze pelde een ei.

‘Tor had aan boord kunnen gaan, Majesteit. Ook al heeft Corstiaen hoogtevrees in de pompoen, we reizen veel vlugger en gemakkelijker. En veiliger!’

‘... En de pompoen is niet overal even welkom in de lucht,’ zei Snoertje. ‘Goede wensen neemt niemand in dank af...’

Ze stak het ei in haar mond.

Lidwientje probeerde niet zenuwachtig te worden.

‘Dat moet fee Troetel Hektor en Aernout dan misschien ook even uitleggen. Bertram heeft gelijk: ook al vinden we Gruizel, die kan ons vast niet helpen. Bertram denkt dat Gruizel niet eens wist wat hij aanrichtte. En waarom is hij niet allang gevonden? Hij rijdt op Eeuwigje. Dan schiet je niet op. En zijn mantel en zijn lampje liggen nog gewoon op zijn kamer. Dat is vreemd. Nog iets: vanochtend kwam een schobbejak van Han huilend bij Hildebrandt in de keuken vertellen dat iemand recht voor zijn steenoven er met een pannenkoek vol verse vlaaien voor de bruiloft vandoor was gegaan. En Geuze heeft een pannenkoek gezien, onderweg, met iets wat vonkte als een spiegel. En wolken spreeuwen die zomaar verdwenen uit de lucht. Bertram bedacht opeens dat Geuze het ook had gehad over dat er voor de tweede keer spullen waren gestolen bij de vader van een vriendin. En die schijnt een spiegelmakerij te hebben! Daar wil Bertram nu ook meer van weten. En is het verhaal van die vriendin wel waar? Steelt zij soms zelf? Je wordt wantrouwend... We wippen natuurlijk voor de zekerheid eerst aan bij de Gruismijn in het Elfenbochtje. Al is elke reus er tot zijn polsen in geweest.’

‘... En nooit, nooit landen op een verwenste plek,’ mompelde Snoertje.

‘O, Bertram zegt dat Hektor al die kleinigheden vliegensvlug leert. En Bertram heeft zelf de leiding en geeft niets – maar dan ook niets – uit handen.’

‘Ziezo, Hondecoeter kent die pompoen als zijn broekzak.’ Hildebrandt kwam de ontbijtkamer binnen en nam het laatste broodje. ‘Koffij leest tóch de hele tijd de handleiding. En ik stuur.’

==

Geuze Van Sombrië zat met gekruiste benen bij de Sneeuwvijver. En liet de zon in haar handpalmen schijnen. Zij vroeg Bertram even niet tegen haar te praten. Maar hij stelde vraag na vraag en eindelijk zuchtte ze en legde de handen tegen haar slapen. Het ding op haar ronde mutsje begon kalm rond te draaien.

‘Mijn vriendin heet Assia, mens Van Spot. Zij is een wijze. Zij reist, zij zoekt kruiden op hellingen, zaden in ravijnen. Nee, zij steelt geen spiegels uit haar vaders spiegelmakerij. Zij is zoals haar vader. Een nix van naam.’

‘Had u Tor verteld van die diefstal?’

‘Nee, Van Spot. Zo’n diefstal als bij waternix Walter zou een ontspannende babbel voor vannacht zijn geweest, waarna Broer misschien toch wat geslapen had. Een nix geeft niets om bezit. Het is jammer dat Broer nooit wil luisteren. Broer had mij beloofd om zijn nachtrust te nemen, en wanneer hij niet kon slapen te mijmeren zoals ik; en om vanochtend – net als ik nu – aan het water te gaan zitten en aan niets te denken; zoemend, de armen gespreid, met open handen en met het gezicht naar de zon.’

‘Kan de vader van uw vriendin iets tegen Madelein of het huwelijk hebben gehad?’

‘Waternix Walter?’ vroeg Geuze Van Sombrië verbaasd. ‘Hij is weledelzeergeleerd. Meer niet. Van dingen die gebeuren en van het Om Hem Heen weet hij niets.’

‘Dan moeten we de dief vinden. Is er iemand die daar vaker op bezoek komt?

‘Assia weet dat,’ antwoordde Geuze.

‘Hoe vinden we haar?’

‘Moeilijk. Zij is een wijze. Zij reist, zij zoekt kruiden op hellingen, zaden in ravijnen.’

==

In De reisgids van kabouter Snaar staat:

‘In de ravijnen bij Akel kiest de verstandige reiziger een goed begaanbaar pad. Er zijn kortere wegen – veelal ondergronds – maar die dient men niet te nemen. Tenzij de wanhoop groot is.’

==

Tor liet zijn paard bij de ingang van de mijn staan. Hij wandelde het duister in.

‘Gruis,’ bulderde hij. ‘Kom naar buiten en verdedig u.’

Maar de mijn zweeg.

Hij ging nu de hoogste gang in tot aan het punt waarop bukken niet meer hielp en hij moest gaan kruipen. Er waren heel veel zijgangen en de dreigementen die hij links in gangen riep kaatsten soms uit gangen rechts terug.

‘Van Grasp...? Ik tart u!’

Hij kwam naar buiten en sloeg het stof van zijn knieën.

‘De laffe dwerg is hier niet, Corstiaen. U mompelt in uw haverzak steeds weer opnieuw de naam van Van Grasp, maar och, ik weet het niet. Wij blijven zoeken, stellen vragen aan iedereen die wij tegenkomen; ergens moet hij zijn, zijn geit is niet zo snel als u.’

==

‘Maar ook bovengronds weet de onervaren reiziger in de ravijnen van Akel en het Warnet van Winkel niet altijd wat hem boven het hoofd hangt.’

==

Uit: De reisgids van kabouter Snaar.

==

Een vreemde schaduw gleed omlaag langs een steile bergwand. Het was een pannenkoek die zich om Guurt van Grasp heen had gevouwen. De prins sprak met de tatoeage op zijn bovenarm. Het kostte veel inspanning; vliegen met gevouwen pannenkoek in een smalle, bochtige bergpas vereist veel stuurmanskunst.

‘In Links is alles goed gegaan, moeder. Ik stond er klaar – verpopt, klein, gehoornd en met ranke hoeven, zoals u mij gezegd hebt – en heb haar opgewacht. Ik heb haar beslopen en ik heb genoten. Moeder, zij van Bambergen was zo heerlijk verward en bang. Je had haar moet horen toen zij huilend om haar moeder riep en om Van Sombrië. Toen stapte ik tevoorschijn, heb haar verteld dat zij niet van mij schrikken moest. Dat ik haar helpen zou. Dat zij in nood want in Niet Hier was. Waar zij niemand had. Dan mij. Toen heb ik haar gebracht waar jij haar hebben wou. En daar ligt zij goed. In de modder. Haar haar vol stro. Ik duwde een kroes tegen haar trillende lippen en liet haar drinken van wat ik haar van jou moest geven. En ze glimlacht nu en weet niet wie ze is. En spint. O moeder. Je zou mij moeten zien als ik daar rondrij als mijzelf! Er is in Links weer veel voor mij gejuicht. Alleen mijn bruid, mooie Vos, duwt mij nog steeds van zich af. Maar ik zal haar krijgen. De kamerheer en veel volk zijn op mijn hand. Want ik strooi gul. Mag ik thuiskomen? Of waagt Van Bier en Pot het om ook op Nee naar mij te zoeken? Ingerold in deze pannenkoek ben ik niet lang veilig. Uw agen zoemden bij mijn oor: Van Brood en Pot jaagt op mij in de pompoen van Troetel en Snoer. En Van Sombrië zoekt Gruizel Gruis, en als hij begrijpt dat hij hem niet zal vinden, luistert hij naar zijn paard en zoekt mij. Vindt hij me hier in Rechts dan schudt hij de waarheid uit mij. Vroeg. En anders laat. Zijn appelschimmel heeft een neus voor mij. Ik vloog recht boven Van Sombrië in het Warnet van Winkel, hij zag mij niet. Hij praatte met vijf oude vrouwen die met takkenbossen liepen. Maar het paard hinnikte. Ik rolde mij op in mijn pannenkoek en zei de spreuk van Zoef. Zo ontkwam ik maar net.’

Rinses portret bewoog. Er was geknetter om haar hoofd. ‘Verveel me niet, zoon. Doe wat ik je geleerd heb. Red je zelf. Vijf oude vrouwen die met takkenbossen liepen? Ik weet maar van één, zoon. Ka. Denk niet meer over Van Sombrië. Moeder vangt hem voor je. Ik had mijn rook geraadpleegd en de rook wolkte “Ka”. Ka van de Kikkerberg. Oude Ka loopt op haar tenen en loert wanhopig rond in Dril en Winkel... “Geef haar Tor”, wolkte hij. Ik hou soms zo van mijn rook... Een heks als Ka hoeft maar even ergens met een prins alleen te zijn. Wat nog ontbrak was een behekste plek. Die heb ik, zoon. Halfzus Geerte komt met mij kokstoven in Nee; over wat wij doen bij Walter waternix met Walter waternix. Waar zusje jou bij helpt. Zusjes theehuis is geen Nee maar toch een heel goede plek voor Ka, het gif van Witte Willy druipt van alle muren. Bij zusje staat een glazen kist van Kus. Zusje kust zich daar al eeuwen op gevangen prinsen jong. Ik dacht: lieve Geerte heeft haar theehuis nu niet nodig. En ook niet haar kist van Kus. Ik maak het er duizend jaar later, zolang Ka daarbinnen is. Zich jong kust op Tor. En lang voor zusje terug is, maak ik het bij haar binnen weer nú. Zusje zal niets merken want nu is in haar theehuis niets gebeurd. Ik ben bezig voor jou, zoon, zoals je ziet. Red je zelf.’

Guurts moeder zweeg. Guurt kuste zijn bovenarm nog voor alle zekerheid maar er was geen spoor van een glimlach in haar mondhoeken. De tatoeage stond stil. Guurt ontweek een rotswand ternauwernood.

==

‘Corstiaen, wat doet u? Uw draf versukkelt. Wat zei de wijze waternix met de snorrende kap nu net, die ons een appeltje gaf? Zij waarschuwde mij nooit meer de weg te vragen aan vijf oude vrouwen met takkenbossen. Ik heb het haar beloofd. Maar daar komen zij opnieuw, Corstiaen. De vrouwtjes vliegen op hun takkenbossen! Wat gillen zij, wat willen zij van u en mij? Ge wankelt op uw hoeven. Word ik te zwaar? Is het haar appeltje, dat u niet bekomt? Ik heb de andere helft gehad en ik moet zeggen... Was het de wortel anders? Wat mankeert u, Corstiaen...? Ik laat mij van u afglijden... Kijk hun niet in de ogen, Corstiaen. Doe als ik, sluit uw ogen...’

==

‘Daar komt weer een piek! Een piek! Vlak vóór je.’

‘Hildebrandt, ik heb ogen.’

‘Ja, je denkt beter te kunnen sturen dan ik, maar dit is toevallig net zo goed het Elfenbochtje niet, Bierenbroodspot. Vertel mij niet waar het Elfenbochtje is. Ik woon hier net zo lang als jij en ik herken buurtjes. Ik ben een klepperman. Hondecoeter heeft gelijk, die pompoen doet maar wat. Zo hoog woont Gruizel niet.’

‘Hildebrandt, je hoeft het mij niet uit te leggen. Ik ben er pas nog met Barend geweest, ik kan het dromen!’

‘Die pompoen is in de bonen.’

‘Hektor, stuur jij maar weer. Aernout, zet je strohoed op en zoek het op in die handleiding.’

‘Tor rijdt een heel andere weg, Bertram.’ Lidwientje boog weer ver uit een oog van de pompoen. ‘Anders hadden we hem allang onder ons gezien...’

Ze trok haar hoofd verschrikt terug. Het bliksemde een paar keer achter elkaar. Iedereen luisterde witjes naar krakende donderslagen, die geen tijd kregen om uit te rollen.

‘Daar staat een gebouw met een tuit. Op die rotspunt. Opzij daar, waar de lucht zo donker is.’

‘Wij hebben thuis zo’n theepot,’ zei Hektor.

De kinderen verdrongen zich voor één oog van de pompoen. Je zag een bliksemschicht weerspiegelen in het gebouw.

‘Misschien is die rots een ontbijttafel?’ riep Aernout ijverig. ‘Zien jullie ook ergens een groot kopje? Wonen hier reuzen? Ik lees nou de kleine letters. Er is van alles waar we niet heen moeten gaan... Maar nee, ik vind niks over onweer. O. Hier staat wel dat een pompoen het soms beter weet.’

‘Hoezo “beter weet”?’

‘Hier staat: “men leest in De Ervaren Petemoei: een wenspompoen wordt aangetrokken door verwenste plekken.”’

‘Dit onweer is vlakbij, ik ruik het zelfs, Bertram.’ Lidwientje trok Bertram weg bij het raam. ‘Ik vlieg nu niet graag. Kunnen we er toch niet even aanwippen? Daarbinnen is het misschien droog en veilig.’

Luid gekrijs. Donder en bliksem.

‘Wat is er nou weer?’

‘Achter je! Achter je.’ De kinderen wezen en schreeuwden door elkaar heen.

‘Achter je! Daar! Er gluurde iemand!’

‘Waar?’

‘Buiten. Een groot doorzichtig gezicht,’ gilde Siemke.

‘Een soort nevel die leek op een oude vrouw met pukkels!’ zei Jesse. ‘Eerst voor dát raam. Toen voor het andere... Loerde naar binnen.’

Bertram leunde naar buiten. Hij wachtte tot het laatste gerommel was weggestorven.

‘Is daar iemand? Hallo?’

‘Hallo?’ vroeg het ravijn.

‘Mevrouw?’ riep Saartje Zegen.

‘Mevrouw?’ vroeg het ravijn.

Bertram haalde zijn schouders op.

‘O. Denk jij dat wij gek zijn?’ vroeg Jesse. ‘Wij allemaal?’

‘Groot hoofd. Het schreeuwde wat, dwars door het onweer... Ik verstond het niet...’ zei Jochempje.

‘Een ouwe alleenwonende reuzin, Bierenbroodspot? Eenkennig? Misschien is dat haar theepot.’

‘We doen toch niks verkeerds, Hildebrandt?’

‘Dat zeg jij, Bierenbroodspot.’

‘Het zal iemand zijn die hier woont...’

‘Precies. Koffij zegt het. In Hamelen had je gekke Trui,’ zei Hildebrandt. ‘Weet je nog, Koffij? Die schold en spuugde naar je als je te dicht bij haar huisje kwam.’

‘Je hoorde niks,’ zei Jesse. ‘Maar ik kan liplezen... Ik heb lang moeten zakkenrollen samen met Dove Sientje.’

‘Wat riep die reuzin dan volgens jou, Jesse?’

‘“Snoer en Troetel zie ik niet.” En voor het andere oog: “Ik spuug ze weg.”’

‘Wat ik al zei, Bierenbroodspot. Net als gekke Trui.’

‘Jesse, weet je dat zeker?’

‘Je hoeft me niet te geloven.’

‘Ik geloof je wel. Ze spuugde trouwens ook,’ zei Jochempje. ‘Was dat een leuk meisje, die Dove Sientje?’

‘Bertram, we maken een bocht! We gaan nu toch niet meer naar die theepot?’

==

‘Lidwientje. Je wou net wél.’

‘Niet meer!’

‘Als iemand ongerust wordt omdat dit de pompoen van de feeën is en ons wil wegspugen, wil ik weten waarom.’

‘Het was geen leuk meisje, het was mijn moeder,’ zei Jesse.

==

‘Ik ben bij tantes theehuis, moeder,’ fluisterde Guurt van Grasp tegen zijn bovenarm. ‘Ik dacht: ik pannenkoek er even heen. De ramen zijn vuil. Het porselein heeft barsten. Er is geen dak. Het is het schone huis van tante niet meer. Het is er jaren later, dus je tover werkt. Maar er kronkelt gekringel. De bruiden zijn broeds. Maar moeder, waarom staat hier achter rotsen de pompoen?’

==

Het moest ooit een prachtig gebouw zijn geweest. Met een tuit, een deksel en een oor. De porseleinen muur glom op sommige plekken nog steeds als een spiegel. Nu was het oor gebroken, de deksel ontbrak en er was een stukje uit de tuit. Er kwam vreemde damp uit de tuit, die kringelde als schrift. Recht onder het reusachtige oor duwde Bertram een deur open, die als een grote scherf in de scharnieren hing. Binnen was een trappenhuis en overal hing spinrag.

Bertram zette een voet op de eerste tree van een trap en zakte erdoorheen. Hij tuurde naar het stof op alle treden.

‘Hier is lang niet gelopen,’ zei hij zacht. ‘Waarschijnlijk eeuwen niet. Er is vast niemand thuis.’

‘En de tuit dan? Als er thee is, is die nog warm.’

‘Dat zag ik ook, Aernout.’

‘Waar staat die thee dan? Het is hier kil.’

‘Ik hoef geen thee. Niemand thuis. We hebben het gezien. We gaan naar buiten, want ik heb hooikoorts, Bierenbroodspot. Duw me niet, Koffij, je kan hier lelijk vallen.’

Er was een wenteltrap omlaag, en een naar boven. Bertram koos de laatste. Halverwege waren er links en rechts gangetjes naar kleine kamertjes, die weer verbonden waren door kleinere tussenkamertjes. Ze stonden propvol meubels, zonder uitzondering onder een dikke laag stof. Op schoorsteenmantels stonden stolpen, maar wat erin gestaan had, was vergaan.

‘Je zou het best weer gezellig kunnen maken, wat vind jij, Hildebrandt?’ Aernout duwde webben opzij en wilde voorzichtig op een stoel gaan zitten, maar de poten braken.

Hildebrandt klopte op een staande klok.

‘Deze heeft ook zijn tijd gehad.’

De slinger hing roerloos. Hildebrandt veegde met een zakdoek over de wijzerplaat en gilde. Uit een klein deurtje erboven kwam een vogeltje dat iets reutelde. Het deurtje klapte weer dicht.

‘Ach wat leuk,’ zei Aernout. ‘Doe het nog eens, Hildebrandt. Wacht.’ Hij drukte zijn grote rode oor tegen de wijzerplaat. En wreef met zijn mouw. Het vogeltje kwam opnieuw. ‘Hoorde je wat het riep, Hildebrandt? Het was heel zacht en schor. “Bezoek, Geerte. Geerte, bezoek.” Grappig, hè? Mijn oma heette ook eigenlijk Geerte, wist je dat? En oma had een puttertje, Japie, maar ik heb toen het deurtje van de kooi een keer niet goed di...’

‘Kunnen jullie zachtjes meekomen?’

Bertram wenkte kribbig en liep in het donker omhoog. Aernout dook voor een vleermuis.

‘Zal ik eens een lichtje maken, Bertram? Ik heb een fakkel. Of zijn spinnenwebben brandbaar?’

‘Geen vuur, Aernout! Ik zeg: geen vuur! Volgens mij hoor ik boven wat.’

Er waren nog drie vleermuizen.

‘Bewaar je fakkel maar om mee te meppen,’ zei Hildebrandt.

‘Ach ja. Japie. En ze had een poes. Oma heeft het me nooit vergeven,’ zei Aernout.

==

Guurt wierp een klein rotsblok door het oog van de pompoen. En wachtte. Hij wandelde in een wijde boog om de pompoen heen.

‘Niemand.’

Hij rolde zijn mouw op, kuste de tatoeage, blies erop, kuste zijn bovenarm opnieuw. Maar de tatoeage bleef roerloos.

‘Moeder,’ zuchtte hij bang. ‘Ik wist het. Ik rook mensenvlees. Zo kan ik je niet waarschuwen. En is tante Geerte nog bij je?’

==

‘Ze blijven lang weg.’

Jochempje keek ongeduldig over een muurtje. Ze zaten op Kamerbreed, klaar om bij het eerste onraad naar de pompoen te vliegen.

‘Ik zal eens gaan kijken,’ zei Jesse. Hij wilde opstaan. Lidwientje duwde hem hardhandig terug.

‘Vijf minuten, zei Bertram.’

Jesse was verontwaardigd. ‘Dit is minstens een kwartier.’

Hilletje schoof naar Barend. ‘Daar hupt een blauw konijn,’ fluisterde ze. ‘Nee, zitten, Jasmijntje! Het kwam uit het theehuis.’

‘Als het Bertram maar niet is,’ zei Ben. ‘Konijnen die je niet kennen komen niet zomaar op je af.’

Iedereen zweeg geschokt.

==

‘Wat loop je almaar weg van me, mooi slecht meisje?’ zei halftrol Geerte tegen haar zuster Rinse. ‘Waarom vertel je niet hoe Walter waternix mijn laatste thee vond, die ik almaar aan Guurtje meegeef? Was hij sterk genoeg?’ Ze giechelde.

‘Ik maak me zorgen over mijn jongen, zussekind,’ zuchtte Rinse. ‘Hij heeft het zo druk. Nu eens hier, dan weer in Links. Ik praat met hem, ik doe alles voor hem, maar alleen als hij me nog roept. Zussekind, hij heeft een vrouw. Hij luistert niet altijd meer naar zijn moeder.’

‘Ik moet weer eens op huis aan,’ antwoordde de halftrol.

‘O nee, blijf,’ zuchtte Rinse. ‘Blijf, zussekind.’

==

Lidwientje keek naar het konijn, dat een paar sprongetjes maakte en toen besluiteloos snuffelde aan een polletje gras.

‘Bertram?’

‘Het heeft wel een spleetje tussen de tanden,’ zei Siemke-van-de-wasvrouw.

Ben knikte.

‘Als er zo meteen nóg twee blauwe konijnen naar buiten komen, weten we het zeker.’

Ze wachtten. Maar dit konijn huppelde daar kennelijk op zijn eentje. En het was niet bang. Het liep tussen de kinderen door recht in de armen van Hilletje.

‘Hoe deed je dat?’ vroeg Barend verbaasd.

‘Ik dee helemaal niks,’ zei Hilletje.

‘Net of we hier al eens eerder zijn geweest en het ons herkent.’

Lidwientje stond op. ‘Waar is Saartje Zegen?’ vroeg ze ongerust.

‘Zegentje zat net naast je,’ zei Hilletje.

‘Ze zal toch niet naar binnen zijn geglipt terwijl we naar het konijn keken?’

‘Lidwientje, wat ga je doen?’ vroeg Jesse. ‘Mag ik mee?’

‘Ja, wij gaan ook mee!’ Jochempje, Barend en Hektor spraken in koor.

‘Niemand mag mee. Dit is al erg genoeg. Ik ga Saartje halen. Iedereen blijft zitten waar hij zit; laat je niet zien. En verlies wie naast je zit niet uit het oog. En ook dat konijn niet... Als ik zelf niet over – zeg – tien minuten terug ben dan heeft Barend het bevel. En hij vliegt op Kamerbreed met jullie terug naar de pompoen. Luister naar Stip tot jullie weer in Bambergen zijn.’

Ze zag de gezichten van de kinderen. ‘Maar ik ben natuurlijk zo terug,’ zei ze. ‘Met Saartje.’ Lidwientje verdween om het muurtje heen.

Het was een tijdje stil.

Hektor schraapte zijn keel. ‘Wij drinken thuis in Hamelen ook weleens thee. Niet zo vaak als hier, maar mijn oom zit op de grote vaart. We drinken het eigenlijk alleen als er bezoek komt. Want thee is duur. En onze pot heeft net zo’n tuit als deze toren. Ook wit met blauwe versiering...’

‘Til me eens op, Hondecoeter.’

‘Nee, schele. Dat doet Hektor niet,’ snauwde Jochempje.

Jesse nam een aanloop, hees zich op aan de muur en gluurde. Jochempje sleurde hem nijdig terug.

‘Liep Lidwientje naar binnen?’ vroeg Barend. ‘Zeg het, Jesse, ik heb de leiding. Hektor, help me.’

Hij sleurde Jesse omlaag en stapte in Hektors verstrengelde handen. Hij staarde. Hij floot op twee vingers. Wachtte. En liet zich zakken.

‘Ik vroeg je wat, Jesse,’ zei hij.

Jesse grijnsde.

‘Of ze naar binnen is? Ik zou het niet weten. Stip. Er was niemand. Ik zag dat stuk deur vanzelf bewegen. Alsof het open werd geschopt, eigenlijk... En de klink bewegen...’

‘O? denk je dat...’

‘Lidwientje had ik al door in Bambergen. Ik zag haar met vijf potten honing bij die dikke Pipijn staan toen die vanochtend met zijn lijfelfen vertrok. Hij heeft nog steeds zijn hoed niet terug...’

Barend keek naar het konijn in Hilletje’s schoot.

Lidwientje is ongerust en dat wou ze niet laten merken, dacht hij. Maar ik ben de baas. Hij slikte.

‘Ik breng jullie allemaal terug naar de pompoen,’ zei hij. ‘Maar iemand moet hier blijven voor als Lidwientje met Saar terugkomt.’

‘Ik,’ zeiden Jesse en Hektor.

‘Ik ben de oudste,’ snauwde Hilletje.

‘Mag ík Bertram nou ’s aaien?’ zei Jasmijntje.

==

Saartje Zegen had meteen een beetje spijt toen ze binnen in de theeruïne rondliep en de drie mannen niet zag. Ze durfde niet te roepen. Ze nam de wenteltrap naar beneden omdat ze daar iets hoorde ritselen. ‘Lidwientje? Oehoe. Hier ben ik. Niet schrikken,’ fluisterde ze. ‘Hallo? Dat ben jij toch?’

Er fladderde van alles langs haar. Maar ze kreeg geen antwoord. Ze daalde voorzichtig verder. Opeens zag ze dat de wanden lichter werden. Beneden, klein achterin, in een bedompte kelder, stond een kooi met porseleinen tralies. En in de kooi zat een vrouw met een knijpbrilletje. Ze las een klein boekje en bewoog haar lippen. Saartje bleef een tijdje staren. Eindelijk keek de vrouw op.

‘Mevrouw?’ zei Saartje. ‘Heeft iemand u opgesloten?’ Ze ging niet dichterbij. De vrouw had een klein nauwsluitend kapje, net als Tor zijn zus. Ook weer met iets erop wat op wijzers van een klok en nog meer op twee blaadjes veldsla leek. Iets wat rond kon draaien. Dat deed het ook. Misschien was het onbeleefd om daar strak naar te blijven kijken.

‘We hebben iemand bij ons die veel sleutels heeft,’ zei Saartje.

Maar de vrouw keek weer in haar boekje, sloeg een bladzij om en mompelde voor zich uit.

‘Zal ik die even gaan halen, mevrouw?’

De vrouw keek op en legde woedend een vinger op haar lippen.

‘Ik ga maar eens naar boven,’ zei Saartje.

Ze nam de wenteltrap met een paar treden tegelijk.

==

Hildebrandt en Aernout liepen achter Bertram aan, die op de eerste verdieping elke deur voorzichtig opendeed. Wat in de vertrekken aan muren had gehangen was verbleekt, wat van glas of aardewerk was lag in scherven, meubels stonden vaak niet overeind; en op alles lag een laag stof. Spinrag hing tussen vergane gordijnen. Aernout aaide een opgezette kat, maar hield er haastig mee op toen hij dacht dat het dier toch bewoog.

‘Stil,’ zei Bertram. ‘Er wordt iets versleept.’

Hij wees naar het plafond. Planken kraakten. Er wolkte stof omlaag.

‘Er is iemand thuis. Bierenbroodspot, dit is onbeleefd,’ zei Hildebrandt.

‘Leg hem nog niet neer,’ hoorden ze iemand boven ze roepen.

‘Ik vind hem mooi maar heel zwaar, Ka,’ riep iemand anders klagelijk.

‘Ach, het zijn oude mevrouwen die moeten sjouwen. Misschien kunnen we even helpen,’ fluisterde Aernout.

‘Dit is de kamer met de dode padden,’ riep dezelfde oude vrouw. ‘En daar staat hij. Rinse beloofde het al. Leg hem erin.’

‘Rinse,’ fluisterde Aernout. ‘Heeft ze het over Guurts moeder? Nee toch? Dat zou toch heel raar zijn. Onze Rinse woont in Nee, dat is heel ergens anders. Misschien komt die naam hier in de buurt meer voor.’

‘Ik kan ze niet meer goed horen, ze lopen door naar die kamer onder de tuit,’ bromde Bertram.

‘Onder de tuit? Ah!’ Hildebrandt duwde Aernout opzij. ‘Ah! Dan gaan we naar buiten! Dan kunnen we van hoog uit de lucht in de pompoen door raampjes naar binnen kijken. Is dat een idee?’

‘In mijn familie heten er heel veel vrouwen Beppie,’ zei Aernout.

Bertram sleurde hem mee naar het trappenhuis.

‘Hij is mooi blond!’ riep een andere oude vrouw.

‘Leg hem erin!’ riep de eerste vrouw.

‘Het hoeft niet meer. Hij is dood,’ jammerde een jongere stem.

==

==

103
De mom

Tik op de deur, wie klopt daar aan?

Is het een vreemdeling, laat hem staan.

Is het een vriend, jaag weg, jaag weg.

Pluk een tak uit de meidoornheg.

==

==

103
De mom

Saartje had bij de deur in de bolle porseleinen buitenmuur even getwijfeld. Die opgesloten mevrouw met net zo’n mutsje als Geuze Van Sombrië moest misschien uit die kelder verlost worden; maar ze leek geen haast te hebben. En Saartje wilde niet bij de andere kinderen terugkomen zonder iets te kunnen vertellen over Bertram, Aernout en Hildebrandt. Ze had even gewacht en toen maar de wenteltrap naar boven genomen. Op de eerste verdieping was ze voorzichtig het eerste het beste kamertje ingaan. Het leek een huiskamer, met een tafel met vier rare poten, stoelen en een staande klok. En een doorgang naar een ander kamertje waar drie deuren waren.

Ze deed die deuren een voor een voorzichtig open en gluurde. Bertram en de anderen zag ze nog steeds niet, maar dat kon best. Achter deuren in die kamertjes waren opnieuw heel veel kleine kamertjes, vast ook met doorgangetjes en afstapjes.

De vloer was waarschijnlijk al eeuwenlang niet meer door voeten aangeraakt. Opeens had ze het gevoel dat er iemand in de buurt was. De deur naar het trappenhuis stond wijd open. Ze verstopte zich erachter en probeerde niet te ademen. Saartje gluurde door de kier. Er was niemand te zien. Waarom kraakte de vloer dan? Er kwamen brede strepen in het stof, dat overal lag. Sleepsporen? Van een jurk? Bertram, Aernout en Hildebrandt droegen geen jurk. Hier liep een onzichtbare vrouw. Die liep zo zacht mogelijk langs Saartje naar de andere deuren verderop. Klinken gingen omlaag. Om beurten. Elke deur ging een beetje open en werd weer zacht gesloten. Een vloerkleedje verfrommelde. Er viel een krukje om. En werd weer rechtgezet. Kwastjes van een tafelkleedje bewogen alsof er iets tegenaan schuurde.

Haastig maakte Saartje zich zo klein mogelijk, want de klink van de gangdeur waar ze achter stond werd vastgepakt. Als die vrouw binnenbleef en alleen maar de deur dichtdeed, zou ze Saartje zien.

Saartje kneep haar ogen dicht. De deur viel zacht in het slot. Iemand had hem achter zich dichtgetrokken zonder achterom te kijken. En was nu in het trappenhuis. Niet lang. Een andere deur verderop piepte al open. Saartje zocht om zich heen in het vertrek naar een betere plek om zich te verbergen. Er stond een grote staande klok. Ze deed het deurtje open en glipte naar binnen. Ze stootte zich. Er klingelde iets. Ze wist niet wat. Geschrokken trok ze de deur dicht. Een geitje blaatte. En een koekoek riep.

==

‘Hier liepen ze net met iemand te sjouwen,’ zei Bertram zacht. ‘Recht boven ons hoofd.’

Het was niet een echte kamer waar ze doorheen schuifelden, het was meer een donkere gang. Er was een nis en daarin stonden vijf stenen beelden. Ze stelden oude trollen voor met wijde mantels; vier van de beelden waren onthoofd. Maar de hoofden lagen op de grond. Stenen gedrochten op de schouders loerden, net als de trollen zelf, met één oog van robijn, karbonkel of smaragd in het duister; het andere oog was steeds melkwit maansteen en leek blind.

‘Dat laatste beeld, dat nog een hoofd heeft... volgens mij zag ik dat knipperen met zijn ogen.’ Hildebrandt deinsde achteruit in het trapgat.

‘Mond dicht,’ zei Bertram. ‘Die vrouwen zijn hier vlakbij. Achter die deur of zo.’

‘Kijk dan zelf,’ hijgde Hildebrandt. ‘Nou doet dat oog weer wat!’

Hij had gelijk. In het puiloog midden in het voorhoofd van het beeld dat het dichtst bij de deur stond, gebeurden vreemde dingen. Daar dreven wolken. Het bliksemde. Maar Bertram gunde zich geen tijd. Hij hoorde Hildebrandt en Aernout benauwd fluisteren, legde woedend een vinger op zijn lippen en trok de twee mee in de donkere nis achter de loerende trol.

‘Het is hier stoffig, Bierenbroodspot. Ik ga hier hard van nie...’

‘Als je ’t maar laat!’

‘Hij ligt! Mooi! Klaar! En nou de mom!’ krijste een stem achter de deur. Er klonk gemor.

‘De mom, Ludmilla van de Eiken! Eef, kom! Ka wil de mom!’

‘Nee, nog niet, Puck van Schicht,’ zei een schorre stem. ‘Nog niet de mom. Ka, hoor je het niet?’

‘Wat hoor ik niet? Ik hoor alles!’

‘Jij? Ik hoor natte angst, Ka van de Kikkerberg! En ik ruik hem door de kieren.’

‘Angst? Ik zal gaan kijken. Dans. En begin nu met de mom!’

De deur vloog open. Vleermuizen fladderden uit het trapgat. Een nijdige heks sloeg de dieren van zich af en hun as dwarrelde naar de grond. Bertram hurkte zo voorzichtig mogelijk. Ka stond recht tegenover hem aan de andere kant van het beeld. Hij zag haar voeten met veel te veel tenen.

‘Wat zie je in Witte Willy’s oog, Ka?’ riep een van de heksen binnen.

De oude heks mompelde.

‘Onze wolken. Ons weerlicht. Verder niets. Hun pompoen vliegt daar niet meer,’ riep ze ongeduldig. ‘Ik heb ze weggespuugd.’

‘Tuur verder dan je neus, Ka!’ riep de schorre heks.

‘Geen tijd voor verder, Eefje Eenoog!’ De stem van de oude vrouw werd schel. ‘We doen de mom! De mom, zusters! Iets anders helpt niet meer! We krijgen een nacht en een grijze dag.’

‘Zegt Ka.’

‘Zegt Ka, ja.’

Ka liep terug. Bertram kon haar nu zien. Ze begon in de deuropening korzelig te wiegen, sloeg met een knekel op een tamboerijn en schudde haar lange grijze haren. Doordat ze zo raar wegdanste bleef de deur openstaan... Vier andere heksen hosten al om iets heen wat op een verhoging lag, onder een laken. Er stonden vijf kroezen op met grote oren. Echte oren. Met lellen. Lellen met grote ringen erdoor.

‘Iene-miene-mom, ienemiene mom. Zing zusters!’

‘Iene-miene-mom, ienemiene mom.’

==

‘Opnieuw!’

==

‘Iene-miene-mom, ienemiene mom.’

==

‘Nu jij, Eefje Eenoog!’

==

‘Hak met het bijltje, prik met de priem,

klap met de zweep, roei met de riem,

veeg met de bezem, kraai met de haan.

Hier is de bruid. Kring om de maan!

Ontwa-haak, ontwaak.

Ontwa-haak, ontwaak!’

==

De heksen hopsten in een kringetje om het ding in het midden heen maar een dikke, blozende heks dacht toch even de achterste te zijn en tilde stiekem een tip van het laken op.

Bertram had net tijd genoeg om te zien dat er een glazen kist onder stond.

‘Gluur niet, Popeya van Schier!’ krijste de heks achter haar. ‘Ka, ze kijkt zonder te wachten op ons! Verbrand haar wimpers.’

‘Je liegt, Ludmilla van de Eiken!’ riep de dikke heks.

Ka van de Kikkerberg danste tegen de rij in en bleef voor Popeya heen weer wiegen en de dikke heks deinsde achteruit. Ze gaf Popeya een duw.

‘Krijs je mom. Als je hem kent.’

==

‘Fel als een vleermuis,’

==

De heks die Popeya heette was duidelijk bang.

==

‘koel als een uil.’

==

‘Zoet en meeslepend...’

==

‘Zoet en meeslepend

als wolvengehuil.

Zo is mijn liefste, bruut als de brem.

Heeft hij mij lief zoals ik hem?’

==

‘Nu zonder,’ zei Ka. ‘Kijk in je zelf, zusters!’

De heksen dansten weer alle vijf. Zwijgend. De heks die Eefje Eenoog genoemd werd, had een ooglap. Ze sloeg een hand voor haar goede oog en draaide om haar as. De ander heksen bedekten ook de ogen.

==

‘Ontwa-haak, ontwaak.

Ontwa-haak, ontwaak!’

==

‘De deur! De deur daar! Het geeft niet wat we zingen, want de mom tocht weg!’ schreeuwde Eefje Eenoog. Ka trapte hem dicht.

‘Dat was een glazen kistje, hè?’ zei Aernout.

‘En er lag iemand in,’ zei Hildebrandt.

‘En we weten ook al zeker wie het is, hè?’

‘Ja,’ zei Bertram. ‘Tor.’

==

‘Saartje...? Saartje, waar ben je? Beneden blijven. Niet naar boven gaan.’

Het was een geluid dat door niemand gemaakt werd.

‘... Saartje? Je hoort zelf ook wel dat er boven iets niet deugt. Verstop je niet, maar ga naar buiten, naar de anderen. We vertellen het je straks wel. Zeg ze maar dat ik zo kom.’

De stem zuchtte; alleen spinrag wiegelde nu en dan even. Iets onzichtbaars veegde op de wenteltrap die naar beneden ging stof van treden.

Soms was het gezang hoog boven in de toren nogal luid; hielden de treden even op met kraken; en mocht stof iets langer blijven liggen. Alsof daar op de trap iemand die je niet zag stilstond en een moment luisterde...

Maar dan werden ook de volgende treden onverbiddelijk schoongewreven en vooral als het boven even rustig was, kon iemand die regelmatig op Hoefnagel kwam horen dat het een jurk van Bambergse taf was, die de wenteltrap afritselde.

==

==

104
Assia van Karnagel

Nat is de nevel, blind is de maan.

Zal ik hem met de berkentak slaan?

Schimmels en zwammen maken mij mooi.

Hier is de bruid in haar lieflijkste tooi.

==

==

104
Assia van Karnagel

‘Kruis aan de balk,

teken aan de muur,

trouwen zal ’k...’

==

‘Het geeft niet wat je zingt, Ka van de Kikkerberg!’

‘Kijk, ik begrijp dat jij graag wil blijven,’ fluisterde Hildebrandt. ‘Maar het houdt een keer op, Bierenbroodspot... Buiten zitten weerloze kinderen.’

‘Stil,’ zei Bertram, ‘ze maken ruzie.’

‘Duw me niet, Ka van de Kikkerberg!’ snauwde de heks met de lelijke, schorre stem.

‘Praat niet als ik zing!’ riep Ka,

==

‘Kruis aan de balk,

teken aan de muur,

trouwen zal’k,

met een verre buur,

met ’n goede vriend,

die het niet verdient...’

==

De andere heksen vielen in

==

‘met een jonge man.

Vlam in de pan!’

==

‘Je wordt te oud! Ka. Hou op met de mom. Het kan alleen misschien nog met slijm van de tuinslak en het gemalen been van een zeven jaar oude uil.’

‘Of met honing van komkommerkruid, gesmeerd op de buik van een dode muis,’ zei Ludmilla. ‘Je weet het niet meer zo goed, Ka.’

‘Wacht tot jullie moe zijn en ik niet,’ snauwde Ka. ‘Er moet een hele nacht gedanst worden. Dansen. Wachten. En dan wéér.’

‘Het gaat niet zolang Assia leeft! Hij was zo mooi wakker toen we hem net hadden. Maak Assia dood.’

‘Verdrink haar in haar eigen spuug.’

==

‘Mevrouw?’ zei Lidwientje. ‘Heeft iemand u opgesloten?’

De vrouw in de porseleinen kooi keek verstrooid op. Wijzertjes op het hoofd van de vrouw draaiden even. Lidwientje moest aan Geuze Van Sombrië denken.

‘U ziet me niet, maar ik sta hier onder bij de trap,’ zei Lidwientje.

‘Til die elfenhoed van je hoofd, jurk, als je praat,’ zei de vrouw.

==

De vier volgheksen werden steeds ongeduldiger. De dikke begon te stampvoeten.

‘Waarom moet het doek over hem heen blijven liggen? Zeg het, Ka! Ik wil dat hij me kan zien, als ik hem wakker zing terwijl ik dans. En dan zal hij de mooiste kiezen.’ Ze wiegde weer giechelend. Deed iets met haar wimpers.

‘Hij wordt niet wakker van jou, Popeya van Schier.’

Hildebrandt niesde. Het klonk nogal luid.

‘Wacht,’ zei Eefje Eenoog. Bertram duwde Hildebrandt en Aernout achteruit en trok ze omlaag.

‘Wat is er, Eefje van de Regenvallei?’ vroeg Ludmilla.

‘Stil, Ludmilla van de Eiken. Ik hoor niet wat ik ruik.’

De deur ging open. Eefje hurkte, kroop over de vloer en snoof. De andere vier volgden.

‘Koeienhuid,’ zei de heks die Puck heette. Ze liet haar hoofd een hele slag ronddraaien.

Alle heksen snoven.

‘Schoenen,’ zei Ka.

‘Zes,’ zei Ludmilla.

Eefje knikte. ‘En één schoen heeft een gesp.’

‘Achter versteende Willy,’ zei Ka.

Aernout keek naar Hildebrandts voeten, maar Hildebrandt was er niet.

‘Hildebrandt?’ fluisterde hij.

Bertram loste op.

‘Wacht op mij, Bertram...’

Aernout zag dat hij dit op een andere plek vroeg.

‘Bertram? Wat was je...? O... waar zijn we?’

Hildebrandt, Bertram en hij zaten nog steeds bij elkaar. Maar in een kooi. Met porseleinen tralies. Er was licht dat nergens vandaan kwam. En er was wel gezelschap. Lidwientje stond daar, buiten de kooi, en binnen, naast Bertram en Hildebrandt, zat een vrouw met een brilletje. Ze keurde niemand een blik waardig, maar roerde kribbig met haar vingers in Lidwientjes handtasje.

‘Dit is waternix Assia,’ zei Lidwientje. ‘Even niet storen, jongens.’

==

Saartje wist zeker dat ze zich net verstopt had in een vieze, grijze, verweerde staande klok met een verbleekte wijzerplaat, maar dit was de binnenkant niet. Er hing ook nergens een slinger en die had ze toch duidelijk door het smerige glas zien hangen. Ze stond buiten, in een veld. En verderop was een huisje tussen dennenbomen. Er graasde een geitje. Het was mooi weer.

‘Als ik droom ben ik ook zomaar weleens ergens anders,’ dacht Saartje. ‘Maar dat doe ik nu echt niet.’

Ze kneep in haar arm.

‘Ik ben echt heel erg verdwaald.’

Ze deed haar ogen even stijf dicht en voelde om zich heen of er toch een slinger hing. Nee, ze stond gewoon ergens buiten.

‘Dit is helemaal niet goed,’ zuchtte ze, ‘hoe kom ik nou terug?’

==

Bertram keek een tijdje naar Lidwientje, die het tasje had teruggevraagd en er nu zelf in rommelde. De waternix las.

‘Als je nou eens even vertelt wat er aan de hand is, Lidwientje.’

‘Ze zoekt even iets,’ zei Aernout.

‘Bertram, geen tijd. Tor is waternix Assia tussen de heuvels tegengekomen. Hij kent haar door zijn zus, Geuze. En hij vroeg haar de weg en zo. En nix Assia heeft hem een vergiftigde appel gegeven. Even niks vragen, Aernout. We hebben weinig tijd... Ik heb echt niks bijzonders bij me, waternix Assia. Klosjes garen, naalden, zakdoekje, wat geurtjes.’

Assia van Karnagel hield haar hand op. Lidwientje gaf haar het tasje nogmaals en de waternix schudde het leeg op haar schoot.

‘Lippenrood. Ziet u wel? Zakdoekje...’

De waternix snoof. Tuurde door een kammetje. Met één oog. Daarna met het andere. Ze rook nu aan ieder flesje. Het ding op haar kapje draaide heel hard rond.

‘Dit!’

Ze viste iets uit een zijvakje, knikte en ademde ertegen. Het dingetje op haar kapje stond stil.

‘Dit is goed.’

‘Mijn kleine schattige handspiegeltje? Dat ik een keer van Bertram heb gekregen?’ vroeg Lidwientje ongelovig.

‘Gebruik dit, jurk.’

‘Misschien wilt u het even uitleggen?’

‘Ruik je ze niet? Het zijn heksen. En deze zijn van Dril. Hier woont Geerte. Het is haar theehuis. Geerte is niet thuis en iemand heeft dat die van Dril verteld en gezorgd dat ze binnen durfden. Die van Dril zouden nergens binnen durven waar Geerte ook was. Maar het is binnen niet nú.’

‘Niet nú?’

‘Alleen door Geertes ramen zie je nog vandaag.’

‘... U bedoelt dat het binnen niet even laat is als buiten?’

‘Het is er niet schoon. Geerte poetst. En poetst. Wat glimmen kan, glimt bij Geerte,’ antwoordde Assia. ‘Als het hier nú was, rook alles als nieuw.’

Lidwientje schudde met haar jurk. ‘Op de trap zag ik al dat hier misschien wel honderd jaar niet is gestoft,’ zei ze.

De waternix peinsde.

‘Duizend jaar. Denkt Assia. Die van duizend is een prevel die bestaat. Hij duurt een nacht en een grijze dag. Maar het is hoge prevel. Die van Dril kennen de duizend niet. In geen honderd jaar.’

‘En Geerte die hier woont weet van niks? Dat houdt in dat een ander die vrouwen helpt. Iemand leent aan die van Dril en Ka Geertes theehuis uit voor een nacht en een dag? Tien eeuwen later? Als Geerte er zeker niet is...? We zijn dan toch niet allemáál duizend jaar ouder opeens? O. Zeg dat het niet waar is! We zijn al ver genoeg van huis.’

‘Alleen het huis is dán, die van Dril zijn nú. U bent nú.’ Assia snoof aan Hildebrandt. Daarna aan Bertram. Toen aan Aernout. ‘Ja. Ook.’ Ze knikte. ‘Ook zij zijn nú.’

Bertram schraapte zijn keel. ‘Kent u iemand die Geerte of het huis goed kent? Weet hoe ze woont en zo? En toch achter haar rug vijf heksen helpt? Omdat zij een hekel heeft aan... aan prins Tor... of zo.’

Assia snoof weer aan hem.

‘Haar slechte halfzuster. Zij heeft een hekel aan iedereen. Ook aan Geerte.’

‘Halfzuster...’

Lidwientje dacht na. ‘Kan het iemand zijn die Rinse heet?’

Het molentje snorde. De waternix knikte. ‘Als je zo veel weet, waarom weet je dan niet genoeg?’

Assia drukte het spiegeltje in Lidwientjes handen.

‘Leg het in de glazen kist. Op zijn borst. Bij zijn keel. Leg het tussen zijn handen. Met de achterkant boven.’

‘Mijn opmaakspiegeltje...? Waarom?’

Bertram kon zich niet langer inhouden.

‘Ik had liever dat jij buiten was gebleven, bij de kinderen...’

‘Daar ben je laat mee, Bierenbroodspot,’ zei Hildebrandt.

‘Stil!’ De neusvleugels van de waternix bewogen. Het dingetje op het kapje ging weer als een razende tekeer.

‘Zet je honinghoed op, jurk. De bruiden komen!’

Lidwientje was net op tijd onzichtbaar. Vier heksen doemden op en streelden tevreden de porseleinen tralies.

Eefje Eenoog stak een arm door de tralies en plukte aan Bertrams mouw. ‘Ik ruik prins,’ mompelde ze.

‘Die wil ik ook wel,’ zei kale Puck.

‘Hij heeft ogen als de eieren van een pad,’ zei Ludmilla.

‘En zijn haar lijkt zachter dan de veren van een oude uil,’ vond Ka.

‘En hij is wakker.’ Kale Puck begon te wiegen. ‘Laat je vinger eens voelen, mooie sliert,’ zei ze.

‘Wijs ermee naar mij,’ zei Ludmilla van de Eiken.

Eefje drukte zich tegen de tralies en staarde met haar gezonde, bloeddoorlopen oog tot Bertram verlegen wegkeek. ‘Ik maak je mollig. Zeg mij driemaal na,’ zei ze. Ze wilde gaan zingen.

‘Er zingt er hier maar één!’ riep Ka.

‘Ik rook hem boven het eerst!’ snauwde Eefje Eenoog. ‘Als hij een prins is, is hij van mij.’

‘Hij kijkt het liefste naar mij,’ lispelde Ludmilla.

‘Wat in Ka’s kooi zit, is van Ka,’ riep de oude Ka.

De andere heksen begonnen schel te schreeuwen, maar Ka stroopte haar mouwen op en maaide met haar magere armen. Haar grijze haar stond opeens alle kanten op.

‘Zagezage,’ krijste ze.

‘Niet iedewiede!’ gilden Ludmilla en Puck. ‘Niet! Niet iedewiede.’

Maar Eefje was niet onder de indruk. ‘Wat jij kan zingen, zing ík het zand in, Ka.’

Ka liet onzeker haar hand zakken en haar haren vielen weer sluik omlaag.

Eefje lachte voldaan. ‘De slapende sliert daar boven mag jíj hebben, Ka? Maar déze...’ ze wees tussen de tralies naar Bertram en lachte de resten van twee boventanden bloot, ‘... deze mooie is van mij... Zit niet te lachen, Assia van Karnagel. Of ik laat je schrompelen. Tot een wrat op mijn neus.’

‘Doe het nu, Eefje,’ bedelden Ludmilla en Puck.

‘Nee!’ riep Ka. ‘Geen tijd. Wees niet dom. Het lukt je niet. Ze is de dochter van Walter. Slik in wat je wil. We hebben de mom gezongen voor de mooie jongen boven en de woorden willen alléén met hem zijn. Popeya van Schier is al weg. Ga naar je boom en wacht. De laatste mom is als de krekels zingen. Een van ons trouwt de slaper. In de morgen. De zwaksten zingen maar de mom om hém.’ Ze wees op Bertram.

‘Ik vind hem goed genoeg,’ zei Puck van Spicht.

‘Ik zoek tuinslak,’ zei Ludmilla van de Eiken.

‘En ik maal been,’ zei kale Puck van Spicht.

‘En ik was mijn goede oog met tranen van het andere,’ siste Eefje.

De vier heksen trokken hun mantels straks om zich heen. Ka riep iets. Even waren er alleen hun ogen. Toen hing er een doordringende lucht van gekookte eieren om de kooi.

‘Weg,’ zei Aernout opgelucht. ‘Ze zijn weg, Bertram.’

Hildebrandt schudde aan de tralies, probeerde het porselein te breken.

‘Vergeet het, broek,’ zei Assia, ‘zoveel bruiden met zin in een prins, zoveel tralies heeft je kooi. En elke tralie is zo hard als hun hart.’

==

Hilletje Labberton pikte niet alles. Stip had haar het konijn afgenomen en was met iedereen vertrokken en had alleen haar achtergelaten omdat er iemand op de uitkijk moest blijven zitten; maar nou was Kamerbreed weer geland bij het muurtje met toch weer iedereen erop, dus Stip kon de anderen mooi niet aan. En het blauwe konijn was meteen weer in haar schoot gesprongen. Ze had van alles willen zeggen, maar Stip en Jesse slopen naar het kasteel. Stip had haar hulpeloos aangekeken en ze had beloofd te doen wat hij zei. Maar iedereen, ook die stomme Hondecoeter, ging achter ze aan. Ze bleef écht niet zoetjes buiten bij dat beest...

==

Een pannenkoek kwam bij Nee uit de wolken en vouwde zich langzaam open. Een kleine figuur die op zijn buik had gelegen ging overeind zitten. Zijn moeder en zijn halftante stonden ver weg voor de ramen.

‘Daar komt je jongen,’ zei Geerte. ‘Waarvandaan? Van iets heerlijk slechts? O o o. Je vertelt je zusje niet meer alles.’

‘Hij had zoveel aan je thee in Karnagel,’ zei Guurts moeder. ‘Ook aan de kobold die je stuurde, die Walters ramen doet.’

‘En nu gaat Guurtlief trouwen. Wil je niet bij hem zijn op de bruiloft?’

‘In Niet Hier? Nee, Niet Hier is mij te ver, halfzusje. Ik zal hem zelden meer zien. En ik vind het zo erg,’ zei Rinse.

‘Ach, liefje, kom toch bij me,’ zei Geerte. Maar Rinse liep vlug van haar weg.

De kozijnen van de ramen van Nee waren hoog, de hoofden van Guurts moeder en de halftante, zichtbaar nét boven de rand, waren eigenlijk niet meer dan zwarte stippen. Zolang beide vrouwen in één richting drentelden leek het of het kasteel de rondvliegende pannenkoek met Guurt loerend, met priemende oogjes, volgde. Loerend. De lange tong schoof naar buiten. Toen wandelde de kleinste een eindje terug. Niet ver. Maar ver genoeg. De halfzusters tuurden nu, ieder uit een eigen ooghoek, naar de prins, terwijl de pannenkoek op de punt van de tong van Nee landde.

En Nee was scheel.

==

==

105
Geerte

Bertram voelde aan de tralies. Niks mee te beginnen. Hij moest zijn tijd nu goed gebruiken, niet te veel aan de gevaren voor Lidwientje denken.

‘Nix Assia. Lidwientje zei dat u iets hebt laten gebeuren met Tor, toen hij u tegenkwam. U gaf hem een appel.’

Assia antwoordde niet.

‘En waarom eigenlijk? U kent Geuze. Wij kennen Geuze. Geuze is Tors zuster.’

‘Geuze laat hem soms aan Assia zien. Geuze Van Sombrië heeft een bron met rimpelbeeld.’

‘Heeft uw vader Walter misschien iets tegen Tor? Mocht hij van uw vader niet trouwen? Heeft hij iets tegen koningshuis Bambergen? Want er is in een spiegel van uw vader iets gebeurd met de prinses daar.’

‘Assia is de dochter van Walter. Zij kent alle spiegels die haar vader slijpt. Zij is net als vader. Weledelzeergeleerd.’

‘Wat heeft uw vader tegen de prinses? Wilde hij soms dat u trouwt met Tor Van Sombrië?’

‘Assia trouwt als zij dat zelf wil. Met wie haar ooit zal durven kiezen. En haar vader slijpt niets wat niet deugt. Hij is als Assia. Weledelzeergeleerd.’

‘Het was geen gewone spiegel, denken we. We vonden alleen maar de lijst. Een bruid is verdwenen. En u deed nu iets met de bruidegom... dus ik hoopte, dat u ons iets meer kon vertellen.’

‘Wil je horen of wil je vragen?’

Bertram zweeg.

‘Assia nixte. Zij is een wijze waternix. Zij nixte in Dril. Zij zocht stenen en kruiden. Zij kwam vlak bij de Kikkerberg. Daar woont Ka. Ka loopt op haar laatste benen. Maar Assia rook daar Ka niet. En als Ka niet thuis is, spookt zij uit. Dat is gevaarlijk, vooral nu Ka op haar laatste benen loopt. Assia wilde weten wáár Ka spookte. En wát. Assia scharrelde verder en hoorde Ka. En ook de andere bruiden. Stemmen, alleen stemmen. Hoog en dan weer laag.’

‘Bruiden?’

‘Assia vermomde zich in lommer en zag Ka rondhangen. En voelde het hitsige hijgen van Ludmilla van de Eiken tegen Kale Puck en dikke Popeya van Schier. Toen kwam de ergste: Eefje Eenoog. Eenoog schreeuwde dat Ka een mooie prins wist en dat zij die zij voor zichzelf wilde houden. Ka kijfde dat het niet waar was. Toen waren er vijf begerig. Een heks ruilt haar jaren met de prins met wie ze trouwt.’

Assia poetste haar brilletje.

‘Heksen van Dril denken dat Assia ze niet kan horen. Want ze zijn van Dril. Maar ik zie ze, ik ruik ze, ik weet wat ze denken. Ze vlogen weg. Maar toen kwam de prins. En hij zag mij. Hij stapte van zijn paard en vertrapte de beste distels. De prins vroeg antwoorden die Assia niet kon geven, maar hij was pluizig en jong en Assia wist nu dat Ka, cirkelend boven hem, haar oog op hem had laten vallen. En anders wel hese Ludmilla of een van de andere bruiden van Dril... Een jonge prins, alleen onderweg, maakt heksen happig.’

Bertram fronste zijn wenkbrauwen.

‘Hebben die heksen dan ook voor de spiegel gezorgd waar Madelein in is verdwenen?’

Assia keek hem medelijdend aan.

‘Heksen? Voor spiegels? Vadsige heksen als de bruiden zijn te dom om te willen leren. Geen vuur bleef aan als zij op de leerschool daaromheen dansten. Zij werden doorgestuurd naar Arrenmoede en ook daar na acht jaar verjaagd. Die van Dril hebben hun spiegelbeeld moeten verkopen voor een brouwakte. Heksen zonder spiegelbeeld verdrinken in een spiegel.’

‘Goed, u hoorde dat ze aasden op Tor .’

‘Zij kwamen met hun takkenbossen langs hem en kreunden. Vroegen of hij hen wilde helpen. Of hij de takkenbossen een helling op wilde dragen. Vroegen het alle vijf tegelijk.’

‘Dat heeft Tor vast gedaan.’

De nix knikte. ‘De takkenbossen werden zwaarder bij elke stap. Vijf keer moest hij met zo’n takkenbos de heuvel op. Het is onhoffelijk om een paard die eer te gunnen. Assia hoorde hoe de bruiden beneden aan de helling ruzie om hem maakten. Delen wilden ze hem zeker niet. Ze zouden wachten tot de prins op zijn paard zou klimmen, doodop, te moe om nog te zwaaien; dan zouden ze licht als kraaien opfladderen... En vijf heksen, krijsend, tover strooiend van hun takkenbossen, zouden kort daarna Van Sombrië met paard en al de lucht in sjorren. Maar Assia was daar eerder, Assia sprak Van Sombrië al aan vlak na de tweede takkenbos.’

‘En hebt u Tor gewaarschuwd?’

‘Een prins waarschuwen helpt niet. En hij had geen kracht meer over. Assia liet hem zich in slaap bijten.’

De waternix zag dat niet iedereen haar begreep.

‘Neem een mooie gave appel. Wrijf hem glanzend op het hart. Neem het mes dat snijdt aan twee kanten. Doop het in de kroes met gif. Veeg de linkerhelft schoon...’

‘Ah ja,’ zei Hildebrandt.

‘Met een ezelsleren lap,’ zei Assia.

‘O dat is nieuw,’ zei Aernout.

‘Snijdt de appel in twee delen. Eet van de linkerhelft.’

‘En geef de ander de rechterhelft,’ mummelde Hildebrandt.

Assia knikte.

‘En een wortel aan het paard,’ zei ze. Ze las weer.

‘En de bruiden hebben u uit wraak meegenomen?’

‘Assia is de dochter van Walter. Het is haar om het even waar zij zit. Zij is net als vader. Weledelzeergeleerd.’

Het leek of ze zich beledigd voelde. Bladerde. Murmelde. Onhoorbaar zacht. En soms luid, heel snel, alsof ze iets met moeite bij kon houden.

‘Wat leest u?’ vroeg Bertram.

‘Tegenprevels,’ zei Assia. ‘Die van Dril zijn van Dril. Prutsers. Maar als ik er te lang mee ophoud, werken hun gemeenste mompels wel.’

‘Dan storen wij u niet,’ zei Bertram.

==

Twee vrouwen omarmden elkaar voor op de punt van de lange, uitgestoken stenen tong van Nee.

‘Waarom bleef je zo lang met Guurt beneden wandelen over de tong? Waarom kwam hij niet met je naar boven? Naar zijn liefste tante. Had hij het over mijn theehuis? Ik heb goede oren.’

‘Theehuis? Nee, liefje, nee. Hij kwam nog even vertellen hoeveel de vrouw in Links nu van hem houdt. Raad vragen aan zijn moeder. Hij is gaan slapen, en daarna kijkt hij zich terug.’

‘Ik dacht te horen dat hij theehuis zei.’

‘Nee kindjelief.’

‘Assia? Zei hij iets over Assia?’

‘Maar nee. Maar nee.’

‘Zussekind, ik ga.’

‘Nu al? Blijf!

‘Ik verlang naar mijn theehuis, liefje.’

‘Toe, nog een paar dagen.’

‘Nee, ik voel dat ik moet gaan. Ik ben veel langer weggebleven dan ik wilde.’ Trol Geerte haalde een springtouw te voorschijn en blies in de handgrepen. ‘Achteruit, liefje,’ zei ze.

Rinse kuste haar zusters neus. Het touw miste haar net; Geerte zwiepte er al mee. Geerte sprong. Sprong weer, steeds sneller, want het touw ging zoeven, zo hard dat het niet meer te zien was. Geerte steeg op aan de hemel.

Haar halfzuster Rinse wuifde haar niet als anders zoet glimlachend na terwijl de tong van Nee traag met haar naar binnen schoof. Nee, ze holde naar binnen. Daar kwam haar zoon haar tegemoet. Die duwde ze opzij.

‘Haast? Ik ook, zusje,’ siste Geerte.

==

Hilletje Labberton hield haar adem weer even in en zocht naar geluiden in het theehuis. Maar die waren er niet. Waar was iedereen? Er was vast iets gebeurd. Stomme stomme Stip. Het konijn worstelde onrustig in haar armen en de wenteltrap was steil. Ze liet het dier los; het hopte meteen naar beneden. Stik, stik, stomme stomme Stip. Hilletje sloeg treden over, kwam boven en zag een gangetje met enge beelden. En Stip gelukkig, die naar haar wenkte. De hele kluit had zich daar verstopt. Ze wilde er wat van zeggen, maar de anderen gebaarden verschrikt dat ze stil moest zijn. Stip trok haar bij zich en ze keek door een deuropening. Ze snakte even naar adem.

Binnen lag Tor in een glazen kistje en een heks – dit was duidelijk een heks – legde van alles op zijn borst. Ze zong zacht.

‘Eén geplette hagedis, drie takken van de witte vlier. Eén kaak met kwijl van het wratzwijn. Dat moet helpen, jonge beuk. Word wakker. Je bent niet voor Ka, niet voor Puck of Popeya en ook niet voor Eefje. Word wakker. Blaas je jonge adem in Ludmilla. Wat heeft Ka tussen je handen gepropt?’

Ze draaide iets dat op Tors borst lag nieuwsgierig om, wilde krijsen maar veranderde in een sliert rook, als van een kaars die net uitgeblazen was. Maar het spiegeltje draaide vanzelf weer terug en gleed tussen de roerloze vingers van Tor. Of duwde iets ertegen?

‘Dat is het spiegeltje van Lidwientje,’ fluisterde Hilletje.

‘Weet je het zeker?’ vroeg Barend.

‘Ik mag het elke dag lenen, Stip.’

Niemand van de kinderen zei iets.

‘Staan blijven,’ gromde Jesse. ‘Afwachten. Dat omdraaien ging niet vanzelf. Dat deed iemand. En ik snap wel wie.’

Jochempje schoof dichter naar hem toe.

==

De kooi in de kelder had opeens minder tralies. Om de vier ontbrak er één.

‘Dat was Ludmilla,’ zei de waternix tevreden. ‘Weg. Hop.’

‘Dus het gaat goed?’

‘Tel de tralies. Als ze zomaar weggaan, gaat het boven goed.’

==

De kinderen keken huiverend naar de roerloze Tor.

Opeens klonk er gegiechel. De kinderen doken weg maar Hilletje kon nog net wat zien.

Een dikke heks hing met haar bezem voor het raam, was er een moment niet, riep ‘o, waar ben ik?’ – met een stem alsof iets haar kietelde – en stond toen op de vensterbank.

‘O, toch bij jou,’ zei ze. Ze wierp een kushand naar Tor, liet zich omlaag zakken en trippelde naar de kist. Maar haar glimlach verdween meteen toen ze zag dat er van alles op Tors borst lag.

‘Ruik ik eikenmolm...?’ Ze snoof. Ze snoof weer. ‘Ludmilla...? Is Ludmilla van de Eiken ook teruggekomen...?’

Ze gluurde om zich heen. Haar stem werd poeslief.

‘Ludmilla? Ben jij daar al, lieve Ludmilla, lieve kindje van de Eiken?’

Ze zweeg. Heel lang.

‘Kon je ook niet wachten? Net als stoute Popeya?’

Er kwam geen antwoord en ze haalde haar mollige schouders op. En gniffelde.

‘Kijk, mooie jongen... Alles om je mee wakker te maken. Popeya wacht niet op nóg een mom. Dit werkt ook. En beter.’

Ze haalde een stuk krijt uit een karbiesje en begon amechtig hijgend op de vloer te tekenen bij de kist.

‘Eerst trek ik een sinkelbaan... O wat wordt hij mooi. Dit is de lijn van Oer, dit is de lijn van de zwarte Bok en nu het teken van de zon min de maan...’

Ze hinkelde heen en weer, zong en sloeg af en toe op haar dikke achterste.

==

‘Kakebeen kinnebak koevoet klop

sla je mooie ogen op

zit rechtop en...’

==

Ze sloeg verschrikt een hand voor haar mond. Drie andere heksen stonden om haar heen. Een oude met tranende ogen, één met ’n ooglap en een kale met alleen haar sluik omlaag bij haar slapen. Popeya maakte een gebaar met het krijt, het leek of ze zichzelf als een fout dóórkruiste.

‘Ik maak een mooie sinkelbaan, met sinkel voor ons allemaal, Ka,’ zei ze. ‘Dan sinkelen we hem wakker. Jij bent oud en dit is nieuw. Het werkt mooier dan de mom.’

‘Kijk eens wat Popeya van Schier op zijn borst gelegd heeft, Ka,’ raspte de heks met de ooglap. ‘Een geplette hagedis, drie takken witte vlier, een kaak met...’

‘Nee,’ huilde de dikke heks, ‘ruik dan. Ludmilla heeft dat neergelegd. Ruik je haar niet? Ik tekende alleen voor ons alle vier de sinkelbaan.’

De heksen snoven en knikten.

‘Het was Ludmilla,’ zei kale Puck. ‘En ik ruik witte schrik.’

‘Ja. Zij van de Eiken, zie je wel? Ze liegt en bedriegt,’ zei Popeya.

‘Wat is dat daar, tussen zijn vingers?’ vroeg Ka.

‘Kijk jij maar, Ka van de Kikkerberg. En vertel me wat het is,’ zei Eefje. Ze bedekte het oog waarmee ze kon zien.

Kale Puck stak aarzelend een hand uit naar het spiegeltje, maar Ka sloeg hem weg.

‘O, dat heb ik daar ook niet neergelegd,’ zei Popeya. ‘Echt niet!’

Drie heksen bogen zich er nieuwsgierig overheen.

Ka draaide het spiegeltje om...

Het was of de lucht in de kamer een lege plek vond. Alleen heks Eefje stond er nog. Omdat ze niets meer hoorde, tilde ze het ooglapje een beetje op en loerde ze met één hand stijf tegen het vrije oog om zich heen, maar niet in het spiegeltje; en snoof.

‘Ka? Popeya? Kale Puck?’

Ze gaf een boze schreeuw, trok de ooglap omlaag, maaide en graaide met haar ene vrije hand, vond blindelings het handspiegeltje en sloeg het aan stukken buiten het raam.

‘Kom.’

Een bezem tilde haar zomaar op.

‘Hoog!’

Iedereen keek haar na, maar het wegvliegen had iets vreemds. Eefje Eenoog was er boven het kozijn even niet. En toen, buiten, duizend jaar geleden, ineens weer wel.

==

‘O, er gebeurt weer iets met de tralies,’ zuchtte Aernout. ‘Ze lossen op. Niet allemaal, maar...’

‘Niet die van Eef,’ zei de waternix koel. ‘Eenoog is de dans ontsprongen.’

‘Geeft niet. We kunnen er nu makkelijk uit,’ zei Bertram. En dat was waar. Zelfs Hildebrandt had geen problemen.

‘Het lijkt me dat dat spiegeltje geholpen heeft, niet, Assia?’ zei Bertram opgelucht. Hij hielp de waternix, die moeite had met haar hoepelrok.

‘Vier zijn weg en heel lang lucht,’ zei Assia geërgerd, ‘maar niet Eef. Eef Eenoog heeft niet met haar goede oog gekeken...’

==

‘Tor?’

Lidwientje boog dieper en kuste hem op zijn voorhoofd. Ze wachtte.

Er gebeurde niets.

Lidwientje sloot haar ogen.

Ze kuste Tor voorzichtig op zijn mond. Vrij lang.

Tors wimpers trilden.

Hij likte zijn lippen, sloeg zijn ogen op en keek recht in die van Lidwientje.

‘Tor,’ zei Lidwientje zacht.

‘Goedemorgen, mensje Walg...’

Hij dacht na.

‘Dit is de eerste maal dat u mij zo wekt.’

Lidwientje zweeg.

Er kwamen rimpels in het voorhoofd van Tor. En hij glimlachte.

‘Ben ik jarig...? Is het feest?’

==

De ruïne was onherkenbaar. De deuren glommen, de klink van de buitendeur fonkelde, de trappen waren brandschoon. Alle kamers waren gezellig ingericht. Het oor buiten was heel, er was geen scherfje uit de tuit. Boven de tuit was niets te zien. Er zat een deksel op het huis. De porseleinen muren glansden. De voordeur oogde stevig. En in kleine popperige kamertjes, verbonden door trappetjes, verdronken monstertjes van kaarsvet in hun kandelaars, stoelen leken er zo weg te kunnen dribbelen, deden dat misschien soms ook, en overal zag je ingelijst borduurwerk met prevels in kruissteekjes. De tekst was akelig, zei Aernout en hij zette de hoed van het paard van Prins Richard vlug af.

Het hele theehuis zag er opgeruimd uit; en toch struikelde je hier en daar over boeken. Assia raapte ze een voor een op.

Lidwientje wenkte Hilletje, ze lieten vingers over een schoorsteenmantel vol stolpen en beeldjes gaan. Ze knikten. Brandschoon. Klokken tikten allemaal verschillend, er waren schappen met potten met kruiden, op kisten met thee lagen dozen met vreemde spelletjes. Maar Assia zat in een stoel te lezen. Van ieder boek las ze in elk geval de titel. Er stonden stapels naast haar op de grond. Soms rook ze aan gedroogde bloemen.

‘Je kunt weer van de trappen eten,’ zei Lidwientje.

Nix Assia keek haar verstrooid aan. Er waren rimpels in haar voorhoofd.

‘Ja, trollig en schoon,’ zei ze. ‘De klokken maken nog ruzie. Maar het is binnen weer zo laat als buiten.’

‘Daar hou ik van,’ zei Hildebrandt. ‘De klok van het gemeentehuis loopt bijvoorbeeld altijd achter. Nu zeker. Maar wie ben ik?’

‘Stil even, Hildebrandt. Heb ik ook het huis teruggekust? Netjes en schoon, zoals het nu weer is?’

Assia bekeek Lidwientje even.

‘Nee, zij van Eenoog liet het als nieuw achter. Ze is de enige van Dril van wie het verstand niet lekt. Ze begrijpt dat Geerte niet mag merken waarvoor haar huis geleend is. Geerte neemt graag wraak. Vier heksen kan ze niet meer straffen. Wel Eef. Eef Eenoog wil geen springtrol achter zich aan.’

‘Maar er is iets wat u niet bevalt.’

‘Denk zelf, jurk. Waarom is een theehuis duizend jaar later stoffig? Waarom is het oor dan gebroken? De hele deksel zoek? Waarom is er dan een scherf uit de tuit?’

‘Over duizend jaar is alles anders,’ zei Hilletje. ‘Dat is toch niet zo gek?’

‘Dat heb je met ouwe vrouwen,’ zei Hildebrandt. ‘Neeltje Snuyt had kind noch kraai, ze deed zelf niks meer aan haar huisje. Het lekte er, de boel verzakte. En toen ze dood was – je zal maar zo gevonden worden als Neeltje Snuyt, haha – wou niemand er meer wonen. Het was te vies om aan te raken en werd daarom ook niet netjes afgebroken; en dan komt er alleen nog tuig dat vuurtjes stookt en in alle hoeken jeweetwelt...’

Hij schraapte zijn keel want de waternix keek hem verwonderd aan.

‘Een trol wordt oud, dan kalm weer jong, daarna weer oud en dan weer jong,’ antwoordde de waternix. ‘Als zij niet verhuist en verstandig eet.’

‘Dus zo’n theehuis is ook na duizend jaar om door een ringetje te halen? Dan loopt het dus voor de trol die hier woont over een tijdje heel verkeerd af? Bedoelt u dat?’

‘De halftrol heeft iets gedaan. Daarvoor is zij over duizend jaar gestraft,’ zei Assia.

‘En u hebt geen idee wat?’

De veldslagroene wiekjes zoefden.

‘Maar nix Assia, moet iemand haar daar niet voor waarschuwen?’

‘Waarschuwen hoeft niet meer. Het kwaad is geschied. Assia wil weten waarvoor zij halftrol Geerte ooit heeft laten straffen.’

‘Hèhè,’ zei een stemmetje. Saartje Zegen stapte uit de staande klok. Ze klapte het deurtje achter zich dicht en leunde ertegen.

‘Saartje! O dáár zat je!’ jubelde Lidwientje. ‘Al die tijd?’

‘Ik dacht: ik vind ze nooit,’ zei Saartje. ‘Ik heb jullie een hele tijd ergens buiten lopen zoeken. Er was een geitje.’

‘In de klok?’

‘Nee, in het tuintje bij dat huisje.’

‘Huisje, Saar?’

Saartje knikte. ‘Een geitje met een belletje. En toen dacht ik: ik heb in mijn schort nóg een belletje. Dat Eeuwigje van Gruizel heeft verloren bij de Sneeuwvijver. Dus ik klingelde daar een keer mee. En toen stond ik weer in de klok. Maar nu zoek ik het belletje, het is er niet meer.’

Ze begon te vertellen over het mooie weer in de klok. En over een huisje tussen dennenbomen. Maar ze kwam niet ver omdat allerlei kinderen allang in de klok rondkeken en niks bijzonders vonden.

Saartje protesteerde. ‘Doe het deurtje even dicht en daarna nog eens open... Hoe kan dat nou? Nou net was het daarbinnen buiten. Doe het nog eens dicht. Nee, even wachten. En doe het nu nog eens open...’

Maar het bleef gewoon een staande klok, met binnen precies dat wat je al zag door het glas in het deurtje: gewichten en een lange slinger. Wel kwam een houten vogeltje zomaar tevoorschijn boven de wijzerplaat. Het schreeuwde uit alle macht: ‘Geerte, bezoek! Geerte, bezoek!’ Wat grappig was. Alleen Assia lachte niet.

‘Dan snap ik het niet,’ zei Saartje.

‘Geeft niet, hoor,’ suste Aernout.

‘Koffij, ik wou dat ík overal zo slapen kon,’ zei Hildebrandt.

==

‘Waarom wil zusje dat ik blijf? En dat is één.’ Theetrol Geerte telde hijgend aan de hemel terwijl haar springtouw rondzwiepte. ‘Vraag: wat vertelde haar domme zoon haar op de punt van de tong? Ik weet zeker dat neef theehuis zei. En nóg een keer. En dat is drie. En Assia. En dat is vier! Rinselief, wat vertel je mij niet? Knibbel en knabbel je aan mij, jij lelijk wijf? En dat is vijf.’

==

Bertram en Lidwientje beloofden waternix Assia thuis te brengen of waar ze ook maar heen wilde. Ze koos voor Paay, een rots waar haar vader woonde. Zij liet Barend en Hektor een boek uit het theehuis de pompoen in dragen. Hektor wilde erin bladeren maar ze tikte hem fel op zijn vingers.

In de keurige trollentuin vol netjes geknipte heggetjes en theestruiken vonden Ben en Jesse zomaar Corstiaens zadel. Hoog in de lucht, op Kamerbreed, blies Assia stof van het boek over het konijn. Het niesde eigenaardig en verborg zich onder Hilletje; in de pompoen kreeg het manen, een heel andere staart en hoefjes en groeide het. Een uur later hinnikte het. De pompoen moest onmiddellijk landen want het dier steigerde toen het wolken voorbij zag drijven. Ze brachten het naar de begane grond. Daar verbleekte het blauw, maar het werd duidelijk dat Corstiaen Tor voorlopig niet op zich wilde laten rijden.

Bertram stelde daarom voor dat het overspannen paard onder een hangende pompoen zou overnachten. En zo gebeurde het. ’s Ochtends lokten ze het dier met een wortel aan een touw; Hektor liet de pompoen voorzichtig wegdrijven, terwijl Tor bij het raam lokgeluidjes maakte. Er ging een gejuich op toen Corstiaen meesukkelde en toen de pompoen harder ging vliegen, begon te draven. Waternix Assia versnipperde alle bladzijden van het boek en wierp de snippers uit de pompoen. Buiten vlogen ze mee als een wolk vlinders, die steeds veranderde. Elke snipper leek de snipper die ooit aan hem vast gezeten had weer op te zoeken. Veel snippers vergisten zich steeds weer en joegen een verkeerde snipper weg. Sommige kinderen kregen medelijden toen het boek achterbleef, het laatste wat ze konden zien was dat het boek ver weg rondvloog, happend naar pagina’s.

Assia was hardvochtig.

‘Het duurt niet lang voordat het boek zichzelf weer is. Het zal terugkomen bij Geerte, mensen. En verklappen wie het versnipperd heeft. Een halftrol als Geerte wreekt zich niet op Assia. Maar het is te hopen dat Geerte geen lucht van u krijgt. Het zal haar niet bevallen dat zij bezoek heeft gehad terwijl zij boodschappen deed.’

De waternix wilde er verder niet over praten. Maar haar lippen bewogen. Zij las in haar eigen, kleine boekje en at niet mee toen Hildebrandt heel lekker gekookt had.

==

Kasteel Nee opende zijn stenen mond opnieuw en liet een groot kussen met een mooie vrouw naar buiten. Naast haar zat haar zoon. Hij hield iets in een zwarte doek tegen zijn borst geklemd.

‘Moeder mag ik gaan? Dan kan ik trouwen.’

‘Doe wat je wil. Niets doe je goed!’

Guurt pakte een spiegel uit. En keek erin. En was weg.

Rinse haalde haar schouders op en sloeg op het kussen.

‘Waarheen?’ zei de linkerkwast.

‘Naar Ratsmodee!’

‘Ratsmodee. Rechtdoor en na zeven mijlen rechtsaf,’ zei de kwast rechtsvoor.

‘Geblindeerd,’ zei Rinse.

‘Geblindeerd,’ verbeterde de linkerkwast. ‘Eerst rechtdoor. En na zeven mijlen rechtsaf.’

Een leeg kussen schoot weg.

==

‘Saartje!’

Dat was Jesse.

‘Wat moet je?’

De jongen grijnsde.

‘Ik heb wat voor je gejat.’

‘Voor mij?’

‘Ja. Dingetje voelt er zich te groot voor. ‘

Saartje wou eerst vinnig iets terugzeggen, maar het was een leuk glazen bolletje. In de bol zag je een huisje en wat groene dennenbomen en toen Jesse ermee schudde, sneeuwde het er net echt.

‘Hoe kom je daar aan?’

Jesse geeuwde.

‘Gevonden.’

‘Waar?’

‘In het stof ergens. Bij die Geerte.’

‘Maar zoiets mag je toch niet meenemen?’

‘Ik zou niet weten waarom niet. Het lag daar toch maar in het stof.’

‘Maar dat stof lag er maar voor zolang.’

‘Kon ik toen toch niet weten? Ik dacht er pas aan toen we er allang weg waren. Zat nog in mijn zak. Je gaat het toch niet vertellen?’ Zijn ogen flikkerden. Saartje deed of ze het niet zag. Het was een leuk bolletje. Ze schudde nog eens.

‘Hé!’ zei ze.

Het sneeuwde niet meer. Het was er mooi weer.

‘Vind je ’t leuk?’

‘Ja. Mooi.’

Als je weer schudde, sneeuwde het.

==

Midden in de nacht – iedereen sliep – maakte Bertram Lidwientje wakker. Ze omhelsde hem meteen en liet hem heel lang niet los.

‘Ik kwam wat vragen,’ zei hij eindelijk toen hij weer kon ademen, ‘wil jij waternix Assia even voor me wakker schudden? Ik moet iets weten.’

‘Kan het niet tot morgen wachten?’

‘Corstiaen maakt nog wel sprongetjes en is flink blauw maar hij at alweer haver. Ik heb de pompoen laten zakken en een wortel aan een touwtje voor zijn neus heen en weer laten bengelen. Eerst sukkelde hij er verstrooid achteraan; ik klakte met mijn tong en toen begreep hij het. Nu draaft hij achter de wortel en wij vliegen vlak boven hem. Tor zou zich zo in het zadel kunnen laten zakken. Dus morgenvroeg is hij misschien vertrokken. Je weet dat nooit bij hem. En ik moet voor die tijd iets aan Assia vragen.’

Hij schrok want Aernout tikte opeens op zijn schouder.

‘Ik praatte net met nix Assia,’ zei hij. ‘Ze zat toch bij het linkeroog in haar boekje te lezen. Bij maanlicht. Ik zei, ik kan ook niet slapen als ik vlieg. Maar ik dacht: ze heeft kijk op spiegels. En heksen. Ik dacht: ik vraag het haar gewoon,’ zei Aernout. ‘Want ’s nachts bij maanlicht kun je dingen soms op een gezellige toon vragen...’

‘Wat vroeg je, Aernout?’

‘Ik begon over de maan.’

‘Wat vroeg je, Aernout?’

‘Nou, of haar vader soms spiegels maakt, uit liefhebberij bedoel ik, maar toevallig wel spiegels die meisjes die geen heks zijn, zoals Madelein dus, naar een andere wereld kunnen zuigen. Of is dat een gekke vraag?’

‘Nee hoor,’ zei Bertram.

‘Nee he? Want toen ik me omdraaide, klapte ze het boekje dicht en gaf toe dat haar pa een stel van zulke spiegels had geslepen. In zijn slimme tijd. Alleen Assia en een neef wisten ervan. Die vader van haar was er blij mee geweest maar had ze van Assia toch allemaal stuk moeten slaan. Ze was er zelf bij. Met een hamer. Terwijl ze in een dichte zak zaten. Volkomen in poeier. Ik vroeg nog hoe die neef dat vond. Die neef die vond het zonde.’

Aernout geeuwde.

‘Paayspiegels. Spiegels van Paay. Paay is waar we nou naartoe gaan.’

==

Trol Geerte zette haar bezem in de kast en liep door haar brandschone huis. Liet haar springtouw zwiepen.

‘Bezoek. En dat is één,’ zei ze. ‘Maar wie? Dat is twee...’

Het vogeltje kwam uit de klok en schreeuwde ‘Geen bezoek!’ en verdween weer.

Geerte stond verwonderd stil.

‘Niemand heeft op mijn stoeltjes gezeten,’ zei ze.

Ze opende gelakte kistjes. Snoof. Snoof in alle vakjes.

Ze boog over het glazen kistje.

‘Niemand heeft in mijn gruwelijke bedje geslapen.’

Ze roerde in haar smetteloze keuken in thee die er pas was toen ze erin roerde.

‘En niemand heeft aan de lepel gelikt.’

Zij liep langs een tafel vol boeken.

Ze bladerde erin. Raapte ook boeken van de grond. Snoof soms aan een pagina.

Toen gromde ze en zwiepte met haar springtouw.

‘Boeken,’ snauwde theetrol Geerte, ‘vertel het mij. Jullie woorden ruiken gelezen. Iemand heeft lang in jullie geneusd. Wie?’

Het vogeltje kwam uit de klok en schreeuwde: ‘En dat is drie!’

==

==

==

==

106
Zo. En nu zie

Weet u ook de weg naar Morpuys?

Weet u ook de weg naar Morpuys?

==

Morpuys is groen van zachte grassen

onder de nevel van het dal.

Daar vliegt een vogel blindelings

en vindt zijn nest in vrije val.

Mist hangt laag op wijde plassen,

daar raakt het bootje kant noch wal.

==

Weet u ook de weg naar Morpuys?

Weet u ook de weg naar Morpuys?

==

Kom met ons in de pompoen

boven nevelkoude regen,

over land en over zee.

Niemand houdt het toeval tegen.

En waar de wind waait,

draaien wij mee naar Morpuys.

==

==

106
Zo. En nu zie

De pompoen gleed vlak onder de laagste wolken en niet ver boven water dat ook een onbereden paard met vliegangst de weg wees. Nix Assia zat te lezen. Tor lag op een vacht vlak naast twee volle hemelbedden. Jongere kinderen waren met tegenzin ingedommeld. Je hoorde de prins soms hoffelijk mompelen in zijn slaap. Saartje was zo kwaad dat niemand haar droom in de klok wilde horen dat ze deed of ze sliep. Het lukte haar precies een minuut. Lidwientje en Bertram dekten haar toe en gingen naast haar liggen. Veel kinderen bleven wel klaarwakker. Hilletje, Jochempje Quota en Klaartje Huyck hadden Bertram beloofd op Corstiaen te letten; maar het dier volgde beneden braaf het kronkelen van het riviertje de Monkel, een smal, zwart lint, bezaaid met onbekende sterren.

‘Is dit de snelpompoen van kwart voor ochtendgloren of is dit de nachtpompoen van Pij, van zeven minuten voor dauw, die van Tintagel naar huis gaat?’

Een gnoom, rechtop zittend in een verweerde kist met roestig beslag zweefde voor het rechteroog van de pompoen. Hij bleef een grote hoed krampachtig vasthouden want de wind had die behoorlijk in zijn greep. Kant flapperde om zijn dunne polsen. Een grote witte kraag klapte omhoog tegen zijn gladgeschoren kin. Het lange uiteinde van het lint om zijn hoed striemde de deksel van de kist en sloeg soms in zijn ogen. Het kon best zijn dat de kleren om hem heen flodderden omdat ze niet echt voor hem gemaakt waren.

‘Dit is onze eigen pompoen,’ zei Lidwientje.

Iedereen was meteen wakker. Alleen Tor sliep door.

‘O, ja?’ zei de gnoom nieuwsgierig. ‘Nikkel! Een petepompoen? Ben je een moei? Een jonge? Zit er een moei binnen?’

‘Nee, wij hebben hem te leen.’

‘Lenen geeft wenen,’ giechelde de gnoom.

Er was iets bijzonders aan zijn manier van praten. Soms bewoog zijn mond en hoorde je niets. Geluid kwam nu eens eerder, dan weer later. Hij grabbelde met één hand in de kist. Wie lang was of een beetje hoog ging staan zag dat hij tot zijn knieën in zilverig zand zat. Hij strooide het uit buiten de kist en het ging mee op de wind.

‘Oe, dat dwarrelt mooi,’ zei hij. ‘Daar ga je, Karnagel.’ Hij dobberde weg van de pompoen.

‘Wat bent u aan het doen?’ vroeg Lidwientje ongerust.

‘Pontius!’

‘Hoe heet u?’

‘Doen?’ Er kwam gegiechel. ‘Ik strooi.’

‘Hoe heet u?’ begon Bertram. ‘En we vroegen u iets...’

‘Eén antwoord kwam te vroeg en één te laat, Bertram,’ fluisterde Lidwientje.

De gnoom schepte met zijn hoed in het zand. Hij strooide het uit en de wolk blonk zilverig in het licht van de maan.

Er kwamen nieuwe geluiden aanwaaien. Eerst gegiechel. En toen een zin.

‘Zeer geleerd, ja. Haha. Kijk! Hier! Hop!’

‘We gaan naar Walter waternix, ik weet niet of u hem kent?’ Bertram praatte niet verder want hij begreep dat hij het antwoord net had gekregen. Als je niet naar Pontius’ mond keek, viel luisteren wel mee.

De gnoom graaide met twee handen in het geglinster.

‘Kijk. Het dwarrelt alle kanten op. Beneden je is Karnagel. Kijk. Kijk nog een keer.’

Onder de pompoen schoof een meer door.

‘O leuk. Het water is hier zo stil en glad, ik zie onze pompoen ondersteboven. Mooi, met al die wolken diep eronder,’ zei Klaartje Huyck.

‘Karnagel? Mooi niet.’

Het leek een zin van iemand die wegvloog, maar Pontius strooide nog steeds vlak bij de pompoen en hield zijn lippen stijf op elkaar, als iemand die matten klopt.

‘Komen we nu zo bij Karnagel? Kent u Walter de waternix dan meneer?’ riep Aernout vrolijk bij het andere raam. ‘Zeergeleerd maar wel edel, weet u wel. Wij gaan op bezoek in Karnagel!’

‘Aernout, laat nu maar, ja?’

‘Zo! En nu: zie!’

Het was weer alleen een stem.

Pontius nam zijn hoed af, greep de randen van de kist en liet hem ondersteboven draaien. Fonkelend stof wolkte naar beneden en verspreidde zich onder de zwierende koffer over het meer. De kist draaide weer terug, de gnoom wuifde, riep iets korts. En sloot de deksel.

De klap klopte.

‘Klaar!’ Klaar kwam best laat na die klap van de kist.

De dichte kist daalde, vloog een tijdje mee boven Tors paard en ging toen naar een eilandje verderop in het meer.

Assia zat nog steeds te lezen en keek pas op toen Bertram de pagina’s van haar boekje met zijn hand bedekte.

‘Luister alstublieft. Dat was iemand met een rare manier van praten, nix Assia.’

Assia knikte. Ze sloeg Bertrams hand weg.

‘Pontius. Een gnoom van Gnijf. Zijn tijd vooruit; maar dom als koek. Assia leest.’

‘Hoe bedoelt u dat precies?’

‘Alle gnomen van Gnijf raken van slag. Hun tijd slobbert. Het komt van jaren rommelen met lopend zand. Hun stem wiebelt om ze heen... de woorden doen maar wat.’

‘Strooide hij zandloperzand?’

‘Nee. Brijzel.’

Ze keek kribbig naar alle kinderen die nu om haar heen stonden.

‘Assia leest, mensen.’

‘Goededag. Mag ik wat vragen?’ riep een stem bij het rechteroog.

‘Daar! U hoort het. Daar waait zijn stem weer langs, nix Assia. De gnoom is allang weg. Maar hij riep “klaar!” Waar kan hij mee klaar zijn?’

‘Weg! Allemaal! Weg!’ Een kraaiende schaterlach. Deze stem klonk uit de verte, maar het was nog steeds die van Pontius.

‘Dit is nieuw, nix Assia, dat hebben we hem net niet zien zeggen. Moet misschien nog komen.’

Assia las weer. Keek weer op en dacht opnieuw na. Las.

Het molentje op het kapje snorde.

‘Wat denkt u dat Pontius is komen doen?’

‘Assia denkt dat hij gestuurd is. Omdat iemand anders niet wil praten met wie er op hem afvliegt.’

‘Goededag. Mag ik wat vragen?’ riep een stem weer bij het rechteroog.

‘Uw vader soms?’

Ze sloeg een bladzij om.

‘Niet vader. Walter is er niet meer.’

‘Ach, is uw vader dood?’

‘Nee. Hij is niet op Karnagel.’

‘Hoe weet u dat?’

‘Hij antwoordt niet wanneer ik aan hem denk.’

‘Maar we gaan toch naar Karnagel toe? Wie wacht er dan nog meer in Karnagel op ons?’

Assia sloot het boekje.

‘Niet Walter.’

‘Móéten we er dan wel heen?’

‘Assia moet erheen. Voor u is het te laat.’

Bertram kreeg een stomp van Lidwientje en ze trok hem mee.

‘Vraag het haar nou,’ bromde ze tussen haar tanden.

‘Wat?’

‘Of Gruizel ooit een Paayspiegel van haar heeft gekregen. Of van haar pa.’

‘Eh... Had die Pontius gelijk, hangen wij bijna boven Karnagel, nix Assia?’ vroeg Bertram.

‘Wij komen er vanzelf, Bier. Assia vertelde het paard dat daar beneden rent de weg. De pompoen volgt het paard. Het paard volgde de Monkel, de Monkel kronkelt naar Koo. Bij Koo wordt het water een meer, het meer heet Karnagel en midden uit het meer steekt rots Paay.’

De waternix hield op want Aernout werd door Hildebrandt bijna tegen haar aan geduwd.

‘Ja, ik wou niet storen hoor, maar waar is alles?’ zei Aernout zenuwachtig. ‘Ik loop net naar het raam en ik zie Corstiaen niet. En ik dee helemaal niks. En nou voel ik me raar.’

‘Ik ook,’ zei Hildebrandt, ‘we zien ons helemaal niet meer boven water. Ik zag ons net nog ondersteboven vliegen. Zo leuk, die onderkant van de pompoen... Ik wuifde nog naar mezelf, en naar Koffij, want het water bleef spiegelglad... En waar zijn jullie?’

Hij loste op.

Iedereen stoof weer naar de twee ramen. Assia betastte fluisterend met haar slanke vingers de lucht waar Aernout net gestaan had.

Er was buiten kennelijk iets aan de hand want alle kinderen gierden van schrik.

‘O, waar is alles?’ jammerde Siemke-van-de-wasvrouw.

‘Net was daar allemaal water,’ zei Klaartje Huyck, ‘waar is het water?!’

Assia zat rechtop in haar stoel maar kwam niet naar het raam.

‘Uit zijn lijst, kleine mens,’ zei ze.

Kinderen verdwenen een voor een. Stil. Als zeepbellen.

Hildebrandt en Lidwientje waren er nog.

‘Waar is Koffij? Ik keek maar even; ik voel me alleen een beetje binnenstebuiten,’ zei Hildebrandt. ‘Kan dat?’

‘Dat doet Links,’ zei Assia.’ Nog één ademhaling.’

‘O jee,’ zei Hildebrandt.’ Lidwientje, daar gaan we...’

‘En u dan?’ zei Lidwientje.

‘Let niet op Assia,’ zei de nix tegen niemand.

Ze keek somber rond in de pompoen.

Naast de prins lag nog één kind. Het sliep.

‘Zo, nix Assia,’ zei Tor. Hij kwam overeind en rekte zich uit. ‘Ach, zo slapen als mensje Zegen. Ik kan het niet. Maar ik voel mij uitgerust. Waar zijn de anderen?’

==

Iemand aan de hemel hikte van het lachen. Joelde.

‘Al het water van Karnagel is links! En regenlucht, Ratsmodee!’

De waternix bij de rots keek naar de enorme kuil om hem heen. En toen weer naar de gnoom, die al een poos triomfantelijk naast hem stond, babbelend; en een stuk eerder dan zijn geluid.

‘Weg zijn ze allemaal. Ik heb je gruis gestrooid en goed verwarreld, zie je wel?’

De waternix hoorde de bonk van een slecht landende koffer en het hijgen van iemand die uitstapte. De pompoen ver weg wiegde niet meer op de hoogte waar hij had gehangen. Hij daalde kalm op de oever van de kuil. Daar graasde al een paard.

‘Ik?’ Dat was de verschrikte stem van Pontius. ‘Heb ik wat verkeerd gedaan?’ Ratsmodee zuchtte.

‘Pontius, je hebt iets verkeerd gedaan.’

‘Echt? Is de pompoen niet helemaal leeg?’

‘De pompoen is niet helemaal leeg,’ zei de nix.

De lippen van Pontius bewogen niet. Goed te horen was dat hij uit zijn koffer klom. En het geluid van de klep van de koffer. Geschuif met de koffer. Tevreden gegrinnik. De waternix wees op de prins die de pompoen verliet en met een meisje naar het paard liep.

‘Pontius van Gnijf, en bij het raam staat nicht Assia,’ siste Ratsmodee. ‘Ik zie dat haar kapje zoeft.’

==

==

107
Niet Hier

‘Voor onberekenbare tijdverschijnselen zijn gnomen van Gnijf meer dan eens gewaarschuwd. Omdat zij al ver waren gevorderd met tijdverdrijf, kwamen alle waarschuwingen te laat.’

==

Uit: De Geschiedenis van Gnijf. Een reeks verwijten van de kobolden van Tum.

==

==

107
Niet Hier

‘Wat is dit? Nee, niet wéér zoiets,’ riep Hilletje. ‘Of zijn we soms... of zijn we opeens weer...’ Ze maakte haar zin niet af.

‘Wat? Wat dacht je, Hilletje?’

‘Ik dacht even: zijn we... is dit soms Hamelen? Gewoon omdat er weer wat gebeurt waar we niet om gevraagd hebben.’

‘Ik zie anders twee zonnen,’ zei Barend Stip. ‘Dáár een die ondergaat en als je omkijkt dáár een die opkomt. We zijn gewoon weer heel ergens anders. Zullen we hier blijven zitten en wachten op Tor en nix Assia?’

‘Zie jij een pompoen, Stip?’

Achter de heuvel begon een zompige, grazige vlakte. In de verte wijde plassen en donkere bossen. Grondmist. Lidwientje begon iedereen te tellen. Ze riep de namen en de kinderen wuifden of zuchtten lusteloos ‘ja, hier’.

‘Saartje?’

‘Saartje sliep.’

‘Stil. Ze moet zelf antwoorden. Saartje Zegen?’

‘Is er niet.’

‘Zei ik toch. Tor is er ook niet.’

‘Klaartje Huyck?’

‘Ook niet!’ riep Jochempje Quota.

‘Kan niet. Klaartje stond vóór me toen we allemaal die rare gnoom nakeken,’ zei dikke Siemke. ‘Ik leunde met mijn kin op haar schouder. Ze móét meegekomen zijn.’

‘Klaartje Huyck is dus niet meegekomen.’

‘Er is iets met je haar, Bertram.’

‘Daar hebben we het nou even niet over, Lidwientje.’

‘Jawel. Het zit anders. O! Je scheiding zit aan de andere kant!’

Hektor voelde aan de knoopjes op zijn wambuis. ‘Mijn rij knoopsgaten en de rij knoopjes, kijk,’ fluisterde hij.

Barend trok een laars uit.

‘Klopt,’ zei hij. ‘Ik had een gat in mijn rechtersok en dat zit nou in de linker.’

‘Een gat?’ Hilletje gaf Barend een duw. ‘Je steekt helemaal in het nieuw, Stip. Je bent een schildknaap.’

‘Dit zijn nog de sokken van Hamelen.’

‘Barend wast ze elke avond,’ zei Hektor. ‘Ik heb hem een keer zo’n sok zien stoppen.’

‘Hoezo, Stip?’

‘Bemoei je er niet mee, Hilletje.’

‘Je hebt nog nooit zulke mooie kleren gehad als...’

‘Ik draag wat ik wil, Hondecoeter.’

‘Stomp me niet, Hilletje,’ zei Hektor.

Bertram bestudeerde de omgeving.

‘We zijn nu heel ver van huis. Die twee zonnen door de mist,’ zei hij. ‘Kijk. Die aan díé kant van dat kasteel in de verte gaat echt een beetje onder, en de andere áchter ons komt inderdaad net op. Daarom vonken die ramen aan twee kanten van het kasteel. Het is hier ochtend en avond tegelijk.’

‘Niks voor een klepperman,’ zei Hildebrandt. ‘Ik zou roepen: “De klok heit en zoek het maar uit.”’

‘Maar een kasteel is een kasteel, Bertram. En hopelijk kunnen we onderweg al vragen waar we zijn.’

‘Ja, want dat kasteel is dik een dag lopen,’ zei Hildebrandt. ‘Als ik tenminste nog verstand van tijd heb.’

‘En er hangt heel veel lage nevel, vooral over die wijde plas daar. Het is een merengebied.’

‘Dromerig,’ zei Lidwientje. Maar opgewekt praten hielp niet.

==

==

108
De helft van de tijd

De veldslagroene wiekjes op de kap van Assia zoefden. Het was het geluid van een hommel. Saartje ging treurig naast de prins zitten.

Tor wierp steentjes in de Monkel, waarvan het water niet langer in het meer terecht kon en zich bij de rand van de kuil verschrikt omkeerde en terugworstelde, tegen de stroom in, wat vissen erg in de war bracht. Saartje aaide Corstiaen.

Ze was boos op zichzelf. En op Tor. En op waternix Assia. Ze had alles gemist. Misschien was er niet eens wat gebeurd als zij wakker was gebleven. Of gemaakt. Vooral Assia deed niks, vond Saartje. Ze zat daar maar tussen de boterbloemen met haar kleine boekje. Sloeg een bladzij om, sloeg hem weer terug, prevelde, knikte. Tuurde over haar brilletje naar de kuil. Las weer.

Sliep ze?

‘Komen ze allemaal nooit meer terug?’ vroeg ze. Omdat Tor niet antwoordde, keek ze weer naar Assia.

‘Wat doet nix Assia, Tor?’

‘Zij leest haar gedachten, mensje Zegen. Gedachten van een waternix gaan vaak heel diep. Zelfs mijn zuster Geuze begrijpt ze niet. Praat zacht. Ge ziet dat haar gedachten malen.’

‘Soms, als ik droom, denk ik: ik hoop dat ik dit droom. Had ik maar omlaag gekeken. Net als de anderen. Dan was ik ook verloren; en bij ze.’

‘Het is hard,’ zuchtte Tor. ‘Ze zijn in een Dat dat wij niet kennen. Een Dat waaruit zelfs ik hen niet kan redden.’

‘In de klok in dat theehuis was ik ook in een Dat,’ zei Saartje. ‘En ik heb de weg toen wel mooi teruggevonden.’

De prins kuste haar hand.

‘U werd wakker, mensje.’

‘Maar ik bedacht daarstraks opeens dat het waar was wat ik dacht. Dat ik echt was waar ik dacht dat ik was,’ mompelde Saartje. ‘Weet je waar, Tor? Ik liep rond in dit cadeautje.’

Ze haalde de kleine bol die ze van Jesse gekregen had tevoorschijn. Assia deed haar ogen open. Saartje ademde op het bolletje en schudde ermee. Het begon gezellig te sneeuwen.

‘Bijlo,’ zei Tor eerbiedig, ‘een schuddebol van Schuil. Nooit zag ik er een.’

Assia klapte het boekje dicht. De groene wiekjes op haar kapje stopten. Ze kwam overeind.

‘Ziet u het?’ Saartje rammelde opnieuw.

‘Nee,’ zei Assia.

‘Maar hoort u het belletje?’

‘Nee.’

‘Ik had zelf net zo’n belletje. Dat was van Eeuwigje. Maar een geitje bij dat huisje in dat bolletje heeft zo’n belletje. Of verbeeld ik me dat?’

‘Mens Zegen, schud,’ zei Assia. Ze schudde zelf aan Saartje.

‘Dan gaat het sneeuwen,’ zei Saartje lusteloos. Maar ze schudde.

Saartje tuurde in het bolletje.

‘Hè?’ zuchtte ze.

Voor het huisje stond iets op het stoepje. Een koffer.

‘Die stond er net niet.’

‘Hoor,’ zei Assia.

Saartje legde haar oor tegen het schuddebolletje. Het belletje van het geitje klingelde. Maar er was ook zacht gejammer.

‘Iemand roept “laat me erin”,’ zei Saartje, ‘luister jij eens, Tor.’

‘Bijlo. Ik zie niets, mensje Zegen.’

Tor luisterde, en schudde zijn hoofd. ‘Ik hoor niets.’ Hij gaf de schuddebol terug.

‘Zien jullie die koffer niet staan op die stoep? De stem komt uit die koffer, het is Pontius. Hij wil niet buiten in de kou liggen,’ zei Saartje. ‘Wie woont daar?’

‘Wij weten het niet, mensje,’ zei Assia. ‘Hoor.’

‘Nu roept die iemand in die koffer “Ratsmodee”,’ zei Saartje.

Assia verstarde.

‘O, Tor, kijk. Het deurtje gaat open en een arm trekt de koffer naar binnen!’ Saartje wilde het bolletje aan Assia geven.

‘Nou is het deurtje dicht. Er staat niks meer op het stoepje...’

Assia pakte zaken in.

‘Gaan we weg?’ vroeg Saartje.

‘Wij brengen Karnagel opnieuw een bezoek,’ zei Assia. ‘U. Uw schuddebol. En Assia. En daarna zien wij verder.’

‘Bijlo, wij gaan iets doen, ik hoopte het te horen. U vliegt met mensje Zegen. Ik volg u te paard door de kuil.’

Tor sprong op en liep naar Corstiaen.

‘Nee, blijf hier, prins,’ zei Assia, ‘want er komt zo iemand terug.’

==

Klaartje Huyck wist het even niet. Eerst dacht ze dat haar brilletje beslagen was. Maar als je brilletje beslaat, moet het om je heen opeens kouder zijn. En dat was helemaal niet zo. Het bleek veel erger te zijn. Als ze het brilletje afzette bleef alles daarachter beslagen: de hele wereld. Was ze blind? Ze schreeuwde.

‘Ik ben blind! Ik ben blind!’

Maar niemand antwoordde en het was trouwens onzin; ze zag dat ze zag. En ook wát. Haar eigen handen voor haar ogen. Duidelijk. En het brilletje. Dat had geen beslagen glazen. Hier hing een heel papperige mist. Hier? Waar hier? Waar was iedereen? Zagen anderen dit ook?

Ze riep namen.

‘Lidwientje...? Bertram?’

Stilte zonder galm. Ze keek achter zich. Daar was de mist anders van kleur. Romig geel. Beetje de kleur van de zondagse jas van haar vader. De jas die zo naar tabak rook. Precies op de plek waar ze zelf stond hield die tint op en werd bleekroze als de gedroogde bloemen in het dikke boek met plaatjes van haar moeder waarin ze alleen met haar samen mocht bladeren. De ene mist en de andere mist sloten op elkaar aan als twee plakken ijs met verschillende smaken. Als de ouders van de rijkste kinderen een keer per jaar papa z’n school bezochten voor het rapport, was ijs het nagerecht. Klaartje wist hoe ze ijs in de keuken maakten. Met een emmertje in een emmertje. Ze verzette voorzichtig een voet en ging de mist met de kleur van de jas van papa in. Waarom wist ze eigenlijk niet. Kwam ze daar soms net uit vandaan? Ja. Ze hoefde maar een paar meter te lopen en toen zag ze al gras onder haar voeten. En een geel bloemetje. Het was opeens een mist van niks. De zon scheen recht in haar ogen. En ze hoorde hinniken.

==

‘O moet je mijn lange witte laarsjes zien,’ zeurde Siemke. ‘Modder op alle knoopjes.’

Ze hadden een heel eind gelopen. De grond was bijna overal drassig. Jasmijntje Gort zat nu op Aernouts schouders en tikte tegen takken. Want de bomen werden hier steeds lager, takken striemden soms in haar gezicht. In een bocht van een bospad zag je de vuurrode avondkant van het kasteel; de zon daar ging nu echt onder.

‘Die vlag met dat wapen op het dak staat niet in de schildknapengids,’ zei Hektor. Hildebrandt hield een hand boven zijn ogen.

‘Schrijf op. Ik zie een schijf komkommer, een tomaat en een kip boven een bos wortelen.’

‘Gek, hè. Iemand heeft mij over zo’n wapen verteld,’ zei Aernout. ‘Pas nog. Wie was het ook weer? Nou, het valt me vast wel in.’

‘Ik heb al die maanden dat wij hier zijn – nou, niet hier maar waar we dan ook wel waren, in Bambergen bedoel ik – nooit twee zonnen tegelijk gezien,’ zei Lidwientje. ‘Volgens de elfen zijn er nu en dan meer manen. Maar we zouden toch weleens iets over een tweede zon gehoord moeten hebben.’

‘O! Nou weet ik het,’ riep Aernout. ‘Ik wist dat ik het wist. Het is het wapen van Koning Mink. Hij heeft het een keer voor me getekend toen ik bij hem het bed opmaakte. Eén opkomend zonnetje, één ondergaand zonnetje. Nou ja, maar die kip was de vrijheid of zo en die bos wortelen is het vuur van de vaderlandsliefde!’

==

‘Mensje Huyck!’

Tor gleed van Corstiaens rug en omarmde Klaartje. ‘Ach mensje Huyck! Ik rijd maar heen en weer, niet wetend wat te doen. Zelfs Corstiaen werd narrig. Maar nu zie ik u opeens! Terug en wel. En uit Niet Hier. En ik zag u niet komen! Wat heeft u gered? Hoe is het met de andere mensjes en Van Bier, mens Brom en mens Koffij en...’

‘Ik weet het niet,’ zei Klaartje. ‘Ik weet zelf niet eens waar ik was. Maar als Niet Hier hetzelfde als Links is, dan is Links een minuut lopen. Maar er hangt een vreselijke mist, wist je dat? Loop maar even met me terug, je ziet er geen hand voor ogen.’

De prins keek haar verward aan.

‘Teruglopen? U bedoelt dit zonnige pad af? Ik heb daar net gereden, besluiteloos als ik ben. Maar Corstiaen zag hier smakelijker gras.’

Klaartje keek om. Er was nergens nevel te zien. Het was niet eens een klein beetje heiig. Je had tot de horizon zonovergoten heuvels. Het pad liep wel langs een enorme kuil. En ver weg stond de bobbel Karnagel, iets hoger dan het pad om de kuil heen, met daarop een paleis. Van waar Klaartje stond: één muur met zes ronde ramen, één met vijf. Als er in het dak vier of drie ramen zaten, woonde Assia’s vader misschien in een eerlijke dobbelsteen.

‘Is dat Paay? De pompoen! Tor, wat doet onze pompoen bij Paay? En waar is al het water? Waar is nix Assia?’

‘Vervlogen als een spiegel,’ zuchtte Tor. ‘Het water, meen ik. Kijk. De kuil hier gaapt u aan. Nix Assia bezoekt met mensje Zegen haar ouderlijke grot. Zij haalt haar vader.’

‘Waarom is Assia daar met Saartje heen? En niet met jou?’

‘Zij wilde dat ik op u wachtte.’

‘Wist Assia dat ik terug zou komen?’

‘Zij is een wijze nix.’

‘En de anderen, waar zijn die? Komen die ook terug?’

‘Zij hebben zich voorgoed verkeken,’ zei Tor treurig. ‘Er is geen terug van Niet Hier.’

‘Ik sta hier anders!’

‘Nix Assia zegt het.’

Tor zag Klaartjes gezicht.

‘Graag was ik ook verkeken,’ zei Tor met verstikte stem. ‘Want links, in Links, is Madelein. Ach mensje Huyck, ik zal voor u en mensje Zegen zorgen. Ik beloof het u. Ik bied u mijn paleis. En daar de veiligheid. Maar de anderen zult u nooit meer zien... nooit meer...’

‘Kijk, Assia komt uit de grot,’ zei Klaartje, ‘Saartje en Assia sjorren aan een koffer. Dat is die koffer van die strooiende gnoom! Hij is met een ketting dichtgebonden.’

‘... Net zomin als ik mijn Madelein nog ooit zal kussen. Karnagel is verdampt, zoals vlak voor het Wiekloptdaar een spiegel met mijn Madelein verdampte. En het is opnieuw mijn schuld. Was de vacht in de pompoen niet aangenaam geweest, dan had ik niet geslapen en veel mensjes kunnen redden...’

‘Even stil, Tor. En die Walter helpt ze niet en komt ook niet mee naar buiten. Waar is die vader van Assia dan? Saartje ziet mij, ze schreeuwt en ze zwaait, ze stoot Assia aan, maar die vindt het niet eens gek dat ik hier sta. Ze proppen die koffer de pompoen in. Zit die gnoom daarin? Of die vader? Tor, wuif terug naar Saartje.’

==

De hemel achter het verre kasteel werd roder. Maar de zon achter hen boven het water klom juist omhoog uit de mist. Sommige kinderen lieten de dubbele schaduw aan hun voeten dansen, maar de wandeling duurde lang, de schaduwen draaiden en veranderden van vorm.

‘Bertram. Hildebrandt zei net iets en dat blijft almaar door mijn hoofd spoken. Zou die Assia ons hierheen geholpen hebben?’

‘Jesse zegt net iets.’

‘Luister eerst even naar mij. Het lijkt er namelijk een beetje op. Want waarom is Assia niet bij ons? Dat vraagt Hildebrandt zich af.’

‘Kijk. Zoiets heet nou “helder denken”, Bierenbroodspot. Jij bent niet achterdochtig genoeg,’ begon Hildebrandt. ‘Jij bent goed van vertrouwen. We gaan overal maar achteraan. En kom nou maar eens op eigen gelegenheid terug.’

Siemke huiverde.

‘En we lopen maar en we lopen maar en we komen niemand tegen.’

‘Zullen we even luisteren? Jesse hoort iets, zegt ie.’

‘Ik dacht van wel tenminste,’ zei Jesse.

‘Als iemand zegt dat-ie iets hoort, hoor ik ook wat,’ zei Aernout. ‘Maar dan hoeft het nog niet zo te zijn. Als iemand je vraagt: heb je ergens pijn? Of jeuk? Dan heb je ook altijd meteen ergens pijn. Of jeuk, wist je dat?’

‘Stil!’

‘Het kom daarvandaan. Over het water,’ zei Jesse.

Ze hurkten achter riet.

‘Geschreeuw. Ik hoor nu geschreeuw,’ zei Hildebrandt.

‘Het klinkt feestelijk,’ Aernout stak een vinger op, ‘volgens mij zingen ze ergens.’

‘Jesse hoort altijd alles,’ zei Jochempje.

Er klonk tromgeroffel. En even later muziek. Er werd gepiept en getoeterd en af en toe uit volle borst gezongen op de wijde plas. En het duurde niet lang of je zag bootjes uit de nevels komen. De vaartuigjes lagen diep in het water, en schommelden erg, want er waren hossende gnomen, kobolden en faunen aan boord. Een dikke meerman met een glinsterende doedelzak werd door meerminnen geduwd en in evenwicht gehouden op een enorme schelp. Zelden gebruikte iemand een roeispaan. De meeste vaartuigjes werden getrokken door waterwezens met kleurige mutsen. En ook in het reusachtige donkere woud dat achter de Hamelaars heuvels verborg, hoorde je nu – veel zachter, veel verder weg – dof gebonk, getetter en gejoel.

‘Het heeft vast te maken met dat kasteel waar we heen willen,’ zei Barend.

‘Zal ik ’s gaan vragen wat er aan de hand is?’ zei Jesse.

‘Jij doet niks,’ snauwde Bertram. Maar Jesse lag al in het water en zwom naar een van de dichtstbijzijnde bootjes met feestvierders. Er zaten dwergen in met grote rode neuzen. Ze hadden een enorme kruik die ze almaar aan elkaar doorgaven. Wie niet dronk, zong.

‘Dit kan ie best. Hij zwemt als een rat,’ zei Jochempje.

Ze zagen Jesse om het bootje zwemmen, de dwergen lieten de kruik naast hem in het water zakken en Jesse proefde ervan.

‘De idioot. Hij drinkt er ook nog van!’

‘Hij weet toch heus wel wat hij doet, Bertram,’ zei Jochempje.

‘Rustig, Bertram, hij komt al terug.’

Barend en Hektor sleepten Jesse nieuwsgierig uit het water.

‘Waar gaan ze naar toe?’

‘Bruiloft,’ Jesse snakte naar adem. ‘Daar in dat kasteel. Morgen. Volk is genodigd.’

‘Het volk? Dus iedereen weet dat hier? Vonden ze het dan niet raar dat jij zoiets niet wist?’ vroeg Lidwientje.

‘Wie zegt dat ik zei dat ik dat niet wist? Ik vroeg of we mee mochten.’

‘Wat? Wij? En dat vroeg je zonder dat te overleggen met ons?’

Jesse keek Bertram kalm aan.

‘Weet je hoe de boot heette?’

‘Ik vroeg jou wat, Jesse.’

‘Op de zijkant staat kniM gninok edeog eD. Op twee na heetten alle bootjes die ik van dichtbij zag zo. Je kan het wel raden. In die boot hebben ze ’m flink zitten. Maar ze praten gelukkig niet gespiegeld.’

‘Wat zat er in die grote kruik?’ vroeg Hildebrandt.

‘Ze noemden het “Oude Jolig”.’

‘Die andere bootjes, hadden die ook namen?’

‘Ja, twee: die heetten allebei liG nav dleH... eh... nou ja, De Held van Gil dus.’

‘Mmm. Wie trouwt er? En met wie? Heb je een naam gehoord?’

‘Nou die van Van Gil. Ze dronken almaar op de bruidegom. ‘Hei hoog, hei hoog! Daar ga je, Van Gil. Op de jonge prinses!’ riepen ze.

‘Jonge prinses...? Weten ze van onze bruiloft? Madelein?’

‘Tja, kon ik dus niet vragen. Ik dee gewoon of ik alles meteen begreep. Ik had het druk met kopje-onder gaan. Ik moest doen of ik dat branderige spul dronk. Maar ik heb het onder water uitgespuugd.’

‘Van Gil.’

‘Iemand die ze hoog hebben zitten. Laat elke dag van het paleisbalkon strooien met goud. Hij trakteert het volk. Elke dag iets meer. Lammert Lamhandje vertrouwde dat nooit. Als zo iemand volk trakteert wil ie er wat voor terug. En later haalt ie ook alles waar ie op trakteerde terug. Ik vroeg door over dat goud, dat was stom. Een dwerg vertrouwde me meteen niet meer en vroeg of ik er een van malle Sijs was.’

‘Waar sloeg dat op?’ vroeg Bertram.

‘Kon ik dus weer niet vragen,’ zei Jesse, ‘maar zal ik terugzwemmen?’

‘Mee in zo’n bootje lijkt me wel wat, Bierenbroodspot,’ zei Hildebrandt, ‘ik heb wel zin in een oude Jolig.’

‘Nee, we kijken eerst zelf eens rond, eerst maar ’s in dat woud.’

Ze stonden op en de feestgangers in het bootje wuifden naar ze. Ze wuifden terug.

Een geschubd iemand dook uit het water op vlak bij de oever.

‘Wat hoor ik?’ riep hij. ‘Volk dat Van Gil niet kent? Zeg je naam dan eens?’

‘Wie wil die weten?’ riep Jesse.

‘Waterveiligheid!’ Het wezen wees op een paar vergulde schubben.

‘Leve de prinses! Dansen! Zingen! Hos achter mij aan het bos in!’ riep Bertram, ‘Leve Van Gil!’ Hij danste weg met Lidwientje. Iedereen hoste mee.

‘Van Gil, leve Van Gil, en leve oude Jolig,’ Hildebrandt wuifde, ‘leve de prinses!’

‘Waterveiligheid kijkt ons nog steeds na, Dingetje,’ hijgde Jesse.

‘Je moet ’s een keer gewoon naar Bertram luisteren,’ snauwde Jochempje.

Ze verdwenen tussen de eerste bomen. Algauw was het bos aan alle kanten.

==

De waternix luisterde met een half oor naar wat Klaartje Huyck over Links te vertellen had. Maar haar kapje snorde. Even later wandelde ze met Tor het pad langs de kuil af. Saartje ging bij Klaartje in het gras zitten.

‘Assia doet of ze niet ongerust is, maar ik was bij d’r. Ze had meteen door dat er iets niet deugt in Paay. “Scharrel van Modee,” zei ze.’

‘Wat betekent dat?’

‘Wist ik eerst ook niet, maar toen zei ze dat ze een neef heeft, ook een waternix, die Ratsmodee heet. En ze siste iets over een kobold die we niet kennen en ook over die gnoom van Gnijf. Assia zegt dat er ander glas in de ramen in de kamer waar haar vader werkt was gezet.’

‘O?’

‘Er zat knik in. Ze had het over onhaakse maan. Scheve schijn.’

‘Heeft ze dat niet uitgelegd?’

‘En er was iets mis met een kop thee. De thee kringelde verkeerd.’

‘Kringelde? Stond er thee die nog warm was?’

‘Ja, ik zei ook: ‘Die is vers, ik zie kringeltjes. Er is vast iemand thuis.’ Maar Assia zegt dat thee die niet deugt altijd warm is. En volgens haar was er heel veel mis met de damp boven het kopje.’

‘Wat dan?’

Saartje haalde haar schouders op.

‘Ze noemde het kringel. Ze zei dat kringel kamers verprevelt. Kringel van sommige thee schrijft. Assia kon van alles lezen. En Assia heeft gezocht naar andere Paayspiegels die ons kunnen helpen. Maar die liggen er niet meer. En die vader van Assia is ook zoek.’

Ze zagen dat Tor opsprong en naar de koffer ging en aan de kettingen rukte en de koffer zelfs even boven zijn hoofd tilde, brullend. Alsof hij hem in de kuil van Karnagel wilde smijten; en in de koffer werd gekrijst. Maar Assia kalmeerde Tor en hij ging weer zitten. De koffer bleef jammeren. Assia boog voorover en zei zacht dingen in het slot en het gejammer werd hoger, ging over in zacht gesnik en toen hield ook dat op.

‘Ik weet lang niet zoveel over Links,’ zei Klaartje, ‘ik zag alleen dikke mist.’

‘Och,’ zei Saartje, ‘aan deze kant weten we ook niet zoveel, eigenlijk...’

Ze zwegen. Saartje wilde een boterbloem plukken. Hij boog van haar hand weg.

‘Nou zijn alleen jij en ik nog over,’ Klaartje veegde een traan weg. Een andere biggelde achter haar brilletje.

Saartje knikte. En voelde in haar zakken.

‘We hebben helemaal niemand meer, Saar.’

‘Kijk, wat ik hier heb.’

Saartje liet het schuddebolletje zien, waarin het gewoon mooi weer was. Maar er lag ook sneeuw en er kwam rook uit het schoorsteentje. Volgens haar bewoog het geitje. En je hoorde klingelen van het belletje van het dier. Ze liet Klaartje luisteren.

Klaartje hoorde het niet. En zag de rook niet.

‘Het is gewoon een stom speelgoedje,’ zei ze.

Saartje vond het niet prettig dat nog iemand zo somber was.

‘Misschien had ik door moeten lopen tot ik de anderen zag,’ zei Klaartje. ‘Stom. Of ik had kunnen roepen: “Hallo, allemaal, ik sta hier. Kom op het geluid af. Hierheen. Ik weet een weg terug.”’

‘Daar is Assia weer. Praat nog eens met haar.’ Saartje stond even op, wuifde en ging weer zitten. ‘Misschien luistert ze nu.’

Assia tilde haar rok zorgvuldig over boterbloemen en ging naast Klaartje zitten. Tor bleef zitten bij de rand van de onafzienbare kuil, aaide de hals van Corstiaen en huilde heel smartelijk. Klaartjes lippen begonnen weer te trillen. Assia drukte haar tegen zich aan – zo hard dat het brilletje schuin op Klaartjes neus stond – en fluisterde in haar oor.

‘Uw glazen hebben u gered, mensje Huyck. En dat is goed. Niet veel ging goed. Het meer om vader is een spiegel van Paay geworden en verdampte. Niemand van u is hier meer. Maar uw geslepen bril weerkaatst zulke krachten. Links botste in uw glazen op Rechts. En u ging niet met de anderen mee óver, maar bleef kleven aan de Weifel. U stond er met uw voeten op.’

‘Welke weifel?’

‘De streep.’

‘Streep?’

‘Die de tijd in helften snijdt.’

==

Jasmijntje zat op de schouders van Aernout en trommelde op hem met Lijs.

‘Dat gehos klinkt een heel eind verderop in het bos,’ zei Jesse.

‘Wil je dat we mee gaan lopen in de optocht, Bertram?’

‘We zouden heel hard moeten rennen om zo’n groep in te halen. Ik wil niet opvallen in een onbekend woud.’

‘Ze maken daar plezier.’

‘Er is ook volk dat niet feestviert, zeien die dwergen tegen Jesse. Het verbergt zich in het bos. En dat hier waterveiligheid je in de gaten houdt, bevalt me niet. Die had belangstelling omdat we Van Gil niet kenden.’

‘Precies. Kijk goed om je heen, allemaal,’ riep Lidwientje. ‘En als je iemand ziet, vriendelijk groeten, maar niet meteen “leve Van Gil” of zo roepen. Even afwachten wat ze graag willen horen.’

Het was maar net op tijd. Ze kwamen twee keer een groep geschubde figuren van bosveiligheid tegen.

‘Bosveiligheid,’ riepen ze. ‘Leve de prinses. Of niet?’

‘Ja, hoera,’ riep iedereen. ‘Hoezee.’

‘Het paleis is daar! Gil trakteert, hos naar de bruiloft.’

Iedereen juichte en bosveiligheid verdween. Ingewikkelder werd het niet.

==

Het volk dat in de verte naar de bruiloft ging hoorde je steeds minder. De bomen werden hoger, de kruinen dichter. Maar de late ochtend vond aan één kant gaatjes en versierde een bospad met streepjes licht; tussen andere bomen vond de avond plek. Vogels spraken elkaar tegen.

En zomaar zong er geen. Er stak een storm op. Het bos schudde zijn manen. Vloog er iets over? Een donker verplaatste zich over het pad waar de Hamelaars liepen. Even geen blauwe lucht. Even geen sterren. Gebladerte ritselde lang na. Toen kwamen de streepjes licht terug. Een merel floot. Een uil zei iets heel anders.

‘Dat was groot, Koffij,’ zei Hildebrandt. ‘Ik bedoel, dat was geen gewone pompoen.’

‘Oom Aernout,’ zei Jasmijntje, ‘ik zag iets wits tussen de bomen. Maar nou niet meer.’

‘O leuk. Wil je weer eens lopen?’

‘Nee. En ik hoorde ook iets. Doe eens een paar passen naar achter, oom Aernout. Ho, stop. En nou een stap naar rechts. Nog een. Dáár. Tussen die... nee, ze is weg.’

‘Een beestje? Nou ja, er zullen hier wel heel veel dieren zitten.’

‘Ja, maar niet met een belletje. Daar liep Eeuwigje.’

‘Eeuwigje heeft haar belletje verloren in Bambergen. Saartje had het en die is het ook weer verloren.’

‘Daar!’ zei Jasmijntje.

Er huppelde een geitje op hen af. Klingelend.

‘Vertel Jasmijntje wat,’ zei Lidwientje.

==

De pompoen werd een kers. Klaartje wuifde nog, maar ze zag dat Saartje van het ronde raam was weggelopen.

‘Daar gaan zij, mensje Huyck. Wees niet bang. Ik ben bij u.’

‘Wat gaat ze doen in... hoe heette het ook weer?’

‘Jok, mensje. Het trollenkwartier. Geerte is een halftrol en in Olleke bezoekt nix Assia de Hoge Vier. Een van de Vier is niet meer. Ambam. Toch heeft Ambam nog een holle stem in de raad.’

Prins Tor probeerde niet te huiveren.

‘Ik weet niet waarom nix Assia opeens mijn brilletje wou lenen, Tor.’

‘Ach, uw bril, daar heeft zij niets over gezegd. Maar waternix Assia is een vrouw, net als u, mensje Huyck. Mijn liefste leende ook heel graag. Een te grote ring van mij die zij bij het rijtuigwuiven verloor. Zij droeg graag een oud vest van Ambtenaar Ogterop... Mensje-van-de-wasvrouw verklapte mij ooit dat mijn liefste graag slaapt... sliep... in een hemd met wijde mouwen met hier en daar een weinig drakenbloed... Mensje-van-de-wasvrouw mocht het van haar niet warm wassen. Het was een hemd van mij.’

Zijn stem brak. Klaartje legde een hand op zijn arm.

‘Saartje is mee, maar ik blijf hier om voor jou te zorgen, Tor.’

Tor verbeet zijn tranen. Klaartje praatte vlug door.

‘En Assia’s eigen bril is een knijpbrilletje; het valt steeds van mijn neus. O, als ik even ertegen duw en tuur, zie ik zo dichtbij als ik wil! Kijk, ze wuift.’

‘Wie, mensje?’

‘Nix Assia! Door het raam van de pompoen, Tor. Zwaai. Zwaai.’

‘Maar ik zie de pompoen al bijna niet meer, mensje.’

Klaartje liet hem door Assia’s brilletje kijken, maar dat werkte niet voor Tor.

Klaartje zette het zelf weer op en zorgde dus dat Tor in de goede richting wuifde. De pompoen dobberde, iets groter dan een Bamberger bammel, boven een veld boterbloemen tot de einder. Ze vertelde Tor dat Saartje Zegen zwaaide en almaar in het bolletje keek en Assia liet kijken die nee schudde maar wel naar Saartje luisterde. Toen zakte de pompoen weg achter de heuvels. Tor liet Klaartjes hand los en raapte het zadel van Corstiaen van de grond.

‘Nou is Saartje ook weg,’ zuchtte Klaartje. ‘Ik ben nog nooit zo alleen geweest.’

‘Ik zie uw blik van Pieker,’ zei Tor. ‘Zet het van u af, mensje Huyck. Mensje Zegen is net als u verloren. Maar bij óns. En straks voorgoed bij míj. In Sombrië. En dus in goede handen.’

==

De trollen van Olleke woonden in boven elkaar zwevende huisjes. Saartje Zegen vond het niet makkelijk om vier keer te vertellen wat er in de klokken gebeurd was; aan elke trol apart, terwijl drie andere trollen alleen maar luisterden en niet eens af en toe knikten of ‘zeg dat nog eens’ zeiden; en aan één trol die niet eens bewoog.

Daarna bracht waternix Assia Saartje naar de pompoen en praatte alleen met de vier trollen. En Saartje bleef in de pompoen en keek in het bolletje of daar nog iets bijzonders gebeurde.

Dat was ook zo. Een piepklein figuurtje kwam uit het huisje. Hij had een waternixmutsje. Hij sleurde, om zich heen kijkend, een met een ketting dichtgebonden koffer door de sneeuw en liet hem ergens, zo ver mogelijk van het huisje, staan.

Saartje legde haar oor tegen het bolletje. Maar ze was te laat. De figuur liep door een soort draaihekje en stond er niet meer. Ze schudde. Het hielp niet.

‘Klein mannetje, waar ben je heen?’ mompelde ze.

==

Eeuwigje haalde haar neus uit Lidwientjes mouw en begon te knabbelen aan de zoom van de jurk. Kinderen kwamen van alle kanten tussen de bomen vandaan.

‘Maar van Gruizel Gruis geen spoor?’

‘Nee,’ zei Hilletje.

‘Iemand moet Eeuwigje toch weer zo’n belletje hebben gegeven. Waar zijn Bertram, Barend en Hildebrandt en Aernout? Waarom laten die jullie alleen?’

‘We werden teruggestuurd naar jou. Zij zijn nog wat verder doorgewandeld. Want Aernout zag opeens wat; en Hildebrandt gaf hem gelijk. Eerst niet maar toen wel.’

‘Als ze maar niet te ver gaan. Ik wil hier niet alleen met jullie zitten. Wat zagen Aernout en Hildebrandt?’

‘Nou, Aernout riep opeens: “Iets wits! Iets wits!”’

‘Weer een geit?’

‘Nee. Hij zag muizen.’

‘...Witte muizen? In een bos?’

‘Ze marcheerden in een rijtje, volgens Aernout. Dat geloofde niemand maar Hildebrandt zag het ook even later. Witte muizen. Ze hielden elkaars staarten vast.’

‘Dat is toch raar?’

‘Vond Bertram ook. Maar Aernout heeft sinds hij achter op de koets staat kijk op muizen. Wij mochten niet mee, we moesten naar jou gaan. En zij zijn de muizen achterna.’

Hilletje aaide Eeuwigje maar haar gezicht stond spijtig.

==

==

109
Bezoek

De man met het waternixkapje was erg zenuwachtig en hij had moeite om Geerte de trol bij te houden, met een kopje thee in zijn handen, terwijl ze touwtje sprong door haar salon. En hij durfde het niet ergens neer te zetten want iedere keer dat hij dat probeerde, krijste ze dat hij geen kringen mocht maken.

‘Je luistert niet naar me, Geerte. Ik praat tegen je rug. Rinse heeft me op haar kussen hierheen gebracht. Zij is zeer ongerust! En haar zoon weet nog van niets maar zij zweert dat hij wanneer zij hem gesproken heeft ook ongerust zal zijn. Ik wou niet schuilen bij jou maar het moest. En je bent altijd heel gastvrij en je verbergt me goed, maar... Luister, Geerte. Rinses stem trilde. Zij likte haar lippen. Dat maakte haar kussen schichtig. Dus ik voel me ook niet veilig, zeker niet nu. Bij jou. Je krijgt bezoek!!!’

‘Trollentrip,

trollentrappel.

Jaag de vlieg

van de appel.’

‘Je antwoordt niet... Geerte. Bezoek!!! En Rinse wil daar niet bij zijn. Rinse is niet eens mee naar binnen gekomen om je goeiedag te zeggen. Zij snauwde tegen haar kussen: “Naar Nee, naar Nee!”’

‘Hoort zeg het voort:’

‘Geerte, draai je om naar mij.’

‘zoem zingt het koord.’

Geerte had haar stijve brokaten kapje op, dat haar oren bedekte en sloot met een riempje onder de kin; en dat maakte een dovige indruk. Haar hoofdje met het witte kleimasker en die dunne, oranje streepmond leek te wiebelen op de uitstaande plooikraag.

‘Ben jij niet bang? Nu ze komt?’

==

‘Touw tik touw.

Trip, zegt de vrouw.

Een twee drie.

Pukkel op je knie.’

==

Het was een hele kunst om door te springen met een uitstaande rok maar het springtouw zoefde.