Michail Boelgakov

Aaantekeningen van een jonge arts

Morfine

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 1994, 2019 AAI PRINS & UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

Vertaald uit het Russisch door Aai Prins

==

ISBN 978 90 282 9231 4

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

AANTEKENINGEN VAN EEN JONGE ARTS

==

DE HANDDOEK MET DE HAAN

Wie nooit met paard en wagen over afgelegen landwegen heeft gereden, hoef ik er niet over te vertellen: hij zou het toch niet begrijpen. Wie het wel heeft gedaan, wil ik er niet aan herinneren.

Kort gezegd: de veertig verst die de districtshoofdstad Gratsjevka scheiden van het ziekenhuis van Moerjevo werden door mijn voerman en mij in precies een etmaal afgelegd. Curieus precies zelfs: op 16 september 1917 waren we om twee uur ’s middags bij het laatste pakhuis aan de rand van die prachtige stad Gratsjevka, en op 17 september van datzelfde onvergetelijke jaar 1917 stond ik om vijf over twee op het platgeslagen, stervende en door de dichte septemberregen doorweekte gras op de binnenplaats van het ziekenhuis van Moerjevo. Ik stond er als volgt bij: mijn benen waren versteend, en wel zozeer dat ik daar op die binnenplaats in gedachten mijn handboeken doorbladerde in een vage, stompzinnige poging me te herinneren of er werkelijk een ziekte bestond die je spieren liet verstenen, of dat ik het gisteren in het dorp Grabilovka had gedroomd. Hoe heette die vervloekte ziekte ook weer in het Latijn? Elk van die spieren werd geteisterd door een ondraaglijke pijn die aan kiespijn deed denken. Over mijn tenen hoef ik het niet eens te hebben, die verroerden zich niet meer en lagen als houten stompjes braaf in mijn laarzen. Ik geef toe dat ik in een vlaag van kleinzieligheid fluisterend de medische wetenschap vervloekte, evenals het verzoek tot inschrijving dat ik vijf jaar eerder aan de rector van de universiteit had gericht. Ondertussen plensde het van boven als uit een zeef op me neer. Mijn jas was opgezwollen als een spons. Met de vingers van mijn rechterhand probeerde ik tevergeefs het handvat van mijn koffer beet te pakken en spuugde ten slotte moedeloos op het natte gras. Mijn vingers waren niet in staat iets vast te houden, en volgepropt als ik was met allerhande kennis uit interessante medische boekjes, schoot me de ziekte weer te binnen: paralyse.

“Paralysis,” zei ik in gedachten wanhopig, en joost mag weten waarom, bij mezelf.

– Het is w...wel wennen, zei ik met gevoelloze blauwe lippen, het reizen op jullie w...wegen.

Hierbij staarde ik de voerman om een of andere reden kwaad aan, hoewel hij in feite geen schuld droeg aan de staat van de weg.

– Tsja... kameraad dokter, antwoordde hij, terwijl hij zijn lippen onder de blonde snor ook nauwelijks in beweging kreeg, ik rij vijftien jaar en kan er nog steeds niet aan wennen.

Ik huiverde, keek mistroostig achterom naar het witte, afgebladderde gebouw van één verdieping, naar de ongewitte blokwanden van het hulpdoktershuisje, naar mijn eigen toekomstige residentie, een heel proper huis van één verdieping met geheimzinnige, grafkistachtige vensters, en ik slaakte een diepe zucht. Op datzelfde moment schoot me in plaats van Latijnse woorden vagelijk een zoete frase door het hoofd, die een volle tenor met hemelsblauwe dijen in mijn door het gehobbel en de koude versufte hersenen had gezongen:

==

...Ik groet je... hei-lige haven...

==

Vaarwel, vaarwel voor lang, rood-gouden Bolsjoj-theater, Moskou, etalages... ach, vaarwel.

“Volgende keer doe ik een lange pels aan... dacht ik in boze wanhoop en rukte met onbuigzame handen aan de riemen van mijn koffer, ik... hoewel, de volgende keer is het al oktober... dan mag je wel twee pelzen aantrekken. Binnen een maand ga ik niet naar Gratsjevka, dat is zeker... Stel je voor... we hebben immers moeten overnachten! Na twintig verst zaten we in het aardedonker... nacht... in Grabilovka moesten we overnachten... de onderwijzer die ons binnenliet... Vanmorgen zijn we om zeven uur vertrokken... En dan rijd je daar... Godallemachtig... nog langzamer dan een voetganger. Een wiel ploft in een kuil, het andere komt in de lucht te hangen, de koffer valt op je voeten, beng... dan val je op je ene zij, dan weer op je andere, dan schiet je met je neus vooruit, dan weer met je achterhoofd achteruit. En almaar komt het bij bakken uit de hemel, je verkleumt tot op het bot. Had ik ooit kunnen geloven dat een mens in het midden van zo’n grauwe zure septembermaand in het veld kan verkleumen als in een barre winter?! Nou, blijkbaar kan het. En terwijl je een langzame dood sterft, zie je steeds hetzelfde, steeds hetzelfde. Rechts een bobbelig afgekloven veld, links een uitgemergeld dun bos met ernaast een stuk of vijf, zes haveloze grauwe hutten. Erin is geen levende ziel te bekennen, lijkt het. Stilte, stilte alom...”

De koffer gaf eindelijk mee. De voerman had zijn buik er tegenaan gezet en stootte hem recht op me af. Ik wilde hem aan een riem tegenhouden, maar mijn hand weigerde dienst, zodat mijn gezwollen, onuitstaanbare reisgenoot vol boeken en allerhande troep zó in het gras plofte en tegen mijn benen sloeg.

– O jee, hereme... begon de voerman geschrokken, maar ik tekende in het geheel geen protest aan – mijn benen kon ik toch al afschrijven.

– Hé, is er iemand? Hé! riep de voerman en hij wapperde met zijn handen als een haan met zijn vleugels. Hé, ik kom de dokter brengen!

Nu verschenen in de donkere ramen van het hulpdoktershuisje gezichten, ze drukten zich tegen het glas, een deur sloeg, en daar zag ik een man in een haveloos jasje en afgetrapte laarzen over het gras op me afstrompelen. Toen hij me al hollend tot op twee pas was genaderd, nam hij eerbiedig en haastig zijn pet af, glimlachte om een of andere reden verlegen en begroette me met een schor stemmetje:

– Goedendag, kameraad dokter.

– Wie bent u? vroeg ik.

– Ik ben Jegorytsj, stelde de man zich voor, de wachter van hier. We zitten zó op u te wachten...

Meteen pakte hij de koffer beet, gooide hem op zijn schouder en liep ermee weg. Hinkend ging ik achter hem aan, tevergeefs proberend een hand in mijn broekzak te steken om mijn portemonnee te pakken.

Een mens heeft eigenlijk heel weinig nodig. En vóór alles heeft hij vuur nodig. Ik herinner me dat ik me bij vertrek naar deze negorij van Moerjevo, in Moskou nog, had voorgenomen een gewichtige houding aan te nemen. Mijn jeugdige uiterlijk had mijn eerste schreden in het doktersbestaan vergald. Aan iedereen moest ik me voorstellen:

– Dokter die-en-die.

Waarop iedereen onveranderlijk de wenkbrauwen optrok en vroeg:

– Werkelijk? Ik dacht dat u nog een student was.

– Nee, ik ben afgestudeerd, antwoordde ik dan nors en dacht: “Ik moet een bril aanschaffen, dat zal het zijn.” Maar een bril was nergens voor nodig, mijn ogen waren prima, hun helderheid nog niet door enige levenservaring vertroebeld. Verstoken van de mogelijkheid me met een bril tegen de eeuwige neerbuigende en vriendelijke glimlachjes te verweren, probeerde ik een speciale manier van doen te ontwikkelen die respect inboezemde. Ik probeerde afgemeten en indringend te praten, heftige bewegingen zoveel mogelijk te beperken en niet te rennen, zoals drieëntwintigjarigen doen die net van de universiteit komen, maar gewoon te lopen. Nu, na vele jaren, zie ik in dat dit alles me heel slecht afging.

Op het bewuste moment had ik mijn ongeschreven gedragscode geschonden. Ik zat ineengedoken met slechts sokken aan mijn voeten, en dan niet eens in mijn werkkamer, maar in de keuken, waar ik me als een vuuraanbidder bevlogen en hartstochtelijk naar de laaiende berkestammen in het fornuis uitstrekte. Aan mijn linkerhand stond een omgekeerde ton waarop mijn schoenen lagen naast een geplukte kale haan met een bloederige nek, zijn bonte veren naast hem op een hoopje. De zaak was dat ik nog in versteende toestand een hele reeks handelingen had weten te verrichten die het leven zelf van me verlangde. De spitsneuzige Aksinja, Jegorytsj’ vrouw, was door mij bevestigd in haar functie van kokkin. Ten gevolge hiervan was de haan in haar handen gesneuveld. Ik moest hem opeten. Ik maakte met iedereen kennis. De hulpdokter heette Demjan Loekitsj, de vroedvrouwen Pelageja Ivanovna en Anna Nikolajevna. Ondertussen had ik ook het ziekenhuis geïnspecteerd en me er met absolute zekerheid van overtuigd dat het over een uiterst rijk instrumentarium beschikte. Met eenzelfde zekerheid was ik daarbij gedwongen te erkennen (bij mezelf, natuurlijk) dat van heel veel maagdelijk blinkende instrumenten mij de functie volstrekt onbekend was. Ik had ze niet alleen nooit in handen gehad, maar zelfs – ik geef het eerlijk toe – nog nooit gezien.

– Hm, mompelde ik zeer veelbetekenend, een schitterend instrumentarium hebt u hier. Hm...

– Hoe kan ’t anders, merkte Demjan Loekitsj zoetsappig op, dat komt allemaal door uw voorganger Leopold Leopoldovitsj. Hij was altijd van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat aan het opereren.

Nu brak het klamme zweet me uit en ik keek mistroostig naar de glimmende spiegelkastjes.

Daarop liepen we door de lege zalen, en ik kwam tot de conclusie dat je er makkelijk veertig man in kwijt kon.

– Bij Leopold Leopoldovitsj lagen er soms wel vijftig, troostte Demjan Loekitsj me, en Anna Nikolajevna, een vrouw met een krans van grijzende haren, meende te moeten opmerken:

– U ziet er zo jong uit, dokter, zo jong... Het is gewoon verbazingwekkend. U bent net een student.

“Hè, verdomme, dacht ik, op m’n woord, het lijkt wel afgesproken werk!”

En ik bromde kortaf tussen mijn tanden:

– Hm... nee, ik... dat wil zeggen... ja, ik zie er jonger uit...

Vervolgens daalden we af naar de apotheek en ik zag meteen dat daar alles was, je kon het zo gek niet bedenken. In de twee tamelijk donkere vertrekken rook het sterk naar kruiden, op de planken stond wat je maar wilde. Er waren zelfs gepatenteerde buitenlandse middelen bij, en het laat zich raden dat ik van die medicijnen nog nooit had gehoord.

– Die heeft Leopold Leopoldovitsj besteld, verklaarde Pelageja Ivanovna trots.

“Die Leopold was gewoonweg geniaal,” dacht ik en raakte vervuld van eerbied voor de mysterieuze Leopold die het stille Moerjevo had verlaten.

Behalve vuur, heeft een mens ook gewenning aan zijn omgeving nodig. De haan was reeds lang door mij opgegeten, Jegorytsj had een strozak voor me gevuld, er een laken over heen gelegd, en in de werkkamer van mijn residentie brandde een lamp. Ik zat als behekst naar de derde verworvenheid van de legendarische Leopold te kijken: een afgeladen kast met boeken. In de gauwigheid telde ik alleen al aan Russische en Duitse handleidingen chirurgie zo’n dertig delen. En therapieën! Schitterende dermatologische atlassen!

De avond naderde en ik probeerde gewend te raken.

“Mij treft geen enkele blaam, dacht ik koppig en beklemd, ik heb een diploma, met vijftien tienen erop. Ik heb ze er in de grote stad nog voor gewaarschuwd dat ik als tweede arts wilde gaan. Maar nee. Ze glimlachten en zeiden: ‹Het went wel.› Daar zit je dan te wennen. En wat als ze iemand met een breuk brengen? Leggen jullie eens uit hoe ik daaraan moet ‹wennen›? En vooral hoe een patiënt met een breuk zich onder mijn handen zal voelen? Die zal er in het hiernamaals aan ‹wennen› (nu liepen de rillingen over mijn rug)...

En een etterende blindedarmontsteking? Oei! Of kroep bij dorpskinderen? Als een tracheotomie wordt voorgeschreven? Ook zonder tracheotomie zal ik het hier niet al te best hebben... Of... of... een bevalling! Ik ben de bevallingen vergeten! Verkeerde liggingen. Wat moet ik dan beginnen? Nou? Wat ben ik toch lichtzinnig geweest! Ik had dit district moeten weigeren. Dat had ik moeten doen. Dan hadden ze een of andere Leopold opgedoken.”

Mistroostig liep ik in het schemerdonker door mijn werkkamer. Bij de lamp gekomen, zag ik uit het grenzeloze donker van de velden mijn witte gelaat naast de lichtjes van de lamp in het raam opdoemen.

“Ik lijk de Valse Dmitri wel,” dacht ik opeens dom en ging weer aan het bureau zitten.

Zo’n twee uur kwelde ik mezelf in alle eenzaamheid, zo lang als mijn zenuwen de door mijzelf opgeroepen angsten uithielden. Toen kalmeerde ik en begon zowaar enige plannen uit te stippelen.

Welnu... Ze zeggen dat het spreekuur op dit moment heel weinig voorstelt. In de dorpen wordt vlas gebraakt, de wegen zijn onbegaanbaar... “Dan komen ze juist met breuken, flapte een strenge stem er in mijn hoofd uit, want bij onbegaanbare wegen gaat niemand met een makkelijke ziekte als een verkoudheid op pad, maar een breuk komen ze brengen, daar kun je van op aan, waarde collega dokter.”

Geen domme opmerking, zeg nu zelf. Ik schrok op.

“Zwijg, zei ik tegen de stem, het hoeft niet per se een breuk te zijn. Hou je zenuwen in bedwang. Wie a zegt, moet ook b zeggen.”

“Wie in het schuitje zit, moet meevaren,” antwoordde de stem venijnig.

Welnu... mijn formularium zal ik niet uit het oog verliezen... Als ik iets moet voorschrijven kan ik er onder het handen wassen over nadenken. Ik laat mijn formularium opengeslagen bovenop het patiëntenregister liggen. Ik zal nuttige, maar simpele recepten uitschrijven. Eh, natrium salicyl 0,5, bijvoorbeeld, driemaal daags een poeder...

“Je kunt soda voorschrijven!” zei mijn innerlijke gespreksgenoot met duidelijke spot.

Wat moet ik hier met soda? Ik zal ook ipecacuanhae voorschrijven, infusum... één op 180. Of tweehonderd. Excuseer.

En ofschoon niemand van mij in die verlaten kamer bij de lamp ipecacuanhae verlangde, begon ik meteen kleinzielig in mijn formularium te bladeren, keek de ipecacuanhae na en las in het voorbijgaan machinaal dat er op aarde zoiets als “insipine” bestond. Dat was niets anders dan “sulfaat van kinine-diglycolzuur-ether”... Kinine bleek smaakloos te zijn! Maar waar diende ze voor? Hoe moest je zoiets voorschrijven? Wat was het – poeder? Joost mocht het weten!

“Die insipine is mooi en aardig, maar hoe zit het nou met die breuk?” drong mijn angst in de vorm van de stem koppig aan.

“Ik zet de patiënt in een badkuip, beet ik driftig van me af, in een badkuip. En probeer de zaak terug te duwen.”

“Een beklemde breuk, lieve jongen! Wat moet je dan voor den duivel met badkuipen! Een beklemde breuk, zong mijn angst met demonische stem. Dat wordt snijden...”

Nu gaf ik het op en barstte bijna in tranen uit. En ik zond een gebed naar het duister achter het raam: alles liever dan een beklemde breuk.

De vermoeidheid neuriede ondertussen: “Ga slapen, onzalige esculaap. Slaap uit, morgenochtend zien we verder. Kalmeer, jonge zenuwlijder. Kijk, de duisternis achter de ramen is stil, de koude velden slapen, geen breuk te bekennen. Morgenochtend zien we verder. Het went... Slaap... Doe die atlas weg... Je snapt er nu toch geen moer van. Een breukring...”

==

Ik had niet eens in de gaten hoe hij was komen binnenstormen. Wel staat me bij dat de deurgrendel rammelde en Aksinja iets piepte. En dan was er buiten nog het gekners van een kar.

Hij was zonder muts, in een opengeknoopte korte pelsjas, had een verward baardje en krankzinnige ogen.

Hij sloeg een kruis, plofte neer op zijn knieën en bonkte met zijn voorhoofd op de grond. Voor mij.

“Ik ben verloren,” dacht ik mismoedig.

– Wat doet u nu, wat doet u nu! mompelde ik en trok aan zijn grijze mouw.

Met een verwrongen gezicht en snotterend begon hij hortend terug te mompelen:

– Meneer de dokter... meneer... ze is mijn enige, mijn enige... mijn enige! riep hij opeens met zo’n jeugdig luide stem dat de lampekap ervan trilde. Ach, Heregod... Ach... Gekweld wrong hij zijn handen en begon weer met zijn voorhoofd op de vloerplanken te bonken alsof hij het wilde verbrijzelen. Waarvoor? Waarvoor deze straf?.. Waarmee hebben wij Uw toorn gewekt?

– Wat? Wat is er gebeurd?! riep ik, voelend hoe mijn gezicht koud werd.

Hij sprong overeind, vloog op me af en fluisterde:

– Meneer de dokter... wat u maar wilt... ik zal geld geven... Vraag zoveel u wilt. Zoveel u wilt. We zullen u eetwaar bezorgen... Als ze maar niet doodgaat. Als ze maar niet doodgaat. Geeft niks als ze mismaakt blijft. Geeft niks! schreeuwde hij tegen het plafond. Ik heb genoeg eten voor haar, genoeg.

Aksinja’s bleke gezicht zweefde in het zwarte vierkant van de deur. Een ellendig gevoel wond zich om mijn hart.

– Wat?.. Wat? Vertel op! riep ik getergd.

Hij kalmeerde en fluisterde tegen me, als was het een geheim, terwijl zijn ogen bodemloos werden:

– Ze is in de braker gekomen...

– In de braker... in de braker?.. vroeg ik. Wat is dat voor iets?

– Vlas, ze waren vlas aan het braken... meneer de dokter... legde Aksinja fluisterend uit, zo’n braker... ze zijn vlas aan het braken...

“Daar heb je het. Nu gaat het beginnen. O, waarom ben ik hierheen gekomen!” dacht ik ontzet.

– Wie?

– Mijn dochtertje, antwoordde hij fluisterend, en daarop brulde hij: Help ons! Opnieuw stortte hij neer en zijn rondom recht afgeknipte haren zwiepten in zijn ogen.

==

*

==

De petroleumlamp onder de kromgetrokken blikken kap brandde fel, uit twee branders. Ik zag haar liggen op het witte, fris ruikende zeiltje van de operatietafel en de breuk verbleekte in mijn geheugen.

Blonde, ietwat rossige haren hingen in een gekliste, dorre Poolse vlecht van de tafel af. De vlecht was gigantisch lang, het puntje raakte de grond.

Haar sitsen rok was gescheurd en besmeurd met verschillende kleuren bloed: een grijsbruine vlek, een vettige, felrood. Het licht van de petroleumlamp kwam me geel en levend voor, terwijl haar gezicht zo wit zag als papier, de neus spits.

Een onbeweeglijke, gipsachtige en werkelijk uitzonderlijke schoonheid stierf weg op haar witte gezicht. Zo’n gezicht dat je niet vaak, maar zelden tegenkomt.

In de operatiekamer heerste een seconde of tien een diep stilzwijgen, maar achter de gesloten deuren hoorden we iemand gedempt schreeuwen en bonken, almaar bonken met zijn hoofd.

“Hij heeft z’n verstand verloren, dacht ik, de verzorgsters zullen hem wel een middeltje geven... Hoe komt het dat zij zo’n schoonheid is? Alhoewel, hij heeft regelmatige gelaatstrekken... Blijkbaar had ze een knappe moeder... Hij is weduwnaar...”

– Is hij weduwnaar? fluisterde ik werktuiglijk.

– Ja, antwoordde Pelageja Ivanovna zacht.

Nu scheurde Demjan Loekitsj met een heftige, bijna boze beweging haar rok van onder tot boven open en legde haar in één klap bloot. Ik keek, en wat ik zag overtrof al mijn verwachtingen. Het linkerbeen was er welbeschouwd niet meer. Vanaf de verbrijzelde knie was het één massa van bloederige rafels en geplette rode spieren; versplinterde witte botten priemden alle kanten uit. Het rechter scheenbeen was zodanig gebroken dat de uiteinden van de twee botten door de huid heen naar buiten staken. Als gevolg hiervan lag haar voet er levenloos, als het ware apart, naar opzij gedraaid bij.

– Ja, zei de hulpdokter zacht en voegde er verder niets aan toe.

Toen kwam ik bij uit mijn verdoving en nam haar pols. Geen polsslag te bekennen in de koude arm. Pas na enkele seconden vond ik een nauwelijks waarneembare iele golf. Voorbij... daarna was er een pauze waarin ik een blik kon slaan op de blauw kleurende neusvleugels en de witte lippen... Ik wilde al zeggen: afgelopen... maar gelukkig hield ik me in... Opnieuw kwam er een langgerekt golfje langs.

“Dus zo dooft het leven in een aan flarden gescheurd mens, dacht ik, hier doe je niets meer aan...”

Maar ineens zei ik streng, met een stem die ik niet herkende:

– Kamfer.

Nu boog Anna Nikolajevna zich naar mijn oor en fluisterde:

– Waarvoor, dokter? Kwel haar niet langer. Waarvoor nog een injectie? Ze is zo weg... U kunt haar niet redden.

Ik wierp haar over mijn schouder een boze, sombere blik toe en zei:

– Kamfer graag...

Ik zei dit op zo’n toon dat Anna Nikolajevna met vuurrood beledigd gezicht ogenblikkelijk naar het tafeltje stoof en een ampul openbrak.

De hulpdokter was het zo te zien ook niet met de kamfer eens. Niettemin nam hij de injectiespuit vaardig en snel ter hand, en de gele olie verdween onder de huid van de meisjesschouder.

“Ga dood. Zo snel mogelijk, dacht ik, ga dood. Wat moet ik anders met je doen?”

– Het is zo gebeurd, fluisterde de hulpdokter alsof hij mijn gedachte had geraden. Hij keek steels naar een laken, maar bedacht zich kennelijk: zonde om het met bloed te besmeuren. Na enkele seconden moest hij haar echter toch toedekken. Ze lag er als een lijk bij, maar was niet dood. In mijn hoofd werd het opeens licht als onder het glazen dak van ons verre anatomische amfitheater.

– Meer kamfer, zei ik schor.

Opnieuw spoot de hulpdokter de olie gehoorzaam in.

“Ze zal toch niet blijven leven?.. dacht ik vertwijfeld. Ik hoef toch niet...”

Alles in mijn hersenen werd licht, en opeens, zonder wat voor handboeken dan ook, zonder raadgevingen, zonder hulp, realiseerde ik me met een ijzeren stelligheid dat ik nu voor het eerst van mijn leven een amputatie moest verrichten op een zieltogend mens. Die onder het mes zou sterven. Ach, ze zou onder het mes sterven. Ze had immers geen bloed meer! Over tien verst was alles uit haar verbrijzelde benen gestroomd, we wisten niet eens of ze nog iets voelde, merkte. Ze zweeg. Ach, waarom ging ze niet dood? Wat zou haar krankzinnige vader tegen me zeggen?

– Bereid een amputatie voor, zei ik met de stem van een vreemde tegen de hulpdokter.

De vroedvrouw keek me verwilderd aan, maar in de ogen van de hulpdokter flikkerde een vonkje van medelijden en hij ging haastig met instrumenten in de weer. Onder zijn handen begon de primus te loeien...

Er was een kwartier verstreken. Met een bijgelovig afgrijzen trok ik een koud ooglid op en tuurde naar het uitgedoofde oog. Ik snapte er niets van... Hoe kon een half lijk leven? Zweetdruppels liepen onstuitbaar vanonder mijn witte mutsje over mijn voorhoofd en Pelageja Ivanovna veegde het zoute vocht met verbandgaas weg. Door de aderen van het meisje dreef in het restje bloed nu ook cafeïne. Had ik die moeten inspuiten of niet? Heel licht strijkend masseerde Anna Nikolajevna de bulten weg die de fysiologische oplossing op de bovenbenen van het meisje had achtergelaten. Ze leefde nog.

Ik nam een mes en probeerde (één keer in mijn leven had ik op de universiteit een amputatie gezien) iemand na te doen... Nu smeekte ik het lot dat ze het komende half uur niet zou sterven... “Laat ze op de ziekenzaal doodgaan, als ik klaar ben met de operatie...”

Het enige wat in mij functioneerde was mijn gezonde verstand, opgehitst door de uitzonderlijke situatie. Handig, als een volleerde slager, trok ik met het vlijmscherpe mes een ronde streep om het bovenbeen en de huid week zonder ook maar een druppeltje bloed. “Wat moet ik doen als de vaten gaan bloeden?” dacht ik en loenste als een wolf naar de stapel arterieklemmen. Ik sneed een enorm brok vrouwenvlees en een van de vaten in de vorm van een wittig buisje weg, maar er kwam geen druppel bloed uit. Ik knelde het vat met een arterieklem af en ging verder. Overal waar ik vaten vermoedde pinde ik klemmen vast... “Arteria... arteria... hoe heette dat ding verdomme ook weer?..” De operatiezaal begon op een kliniek te lijken. De arterieklemmen hingen in trossen. Aan verbandgaas trokken we ze met vlees en al omhoog, en met een verblindende, fijngetande zaag begon ik het ronde bot door te zagen.

“Waarom gaat ze niet dood?.. Verbazingwekkend... och, wat is een mens toch taai!”

Het bot had losgelaten. In zijn handen hield Demjan Loekitsj iets dat ooit een meisjesbeen was geweest. Rafels, vlees, botten! Dat alles werd aan de kant gegooid, en op de tafel lag een meisje dat als het ware met een derde was ingekort, een beenstomp opzij getrokken. “Nog even, nog heel even... Ga niet dood, dacht ik vurig, hou vol tot de ziekenzaal, laat me zonder kleerscheuren aan deze vreselijkste bezoeking van mijn leven ontsnappen.”