Michail Boelgakov

Hondehart

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 1996, 2019 ERVEN MARKO FONDSE en UITGEVERIJ VAN OORSCHOT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

Vertaald uit het Russisch door Marko Fondse

==

ISBN 978 90 282 9235 2

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

##

I

==

Oe-oe-oe-oe-hoe-woehoe! Kijk dan toch, ik ga d’r an. In het poortgebouw huilt de sneeuwstorm mijn dodenmis en ik jank eraan mee. Ik ben naar de verdommenis, compleet. Die ellendelaar met z’n vunzige koksjas, die gifmenger uit de personeelskantine van de Centrale Sovjet van Volkshuishouding heeft me een teil kokend water over m’n bast gegooid en nou is mijn linkerzij helemaal gekookt. Zo’n etter! En dat heet nou een proletariër. Here God nog an toe, wat een pijn! Het kokende water is tot op m’n botten doorgevreten. En nu zit ik hier te janken, te janken. Maar daar help je jezelf natuurlijk ook niet mee uit de brand...

Wat had-ie voor last van me? Vreet ik soms de Sovjet van Volkshuishouding uit, als ik een beetje op de vaalt rondwroet? Zo’n inhalige adder! Kijkt u hem bij gelegenheid maar eens in z’n tronie: die is nog breder dan-ie lang is. Die gauwdief met z’n stalen bakkes. Ach mensen, mensen nog an toe. Tegen twaalven heeft dat varken me op dat kokende water getrakteerd en nu begint het te schemeren. Afgaande op de uienlucht uit de brandweerkazerne op de Pretsjístenka moet het nu tegen vieren lopen. De brandweerjongens krijgen hartige gruttenbrij voor de avondhap, u weet wel! Maar erger voer bestaat er al niet, of het moesten paddestoelen zijn. Al mijn hondekennissen uit de buurt vertellen me overigens dat ze in restaurant bar op de Neglínnaja als dagschotel paddestoelen met pikante saus vreten voor drie roebel vijfenzeventig de portie. Afijn, ieder z’n meug, ík knauwde nog liever een paar overschoenen... Oe-oewoehoe...

Mijn zij doet ondraaglijk pijn en ik zie mijn verdere levenspad al overduidelijk voor me: morgen zit ik onder de zweren. En waar zal ik die mee genezen? Het is maar een vraag, hoor... In de zomer druk je je snor naar het Sokólnikipark, daar groeit van dat speciale gras, prima spul. En bovendien kun je je daar gratis vol vreten met kontjes worst en de vette pakpapieren aflikken die de burgerij laat slingeren. En als daar niet die malloot rondhing die op het grasperk zo nodig moet staan jammeren van “Celeste Aida”, dat het je wee om het hart wordt, dan zou het helemaal snor zitten. Maar waar moet je nou naar toe? Al eens een opdonder met een laars gehad? Nou, ík wel! Of een baksteen tegen je ribbenkast? Ik heb er in elk geval m’n portie rijkelijk van beet. Ik heb alles al zo’n beetje doorgemaakt! Ik leg me bij mijn noodlot neer, en als ik momenteel zo jank, dan is dat alleen maar van de fysieke pijn en honger, want mijn levensdrift is nog niet gedoofd... Een hond z’n leefdrift is een taaie aangelegenheid.

Maar nu is mijn lijf gebroken en kapot gebeukt. De lieve mensheid heeft het zijn schimpscheuten en hoon niet gespaard. Het ergste is wel dat het kokende water dat-ie over me heen gestort heeft door de vacht heengevreten is en dat mijn linkerzij nu volkomen onbeschermd is. Ik kan nu makkelijk een longontsteking oplopen en in dat geval, lieve mensen, zal ik creperen van de honger.

Met een longontsteking hoor je onder de hoofdtrap van een flatgebouw te liggen! Maar wie zal voor een bedlegerige vrijgezellenhond als ik de vuilnisbakken afschuimen op zoek naar bikkesement als ik er zelf niet achterheen ga? Het komt erop neer dat ik me zwak, ziek en misselijk met m’n ontstoken longen over de grond moet voortslepen en dan kan de eerste de beste lamstraal van een hondemepper me met één jens van een stok het leven uit mijn lijf rammen. En dan pakt zo’n stuk conciërge me met z’n blikken penning bij kop en kont en flikkert me op een vuilniskar...

Van alle proletariërstuig zijn die conciërges wel het ergste! Grondsop, menselijk afval! Minder soort bestaat er al niet. Koks, die heb je in alle soorten en maten! Zo had je die Vlas zaliger nagedachtenis, die van de Pretsjistenka. Hoeveel heeft die er niet het leven gered. In tijden van ziekte en nood komt het er immers alleen maar op aan dat je een hap te vreten krijgt. De ouwe honden hebben het er nog vaak over dat Vlas ze een knook toegooide, maar dan met een flinke lel vlees d’r an. Moge hij het koninkrijk der hemelen beërven. Want hij was op-en-top een persoonlijkheid, de gewezen kok van de graven Tolstój en niet zomaar een kantinevlerk van de Sovjet van Volkshuishouding. Wat ze daar als normale pot brouwen, daar staat je hondeverstand bij stil. Dat pekelvlees waarmee ze de koolsoep klaarmaken stinkt toch de keuken uit! Toch, denk maar niet dat die arme drommels van klanten er wat van merken, hoor. Ze hóllen d’r voor en slikken er hun tong zowat bij in.

Neem nou dat tikjuffie, loonklasse ix. Die verdient vijfenveertig hele roebels. Toegegeven, daarnaast krijgt ze van d’r liefhebber wel eens een paar zijden kousen. Maar wat moet ze voor die lorren allemaal niet over d’r kant laten gaan. Want hij pakt ’r niet op een gewone mensenmanier, nee, het moet allemaal op de Franse toer. Onder ons gezegd, die Fransen, dat is maar tuig van de richel. Hoewel, nasjen doen ze als de besten, en overal rode wijn bij! Tja... Goed, dus ook dat tikjuffie hoort bij de klandizie, want met vier en een halleve joet in de maand ga jij niet in restaurant bar eten. Ze kan d’r niet eens een bioscoopje van pikken op z’n tijd. En wat heeft een mensenvrouw anders voor troost in d’r leven. Ze huivert, trekt een vies gezicht en bikt... Ga nou zelf eens na: veertig kopeken voor twee gangen, en die twee bij mekaar zijn er geen vijftien waard, want de andere vijfentwintig drukt de bedrijfsleider achterover. En is dat soms de hap die zo’n kind nodig heeft? De top van haar rechterlong is niet in orde en dan zit ze nog met een vrouwenziekte op Franse gronden. Op d’r salaris wordt van alles ingehouden, in de kantine krijgt ze rottigheid en afval te eten... Daar komt ze, daar heb je d’r... Ze holt het poortgebouw door met ’r kousen van minnaarlief. Haar benen zijn steenkoud, de wind giert langs ’r onderbuik, want haar bontje is geen haar beter dan het mijne. En dan draagt ze nog zo’n slipje van niks, een floddertje kant waar je dwars door heen kijkt. Vulles. Maar meneer minnaar wil het nou eenmaal zo. Ze moest het léf eens hebben om flanel aan te trekken, dan brulde hij meteen het hele huis bij elkaar van: “Wat ben jij toch een hobbezak! Ik ben je beu, Matrjóna, met je dikke todden van flanel! Ik wil ook wel eens van het leven genieten. Ik heb het nou tot directeur geschopt en alles wat ik achterover kan drukken, stop ik in vrouwenlijven, kreeft en Abrau-Dursaut. Ik heb in mijn jonge jaren genoeg op een houtje kunnen bijten. Ik vind het wel mooi zo en een leven na de dood bestaat er toch niet.”

Ik heb zo’n medelijden met haar, werkelijk! Maar toch nog meer met mezelf. Dat zeg ik niet uit egoïsme, o nee, maar enkel omdat ik er nog erger aan toe ben dan zij. Zij heeft het tenminste thuis nog lekker warm, maar ik, ik?.. Geslagen, gekookt, bespogen, waar moet ik heen? Oe-oe-oe-oe-woehoe!..

– T-t-t-t-tj-tj-tj! Sjarik, hee, Sjarik... Waarom zit je zo te janken, arm beest? Hebben ze je kwaad gedaan? Ach...

Die droge heks van een wervelwind klapperde met de poortdeuren en sloeg het juffertje met haar bezem om de oren. Haar rokje werd opgerukt zodat haar roomkleurige kousen en een smal strookje slecht gewassen kanten ondergoed bloot kwamen. De windheks smoorde haar woorden en stoof de hond onder de korrelsneeuw.

– Lieve God... wat een weer... O... en ik heb zo’n buikpijn. Dat komt van dat pekelvlees, dat pekelvlees! Komt er dan nooit een eind aan?

Met voorovergebogen hoofd ging het juffertje in de aanval, stortte zich de poort door en toen zij eenmaal op straat was begon de sneeuwstorm haar in te spiralen in opzuilende kringen. Heen en weer gerukt naar alle kanten verdween zij tenslotte uit zicht.

De hond evenwel bleef achter in het poortgebouw. Hij verging van het zeer aan zijn verminkte linkerflank en drukte zich, naar asem happend, tegen de koude muur en nam zich heilig voor, zonder nog een poot te verzetten, ter plaatse in het poortgebouw de moord te steken. Vertwijfeling overviel hem. Het werd hem zo ellendig bitter te moede, zo angstaanjagend eenzaam voelde hij zich, dat blaasjes van miezerige hondetraantjes hem uit de ogen lekten om meteen te verstijven. Zijn beschadigde linkerflank hing erbij in saamgevroren plukken vacht, doorschemerd van onheilspellend rode brandvlekken. Hoe redeloos en stompzinnig wreed koks toch kunnen zijn. “Sjarik” had zij hem genoemd... Wat voor den drommel had hij uitstaande met een “Sjarik”, een pluisballetje? Sjarik – dat betekent een rond-doorvoed, dom hondebeest, een havermout lebberende zoon van aanzienlijke komaf... Maar hij, hij was een ruige, brandmagere en verfomfaaide straatjoekel. Toch, evengoed bedankt, een vriendelijk woord is altijd meegenomen.

Aan de overkant van de straat sloeg van een helder verlichte winkel de deur toe en daarvoor doemde een heer op. Een heer, inderdaad, en geen kameraad, of – om het scherper te stellen – een gentleman zelfs. Dat werd duidelijker naarmate hij nader kwam.

Dacht u soms dat ik iemand naar zijn jas beoordeelde? Onzin. Tegenwoordig lopen zelfs proletariërs bij de vleet in overjassen rond. Toegegeven, de kragen zijn niet altijd je dat, ik zal de laatste zijn om dat af te strijden, maar op een afstandje kun je je toch vies vergissen. Nee, ik ga op de ogen af en dan zit je nooit verkeerd, niet van dichtbij en niet van een afstand! O, ogen zijn zo belangrijk. Net barometers! Je ziet er alles aan af: of iemand een ziel heeft zo dor als een zak zemelen; of iemand je voor niks niemendal de punt van zijn laars in je ribbenkast zet, of dat die iemand zelf op z’n dood is van alles en nog wat. Vooral die laatsten, die angsthazen, mag ik graag eens de tanden in de enkels zetten. Bang? Rang! Als je bang bent, dan zul je wel niet beter verdienen... gr-r-r... wau-wau!..

Zelfverzekerd stak de heer in een zuil van wervelsneeuw de straat over en liep het poortgebouw binnen.

Ja, ja, dat is er een waar je dwars doorheen kijkt. Die zal heus geen bedorven pekeltroep eten, en zouden ze ergens het hart hebben om het hem voor te zetten, dan trapte hij wel zó’n heibel! Dan ging er op staande voet een ingezonden stuk naar de kranten: Mij, Filipp Filippovitsj hebben ze varkensvoer voorgeschoteld!

Hij komt steeds dichterbij. Die eet er goed van en hoeft niks achterover te drukken. Die zal een hond geen schop geven. Maar hij is ook van niemand bang, alleen al omdat hij altijd z’n buik vol heeft. Dat is een heer die met zijn hoofd werkt. Hij heeft een verzorgd puntbaardje en een grijzende snor, zo’n donzige vlotte, zoals Franse chevaliers die dragen. Maar de lucht die in de sneeuwstorm van hem afwaait, ruikt naar het gasthuis en sigaren.

Welke droes mag hém naar de Coöperatie van de Sovjet van Volkshuishouding gevoerd hebben? Nou staat-ie vlak naast me... Waar wacht-ie op? Oe-oe-woehoe... Wat zou zo’n man nou moeten kopen in dat miezerige winkeltje? Heeft-ie dan niet genoeg aan de sjieke winkels op de Wildmarkt? Tja, wát eigenlijk... snuf... – worst. Geachte heer, als u eens kon zien waarvan ze die worst in mekaar draaiden, dan zou u wel mooi uit de buurt van die winkel wegblijven. Geef ’m maar aan mij.

De hond raapte zijn laatste krachten bijeen en sleepte zich in een vlaag van zinsverbijstering het poortgebouw uit, het trottoir op. Als een mitrailleursalvo knetterde de rukwind over zijn kop voorbij en deed een spandoek hoog opfladderen, waarop in reusachtige letters stond:

==

IS VERJONGING MOGELIJK?

==

Maar natuurlijk is dat mogelijk! De lucht van die worst alleen al heeft me verjongd en op de been gebracht, mijn al twee etmalen lege maag door zijn verzengende geurstromen doen samentrekken, die lucht die sterker is dan die ziekenhuisstank, die paradijselijke geur van paardegehakt met knoflook en peperkorrels. Ik voel en weet: hij heeft die worst in de rechterzak van zijn pelsjas zitten. Pal boven me. O, mijn gebieder! Zie mij dan toch aan. Ik leg het loodje. Wij hebben een slavenziel en ons lot is erbarmelijk!

Drijvend in zijn tranen schuifelde de hond voort op zijn buik als een slang.

Aandacht alstublieft voor het werk van een kok... Maar hij peinst er niet over om me wat te geven. Ach, ik ken die rijkelui maar al te goed! Maar waar heeft u die worst eigenlijk voor nodig? Wat moet u met bedorven paard. Nergens vind je zulk venijn, of het moest bij Mosselprom zijn. En u heeft toch vandaag al een stevige lunch achter de knopen, u als wereldberoemdheid, dankzij uw bemoeiingen met de teelballen van de heren der schepping. Oe-oe-oe-woe-hoe... Wat gaat er toch om op dit ondermaanse? Het is blijkbaar nog te vroeg om te creperen en vertwijfeling is werkelijk een zonde. Ik zal z’n handen moeten likken, er blijft me niets anders meer over.

De raadselachtige heer boog zich over naar de hond. Zijn gouden brilmontuur schitterde. Uit zijn rechterjaszak trok hij een langwerpig wit pakje. Zonder zijn bruine glacés uit te doen verwijderde hij het pakpapier, waarvan de sneeuwstorm zich dadelijk meester maakte, brak een stukje van de “Echte Krakauer” genaamde worst af en gaf het de hond. Zo een onbaatzuchtige ziel! Oe-oe-oewoehoe!

“Fft-fft,” floot de heer en hij voegde er op gestrenge toon aan toe:

– Pak, Sjarik, Sjarik!

Alweer Sjarik! Ik ben gedoopt! Jullie doen maar; als het kind maar een naam heeft. En zeker als iemand je zo’n weldaad bewijst.

In minder dan geen tijd had de hond het worstevel eraf gestroopt en met een snik zette hij de tanden in de “Krakauer”, die in een oogwenk naar binnen was! Hij stikte zowat tot tranen toe in de worst en de sneeuw, want in zijn gulzigheid had hij bijna ook nog het touwtje ingeslikt. Ik zal u nogmaals en nogmaals de handen likken. Uw broekspijpen kussen, mijn weldoener!

– Zo is het welletjes... De heer sprak zo kortaf, dat het wel een bevel leek. Hij boog zich naar Sjarik voorover, keek hem onderzoekend in de ogen en liet onverwachts zijn geschoeide hand strelend intiem over Sjariks buik gaan.

– Aha, sprak hij veelbetekenend, geen halsband. Wel, het kon niet mooier! Jou kan ik precies gebruiken. Kom maar mee. En hij floot vingerknippend.

Met u meegaan? Nou, tot het einde van de wereld, reken maar. Schopt u me maar rustig in mijn snuit met uw suèdeschoenen, ik zal geen kik geven.

Langs de hele Pretsjistenka brandden nu de lantarens. Sjarik leed hellepijnen aan zijn gekookte flank, maar soms vergat hij ze volkomen, beheerst als hij was door maar één gedachte: vooral het wonderbaarlijke visioen in pelsmantel niet uit het oog te verliezen in de mensendrom, en hem hoe dan ook zijn liefdevolle overgave te betonen. Hetgeen hij dan ook zeker een keer of zeven deed op het korte traject van Pretsjistenka naar de Oboechovlaan. Hij kuste zijns weldoeners schoenen in de Dodensteeg, baande hem de weg en joeg en passant met zijn wilde geblaf een dametje dusdanig de schrik op het lijf, dat ze op een trottoirketting neerzeeg. Twee keer zette hij het op een janken, om ’s weldoeners deernis vooral niet te laten verflauwen.

Een miserabele zwerfkater, zo’n Siberische patjakker, stoof van achter een regenpijp te voorschijn. De sneeuwstorm ten spijt had hij zeker de “Krakauer” gesnoven. Het licht week uit Sjariks ogen bij de gedachte dat de rijke zonderling, die geblesseerde honden uit poortgebouwen oppikte, ook nog eens zo’n diefachtige kater mee zou nemen, wat kort en goed neer zou komen op deling van het Krakause genucht. Daarom liet hij de kater zo’n gemeen stel tanden zien, dat deze sissend, een kaduke tuinslang gelijk, als de wind langs de regenpijp omhoog stoof, naar een tweede verdieping.

Gr-r-r-r-wau! – weg! Moet die man soms bij Mosselprom inkopen doen voor alle tuig dat op de Pretsjistenka ronddart?

De heer wist Sjariks toegedaanheid naar waarde te schatten en vlak bij de brandweerkazerne, onder een raam waaruit het aangenaam koerende spel van een waldhoorn opklonk, beloonde hij de hond met een tweede, wat kleiner stukje worst, zo’n gram of twintig.

Wat een zonderling. Probeert-ie mij te lijmen! Maak je maar niet ongerust. Ik ga er heus niet vandoor. U hebt maar te kikken en ik volg u door dik en dun.

– Fft-fft-fft! Hier!

De Oboechovlaan in? Tot uw dienst. Geen tweede die dat laantje beter kent.

– Fft-fft!

Die kant uit? Graa... Nee, eh, liever niet. Nee, daar staat een portier. En een groter mispunt vind je op de hele aardbodem niet. Erger dan alle conciërges bij elkaar. Een vloekwaardiger soort moet ik nog tegenkomen. Erger dan katers. Een bloedzuiger met goudgalons.

– Kom, wees maar niet bang.

– Goedenavond, Filipp Filippovitsj, alles goed met u?

– Dank je, Fjodor, insgelijks.

Tjonge, dat is nog eens een persoonlijkheid. Goeie God, op wiens pad heeft het hondenlot me doen belanden? Wat moet dat wel voor een persoon zijn, die een hond van de straat pal langs een portier zo’n chic huis mee naar binnen voert? Moet je die schoft nou eens zien. Geen woord, geen gebaar! Goed, het mag hem dan troebel voor de ogen worden, maar uiterlijk blijft hij volkomen onbewogen onder zijn goudgegalonneerde harlekijnspet. Net alsof het de doodgewoonste zaak van de wereld is. Wat een respect, dames en heren, wat een respect! Mooi, en daar deel ik nou in mee, vanwege meneer. Wat, wou jij me aanraken? Heb het lef eens! Wat zou ik graag mijn bijters in je proletarische eeltpoten zetten. Als kleine tegenprestatie voor alle beledigingen van je soortgenoten. Weet je nog hoe vaak je me op m’n bek geslagen hebt met die bezem van je?

– Kom, kom.

Ik begrijp u wel hoor, maak u maar niet ongerust. Waar gij heengaat, daar zal ook ik heengaan. U hoeft de weg maar te wijzen. Ik zal heus niet achterblijven, al doet mijn zij nog zo’n zeer.

Vanaf de trap naar beneden:

– Was er nog post voor me, Fjodor?

Van onder de trap naar boven:

– Helegaar niets, Filipp Filippovitsj. En dan op vertrouwelijke fluistertoon: Er zijn nieuwe bewoners op nummer drie ingetrokken.

De vooraanstaande hondenweldoener draaide zich bruusk om op een traptrede, boog zich over de leuning en vroeg ontzet:

– E-echt?

Zijn ogen werden rond als schoteltjes en zijn snor steigerde recht omhoog.

De portier richtte met een ruk zijn kop omhoog, zette zijn handen als een trechter aan de lippen en bevestigde:

– Echt, vier stuks maar liefst.

– Goeie genade. Ik kan me al helemaal voorstellen wat daarvan komen gaat. En, wat zijn het voor lui?

– O, gaat wel.

– En Fjodor Pavlovitsj?

– Meneer is schotten en bakstenen gaan kopen. Hij gaat een afschutting maken.

– Verdomd kwalijke affaire.

– Het hele blok krijgt inwoning, Filipp Filippovitsj, behalve u. D’r is net een vergadering van het huisbestuur geweest. Ze hebben een nieuw bestuur gekozen en het oude eruit gegooid.

– Hoe dat allemaal moet aflopen... Aj-aj-aj... Fft-fft.

Ik kom al, spoorslags. Weet u, mijn zij speelt weer op. Sta toe dat ik uw schoenen lik.

De goudgalons van de conciërge beneden verdwenen uit het zicht. Op het marmeren trapportaal verspreidden de buizen van de verwarming een zalige hitte! Nog één draai van de trap en daar zijn ze – bel-etage.

==

==

II

==

Worst ruikt zeven uren in de wind en dat maakt leren lezen in feite tot een volslagen zinledige bezigheid. Niettemin, gesteld althans dat je in Moskou woont en een tikkeltje hersens in je kop hebt, leer je lezen tegen heug en meug, zonder enige cursus. Op de kleine veertigduizend Moskovische honden komt misschien maar één volslagen leeghoofd voor die uit de verschillende letters het woord, “w-o-r-s-t” niet zou kunnen vormen.