Marijke Schermer

Liefde, als dat het is

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2019 MARIJKE SCHERMER, AMSTERDAM

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9311 3

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

Zomer

==

==

==

==

Uit het gebeitelde verband

Het voltrekt zich altijd min of meer hetzelfde: ze zeggen een paar dingen tegen elkaar, ze drinken een glas bier of tonic of water, soms neemt hij een douche, en dan gaan ze naar bed. Het heeft de juiste verhouding tussen lichtheid en ernst. Het is opwindend, onbeschaamd, maar ook emotioneel. Soms snikt hij in haar armen. Daarna zijn ze ontspannen. Soms vallen ze bijna in slaap. Ze praten over hun werk, over hun kinderen, hij vertelt over de natuurramp, zij neemt het op voor zijn vrouw. Tijdens het eten kijken ze naar het uitzicht. Sev woont heel hoog, vanuit haar raam zie je de stad en hoe de rivier zich erdoorheen slingert. Als er tijd genoeg is gaan ze daarna weer naar bed. Hij neemt nooit iets mee, geen wijn, geen bloemen. Hij blijft nooit slapen. Hij zegt altijd dat het de laatste keer is. Zij belt een taxi voor hem en kijkt hoe hij beneden instapt en zich weg laat rijden.

De balkondeuren staan open maar het gordijn is dichtgetrokken tegen de hitte van de zon. Sev leunt in de halfduistere keuken tegen het aanrecht en schrijft een bericht aan David. Ze stelt zich voor hoe hij thuis aan de Gorterlaan, waar ze nooit is geweest, in zijn keuken staat. Hoe hij de wanhoop te lijf gaat door te zorgen voor zijn dochters. Hoe die dat zich laten welgevallen, oud genoeg al om er ook het hunne van te denken. Ze heeft ze nooit ontmoet; alles wat zij weet van hen, van hem en van zijn vrouw, weet ze van hem. Ze stelt zich alles voor.

Zijzelf heeft die middag Hendrik, haar zoon van acht, naar zijn vader gebracht. In haar vermengt het gevoel van ruimte die de vrijheid van de week in het verschiet haar geeft zich met een vaag gemis. Ze wacht tot David haar woorden ziet en haar laat weten dat die geland zijn, ze weet dat haar woorden dat doen, het is precies dat doel waarmee ze ze verstuurt. Via een draadloos geluidssysteem vult Satie de verschillende kamers van haar huis. David zegt dat zijn huwelijk vijfentwintig jaar gelukkig was, dat zijn leven gelukkig was, tot de natuurramp. Ze pakt een flesje bier, denkt na over wat ze zal eten, iets pittigs, iets kind-onvriendelijks. Ze leegt haar tas op tafel, ze kan wat werken nog, straks, als het eindelijk koeler geworden is. Vijfentwintig jaar geluk aan gruzelementen, Sev weet niet wat voor haar het grootste mysterie is, die vijfentwintig jaar of de genadeklap.

==

Buik licht op op het scherm van haar telefoon. Ze glimlacht. Over 24 uur legt David zijn handen op haar lijf. Daar ging het over, haar bericht, over die handen, dat ze ze al voelt en waar. Ze denkt aan de eerste keer, toen ze met hem vree voor ze zijn gezicht had gezien of zijn stem had gehoord. Een zorgvuldig voorbereide gebeurtenis, ze had hem elke stap beschreven die hij zou zetten in haar huis. Ze had hun handelingen beschreven, wat zij zou doen, wat ze van hem verwachtte. Ze had zich in de steeds krapper wordende tijd voordat hij zou komen gerealiseerd dat ze, ondanks de correspondentie met hem, niets van hem wist. Toen ze wijn kocht die middag bedacht ze dat het de morsige man met schuimend spuug in zijn mondhoeken en een fles wodka in zijn handen zou kunnen zijn. Ze dacht: een lustmoordenaar zou nooit zo uitgebreid en zo gedetailleerd zoveel woorden hebben besteed aan hun kennismaking, zou nooit zo intens en effectief de taalbalts hebben uitgevoerd. Ze was sterk, fysiek, geen prooi, ze zou een mes kunnen neerleggen naast haar bed.

Toen hij haar verduisterde slaapkamer binnenstapte, opdoemde in de deurlijst, dacht ze: een man, het is geen jongen maar een man. Hij trok zijn schoenen, zijn overhemd en zijn broek uit naast haar bed, ze rook zijn geur, hij gleed onder het dunne dekbed en legde zijn hoofd op haar borst.

==

Er volgt een foto van zijn pan. Hij stuurt vaak foto’s van het eten dat hij maakt, ze zoomt in op de dingen eromheen, probeert de puzzel completer te maken met onbenulligheden, kruiden die hij gebruikt, spullen die hij koopt, messen waar hij mee snijdt, rondslingerende spullen van zijn kinderen, trivialiteiten van het dagelijks leven dat hij haar onthoudt. Ze heeft meteen ook zin in garnalen.

==

Hij heeft nog nooit gezegd dat zij mooi is, of iets benoemd wat hij mooi aan haar vindt. Dat bevalt haar. Ze heeft vriendjes gehad die haar mooi vonden, en vriendjes gehad die haar niet mooi genoeg vonden. Dat soort beoordelingen zijn, ook als ze positief uitvallen, altijd vernederend. Hoe hij naar haar kijkt als hij haar aanraakt, hoe hij achterover gaat liggen en zich aan haar overgeeft, hoe hij zich tegoed doet aan haar eten en verslag doet van zijn leven, daar gaat het haar om. Hij zegt dat haar onconventionaliteit en ongebondenheid een vorm van bescherming zijn tegen het oordeel van anderen. Hij zegt dat hij haar vrijheid benijdt. Hij zegt dat het geen onvermogen is om een relatie te hebben, toen zij zoiets eens had gesuggereerd, maar dat zij dat gewoon niet wil. Juist in de misverstanden over haar klinkt zijn bewondering door. Ze maakt een foto van haar flesje bier, ze schrijft iets over zijn tong en over zijn hoofd tussen haar dijen. Ze wil hem storen, de toegewijde vader.

==

Ze kent hem vier maanden en ze heeft hem nooit in gezelschap meegemaakt, nooit iemand ontmoet uit zijn leven, nog nooit in het openbaar met hem verkeerd. Is dat een zuivere manier om elkaar te leren kennen? Of verbergt dat kanten die net zo overtuigend iemands aard bepalen? Op een feestje had zij hem er misschien niet uit gepikt. In haar vriendenkring zou hij misschien eerder de man van Terri geweest zijn dan iets anders. Hij is welbespraakt en in staat zijn gedachten te ordenen, zij weet dat hij geen opschepper is, dat hij geestig is en snel denkt, dat hij leest en de actualiteit volgt en er een mening over heeft die maar op punten verschilt van de hare, waardoor het goed discussiëren is. Maar ze denkt ook dat ze weet hoe gereserveerd hij normaal gesproken in gezelschap is, zij weet hoezeer hij zich in zijn gezin verschanst had en dat had wat mensen met gezinnen wel vaker hebben: iets onschendbaars. Er is iets wat ze thuislaten, iets wat de confrontatie met de buitenwereld niet meer hoeft te zoeken en de omvang van dat iets niet aan een ander hoeft te toetsen. Precies daarom hadden zij elkaar op geen enkel ander moment dan in de pit van zijn crisis kunnen ontmoeten. Omdat zijn binnenwereld zo lang zo goed opgeborgen was, omdat elke turbulentie erin bedwongen was, door tevredenheid, door zelfbeheersing en moraal, is het nu, midden in de storm, een schitterende parel. Ze kan er geen genoeg van krijgen.

==

Hij zegt dat er door haar een nieuw gebied voor hem ontsloten is. Sev is bang dat hij alleen de seks bedoelt, maar die angst heeft ze alleen als ze zich toestaat de kleinste versie van zichzelf te zijn. De waarheid is dat al die compartimenten niet gescheiden zijn: seks, liefde, intimiteit, inzicht, heimwee. De moeilijkheid is dat ze niet gescheiden zijn. Alleen dit, jij, ik en dit eiland in de tijd... Zij weet niet of ze zich wel aan die afspraak kan houden.

==

Aan de Gorterlaan snijdt David de knoflook, de pepers, de sjalotten en schuift ze in de olie. Liefde. Hij dept de garnalen droog en steekt de spaghetti in het kokende water. Liefde. Hij frituurt de peterselie kort in de kleine koekenpan en doet de garnalen in de andere pan. Liefde voor de kinderen. Hij giet een glas wijn leeg in zijn mond. Twee keer zo veel liefde, twee keer zo veel zorg. Alles wat ze nodig hebben gaat hij leveren en meer. Zijn overhemd plakt aan zijn rug. Hij schenkt nieuwe wijn in. Vanaf de dag dat Terri in zijn leven kwam, vijfentwintig jaar geleden, veranderden hij en zij langzaam in een wij en die wij breidde zich in het tweede decennium van hun verbond uit tot het collectief van een gezin, dat veelkoppig organisme. Hij en zij losten op, als golven in de zee. Vandaar dat hij nu geen flauw idee meer heeft wie hij is, hij weet alleen maar waar hij is: hier, in zijn huis. De explosie van verbazing op het gezicht van Sev als hij zoiets zegt. Hij plukt blaadjes van de basilicumplant in de vensterbank. Het raam is vies, hij moet het lappen als de zon er niet op staat. De bol mozzarella op het aanrecht doet hem onwillekeurig aan haar lichaam denken. Hij huivert. Hij legt het deksel precies op tijd scheef op de pan waarin de pasta kookt. Hij vindt het juiste mes en legt het klaar. Hij kookt zoals hij klust, een vonk inspiratie gevolgd door een strakke reeks precisiehandelingen.

Toen Ally Terri vroeg om op te houden papa pijn te doen, had hij even de ervaring gehad dat de wereld de verkeerde kant op kantelde. Alsof zijn kinderen hem moesten beschermen in plaats van hij hen. Maar daarna had hij begrepen dat het nog weer anders was. Er was geen sprake van beschermen of beschermd worden in de poel waarin hun leven was veranderd. Hij en Krista en Ally waren één lichaam, één orgaan en toen Ally het over zijn pijn had gehad was dat ook haar eigen pijn geweest. Maar de liefde, de zorg en de spaghetti zullen de pijn verbergen en doen afnemen. Het zal ze aan niets, aan helemaal niets ontbreken. Het zal een huis vol leven, liefde en plezier zijn. Nu ze niet meer aan haar hooggespannen verwachtingen hoeven te voldoen zal dat zelfs gemakkelijker worden. Nu het niet meer erg is dat Krista havo doet in plaats van vwo en Ally atheneum in plaats van gymnasium, nu hij niet meer aan allerlei vormen van zelfverbetering hoeft te doen – hardlopen, iets nieuws leren, een taal, een instrument bespelen, het vernederende van de suggesties die ze deed – nu hij kan doen en laten wat hij wil en de kinderen in alle rust hun niet uitblinkende zelf kunnen zijn, is het geluk bereikbaarder dan ooit. Eigenlijk is het alleen maar goed zo. Eigenlijk is het een raadsel waarom hij zich altijd naar haar wensen had geprobeerd te plooien. Nu pas voelt hij, nu het niet meer hoeft, welke kramp dat opleverde. Welke ontspanning er over hem is gekomen, of toch op zijn minst bezig is over hem te komen. Hij veegt schillen en kruimels van het aanrecht in zijn hand en leegt die in de glimmende cilindrische – vreselijk onhandige – hij hoort het haar zeggen – afvalbak. Met het kartelmesje dat hij gebruikt voor de tomaten, snijdt hij in zijn vinger. Een kort moment, vlak voor hij het mes laat vallen en de pijn tot hem doordringt, stelt hij zich voor dat hij doorsnijdt. Bloed drupt op de houten plank en mengt zich met het sap van de tomaten voor hij zijn vinger in zijn mond steekt. Hij proeft de ijzersmaak, hij voelt het prikken van zijn speeksel in de wond. Hij voelt hoe een zuigende leegte hem van binnenuit besluipt. Hij zou willen schreeuwen: Dit was niet de afspraak. Dit was godverdomme niet de afspraak.

Hij legt bestek op tafel. Een flits van de zoektocht naar de tafel, de perfecte tafel, een tafel bij het huis, de gesprekken erover, de gesprekken eraan, met haar, met anderen, vooral met haar. Hij schuift de krant opzij. Hittegolf houdt aan kopt de voorpagina die ritselt in de luchtstroom van de ventilator. Een blik tussen de half dichtgeschoven gordijnen door op de verlaten straat, het harde witte licht, de lucht die trillend opstijgt boven het hete asfalt, de slordig bollende lijnen op de tegels: stoepkrijt, herinnering die weg is voor hij hem te pakken heeft. Zijn handen op het tafelblad. Handen die niet bij zijn lichaam passen, dat had Sev gezegd. Er blijft een bloedvlek achter. Hij zoekt in de la van de kast naar pleisters, hij roept de namen van zijn dochters in het trapgat. Als hij aan Sev denkt voelt hij dat in zijn buik. Hij voelt zich schuldig, maar hij weet niet jegens wie, overspelig, maar zijn vrouw is zijn vrouw niet meer. Hij begrijpt niet hoe Sev zo anders, zo dichtbij, maar toch zo anders, zo verschrikkelijk anders kan zijn dan hij, dan Terri. Geen relatie, alleen dit eiland in de tijd. Haar woorden. Minnaars. Hij schikt de kaas tussen de tomaten.

‘Wat eten we?’ Ally gaat zitten. Haar magere schouders steken uit haar hemd. Het sluike haar verbergt het grootste deel van haar gezicht.

‘Pasta. Waar blijft je zus?’ Hij zet een vol bord voor haar neer en een halfvol bord tegenover haar op Krista’s plek. Hij scheurt de basilicumblaadjes voor op de salade.

‘Ik heb geen honger,’ zegt ze nog voor ze de trap af is.

‘Daar,’ wijst Ally zonder op te kijken haar zuster aan.

‘Wat nou daar?’

‘Is ze.’

‘Ze?’

Krista gooit haar telefoon in de mand op de kast – Terri’s regel – en gaat met haar armen over elkaar aan tafel zitten. David zet zijn eigen bord op tafel, zijn glas, water voor de kinderen.

‘Ik heb geen honger,’ herhaalt Krista terwijl ze met iets wat nog het meest op woede lijkt naar haar garnalen staart. Verkeerde timing, denkt hij. Net nu zij bezig zijn zich van hem te verwijderen, hun identiteit in oppositie tot hun ouders te bepalen, net nu heeft hij hen nodig als een drenkeling zijn wrakhout. Geen weg terug, er is geen weg terug. Waren ze maar weer klein, was Terri nog maar hier, had hij maar tijdig een ruk aan het stuur kunnen geven, geen idee wanneer dan, geen idee waarheen dan, al die tijd dacht hij dat ze op koers lagen – om die belachelijke metafoor maar door te trekken. Hij probeert de stuurse kop van zijn oudste te negeren. Ally zuigt een spaghettisliert naar binnen.

‘Lekker papa.’

‘Fijn meisje.’

‘Mag ik van tafel?’ Krista kijkt hem gekweld aan.

‘Nee.’

‘Ik word misselijk van die lucht.’

‘Ik wil dat je gewoon een hap neemt.’

‘Want?’

‘Ik heb het niet voor niks staan koken.’

‘Heb ik toch niet om gevraagd.’

‘Je kunt niet niks eten.’

‘Waarom niet?’

‘Dan ga je dood.’ Ally zegt het heel serieus.

Krista eet een minuscuul stukje peterselie. Ze denkt aan de blote bruine armen van Rafik. Zijn huid glanst, misschien smeert hij er olie op, ze denkt aan het bord voor de winkel met exotische artikelen. Marokkaanse zeep, het vloeibare goud. De ogen van Rafik. Het haar in de nek van Rafik. Ze zou er alles voor over hebben om te weten wat hij denkt, ze weet zeker dat alles wat hij denkt de moeite waard is. Ze zou het misschien niet begrijpen. Maar hij heeft vast veel gedachten, verheven gedachten, en veel gevoelens, mooie gevoelens, niet zo banaal als die van haar. Ze denkt eraan hoe hij danste, de djellaba wervelend om zijn benen. Ze denkt aan zijn mond, zijn lippen, en haar lippen. Hoe hij haar kussen zou. Niet aan denken, niet nu, straks, als ze alleen is en zich eraan kan overgeven, niet hier bij haar vader en zusje die met hun aanwezigheid de gedachte ontzuiveren – als dat een woord is. Ze ruikt de garnalen, ze ruikt het zweet van haar vader, ze ziet de van de olie glimmende deegslierten op haar bord. Sinds haar moeder weggelopen is, is haar leven in de ogen van de anderen interessanter geworden. Niet in zijn ogen, of misschien ook in zijn ogen. Hij kijkt naar haar, maar ze heeft geen idee wat hij daar ziet. Zijn ogen, zijn ogen. Niet doen, niet denken, niet nu. Ally en David hebben hun borden helemaal leeggegeten. Er zit vet op haar vaders kin. Haar moeder heeft hem verlaten. In een gesprek waarvan het niet de bedoeling was dat zij dat hoorde, zei haar moeder dat ze van hem walgde. Ally geloofde het niet toen ze het haar vertelde, maar huilde er toch om. Ally is een kind, die wil alleen maar dat het goed komt, die heeft nog geen idee dat het huwelijk, een huwelijk, een huwelijk zoals haar ouders dat hadden, helemaal niets benijdenswaardigs heeft. Je zou doodgaan van verveling. Haar vader moest eens weten hoezeer hij zou kunnen walgen van Terri, hij moest eens weten wat Krista weet.

‘Mag ik bij Tirza slapen morgen?’

‘Kan Tirza niet bij jou slapen?’ Tientallen keren hebben Terri en hij het erover gehad, over de feilloosheid waarmee je ze eruit pikt, die kinderen uit gebroken gezinnen, over de uitzonderingen die de regel alleen maar bevestigen. Over Tirza die veel te vroegwijs is, rookt en drinkt en zich verbergt achter dat uitgestreken gezicht. David herinnert zich niet dat ze het hier ooit oneens over zijn geweest. Bij Sev is alles anders. Zij probeert een nieuwe dimensie aan het onderwerp te geven, haar vriendenkring zit vol alternatieve gezinnen en goed gelukte scheidingen. Maar hij wordt er alleen maar triester van, ook van haar voorbeelden, hij gelooft er zo in, hij heeft er altijd zo met hart en ziel in geloofd, hij weet niet hoe kinderen zich anders dan in één huis thuis moeten voelen, hoe je anders dan in een tweespan op moet voeden, hoe de liefde kan werken buiten het gebeitelde verband. Hij weet niet hoe zijn toekomst iets anders kan zijn dan een gapende afgrond achter zijn opdracht ze in de volwassenheid af te leveren.

‘Waarom mag ik niet bij haar slapen?’

‘Ik zeg niet dat het niet mag.’

‘Dus het mag?’

‘Ik heb liever dat zij hier slaapt.’

‘Why?’ Langgerekt, een woord waarin meer weerzin past dan in waarom.

Krista rookt niet, dat weet hij zeker. En ze drinkt ook niet, dat weet hij ook zeker. Hij moet extra streng zijn. Hij wil extra lief zijn. Hoe kan iemand een goede moeder zijn en daar op een dag ineens mee ophouden? Wat heeft hij gemist?

‘Ik vertrouw haar niet.’

‘Je vertrouwt mij niet.’

‘Ik vertrouw haar niet.’

‘Als ik niet bij haar mag slapen vertrouw je mij niet.’

‘Ik vertrouw jou wel.’

Vlak voor Terri het huis dan echt verliet, hem verliet, hen allemaal verliet, begon zij in hun gesprekken nieuwe termen te introduceren, oprechtheid bijvoorbeeld noemde ze ineens sincerity. Daardoor wist hij dat ze het niet van zichzelf had. Dat ze het van hem had. Met wie was hij nou eigenlijk in gesprek?

‘Nou? Dus?’

‘Wat?’

‘Pap!’

‘Ja!’

‘We gaan niet uit.’

‘Wat doen jullie dan?’

‘Gewoon niks.’

‘Wat is niks?’

‘Weet ik veel. Niks. Chillen. Kletsen. Netflixen.’

‘Niet roken.’

‘Oké.’

‘Niet drinken.’

‘Oké.’ Het gemak waarmee ze hem geruststelt. De kinderachtigheid van ouders.

David ruimt de tafel af. Ally ruimt de vaatwasser in. Hij schenkt de fles wijn leeg in zijn glas. Die fles was vanmiddag nog vol. Een jaar geleden, of misschien twee, besloot Terri dat er doordeweeks niet meer gedronken werd. Het was geen voorstel, en het gold niet alleen voor haarzelf. Ook het besluit zelf werd hem trouwens niet medegedeeld, het was er ineens en er werd aan gerefereerd alsof het een feitelijkheid was. Nee, het is woensdag, kon ze zeggen als hij vroeg of ze een glas wijn wilde, op zo’n manier dat hij o ja het is woensdag dacht en zelf ook geen wijn nam, aan het aanrecht een glas water dronk als om zichzelf voor te houden dat er dorst ten grondslag lag aan zijn idee. Hoe kan het dat hij niet had geprotesteerd, en het ook niet als een probleem zag, er nooit echt een gedachte aan gewijd had, soms stiekem een glas wijn dronk in de keuken, of een glas bier in een café op weg naar huis. Stiekem. Hoe kan het dat die dingen nu pas voor verbazing zorgen? Hoe kan hij aan Sev uitleggen hoe dat werkt, hoe dat werkte, wie hij was – wie hij misschien nog steeds is, maar dan verloren in te vrije ruimte.

Het pak vla dat hij uit de koelkast pakt, vla zal ze toch wel eten, hij zal er vlokken op strooien...

‘Krista!’ Oneindig traag slaat ze haar ogen op. Ze kijkt hem aan.

‘Ja?’

‘Heb jij die vla opgegeten?’ Het pak is leeg, het staat leeg in de koelkast.

‘Ja.’

‘Waarom?’

‘Er was niets anders!’

‘Hoe bedoel je: er was niets anders?’

‘Jezus, hoe kan ik dat anders bedoelen dan precies zoals ik het zeg.’ Die ogen, die slome oogopslag, die totale onbewogenheid. Hij wil tegen haar schreeuwen. Dat hij alles voor haar doet, verdomme. Dat ze vroeger zo lief was. ‘Ik ga naar boven.’ Hij zegt niets, hij laat haar gaan, hij kijkt haar na, haar uitgeschoten lijf, half kind en half... ja, wat eigenlijk? Hij probeert de fles nog eens leeg te schenken in zijn glas.

‘Ik hoef geen toetje.’ Ally vlindert een kus op zijn wang en gaat ook. Nog geen twintig minuten nadat ze naar beneden kwamen, zitten ze weer boven. Hij likt met zijn vinger langs de rand van de pan en zet de espressomachine aan. Flits van een discussie over dat apparaat. Niet doen. Niet als een idioot alles aflopen, die parade van alledaagse fragmenten die een huwelijk is. Hij pakt zijn telefoon uit de mand, werktuigelijk erin gelegd, een van de duizend dingen waar hij nooit meer van afkomt.

Drie berichten. Hij leest alleen Sev. Morgenavond gaat hij naar haar toe, naar het kleine appartement met het magistrale uitzicht. Ze schenkt een glas wijn voor hem in. Ze zegt hem in bed te gaan liggen. Ze kleedt zich uit, niet sensueler dan de handeling zelf. Ze is gretig. Ze doet dingen die Terri niet deed. Hij verdrinkt eerst in zijn schaamte, en dan laat hij zich grijpen door zijn tijdelijke geluk. Morgen.

‘Pap?’ Hij voelt zich betrapt.

‘Ally?’

‘Ik ga nog even naar Isabel.’

Ze neemt haar racket mee. Ze trekt de voordeur dicht. Ze loopt over de smalle strook schaduw langs de huizen, ze springt over de wit-roze kronkels op de stoep. Het is heet, al zo lang dat het eindeloos lijkt. Door de blauwalg kan er niet worden gezwommen in het water vlak bij hun huis. Door de toestand gaan ze niet op vakantie. Het is de raarste zomer die ze ooit heeft gehad. Ze laat haar tennisracket bij elke linkerbeenstap stuiteren op haar knie. Als je alle uren dat ze tegen de raamloze muur van de school hebben getennist achter elkaar plakt zou je een week lang ononderbroken kunnen tennissen. Ze stelt het zich voor. Er moet dan licht in de bal, of misschien kan er lichtgevende verf op, maar misschien geeft dat niet lang genoeg licht voor de nacht, of misschien sla je de glim er wel uit. Isabel en zij rekenden altijd van alles uit, zoals alle uren die ze samen doorbrachten, of de minuten die ze tot nu leven, een vreemd levend ding, want tijdens het uitvoeren van de som verandert het al. De laatste tijd wil Isabel meestal niet, niet tennissen en niets uitrekenen, ze wil kletsen. Maar Ally weet niet wat ze moet zeggen, meestal gaat het over jongens, of over de acteurs uit Oases Parcs die Ally niet uit elkaar kan houden, omdat ze niet vaak genoeg kijkt, omdat ze er geen bal aan vindt. Op school doet Isabel meestal alsof Ally niet bestaat. Hier in de straat en op het pleintje stellen ze elkaar onophoudelijk teleur. Ze denkt aan vroeger, aan een bepaalde paarse bloes van mama die zacht was tegen haar wang als ze op schoot lag, ze kan zich haast niet voorstellen dat zij het was die daar lag, dat zij precies een meter groot was, de streep op de muur naast de deur in de kamer is het bewijs, vijf jaar, honderd centimeter, precies. Toen Terri zei dat ze wegging omdat hun leven haar verstikte, toen ze dat zei, toen Ally besloot dat ze haar geen mama meer zou noemen, stond haar moeder naast die meterstreep, naast de vijfjarige Ally-aanduiding. Dat was ik, ik was daar, ik was ooit precies de ruimte onder de streep, dacht ze. Hoe kun je een herinnering die alleen maar een gevoel is vasthouden? Het is zoals een vogel vangen, als je hem hebt gevangen kun je hem goed bekijken maar wat hem een vogel maakt kan hij dan niet meer doen. Hoe zeer ze bij haar moeder hoorde, ooit, zit in de paarse gladheid van die bloes. Doordat Terri er niet is moet ze behalve over haar ineens ook over haar vader nadenken, haar vader die stiekem huilt in de keuken. Ze loopt het huis van Isabel voorbij naar het plein bij haar oude school. Ze noemt hem papa, hem wel. Ze laat zich troosten, ook omdat het hem troost. Op het muurtje schuin aan de overkant zitten de jongens die er altijd zitten. Marokkanen, zegt Krista, Afghanen, zegt Isabel. Ally weet alleen dat die landen niet bepaald naast elkaar liggen. Ze legt twee tennisballen aan haar voeten en slaat de derde tegen de muur. Hoog, laag, een stuiter, geen stuiter. Haar staart danst op haar rug.

==

In hun huis om de hoek dweilt David de vloer, hij denkt aan het eindeffect van Kahneman, de theorie die zegt dat je een periode, zoals een huwelijk, niet meer kunt zien zoals die werkelijk was, door het effect dat het einde van die tijd heeft op je gevoel erover. Boven hem bekijkt Krista met behulp van de losse spiegel uit de gang en de spiegel die tegen de binnenkant van haar kastdeur is geplakt haar billen.

==

Aan de andere kant van het water, in het spartaans ingerichte huurappartement in dezelfde straat waar ze woonde als student, scheert Terri haar benen. Ze houdt van deze rituele vorm van voorbereiding, ze heeft mooie benen, ze heeft een goede huid. Ze trimt haar schaamhaar tot een strak geheel. Die middag is ze begonnen aan de tweede brief aan Krista, die de genadeklap zal zijn, maar dat weet ze nog niet, ze denkt nu nog dat het een goede zet zal zijn haar vijftienjarige dochter alles uit te leggen. Ze kan nog steeds niet overzien hoe groot de puinhoop is en weet niet dat zij met alles wat ze onderneemt om de boel te apaiseren de hoeveelheid kruit in het vat vergroot. Het is allemaal een kwestie van tijd, denkt ze, een kwestie van tijd tot alles zich plooit naar iets nieuws, iets rustigs, het leven zoals ze zich dat heeft voorgesteld, zoals duizenden mensen dat doen. Gescheiden, maar fatsoenlijk; gebutst, maar levend; met behoud van liefde en zorg voor kinderen, maar losgemaakt van het gezin, terug individu geworden. Verantwoordelijk maar vrij. Ze smeert olie op haar benen, vitamine E-crème op haar buik en borsten, iets anders op haar gezicht en haar hals, weer iets anders op lippen en oogleden, een vermogen gaf ze uit aan deze potjes, eerder permitteerde ze zich zoiets niet.

Soms bespringt haar de angst dat alles een vergissing is, uit het niets doemt een herinnering op, David van vijfentwintig, van dertig, hoe verliefd ze op hem was, alhoewel, zij? De Terri die zij toen was is heel ver weg, hoe kan je je je jongere zelf herinneren anders dan als een droombeeld? Zodra ze probeert in te zoomen verliest het alle vorm. Ze bestrijdt die momenten effectief met de focus op het individu dat ze nu weer is, op het lichaam dat ze heeft, op de hunkering die haar gids geworden is. Of ze concentreert zich kort maar intens op de David van negenenveertig, die bang voor alles is, die zijn leidinggevende functie teruggaf, die claustrofobisch wordt in de file, die na het eten in slaap valt op de bank, die al vijfentwintig jaar hetzelfde soort broeken draagt en dezelfde grappen maakt. Als ze zich daarop richt, vervliegt het gevoel dat ze een fout gemaakt heeft, dan voelt ze weer van welke last weggaan bij David haar heeft bevrijd. Dan vloeien haar gedachten naadloos over naar Lucas, die zo dadelijk komt, die volgens David de oorzaak is van al het ongeluk, waarmee hij alleen zijn eigen ongeluk bedoelt. Lucas was alleen maar de katalysator. David begon te schreeuwen toen ze dat woord gebruikte.

==