Irma Maria Achten

Augustus

==

==

==

Uitgeverij Van Oorschot

Amsterdam

© Copyright 2019 IRMA MARIA ACHTEN

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

==

ISBN 978 90 282 9323 6

==

www.vanoorschot.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

voor Lot, altijd voor Lot

I

==

==

##

Op vrijdagavond 25 april 1986 dook ik in mijn duikerspak in de Vecht, de rivier achter ons huis. Ik zwom naar de bodem met als doel daar zo lang mogelijk te blijven. Er bestonden yogi’s in India die maar drie keer per uur ademhaalden. Ik had nog een lange weg te gaan; ik hield het maximaal vier minuten vol. Ademhalen is een neurotische reflex. Mijn moeder en mijn oudere broer Arthur haalden zestien keer per minuut adem, mijn vader dertien. Wie het meeste ademhaalt is het ongelukkigst. Er gebeurt iets bijzonders als je een tijdlang je longen stilhoudt. Je bloed komt tot rust en daarmee de rest van je lichaam. Bij de eerste hap lucht zwiept er een deur open, en herrie en kleindenkerij verdringen zich bij de ingang.

In de bedding lag een anker waaraan ik mij zekerde met de karabijnhaak die aan mijn buikband hing. Ik spreidde mijn armen en benen en zweefde als een platvis boven de rivierklei. Mijn hoofd was opzijgedraaid zodat ik mijn horloge in de gaten kon houden. Na twee minuten steeg ik zo beheerst mogelijk op. Daarmee was tijd te winnen. Die avond deed ik alsof ik de liftboy van de Bijenkorf was, stopte op alle etages en liet de klanten geduldig uit- en instappen.

Vlak voordat ik boven was hoorde ik een geluid met een kracht en volume zoals ik nooit eerder had gehoord. Een macht water smeet me weg alsof ik een takje was. Zodra ik kon draaide ik me om. Een auto met de koplampen aan dreef dreigend op me af. De moloch kwam vlak voor mijn buik tot stilstand. Ongetwijfeld schuilt er in alles gevaar, maar de mogelijkheid om onder water te worden aangereden was niet eerder in me opgekomen. Ik schoot omhoog en hapte naar lucht. Eenmaal op adem zwom ik naar de auto die met zijn dak en een deel van de ramen boven het water uitstak. Op de passagiersstoel hing een man van middelbare leeftijd voorovergebogen, bewusteloos in zijn veiligheidsriem. Zijn haar hing naar voren alsof hij een pet ophad. Achter het stuur zat een jonge vrouw overdreven rechtop, het leek alsof ze haar ogen opzettelijk gesloten hield. Ik bonsde op haar raam. Ze reageerde niet. Ik sloeg op het dak. Geen enkele reactie. Mensen die niet reageren maken mij woedend. Ik greep de buitenspiegel met twee handen vast en schudde aan de auto. Ze viel tegen de man aan.

Ik had het verkeerd ingeschat en tijd verspild. Ik moest zo snel mogelijk naar de kant en zien of ik een stuk hout of metaal kon vinden. Ik rende langs de weg. In de berm zag ik een kapotte plastic slipper, een prop servetten met rode vlekken, niks hards. Er kwam een auto aan. Ik zwaaide met mijn armen. Hij stopte. Er stapte een bonk van een kerel uit, rossig. Met opgetrokken neus bekeek hij me.

‘Ik heb een hamer nodig,’ schreeuwde ik.

Ik stond daar in mijn thermopak met mijn duikerslamp op mijn voorhoofd opgewonden midden op de weg en wees dwingend naar die drijvende auto.

Massieve mensen komen massief in actie. Met een stuwende pas liep hij naar de achterkant van zijn auto, opende zijn kofferbak en greep er een honkbalknuppel uit. Hij kwam op me af en duwde de knuppel tegen me aan. Ik sprong in het water, zwom naar de auto, klom op de bumper en beukte met de stompe kant van het hout net zo lang op de achterruit totdat er een gat ontstond. Het water stroomde naar binnen. Ongeduldig wachtte ik tot de cabine gevuld was, zodat ik een portier kon openen. Ik dook en trok aan haar deur. Deze zat op slot. Ik wist zeker dat het palletje van de vergrendeling zonet nog omhoog stond. Ik wist het zeker. Ik zwom om de auto heen en opende het portier van de man. Ik solde met zijn lichaam, kreeg met geen mogelijkheid zijn gordel los. Iemand greep mijn arm en duwde me opzij. Het was die bonk van een kerel. Kundig sneed hij de riem los, schoof de man als een zak cement over zijn schouder en gaf mij in het voorbijgaan zijn mes. Ik dook de auto in en maakte haar los. Met een ruk draaide ze zich naar me toe. Ze haalde haar hand naar me uit en wat een klap in mijn gezicht had moeten worden veranderde door de weerstand van het water in een suffe aai. Wanhopig keek ze langs me heen en zocht een uitweg. Ik greep haar armen. Ze vernauwde haar ogen en keek me aan. Even maar, een flits verlicht door de lamp boven mijn wenkbrauwen.

Ik vermeed haar blik, sleurde haar de auto uit en de kant op. Ze struikelde bij me vandaan, viel en stond op, hoestte en boerde, viel en stond op. Er waren inmiddels wat mensen op de weg die aan de kant gingen voor een ambulance. Ik kreeg een warmtedeken omgeslagen. Nee, ik hoefde niet met hen mee in de ziekenwagen, ik had het niet koud. Een man van de politie, een paar haren aan de rechterkant van zijn snor vielen over zijn bovenlip, vroeg mijn naam.

‘David Stollens,’ zei ik.

‘Adres?’

Ik geloof dat ik bloosde. Moest ik nou, met iedereen erbij, wijzen naar dat huis aan de overkant van het water, dat op alle etages en in alle kamers licht had branden en dat er in deze situatie zo ongepast feestelijk bij stond?

‘Ik ben bijna thuis,’ mompelde ik.

##

Zaterdag was mijn lievelingsdag, het was dan nog lang geen maandag.

In mijn slaap was ik de hele nacht met haar in de weer geweest. Haar ogen schommelden voor mijn gezicht. Ze probeerde me duizelig te maken, af te leiden, maar ik had gezien dat ze achter haar rug de deur vergrendelde. Ze gaf me een klap omdát ik het had gezien.

Ik trapte het dekbed van me af en ging aan mijn bureau zitten. Uit de la pakte ik het schrift waarin ik dingen schreef die mij opvielen, dwarszaten of gelukkig maakten. Geen dagboek. Soms schreef ik maanden niet. Er stond ook een kort verhaal in dat ik aan Arthur had voorgelezen. Ik had er spijt van.

‘Je hebt talent man,’ zei Arthur na de eerste paar regels.

Ik had moeten stoppen, maar las door tot aan het eind. Hij sloeg een arm om me heen en trok me hardhandig tegen zich aan.

Het kwam niet in hem op dat de hoofdpersoon, een jongen van elf die een periode aan wanen leed en stemmen hoorde, enige verwantschap zou hebben met mij.

Ik opende mijn schrift, wreef met mijn knokkels een schone pagina plat en schreef: Ik heb haar gevonden. Ik staarde naar de vier woorden Ik heb haar gevonden. Een gevoel van onherroepelijkheid. Ik liep weg van mijn bureau. Vanuit mijn dakraam kon ik de rivier zien. Boven het water hingen wolken die te dun waren voor regen en te dik om de zon erdoor te laten. Ik heb haar gevonden. Ik opende het raam en leunde naar buiten. Overal lente; uit de takken van de berken, die met hun kruinen boven het botenhok uit stegen, kwam het onschuldigste soort groen en het gras stond paars van de krokussen. In de dakgoot lag nog een restant van de herfst, uitgedroogd blad, met mijn vinger prikte ik er een gat in.

‘David, ontbijt,’ riep mijn moeder.

Sinds het ongeluk van gisteravond had ik mijn ouders nog niet gezien. Op de oprit van ons huis stonden auto’s van gasten. Ik had geen zin in mensen, liep achterom en ging via de keukendeur naar binnen.

‘David.’

Ik trok de kleren aan die over mijn stoel hingen en liep op blote voeten de trap af. In onze familie noemden wij de trap de lijkenladder omdat alle dode voorouders aan de muur hingen. In de lijst van het portret van de grootvader van mijn vader had mijn moeder een pasfoto van mij geklemd. Ik leek inderdaad op die norse man: smalle mond, donkere wenkbrauwen, dezelfde aanzet voor een diepe plooi en dezelfde koppige, te lange kin. Ik heb eens aan mijn moeder gevraagd of hij ook kon lachen.

‘Waarom zou hij,’ antwoordde ze. ‘Lachen was verdacht. Dat deed je alleen als je een ondergeschikte was.’

De laatste treden nam ik met sprongen. Ik heb haar gevonden.

In die tijd, eigenlijk sinds Arthur het huis uit was, ontbeten we in de serre. Ik kuste mijn moeder. Weer had ze iets aan wat ik niet kende. Vandaag was het alsof ze alles uit een stapel tweedehandsspullen had getrokken. Gisteravond bij het diner droeg ze een jurk van groenblauwe zijde. Het had zomaar andersom gekund, ongevoelig als zij was voor etiquette en trends. Zo hield ze ook niet van het graatmagere. Liever had ze wat vlees om het lijf, wilde ze iemand zijn tegen wie je lekker kon aankruipen. Wat ze ook droeg, ze maakte altijd een charmante en aanstekelijk levendige indruk. Ze zou nog charmanter zijn, dacht ik terwijl ik haar kuste, als ze haar lippenstift niet op haar tanden smeerde.

Ze was jonger dan mijn vader, die altijd in hetzelfde liep. ’s Winters een manchester en in de zomer een katoenen broek. Hij droeg nooit sokken, stak zijn blote voeten direct in zijn mocassins. Met zijn sterke lijf, zijn grote kop met grijs haar en zijn imposante blauwgrijze wallen zat hij deze ochtend onderuitgezakt in zijn kamerjas. Zijn eeltige hielen leunden op de rand van haar stoel. Trefzeker gooide hij door de openstaande deuren stukjes brood naar de mussen. Zij schonk een kop thee voor me in.

‘Je staat in de krant,’ zei ze.

Ze omcirkelde het kleine bericht een aantal maal met een pen.

‘Vrijdagavond rond acht uur,’ las zij voor, ‘is in de bocht bij Mijnden ter hoogte van buitenplaats Rupelmonde een auto in de Vecht gereden. De inzittenden, prof. Jan Willem Hogendorp en zijn vrouw, zijn gered door de zestienjarige scholier D. Stollens, woonachtig te Mijnden. De toestand van de professor is kritiek.’

‘Het klopt niet,’ zei ik, ‘ik heb het niet alleen gedaan. Er was nog een andere vent bij.’

‘Waarom staat dat er dan niet?’ zei ze op een toon alsof ze me niet geloofde.

Ze vroeg of ik weleens van Jan Willem Hogendorp gehoord had en ondertussen neigde haar bovenlichaam naar mijn vader.

‘Ik hoop overigens wel dat hij het haalt,’ zei ze tegen hem, ‘een jonge kerel nog, zou hij al vijftig zijn?’

Ze draaide haar gezicht naar me toe.

‘Jan Willem en Mercè, zegt je dat iets?’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Dat zei ik je toch,’ zei mijn vader, ‘waar zou hij ze van moeten kennen? Toen zij op de buis waren, was hij elf of twaalf, lag hij allang in bed.’

‘Maar iedereen kende ze,’ zei ze.

‘Iedereen,’ schamperde hij, ‘dat handjevol mensen dat geïnteresseerd is in kunst.’

‘Hogendorp had jarenlang een kunstprogramma op televisie,’ zei ze tegen me, ‘bevlogen, fantastisch. Hij liet je op een andere manier kijken. We hebben heel wat tentoonstellingen op zijn aanraden bezocht. Opeens werd hij geassisteerd door, ja door? Wij dachten aanvankelijk een studente van hem, maar hij bleek ermee getrouwd te zijn. De kijkcijfers vlogen omhoog.’

Ze legde haar hand op mijn vaders knie.

‘Jij keek nooit en ineens zat je ’s avonds om elf uur naast me op de bank.’

‘Zoiets hadden we ook nog niet op de tv,’ zei hij, ‘een jonge vrouw van een intimiderende schoonheid, met een accent alsof ze een lied zong.’

‘Alle kerels waren verliefd op haar,’ zei mijn moeder gul, ‘ze was ook niet dom. Én ze was geestig. Ze hebben het samen maar één seizoen volgehouden. Ik meen dat hij een aanstelling kreeg ergens in Engeland, Oxford geloof ik.’

‘Cambridge. Ze had ook iets droevigs,’ zei hij.

‘Zeker,’ zei zij.

Ik stond op en nam mijn ontbijt mee.

‘Ga je weg?’ vroeg ze, ‘wat ongezellig.’

Ik boog me naar haar toe en fluisterde: ‘Huiswerk.’

Ze lachte. Terwijl ik al op de trap liep riep mijn vader mij nog na: ‘David, goed gedaan. We krijgen niet iedere dag de kans om een held te zijn. Als die kans zich dan voordoet en je grijpt hem, bravo.’

‘Hij heeft je heus wel gehoord, schat,’ hoorde ik mijn moeder vergoelijkend zeggen.

Ik zette mijn bord naast mijn schrift en schreef: Ik heb Mercè gevonden.

==

##

Met twee, drie treden tegelijk stoof ik de trap op. Ik was in een uitstekend humeur. Weer had ik een persoonlijk record verbroken. Het was me gelukt om vijf minuten en twaalf seconden mijn adem in te houden. De afgelopen maand, eigenlijk sinds dat ongeluk onder water, was ik met sprongen vooruitgegaan. Mijn ideaal, zes minuten mijn longen stilhouden, kwam steeds dichterbij.

Op mijn bed vond ik een wit gestreken overhemd met daarop een briefje van mijn moeder. 20.30! Dat uitroepteken, dat betuttelende van haar. Zo en zo laat verschijn je op het diner en dit is waar ik je graag in zie. Normaal gesproken zou ik hier bloedchagrijnig van worden, maar ik was en bleef in een uitstekend humeur. Fluitend trok ik mijn oude shirt uit en deed het frisse overhemd aan; ik haalde zelfs een kam door mijn halflange haar.

Zolang ik me kon herinneren gaven mijn ouders om de twee maanden een diner, maar sinds mijn moeder Maarten kende, chef-kok en eigenaar van een goed restaurant in de binnenstad van Utrecht, was het aantal etentjes verdubbeld. Zij had hem min of meer geconfisqueerd en zij, die er mijn hele jeugd trots op was dat ze zelfs in staat was een gekookt ei aan te laten branden, stond nu hele dagen met hem in de keuken. Ze beende patrijzen uit, maakte eindeloos lange slierten tagliatelle, die over rijen stoelen te drogen hingen, roerde in sauzen met een geduld waar Zeno jaloers op zou wezen. Ik was er zeker van dat hij haar minnaar was. Ze stonden zo stom te lachen boven die dampende pannen.

Nog voor het donker was hoorde ik de eerste auto’s het grind op rijden en stoppen voor ons huis. Er waren altijd gasten die te vroeg kwamen. Zelf was ik standaard een paar minuten te laat.

Op het moment dat ik de deur van de eetkamer opendeed, klonk er muziek: Bowie, Heroes. Alle ogen waren merkwaardig enthousiast op mij gericht. Ik had geen idee waarom. Het bloed steeg naar mijn wangen, ik zweette in mijn schone overhemd. Wat was hier aan de hand? Ik hield mijn moeder verantwoordelijk, zocht haar maar zag haar niet zo snel. Wel zag ik mijn broer Arthur, die dit soort etentjes haatte, maar nu blijkbaar speciaal uit Amsterdam was gekomen. Naast hem stond Herman, grote, lieve Herman. Ik was dol op hem. Hij had bij Arthur op de middelbare school gezeten. Zijn vader, een vriend van de familie en onze huisarts, was gestorven toen Herman vijftien was. Zijn moeder zat in een psychiatrische inrichting. Herman was enig kind, mijn ouders hadden hem min of meer geadopteerd. Hoewel hij officieel bij zijn tante woonde, kreeg hij ook een kamer in ons huis, waar vooral mijn vader zich over hem ontfermde. Ik herkende een paar bridgevrienden van mijn ouders, mijn oma was er, de moeder van mijn moeder, oom Jaap, die samen met mijn vader een advocatenkantoor runde, Bernt, een jongen uit mijn klas, en toen pas zag ik haar, Mercè. Ik voelde mijn lichaam verstijven, groter worden. Ik zag haar voor het eerst met droog haar. Donkerbruin tegen zwart aan, golvend, het raakte haar schouders net niet. Ze stond naast haar man. Net als iedereen zong ze mee met Bowie. We can be heroes, just for one day. Een brede mond, een groot, bleek gezicht.

‘I, I wish you could swim, like the dolphins, like dolphins can swim, though nothing, nothing will keep us together, we can beat them, forever and ever, oh, we can be heroes just for one day.’

De muziek stopte abrupt. Jan Willem stapte op me af, gaf me in eerste instantie formeel een hand, schudde verward met zijn hoofd en omhelsde me vervolgens onstuimig, ietwat klunzig. Ik stootte met mijn kin tegen de witte plastic brace die hij om zijn hals droeg.

‘Dank je, dank je jongen, als jij er niet was geweest...’

Hij maakte zich van mij los en richtte zich met een brok in zijn keel tot iedereen.

‘Mijn vrouw en ik weten niet hoe wij David, deze held, kunnen bedanken. Hij heeft onze levens gered met een stoutmoedigheid en een voortvarendheid die hoogst ongebruikelijk zijn voor een zestienjarige.’

‘David is vorige week zeventien geworden,’ riep mijn moeder vanaf de andere kant van de kamer.

Tijdens de speech van Jan Willem keek ik naar mijn afgetrapte gympen; op mijn rechtergymp zat een wit vlekje op het grijze katoen, was dat verf of kalk, vogelpoep, zat het er al lang, hoe was het er eigenlijk op gekomen, zou het eruit te wassen zijn, of had het zich al in de stof gevreten? Ik deed mijn best om niet naar zijn woorden te luisteren. Het was gênant om en plein public bedankt te worden. In het begin van het jaar werd mijn vertaling, de passage uit de Ilias waarin Hektor afscheid neemt van zijn vrouw Andromache, door mijn leraar oude talen voorgelezen, hij roemde het als het voorbeeld van intrinsiek begrip van de tekst. Ik zakte door de grond van schaamte. Ook nu wilde ik het liefst onzichtbaar zijn. Een applausje voor Jan Willem, ik klapte gretig mee, blij dat het was afgelopen, maar ik vergiste me. Mercè was minder geëmotioneerd dan haar man, zij kuste mij afstandelijk op beide wangen, zonder dat haar lippen mijn huid raakten. Ze hield een klein plat voorwerp, ingepakt in bruin pakpapier tegen haar buik gedrukt en sprak net als Jan Willem tegen alle aanwezigen.

‘Dit schilderijtje van de nog relatief onbekende schilder Karel van Walrafen, is het portret van een jongeman. Jan Willem en ik zijn er allebei verliefd op en geven het graag aan de jongeman die ons leven heeft gered.’

Haar accent, haar melodische Nederlands, trilde door me heen. Ik voelde me misselijk worden. Eigenlijk moest ik snel iets eten. In de pauze had ik alleen twee roze koeken op, daarna niets meer. Naar de tafel lopen om wat brood te pakken was nu onmogelijk. Ik ontving het cadeau. Een klein schilderijtje, hooguit dertig bij zestig centimeter. Een jongeman van mijn leeftijd, gemillimeterd haar, schetsmatig geschilderd, zijn kleding en zijn huid waren in overeenstemming met de kleur van de omgeving, zand en lucht, peinzende, wegkijkende blik, mond ernstig gesloten, bijna achteloos hield hij zijn rechterhand op navelhoogte, er lag een citroen op. Mijn moeder keek met mij mee.

‘Wat mooi, David.’

‘Ja, heel mooi,’ zei ik.

Maar dat was zwak uitgedrukt. Ik was erdoor getroffen. Mijn misselijkheid was weg.

‘Waar zou hij aan denken?’ vroeg ik.

‘Hij denkt aan het land waar de citroenen bloeien,’ zei Mercè. Zonder aarzeling, zonder twijfel.

Zij pakte het schilderij met één hand in de rechterbovenhoek vast en trok het wat naar zich toe. Ik bleef mijn geschenk aan de onderkant vasthouden, terwijl zij het geconcentreerd bekeek. Haar gezicht was dicht bij me, hoogstens op een halve meter afstand. Haar ogen, waar ik onder water de kleur groen in had gezien, leken nu helemaal zwart. Ik kon haar ruiken, haar adem, haar huid, ze rook naar versgemaaid gras, de heerlijkste geur die er bestaat. Zoals zij zeker was van de gedachten van de jongeman op het doek, was ik er zeker van dat ik nog vaak, nog heel vaak naar haar gezicht zou mogen kijken. Het was een weten zo evident dat het pijn deed.

==

‘We starten met een mousse van kalfszwezerik in een saus van...’

Hoe ze haar zin afmaakte ontging me. Mijn moeder had er een handje van om alles prachtig en uitstekend voor te bereiden, maar als het op de presentatie aankwam moffelde ze haar woorden weg, alsof het er allemaal niets toe deed, niemand verstond er iets van.

De tafelschikking kon voor mij niet gunstiger. Mijn vader zat aan het hoofd van de lange tafel, rechts van hem Mercè, ik tegenover haar, naast Mercè zat Herman. Jan Willem was aan de andere kant van de tafel geplaatst, rechts van mijn moeder, die daar aan het hoofd zat.

Mercè zat aan tafel net zo overdreven rechtop als onder water. Ze leek niet gespannen, eerder alert, of misschien had ze wel een balletachtergrond.

‘Bon appétit,’ zei mijn vader.

Ik nam geen hap en staarde onophoudelijk naar haar.

Ze proefde zorgvuldig, sprak met mijn vader over de smaken, zette haar woorden kracht bij met haar handen. Lenige, sprekende handen.

Terwijl de borden werden opgeruimd en mijn bord onaangeraakt retour ging, bracht ze haar hoofd in mijn richting, hield het iets schuin, leunde met haar wang op de toppen van haar vingers en keek me indringend aan. Haar ogen, het groen was bijna helemaal verdwenen, glommen als gepolijste toermalijn.

‘Ben jij weleens gebeten, David?’

Ik schoot in de lach.

’Nee,’ zei ik. ‘Ik neem aan dat een mug niet telt?’

Ze veranderde niets aan haar houding.

‘Je gedraagt je als een hond die nog nooit gebeten is.’

Haar stem klonk zacht, maar haar blik maakte duidelijk dat ze mijn voortdurende gekijk meer dan zat was. Ik schoof mijn stoel naar achteren en keek haar recht in de ogen. Geloof me, had ik haar willen zeggen, geloof me dat ik niet anders kan dan naar je kijken, noem het maar de blik van een hond die nog nooit gebeten is, noem het maar zoals je wilt, als je maar begrijpt dat ik niet anders kan, echt niet anders kan dan naar je kijken.

‘Nu moet ik optreden,’ zei mijn vader. ‘Mijn zoon heeft uw leven gered en u vergelijkt hem met een hond.’

Ze lachte. Het leek of haar mond uitgleed over haar gezicht.

‘In mijn land is het altijd een compliment wanneer je met een dier vergeleken wordt.’

‘Wat is uw land, als ik u vragen mag?’

Ze kraste per ongeluk met haar vork over haar bord, een akelig geluid.

‘Chili,’ zei ze.

‘Chili,’ herhaalde hij en hij veerde op. ‘Mijn vrouw en ik hebben in ons leven maar één keer in een demonstratie meegelopen. Dat was in ’73, na de moord op uw president Allende. Nederland was verbijsterd en solidair met de Chileense socialisten. Een hele grote demonstratie in Den Haag, Den Uyl en al zijn ministers liepen mee.’

Hij smeerde een dikke laag mousse op een afgescheurd stukje brood en hield het in zijn hand terwijl hij het gesprek voortzette.

‘Afgelopen week nog stond er een foto in de krant van die dictator van jullie. Pinochet poseerde samen met zijn vriendin Thatcher,’ hij richtte zich tot mij: ‘Weet je nog David, dat ik je die foto toonde, je vond dat ze op toneelspelers leken, was nog niet eens zo slecht gezien, maar dan wel acteurs uit een macaber stuk over wapenhandel en massamoord.’

Mercè legde lichtjes haar hand op de manchet van mijn vaders overhemd. Een ovaal geslepen saffier bedekte voor het overgrote deel haar zilverkleurige trouwring.

‘Ik ben geen fan van Thatcher, ook niet van de generaal,’ zei ze, ‘maar als er iets is wat de eetlust bederft is het de dictatuur.’

De charmante manier waarop ze naar een ander onderwerp ging, maakte dat hij niet anders kon dan met haar meegaan. Ze spraken over kunst, ze vertelde dat Jan Willem en zij verzamelaars waren, maar ook dat zij andere verzamelaars adviseerden. Mijn vader wilde zich ook wel door haar laten adviseren.

Ik probeerde een gesprek op gang te brengen met Herman, die medicijnen studeerde in Utrecht en geworsteld had met de vraag in welke richting hij zich moest specialiseren. Niet lang geleden had hij eindelijk de knoop doorgehakt. Neurochirurg werd hij. De psychiatrie, het vak waarin hij mensen zoals zijn moeder zou kunnen behandelen, liet hij vallen.

‘Ben je tevreden over je keuze?’ vroeg ik, om maar iets te vragen.

‘Ja,’ zei hij.

Die avond leek Herman op een norse Viking. Het lag niet alleen aan mij dat ons gesprek niet vlotte. Ook hij liet zich afleiden door Mercè.

Dit soort diners verliep altijd hetzelfde, na tafel verplaatste het gezelschap zich naar de zitkamer, er werd gerookt en een digestief gedronken. De mannen die tijdens het diner naar haar hadden zitten loeren, zagen hun kans schoon en zwermden om haar heen. Ik voelde er niets voor om daar bij te gaan staan. Ik lummelde wat rond. Arthur redde me. Of ik zin had in een joint? We gingen naar buiten, Herman volgde. We rookten op de steiger. Ik had geen idee waar ze over spraken. Ik zag alleen maar haar gezicht, onder water, boven water, nat haar, droog haar, groene ogen, zwarte ogen, alleen maar haar gezicht.

Bij terugkomst in de eetkamer was Mercè verdwenen. Ik schoot in paniek, idiote paniek, probeerde me te beheersen. Mijn moeder liep naar me toe, legde haar hand op mijn schouder, en glimlachte geruststellend naar me.

‘Jan Willem is nog niet helemaal de oude na het ongeluk, snel moe. Ik heb ze naar hun kamer gebracht.’

==

Uren lag ik met open ogen op bed, ik had alle gasten horen vertrekken. Nog wat gestommel op de trap en het huis werd helemaal stil. Het idee dat Mercè in de logeerkamer onder mij sliep, hooguit drie meter bij me vandaan; ik kon niet liggen, zitten of staan en verliet mijn kamer. Op de tast, ik wilde geen licht maken, liep ik naar de eetkamer, opende de deur en ging naar binnen. Het duurde even voordat ik de tafel en de stoelen zag. In het donker is het eigenlijk nooit helemaal donker. Ik ging op mijn plaats tegenover haar zitten. Naar haar kijken kon niet. Ik stond op, liep om de tafel heen en raakte haar stoel aan, de rugleuning, de armleuningen, dat was het, meer niet, de rugleuning en de armleuningen in die volgorde, minutenlang alleen maar dat, meer niet.

==

Daarna ben ik naar buiten gegaan. Een uur, misschien zelfs wel twee uur heb ik over de stille velden gelopen. De eerste snede gras glom rijk en vet in het maanlicht. Pas bij de kleine watermolen van Albert Duinstra, waar schapen met hun lammeren behaaglijk op een hoop lagen, ben ik omgedraaid en terug naar huis gegaan. Tot mijn verbazing zag ik dat er in haar kamer nog licht brandde. Ik rende naar binnen, de trap op, scheurde een blaadje uit mijn schrift en schreef: Ik hou van jou. Ik vouwde het dubbel, maakte het zo dun mogelijk door met mijn nagel over de vouw te gaan, liep naar haar kamer en schoof het onder haar deur. Het duurde lang voordat er aan het papiertje getrokken werd.

==

De ochtend was minstens zo stil als de nacht, de zon werd getemperd door vage dunne wolken. Ik had gezwommen en zat in mijn zwembroek op de steiger te roken.

‘Buenos dias.’

De stem van Mercè. Met een schok draaide ik me om. Van een afstandje stond ze naar me te kijken. Het verraste me zo, dat ik me aanstelde. Ik liep naar haar toe en stompte met mijn vuist tegen haar bovenarm. Alsof ze een jongen van mijn klas was.

‘Kom, we gaan zwemmen.’

‘In water waar je niet doorheen kan kijken en...’

Nog voordat ze haar zin afmaakte dook ik erin. Ik moest en zou haar laten zien hoelang ik onder kon blijven. Stel dat het me dit keer vijfenhalve minuut zou lukken. Ze leek me wel iemand die daar respect voor kon opbrengen. Toen ik weer bovenkwam, rende ze in haar ondergoed panisch naar me toe en trok me uit het water. Eenmaal op de kant omhelsde ze me huilend.

‘Ik dacht dat je verdronken was,’ haar stem klonk gesmoord. ‘Ik ben zo’n lafaard, zo’n lafaard, ik durfde absoluut niet in dat donkere water te springen.’

Ik wist me geen raad, rukte me los uit haar armen en rende naar huis. Zo zeker als ik er de vorige dag van was geweest dat ik haar gezicht nog heel vaak zou zien, zo zeker was ik vandaag dat ik haar kwijt was. Ik sloot de gordijnen, kon het daglicht niet verdragen en bleef de hele dag in het donker op mijn kamer.

’s Avonds trof ik mijn ouders in de keuken. Ze aten de kliekjes van het diner van de vorige dag. Mijn moeder maakte een bordje voor me. Ik schrokte het naar binnen. Sinds die twee roze koeken van anderhalve dag geleden had ik nauwelijks iets gegeten.

‘We hebben ook nog van die lekkere gekarameliseerde opperdoezers,’ zei mijn vader en schepte er een paar op mijn bord.

‘Je vader heeft de Hogendorpjes voor de eerste week van augustus in Antibes uitgenodigd,’ zei mijn moeder, ‘vind je dat niet gezellig?’

‘Volgens mij is David een beetje verliefd op mevrouw Hogendorp,’ zei mijn vader.

‘Ik heb het allemaal wel gezien,’ zei mijn moeder. ‘Het hele gezelschap, inclusief mijn eigen echtgenoot, was gisterenavond een beetje verliefd op haar. Ik ook.’

Mijn vader trok zijn wenkbrauwen op.

‘Mark my words,’ zei mijn moeder, ‘in 2030 is de halve wereld biseksueel.’

‘Dan ben jij negenennegentig,’ zei ik.

‘Wat reken jij toch verduveld snel,’ zei mijn vader.

‘David is de enige in de familie die iets van geld snapt,’ zei mijn moeder. ‘Arthur is altijd blut, hij zit nooit zonder.’

‘Wat ik nodig heb, neem ik uit jouw portemonnee,’ zei ik.

Ze lachte. ‘Dat is niet waar?’

‘Wel.’

‘Ach, ik wil het niet weten ook. Het probleem bij jou is dat ik nooit weet of je een grap maakt. Ik heb ook nooit iets aan je kunnen opvoeden. Jij deed altijd gewoon waar je zin in had.’

‘Toch is David een aardige jongen geworden,’ zei mijn vader.

‘Ik vind hem een kwal,’ zei mijn moeder.

Ze kneep me in mijn oor en schepte nog wat groenten op mijn bord. Ik at zwijgend en deed niet meer mee aan het gesprek, dat door de speelse, warrige geest van mijn moeder alle kanten op vloog. Op de achtergrond hoorde ik ze nog gissen over de leeftijd van Mercè; vijfendertig dacht mijn vader, nee zeker tegen de veertig beweerde zij, hooguit achtendertig, zei hij.

Antibes. Ik zou Mercè dus deze zomer in het huis van mijn grootvader weer ontmoeten. Ik kreeg nog een kans. In de blinde muur, waar ik de godganse dag op mijn kamer naar had liggen staren, bleek een deur te zitten. Ik kon me geen fout meer permitteren.

Misschien moest ik haar een brief schrijven. Het duurde dagen voordat ik een toon te pakken kreeg waarmee ik kon leven. Ik vertelde haar dat wij voor elkaar bestemd waren. Ik zocht naar woorden die daar de krachtigste uitdrukking aan gaven. Ik wilde dat de ernst van de zaak tot haar doordrong. Ik wilde dat ze, net als ik, besefte dat een liefde als deze zich geen tweede keer in een mensenleven voordeed. Ik hoopte maar dat ze zich hiervan bewust was en sloot af met ‘Ik wil dat het augustus is’.

Ik deed de brief in een envelop, vond haar adres simpelweg in het telefoonboek, waar Jan Willem met titulatuur en al in stond, en reed op mijn brommer naar Amsterdam.

Of de stoplichten nu groen of rood waren, ik remde pas bij haar huis op de Oudezijds Voorburgwal. Ik liep de trap op naar de voordeur en deed de brief in haar bus.

Nu ik gedaan had wat ik wilde doen, stond ik verloren op haar stoep. Ik bekeek het huis: hoge ramen, massieve goudgele gordijnen, zware koperen kroonluchters. De bakstenen van de gevel waren om de een of de andere reden zwart geverfd. Het geheel maakte een onaangename indruk op me, koud en kalig. Het huis van een oude man zonder familie, zonder bezoek.

Ik liep doelloos over de grachten en bedacht dat Arthur in deze buurt woonde. Aan het einde van de Rechtboomssloot had hij een etage in een pakhuis. Hij leek oprecht blij me zien. Eindelijk kon hij mij voorstellen aan zijn vriendje Dries. Hij vond hem de schilder van dit moment. Uit de verhalen over hem had ik opgemaakt dat hij een robuuste vent was, maar Dries was klein en lag in een witte tuinbroek met de schouderbanden over zijn blote bast op het bed van mijn broer te drinken. Hij had wit naar voren gekamd haar en een donkere bril met gelige glazen. Ze waren nog midden in een discussie.

‘Dus jij vindt Pollock groter dan Picasso!’ zei mijn broer.

‘Flikker toch op,’ zei Dries.

Het was een bijzonder soort vriendschap. Dries beledigde Arthur en Arthur gaf Dries bier.

‘Kan ik je even alleen spreken?’ vroeg ik aan mijn broer.

Hij ging gretig op mijn vraag in, trok meteen zijn jas aan. Weg waren we. Buiten sloeg hij zijn arm om me heen.

‘Hoe is het met de liefde?’

Ik schrok. Was het aan me te zien?

‘Er zit een heel lekker meisje op de Blauwburgwal,’ hij omklemde me steviger, ‘dan heb je het maar gehad, ze is hartstikke goed.’

‘Heb je geen eigen meisje?’ vroeg ik.

‘Die preutse dozen van het corps zeker!’

Ik had niet in de gaten waar we liepen, en ineens wees hij naar een beeldschoon meisje achter een raam. Ze herkende hem en gaf hem een geil lachje.

‘Dat is haar,’ zei hij, en duwde me naar haar toe.

Ik rukte me los.

‘Ben je gek geworden!’

Hij keek langs mij heen naar haar.

‘Vind je het erg als ik even ga?’

Hij wachtte mijn antwoord niet af en ging naar binnen. In haar slip gleed ze van de kruk af en sloot de gordijnen. Ik draaide me om, stak een sigaret op en had het gevoel dat ik met een vlo op pad was. Eerst was hij met Dries en hopla met een meisje dat van iedereen was. Ik gooide mijn peuk in de gracht, per ongeluk vlak naast een meerkoet. De kale, rode kop van haar jong stak onder haar vleugel uit. Dát wilde ik. Ik sloot mijn ogen en stelde me voor dat Mercè onder mijn vleugel zat.

==

##