HET GELUID VAN DE NACHT

María Dueñas

HET GELUID VAN DE NACHT

Uit het Spaans vertaald

door Jacqueline Visscher

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Eerste druk 2012

Achttiende druk 2022

Oorspronkelijke titel El tiempo entre costuras

© 2009 Agoriuq, S.L.

© 2012 Nederlandse vertaling Jacqueline Visscher /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagbeeld © Richard Jenkins

Foto auteur © Paul Alan Putnam

NUR 302

ISBN 978 90 284 4016 6

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de achttiende druk, 2022, met

ISBN 978 90 284 5264 0

Voor mijn moeder, Ana Vinuesa

Voor de families Vinuesa Lope en Álvarez Moreno,

vanwege hun jaren in Tétouan en de nostalgie

waarmee ze zich deze altijd hebben herinnerd

Voor alle oud-inwoners van het Spaanse Protectoraat in Marokko

en de Marokkanen met wie ze samenleefden

DEEL EEN

1

Een schrijfmachine brak mijn levenslot open. Het was een Hispano-Olivetti en wekenlang vormde een etalageruit de scheiding tussen ons. Vanaf nu bezien, vanaf de balustrade van de verstreken jaren, is het bijna onvoorstelbaar dat een simpel mechanisch voorwerp het vermogen had de loop van een leven te veranderen en in een paar dagen alle uitgestippelde plannen uiteen kon laten spatten. Maar zo was het, en ik kon het gewoon niet voorkomen.

In feite waren het geen grootse plannen die ik destijds koesterde. Het ging om voor de hand liggende, bijna huiselijke verlangens, in overeenstemming met de coördinaten van de plaats en de tijd waarin ik leefde – een toekomst die binnen mijn bereik lag als ik mijn vingers een beetje uitstrekte. In die dagen draaide mijn wereld traag rond een paar figuren van wie ik dacht dat ze vast en onvergankelijk waren. Mijn moeder was altijd de meest solide van hen geweest. Ze was naaister en werkte als gezel in een atelier met een voorname clientèle. Ze was heel ervaren, maar toch was ze altijd een eenvoudige naaister in loondienst gebleven, een arbeidster als vele andere vrouwen die tien uur per dag hun nagels en ogen sleten met knippen en naaien, met passen en corrigeren van kledingstukken bestemd voor andermans lichaam en voor blikken zoals die maar zelden op haar vielen. Over mijn vader wist ik destijds maar weinig. Bijna niets. Hij was er nooit geweest en zijn afwezigheid deed me ook niets. Ik was nooit bijzonder nieuwsgierig naar hem geweest, maar op mijn achtste of negende gaf mijn moeder me voorzichtig een paar kruimeltjes informatie. Dat hij een ander gezin had, dat hij niet bij ons kon wonen. Ik werkte die gegevens even haastig en met evenveel tegenzin naar binnen als de laatste lepels van de schrale kikkererwtensoep met kabeljauw die voor me stond: ik popelde om buiten op het plein te gaan spelen en het leven van die vreemde interesseerde me echt niet.

Ik ben geboren in 1911, in hetzelfde jaar dat onze flamencoster Pastora Imperio trouwde met El Gallo, de stierenvechter; het jaar dat in Mexico Jorge Negrete het levenslicht zag en in Europa de schittering doofde van een tijd die de belle époque werd genoemd. In de verte werd het geroffel al hoorbaar van wat de Grote Oorlog zou worden en in de Madrileense cafés werden destijds El Debate en El Heraldo gelezen, terwijl op de podia La Chelito de mannen het hoofd op hol bracht door schaamteloos op het ritme van haar ondeugende liedjes te heupwiegen. Koning Alfons XIII kreeg het in dat jaar voor elkaar om tussen zijn minnaressen door zijn vijfde wettige dochter te verwekken. Aan het hoofd van zijn regering stond intussen de liberaal Canalejas, die niet kon bevroeden dat een fanatieke anarchist nog geen jaar later een einde aan zijn leven zou maken door hem twee keer in het hoofd te schieten toen hij voor de etalage van boekhandel San Martín de nieuwste uitgaven stond te bekijken.

Ik groeide op in een tamelijk gelukkige omgeving, weliswaar met meer schaarste dan overvloed, maar zonder grote tekorten of frustraties. Ik werd grootgebracht in een smalle straat van een onvervalste Madrileense volksbuurt, bij de plaza de la Paja, vlak bij het Palacio Real. Op een steenworp afstand van het altijd levendige hart van de stad, in een sfeer van was die te drogen hing, de geur van loog, kakelende buurvrouwen en lome katten in het zonnetje. De lagere school volgde ik in een buurtlokaaltje: we zaten met z’n vieren in bankjes voor twee, met alle leeftijden bij elkaar, om al duwend luidkeels Espronceda’s gedicht ‘Het piratenlied’ en de tafels op te zeggen. Daar leerde ik lezen en schrijven, rekenen en de namen van de rivieren die op de vergeelde landkaart aan de muur liepen. Op mijn twaalfde was het afgelopen met school en kwam ik als leermeisje in dienst bij het atelier waar mijn moeder werkte. Mijn vanzelfsprekende lot.

Uit de zaak van doña Manuela Godina, de eigenares, kwamen al tientallen jaren de prachtigste kledingstukken, voortreffelijk gesneden en vervaardigd, befaamd in heel Madrid. Kleding voor overdag, cocktailjaponnen, mantels en capes waarmee dames van aanzien zouden pronken tijdens hun wandelingen in de Castellana, op de hippodroom en de poloclub Puerta de Hierro, wanneer ze gingen theedrinken in Sakuska en wanneer ze hun luisterrijke kerken bezochten. Niettemin verstreek er enige tijd voor ik werd ingewijd in de geheimen van het naaien. Eerst was ik het meisje voor alles in het atelier: degene die het vuur opporde en de snippers opveegde, degene die de strijkijzers op de kachel verwarmde en buiten adem garen en knopen op de plaza de Pontejos kocht. Het meisje dat de gereedgekomen kleding in grote bruinlinnen hoezen naar voorname woningen moest brengen: mijn lievelingstaak, het plezierigste karweitje van mijn beginnende carrière. Zo leerde ik de portiers en chauffeurs van de mooiste kapitale panden kennen, de dienstmeisjes, huishoudsters en butlers van de rijkste families. Vrijwel zonder zelf gezien te worden sloeg ik de piekfijne dames, hun dochters en echtgenoten gade. En als een stille getuige ging ik hun deftige huizen binnen, aristocratische paleisjes en weelderige woningen in statige, karakteristieke gebouwen. Soms kwam ik niet verder dan de dienstvertrekken en nam iemand van het huispersoneel het pak dat ik kwam brengen in ontvangst; andere keren spoorden ze me aan naar de kleedkamers te gaan en dan liep ik door de gangen, wierp heimelijk een blik in de salons en verslond met mijn ogen de tapijten, kroonluchters, fluwelen gordijnen en vleugelpiano’s, waar soms wel en soms ook niet iemand op speelde, terwijl ik bedacht hoe vreemd het leven in een dergelijk universum moest zijn.

Mijn dagen vergleden vredig in die twee werelden; ik was me niet echt bewust van de verschillen die tussen beide bestonden. Ik liep net zo makkelijk door de brede lanen met rijtuigen en grote toegangspoorten als door mijn eigen buurt met haar waanzinnige netwerk van kronkelige straatjes, altijd vol plassen, afval, geschreeuw van straatventers en schel geblaf van hongerige honden; straten waarin de mensen altijd gehaast voortgingen en waar je je bij de schreeuw ‘Water!’ maar beter uit de voeten kon maken om niet onder de urinespetters te komen zitten. Ambachtslieden, kleine winkeliers, bedienden en onlangs in de hoofdstad aangekomen dagloners vulden de huurwoningen en gaven mijn buurt haar volksziel. Velen van hen kwamen de wijk praktisch niet uit, tenzij ze ertoe gedwongen waren; mijn moeder en ik gingen daarentegen elke morgen al vroeg op pad en spoedden ons naar de calle Zurbano om daar onze dagelijkse werkzaamheden in het atelier van doña Manuela ter hand te nemen.

Een paar jaar na mijn indiensttreding vonden beide vrouwen dat het tijd werd dat ik leerde naaien. Op mijn veertiende begon ik met het allereenvoudigste: doorslaan, rijgen, lusjes maken. Daarna volgden stikken, zomen en knoopsgaten maken. We zaten op lage rieten stoelen te werken, gebogen over een houten blad op onze schoot waarop het werk rustte. Doña Manuela ontving de cliënten, ze knipte, deed de pasbeurten en het corrigeerwerk. Mijn moeder nam de maten op en zorgde voor de rest; zelf deed ze het moeilijkste naaiwerk en ze verdeelde de andere taken, hield toezicht op de uitvoering ervan en dwong tempo en discipline af aan een klein bataljon arbeidsters, dat bestond uit een half dozijn oudere naaisters, vier of vijf jonge vrouwen en een stel babbelzieke leermeisjes die altijd meer zin hadden in grappen en grollen dan om hard te werken. Sommigen slaagden erin goede naaisters te worden, anderen hadden die capaciteiten niet en waren gedoemd eeuwig de vervelendste klusjes te doen. Ging er een weg, dan nam een ander meteen haar plaats in die rommelige ruimte in, zo volstrekt verschillend van de serene kapitale gevel en de ingetogen lichte salon waar alleen de cliënten mochten komen. Doña Manuela en mijn moeder waren de enigen die van de met saffraankleur beklede muren konden genieten, de enigen die de mahonie meubels mochten gebruiken en over de eiken vloer liepen die wij, de jongste meisjes, met katoenen lappen glimmend opwreven. Alleen zij vingen zo nu en dan de zonnestralen op die door de hoge deurramen van de vier balkons aan de straatzijde binnenvielen. Wij, de rest van de groep, bleven altijd aan de achterkant, in dat vrouwenverblijf waar het ’s winters ijskoud en ’s zomers bloedheet was, onze werkplaats dus, een sombere achterruimte met slechts twee kleine raampjes die uitkeken op een donkere binnenplaats, en waarin de uren als zuchtjes wind vergleden onder het geneurie van copla’s en het geluid van bezige scharen.

Ik leerde vlot. Ik had behendige vingers, die er al snel aan wenden om de naald vast te houden en de stoffen te voelen. Aan afmetingen, delen en vormen. Lengte van hals tot taille, borstomvang, beenlengte. Armsgat, mouwafwerking, biais. Op mijn zestiende leerde ik stoffen te onderscheiden, op mijn zeventiende de kwaliteit en de mogelijkheden ervan te zien. Crêpe de Chine, zijden mousseline, georgette, chantillykant. Als in een tredmolen gingen de jaren voorbij: in de herfst maakten we mantels van goede stoffen en mantelpakjes voor het naseizoen, in de lente luchtige japonnen voor lange, ver van ons af staande vakanties aan de Cantabrische kust, het strand La Concha in San Sebastián en El Sardinero in Santander. Ik werd achttien, negentien. Stilaan werd ik ingewijd in het snijden van de stof en het vervaardigen van de moeilijkste delen. Ik leerde kragen en revers aanzetten, op voorhand zien hoe een kledingstuk viel en afgewerkt moest worden. Ik hield van mijn werk, genoot ervan. Soms vroegen doña Manuela en mijn moeder me mijn mening; ze begonnen vertrouwen in me te krijgen. ‘Het meisje heeft het in de vingers en ze heeft er oog voor, Dolores,’ merkte doña Manuela eens op. ‘Ze is goed, en zal nog beter worden als ze ons niet ontglipt. Voor je het weet is ze beter dan jij.’ En mijn moeder ging gewoon door met haar bezigheden, alsof ze haar niet had gehoord. Ik sloeg evenmin mijn ogen van mijn werk op en deed alsof ik niet geluisterd had. Maar steels keek ik even naar haar en zag toen dat er een flauw glimlachje om haar mond vol spelden speelde.

De jaren verstreken, het leven verstreek. De mode veranderde en het werk in het atelier schikte zich naar wat ze dicteerde. Na de Grote Oorlog kwamen de rechte lijnen in zwang, werden korsetten in de ban gedaan en liet men zonder een spoor van schaamte de benen zien. Maar toen de gelukkige jaren twintig ten einde liepen, keerde de taille van de japonnen terug op haar natuurlijke plek, werden de rokken weer langer en de wensen, mouwen en decolletés weer decent. We gingen een nieuw decennium in en er volgden meer veranderingen. Allemaal tegelijk, plotseling, bijna als een lawine. Ik werd twintig, de Republiek werd uitgeroepen en ik leerde Ignacio kennen. Op een septemberzondag in het Bombillapark, tijdens een gezellig dansfeest met veel naaimeisjes, eeuwige studenten en soldaten met verlof. Hij vroeg me ten dans, maakte me aan het lachen. Na twee weken hadden we het over trouwen.

Wie was Ignacio, wat betekende hij voor me? De man van mijn leven, dacht ik destijds. De rustige jongen in wie ik een goede vader voor mijn kinderen zag. Ik had inmiddels de leeftijd bereikt dat voor eenvoudige meisjes als ik maar weinig andere mogelijkheden overbleven dan het huwelijk. Het voorbeeld van mijn moeder, die me in haar eentje had grootgebracht en daarvoor van zonsopgang tot zonsondergang moest werken, had me nooit aangetrokken. En in Ignacio zag ik de ideale kandidaat om niet in haar voetsporen te treden: iemand met wie ik de rest van mijn volwassen leven kon delen zonder ’s ochtends wakker te moeten worden met de smaak van eenzaamheid in mijn mond. Het was geen overstelpende passie die me naar hem voerde, maar wel een intense genegenheid en de zekerheid dat mijn dagen aan zijn zijde zonder grote zorgen of uitschieters zouden verstrijken, met de weldadige zachtheid van een kussen.

Ignacio Montes, zo geloofde ik, was de bezitter van de arm waaraan ik me tijdens talloze wandelingen zou vasthouden, de naaste bij wie ik me voor altijd veilig en geborgen zou voelen. Twee jaar ouder dan ik, mager, hartelijk, even meegaand als lief. Hij had een goed postuur en weinig vlees, beschaafde manieren en een hart waarvan het vermogen me lief te hebben met het uur leek te verdubbelen. Zoon van een Castiliaanse weduwe met haar welgetelde spaarcentjes onder de matras, met tussenpozen bewoner van armzalige pensions, hoopvolle aspirant voor een overheidsambt en eeuwige kandidaat bij alle ministeries die hem een levenslang loon konden beloven. Oorlog, Binnenlandse Zaken, Financiën. De droom van drieduizend peseta per jaar, tweehonderdeenenveertig per maand: voor altijd een vast salaris om in ruil daarvoor de rest van zijn dagen te slijten in die gezapige wereld van departementen en secretariaten, van vloeibladen, geschept papier, zegels en inktpotten. Daarop bouwden we onze toekomst: op het kabbelende bestaan in een bureaucratie, die sollicitatie na sollicitatie halsstarrig weigerde mijn Ignacio op haar loonlijst in te lijven. En hij bleef onverdroten volharden. In februari bij Justitie en in juni bij Landbouw, en weer van voren af aan.

Ignacio, die zich geen duur vermaak kon veroorloven, maar wel tot alles bereid was om me gelukkig te maken, onthaalde me intussen op de bescheiden attenties die zijn noodlijdende portemonnee hem toestond: een kartonnen doosje met zijderupsen op moerbeibladeren, tuitzakjes met gepofte kastanjes en beloften van eeuwige liefde op het gras onder het viaduct. Samen luisterden we naar concerten in de muziekkoepel van het Parque del Oeste en samen gingen we op zonnige zondagen roeien in de bootjes van het Retiro. Er was geen volksfeest met zwierende schommels en draaiorgel waar we niet heen gingen, en geen chotis die we niet met de precisie van een uurwerk dansten. Al die namiddagen die we doorbrachten in het Parque de Vistillas, al die films die we voor één vijftig zagen in de buurtbioscopen! Een verfrissing als een Valenciaanse horchata was voor ons een luxe, een taxi een luchtspiegeling. Het was waar dat Ignacio’s warmte niet veel mocht kosten, maar die was wel grenzeloos. Ik was zijn hemel en sterren, de mooiste, de beste. Mijn haar, mijn gezicht, mijn ogen. Mijn handen, mijn mond, mijn stem. Alles aan me was onovertroffen; ik was de bron van zijn vreugde. En ik hoorde hem aan, zei ‘gekkie’ tegen hem en liet me liefhebben.

Het leven in het atelier sloeg in die tijd echter een andere maat. Het werd moeilijk, onzeker. De Tweede Republiek had veel beroering teweeggebracht in de comfortabele, voorspoedige wereld van onze clienten. Madrid kookte en stuiptrekte, de politieke spanningen drongen in alle hoeken door. Gegoede families rekten hun zomerse verblijf in het noorden eindeloos en bleven maar liever ver van de onrustige, opstandige hoofdstad waar op de pleinen luidkeels de Mundo Obrero werd aangeprezen, terwijl het behoeftige proletariaat uit de periferie onverschrokken oprukte naar de Puerta del Sol. Op straat begonnen particuliere grote auto’s schaars te worden, de feesten van de rijken namen af. In rouw gehulde oude vrouwen baden novenen opdat president Azaña maar spoedig mocht vallen, en op het uur dat de gaslantaarns werden aangestoken was het geluid van schoten dagelijkse kost geworden. De anarchisten staken kerken in brand, de falangisten trokken snoevend hun pistool. Steeds vaker bedekten aristocraten en gegoede burgers hun meubels met lakens, ontsloegen het personeel, vergrendelden de luiken en vertrokken haastig naar het buitenland, waarbij ze volop juwelen, angsten en bankbiljetten de grens overbrachten, en hunkerden naar de koning in ballingschap en een gedwee Spanje, maar dat zou nog lange tijd op zich laten wachten.

En naar het atelier van doña Manuela kwamen steeds minder dames, er volgden minder opdrachten en er was minder werk. Druppelsgewijs en met pijn in het hart werden eerst de leermeisjes en vervolgens de andere naaisters weggezonden, tot uiteindelijk alleen de eigenares, mijn moeder en ik over waren. En toen we de laatste japon van markiezin de Entrelagos af hadden en we de daaropvolgende zes dagen met de handen in de schoot naar de radio zaten te luisteren zonder dat er iemand aanbelde, verkondigde doña Manuela zuchtend dat haar niets anders overbleef dan de zaak sluiten.

In die roerige tijden dat het heftige politieke gekrakeel de stalles in de theaters deed trillen en regeringen maar heel kort standhielden, kregen wij echter amper de kans om te treuren over ons verlies. Drie weken na de aankondiging van ons gedwongen nietsdoen verscheen Ignacio met een bos viooltjes en het bericht dat hij eindelijk een plekje had veroverd. De plannen voor onze bescheiden bruiloft dichtten het ongewisse en in huiselijke kring bespraken we de naderende gebeurtenis. Hoewel de Republiek nieuwe winden had meegevoerd waarin het vaandel van het burgerlijk huwelijk genoegzaam wapperde, drong mijn moeder, in wier ziel ongehinderd en vreedzaam het alleenstaand ouderschap, een ijzeren katholieke geest en een nostalgische loyaliteit aan de afgeschafte monarchie samenleefden, erop aan dat we in de naburige San Andréskerk zouden trouwen. Ignacio en ik gaven toe; hoe hadden we ook kunnen protesteren zonder de hiërarchie te verstoren waarin hij al mijn wensen vervulde en ik die van mijn moeder zonder enige tegenspraak respecteerde? Bovendien had ik geen goede reden om te weigeren: ik koesterde geen bijzondere verwachtingen wat de plechtigheid betrof, een altaar met een priester in soutane of een kamer met een driekleurige vlag was me om het even.

We besloten dus dat we de datum zouden afspreken met dezelfde pastoor die me vierentwintig jaar eerder, op 8 juni en volgens de heiligenkalender, de naam Sira had gegeven. Sabiniana, Victorina, Gaudencia, Heraclia of Fortunata had het volgens de heiligen van die dag evengoed kunnen worden.

‘Sira, vader, doe maar gewoon Sira, want dat is tenminste kort.’ Zo besloot mijn moeder in haar alleenstaand ouderschap. En Sira werd het.

We zouden de bruiloft met onze familie en een paar vrienden vieren. Met mijn opa zonder benen en zonder verstand, lichamelijk en geestelijk verminkt in de oorlog op de Filippijnen, een permanente, stille gedaante in zijn schommelstoel bij het balkon van onze eetkamer. Met Ignacio’s moeder en zussen, die van buiten de stad zouden overkomen. Met onze buren van de deur tegenover, Engracia en Norberto en hun drie kinderen, socialisten en dierbaren die ons zo na stonden dat het was alsof hetzelfde bloed ons via de overloop verbond. Met doña Manuela, die de draad weer zou oppakken om me haar laatste kunstwerk in de vorm van een bruidsjapon cadeau te doen. We zouden onze gasten onthalen op schuimgebak, wijn uit Málaga en vermout; misschien konden we een muzikant uit de buurt laten komen om een paso doble te spelen, en we zouden een straatfotograaf een portret van ons laten maken dat onze woning zou sieren, een woning die we nog niet hadden en die voorlopig mijn moeders huis zou zijn.

Het was toen, midden in dat drukke gedoe en geregel, dat bij Ignacio het idee opkwam dat ik me moest gaan voorbereiden op vergelijkende examens om net als hij ambtenaar te worden. Zijn gloednieuwe plek op een ambtelijke afdeling had hem de ogen geopend voor een nieuwe wereld: die van de overheid onder de Republiek, een omgeving waarin zich voor vrouwen beroepen aftekenden die verdergingen dan het fornuis, de wastobbe en ander huishoudelijk werk; een wereld waarin het vrouwelijke geslacht schouder aan schouder met de man vooruit kon komen, onder gelijke voorwaarden en met hun dromen op dezelfde doelen gericht. Inmiddels hadden de eerste vrouwen als afgevaardigden in het parlement plaatsgenomen, was voor het openbare leven gelijkheid van sekse afgekondigd, waren we rechtsbevoegd, stem- en arbeidsgerechtigd verklaard. En toch was ik duizendmaal liever weer gaan naaien, al had Ignacio niet meer dan drie middagen nodig om me te overtuigen. De oude wereld van stoffen en stiksteken was ingestort en een nieuw universum opende zijn poorten voor ons: daar moest je je naar plooien. Ignacio zelf zou zich met mijn voorbereiding kunnen bezighouden; hij had alle lijsten met onderwerpen en vragen, en hij beschikte over een ruime ervaring in de kunst van het talloze malen meedoen en afgewezen worden, zonder ooit de moed te verliezen. Van mijn kant zou ik me er dan goed van bewust moeten zijn dat ik mijn schouders eronder moest zetten om de kleine groep die we vanaf de bruiloft zouden vormen – wij tweeën met mijn moeder, mijn grootvader en ons toekomstige kroost – draaiende te houden. Ik gaf dus toe.

Eenmaal zover ontbrak het ons nog aan één ding: een schrijfmachine waarop ik kon leren typen en me kon voorbereiden op het onontkoombare examen machineschrijven. Ignacio had jarenlang geoefend op andermans machines in naargeestige instituten waar het naar vet, inkt en geconcentreerd zweet rook; het was een martelgang geweest en hij wilde niet dat ik diezelfde weg moest bewandelen, vandaar zijn ijver om ons eigen apparaat te bemachtigen. Daaraan wijdden we ons de daaropvolgende weken, alsof het om de belangrijkste investering van ons leven ging.

We bestudeerden alle mogelijkheden en maakten eindeloos berekeningen. Van de prestaties begreep ik niets, maar ik meende dat een klein en licht model het best voor ons zou zijn. Voor Ignacio deed het formaat er niet toe; hij beet zich daarentegen vast in prijzen, betalingstermijnen en het mechanisme. We lokaliseerden alle verkooppunten in Madrid, brachten uren voor etalages door en leerden buitenlandse namen uitspreken die verre gebieden en filmacteurs opriepen: Remington, Royal, Underwood. We hadden evengoed voor het ene als voor het andere merk kunnen kiezen; voor hetzelfde geld hadden we bij een Amerikaanse of een Duitse firma gekocht, maar de uitverkorene was uiteindelijk de Italiaanse zaak Hispano-Olivetti in de calle Pi y Margall. Hoe hadden we ooit kunnen bevroeden dat we met die zo simpele daad, door twee of drie stappen te doen en een drempel over te gaan, het doodsvonnis voor onze toekomst samen tekenden en ons levenspad een onherroepelijke wending gaven.

2

‘Ik ga niet met Ignacio trouwen, mam.’

Ze was net een draad in de naald aan het steken en bevroor onder mijn woorden, het garen tussen twee vingers geklemd.

‘Wat zeg je nou toch, meisje,’ mompelde ze. Haar stem klonk schor, vol onzekerheid en ongeloof.

‘Dat ik hem verlaat. Ik ben verliefd geworden op een ander.’

Ze las me fel de les met de overtuigendste verwijten die ze maar kon bedenken, ze riep de hemel aan en smeekte om tussenkomst van het hele koor heiligen, en met tientallen argumenten probeerde ze me over te halen mijn beslissing terug te draaien. Toen ze doorkreeg dat dat alles geen effect had, ging ze in de schommelstoel zitten, het tweelingbroertje van mijn opa’s stoel, sloeg haar handen voor haar gezicht en begon te huilen.

Ik verdroeg het moment ogenschijnlijk flink, probeerde mijn nervositeit te verbergen achter mijn stellige woorden. Ik was bang voor mijn moeders reactie: Ignacio was voor haar de zoon die ze nooit gekregen had, de aanwezigheid die de mannelijke leegte in ons kleine gezin verdrong. Ze konden het samen goed vinden, begrepen elkaar. Mijn moeder maakte eten dat hij lekker vond, ze poetste zijn schoenen en keerde zijn jasjes wanneer ze door de tand des tijds begonnen te slijten. Van zijn kant maakte hij haar galant complimentjes wanneer ze zich had opgedoft voor de zondagse mis, bracht hij snoeperijtjes voor haar mee, en half voor de grap, half serieus zei hij soms tegen haar dat ze knapper was dan ik.

Ik was me ervan bewust dat ik met mijn overmoed ons hele comfortabele familieleven te gronde zou richten; ik wist dat ik de steigers van meer levens dan alleen het mijne omver zou werpen, maar ik kon het niet helpen. En mijn besluit stond vast, rotsvast: er zouden geen bruiloft en vergelijkende examens komen, ik zou niet leren typen aan onze tafel thuis, en met Ignacio zou ik nooit kinderen, bed of pleziertjes delen. Ik zou hem verlaten, en zelfs de krachtigste storm kon mijn besluit niet doen wankelen.

De zaak Hispano-Olivetti had twee grote etalages waarin de producten met trotse pracht aan de voorbijgangers werden getoond. Daartussenin bevond zich een beglaasde deur met overdwars een blinkende bronzen beugelstang. Ignacio duwde ertegenaan en we gingen naar binnen. Een klingelend belletje kondigde onze komst aan, maar er verscheen niemand. Beschroomd bleven we een paar minuten staan wachten terwijl we de inrichting met eerbiedig respect gadesloegen, de glanzende houten meubels niet eens durfden aanraken waarop die wonderen van het mechanische schrijven stonden en waaruit wij het exemplaar zouden kiezen dat het meest geschikt was voor ons doel. Achter in de grote uitstalruimte ontwaarden we een kantoor. Daar klonken mannenstemmen.

We hoefden niet veel langer te wachten; de stemmen wisten dat er klanten waren binnengekomen en een van hen, gevat in een corpulent lichaam dat in donkere kleding was gehuld, kwam naar ons toe. De minzame verkoper begroette ons en vroeg naar onze wensen. Ignacio begon te praten, beschreef wat hij zocht, vroeg om informatie en advies. De winkelbediende ontplooide bedreven al zijn kunde en begon uit te weiden over de eigenschappen van elke schrijfmachine in die ruimte. Heel gedetailleerd, heel nauwgezet en heel technisch; zo precies en langdradig dat ik na twintig minuten bijna in slaap viel. Intussen zoog Ignacio die informatie met al zijn vijf zintuigen op, was hij zich totaal niet meer bewust van mij en alles wat niet te maken had met datgene wat hem werd verteld. Ik besloot een eindje rond te lopen; die hele uiteenzetting interesseerde me geen bal. Wat Ignacio koos zou ongetwijfeld goed zijn. Wat boeide mij nou al dat gezemel over aanslagen, wagenhendel en belletje bij het einde van de regel.

Dus begaf ik me naar andere gedeelten van de winkelruimte, op zoek naar iets om mijn verveling mee te verdrijven. Ik bekeek de grote reclameplaten die vanaf de wanden de producten van de firma aanprezen met kleurige tekeningen en woorden in talen die ik niet begreep; vervolgens liep ik naar de etalage en sloeg de voorbijgangers gade die zich door de straat haastten. Na een poosje keerde ik met tegenzin terug naar het achterste deel van de zaak.

Een grote kast met spiegelende glazen deuren besloeg deels een van de wanden. Ik bekeek er mijn spiegelbeeld in, zag dat er een paar lokken uit mijn knotje waren losgeraakt en stopte ze terug; ik benutte het moment ook om in mijn wangen te knijpen en mijn verveelde gezicht weer wat kleur te geven. Vervolgens inspecteerde ik op mijn gemak mijn kleding: ik had me uitgesloofd er zo goed mogelijk uit te zien en mijn mooiste mantelpakje aangetrokken; per slot van rekening was die aankoop een bijzondere gebeurtenis voor ons. Ik trok mijn kousen recht door ze vanaf mijn enkels in een opgaande beweging glad te strijken; ik schikte langzaam mijn rok rond mijn heupen, het jasje rond mijn bovenlijf en de kraag rond mijn hals. Ik deed mijn haar nogmaals goed, bekeek mezelf daarna van voren en van opzij, en ik sloeg rustig de kopie van mezelf gade die het spiegelglas weerkaatste. Ik probeerde wat poses, deed een paar danspasjes en moest om mezelf lachen. Toen ik genoeg had van mijn eigen beeld begon ik weer door de ruimte te dwalen en doodde de tijd door langzaam mijn hand over oppervlakten te laten glijden en landerig tussen het meubilair door te drentelen. Ik besteedde amper aandacht aan datgene wat ons daar in feite had gebracht: afgezien van de grootte waren al die apparaten hetzelfde voor me. Er waren grote en robuuste machines, en ook kleinere; sommige zagen er licht uit, andere zwaar, maar in mijn ogen was het één massa van donkere bakbeesten waarvan geen enkele bekoring uitging. Lusteloos bleef ik er bij eentje staan, bracht mijn wijsvinger boven de toetsen en deed alsof ik de letters aansloeg die het dichtst bij mijn persoontje kwamen. De ‘s’, de ‘i’, de ‘r’, de ‘a’. ‘Si-ra,’ herhaalde ik zachtjes.

‘Een prachtige naam.’

De mannenstem klonk vlak achter me, zo dichtbij dat ik de adem van de spreker bijna op mijn huid voelde. Er liep een rilling over mijn rug en ik draaide me geschrokken om.

‘Ramiro Arribas,’ zei hij terwijl hij zijn hand uitstak. Het duurde even voor ik kon reageren; misschien omdat ik het niet gewend was dat iemand me zo formeel begroette; misschien omdat ik de indruk die de plotselinge verschijning op me had gemaakt nog niet verwerkt had.

Wie de man was, waar hij vandaan gekomen was, verklaarde hij zelf met zijn ogen nog strak op de mijne gericht.

‘Ik ben de bedrijfsleider. Neem me niet kwalijk dat ik u niet eerder te woord kon staan, maar ik probeerde een interlokaal telefoongesprek tot stand te brengen.’

En ik heb u gadegeslagen vanachter het gordijn dat het kantoor van de winkelruimte scheidt, had hij erbij kunnen zeggen. Hij deed het niet, maar liet het wel doorschemeren. Ik merkte het aan de intensiteit van zijn blik, aan zijn stellige stem; aan het feit dat hij naar mij en niet naar Ignacio toe was gekomen, en aan de lange tijd dat hij mijn hand in de zijne gevangenhield. Ik wist dat hij me had staan observeren, mij door zijn zaak had zien dwalen. Hij had gezien hoe ik me voor de kast met de glazen deuren had gefatsoeneerd: mijn kapsel in orde bracht, mijn kleding schikte en mijn kousen rechttrok door mijn handen over mijn benen te laten glijden. Verscholen in zijn kantoor had hij mijn heupwiegende lichaam en de trage cadans van elk van mijn bewegingen geabsorbeerd. Hij had me getaxeerd, had mijn lichaamsvormen en gelaatstrekken beoordeeld. Hij had me bestudeerd met het trefzekere oog van iemand die heel goed weet wat hem bevalt en die gewend is zijn verlangens meteen te bevredigen zodra ze in hem opkomen. En hij besloot het me te laten merken. Zoiets had ik nog nooit bij een man opgemerkt; ik had nooit gedacht dat ik zo’n sterke fysieke aantrekkingskracht op iemand kon uitoefenen. Maar op dezelfde manier als dieren eten of gevaar ruiken, met hetzelfde primaire instinct, wist mijn wezen dat Ramiro Arribas had besloten als een wolf op mij te jagen.

‘Is dat uw man?’ vroeg hij, naar Ignacio wijzend.

‘Mijn verloofde,’ wist ik uit te brengen.

Misschien verbeeldde ik het me, maar ik meende te zien dat er een voldaan glimlachje om zijn mondhoeken speelde.

‘Aha. Komt u mee, alstublieft.’

Hij liet me voorgaan en terwijl hij dat deed vlijde de kom van zijn hand zich om mijn middel, alsof hij daar zijn hele leven op had gewacht. Hij begroette Ignacio innemend, stuurde de verkoper terug naar het kantoortje en nam met het gemak van iemand die in de lucht knipt en duiven laat opvliegen de teugels in handen, als een goochelaar met gepommadeerde haren, scherpe gelaatstrekken, een brede glimlach, een krachtige nek en zo’n imponerende houding, zo viriel en zelfverzekerd, dat het net was of mijn arme Ignacio naast hem nog honderd jaar nodig zou hebben voor hij een man was.

Hij vernam dat de schrijfmachine die we van plan waren te kopen voor mij was, zodat ik kon leren typen, en hij loofde het idee alsof het een geniale zet was. Voor Ignacio bleek hij een competente vakman die technische details uiteenzette en over voordelige betaalwijzen praatte. Voor mij was hij meer: een schok, een magneet, een vaststaand feit.

Het duurde nog even voor we de zaak hadden beklonken. Al die tijd hielden Ramiro Arribas’ signalen geen moment op. Een onverhoedse aanraking, een grapje, een glimlach, dubbelzinnige woorden en priemende blikken die diep in mijn binnenste drongen. Ignacio, die helemaal opging in zijn eigen wereld en niet doorhad wat er voor zijn ogen gebeurde, koos uiteindelijk de draagbare Lettera 35, een schrijfmachine met ronde witte toetsen waarop de letters van het alfabet zo mooi waren weergegeven dat het leek of ze er met een beiteltje in gegraveerd waren.

‘Een voortreffelijk besluit,’ concludeerde de bedrijfsleider terwijl hij Ignacio’s verstandigheid prees. Alsof deze heer en meester over zijn eigen wil was geweest en hij Ignacio niet met zijn handige verkooppraatjes had gemanipuleerd om hem voor dat model te laten kiezen. ‘De beste keus voor zulke verfijnde vingers als die van uw verloofde. Sta me toe ze te bekijken, señorita, alstublieft.’

Verlegen stak ik mijn hand uit. Eerst zocht ik snel Ignacio’s blik om zijn toestemming te vragen, maar ik vond hem niet: hij ging weer volledig op in het mechanisme van het apparaat. Onder de onwetende passiviteit van mijn verloofde streelde Ramiro Arribas mijn hand traag en onbeschaamd, vinger voor vinger, zo sensueel dat ik er kippenvel van kreeg en mijn benen begonnen te trillen als bladeren die wiegden in de zomerbries. Hij liet me pas los toen Ignacio zijn ogen van de Lettera 35 wist los te rukken en verdere instructies vroeg om de koop af te handelen. De twee kwamen overeen nu een aanbetaling van vijftig procent te doen en de resterende som de volgende dag te betalen.

‘Wanneer kunnen we hem meenemen?’ vroeg Ignacio toen.

Ramiro Arribas wierp een blik op de klok. ‘Onze magazijnbediende is op dit moment bezet en hij komt pas laat terug. Ik vrees dat we niet eerder dan morgen een exemplaar kunnen afleveren.’

‘En deze dan? Kunnen we deze niet meenemen?’ drong Ignacio aan, die de transactie zo snel mogelijk wilde afhandelen. Nu het model gekozen was, vond hij de overige formaliteiten maar hinderlijk en wilde ze zo snel mogelijk achter de rug hebben.

‘Geen sprake van, echt niet. Ik kan niet toestaan dat señorita Sira een machine moet gebruiken die al door andere cliënten is betast. Morgen, morgenochtend heb ik een nieuw exemplaar voor u klaarstaan, met foedraal en in verpakking. Als u me uw adres geeft’ – hij richtte zich tot mij – ‘zal ik er persoonlijk op toezien dat u hem voor het middaguur in huis hebt.’

‘We komen hem zelf halen,’ sneed ik hem de pas af. Ik voelde dat die man tot alles in staat was, en er ging een golf van ontzetting door me heen bij de gedachte dat hij zich bij mijn moeder zou aandienen en dan naar mij zou vragen.

‘Ik kan niet eerder dan ’s middags, ik moet werken,’ merkte Ignacio op. Naarmate hij praatte, leek een onzichtbare strop zich langzaam vaster om zijn keel te knopen, verstikte hem bijna. Ramiro hoefde niet veel moeite te doen om die een beetje aan te trekken.

‘En u, señorita?’

‘Ik werk niet,’ antwoordde ik zonder hem aan te kijken.

‘Dan komt u toch betalen,’ opperde hij langs zijn neus weg.

Ik kon geen woorden vinden om te weigeren en Ignacio had absoluut niet in de gaten dat dat simpele voorstel om langs te komen ons dichter bij elkaar zou brengen. Ramiro Arribas liep met ons mee naar de deur en nam hartelijk afscheid, alsof we de beste klanten waren die de zaak ooit had bediend. Met zijn linkerhand klopte hij stevig op de rug van mijn verloofde, met zijn rechter schudde hij mijn hand weer. En woorden had hij voor ons allebei.

‘U hebt een voortreffelijke keus gemaakt door naar de firma Hispano-Olivetti te komen, echt waar, Ignacio. Ik verzeker u dat deze dag u nog lang zal heugen. En u, Sira, kom alstublieft tegen elf uur. Ik verwacht u.’

Die nacht lag ik in mijn bed te woelen, kon ik de slaap niet vatten. Dit alles was waanzin en ik had nog tijd om eraan te ontsnappen. Ik hoefde alleen maar te besluiten niet naar de winkel terug te gaan. Ik zou thuis kunnen blijven, bij mijn moeder, haar helpen met de matrassen opschudden en de vloer met lijnolie boenen; een praatje maken met de buurvrouwen op het plein, daarna naar de markt La Cebada gaan om een kwart pond kikkererwten of een stuk kabeljauw te halen. Ik zou kunnen wachten tot Ignacio terugkwam van het ministerie en het niet-nakomen van onze afspraak met een leugentje afdoen: dat ik hoofdpijn had, dat ik dacht dat het ging regenen. Ik zou na het middageten een tijdje kunnen gaan liggen, urenlang een vaag niet-echtlekker-zijn kunnen simuleren. Ignacio zou dan alleen gaan, de betaling met de bedrijfsleider afhandelen, de schrijfmachine meenemen en daarmee zou alles eindigen. We zouden niets meer van Ramiro Arribas vernemen, hij zou ons pad nooit meer kruisen. Zijn naam zou beetje bij beetje in vergetelheid raken en wij zouden ons alledaagse leventje voortzetten. Alsof hij mijn vingers nooit met een vurig verlangen had gestreeld, alsof hij me nooit vanachter een gordijn met zijn ogen had verslonden. Zo makkelijk was het, zo simpel. En ik wist het.

Ik wist het, ja, maar ik deed alsof ik het niet wist. De volgende dag wachtte ik tot mijn moeder boodschappen ging doen; ik wilde niet dat ze zag hoe ik me opdirkte: als ze me zo vroeg in de ochtend al helemaal opgedoft zag, zou ze vermoeden dat er iets vreemds aan de hand was. Zodra ik de deur achter haar hoorde dichtgaan, begon ik me haastig klaar te maken. Ik vulde een lampetkom om me te wassen, ik besprenkelde mezelf met lavendelwater, verwarmde de krultang op het fornuis, streek mijn enige zijden blouse en haalde mijn kousen van de lijn waar ze gedurende de nacht fris hadden kunnen drogen. Het waren dezelfde als de dag ervoor: andere had ik niet. Ik dwong mezelf tot rust en trok ze behoedzaam aan; het mocht niet gebeuren dat ik er in mijn haast een ladder in maakte. En elk van die werktuiglijke, al duizend keer herhaalde bewegingen was die dag voor het eerst bestemd voor een bepaald persoon, een doel en een eindpunt: Ramiro Arribas. Voor hem kleedde ik me aan en parfumeerde me, opdat hij me zou zien, opdat hij me zou ruiken, opdat hij me weer zou aanraken en zijn ogen weer in de mijne zou laten verzinken. Voor hem besloot ik mijn haren los te laten hangen, mijn glanzende haardos die tot halverwege mijn rug reikte. Voor hem snoerde ik mijn middel in door de riem van mijn rok zo strak aan te trekken dat ik bijna geen adem meer kreeg. Voor hem, alles allemaal voor hem.

Ik liep vastberaden over straat, deed alsof ik de wellustige blikken en brutale complimentjes niet opmerkte. Ik dwong mezelf niet na te denken; ik vermeed het de reikwijdte van mijn daden onder ogen te zien en wilde niet stilstaan bij de gedachte of die weg me nu naar de poorten van het paradijs of rechtstreeks naar het slachthuis zou voeren. Ik liep door de costanilla de San Andrés, stak de plaza de los Carros over, en via de calle Cava Baja begaf ik me naar de plaza Mayor. In twintig minuten was ik bij de Puerta del Sol; in minder dan een halfuur had ik mijn bestemming bereikt.

Ramiro wachtte al op me. Zodra hij mijn silhouet bij de deur ontwaarde, brak hij het gesprek af dat hij met een andere bediende voerde en begaf zich naar de uitgang, terwijl hij in het voorbijgaan zijn hoed en regenjas pakte. Toen hij bij me was, wilde ik zeggen dat ik het geld in mijn tas had, dat hij de groeten kreeg van Ignacio, dat ik misschien diezelfde middag nog begon met leren typen. Hij gaf me de kans niet. Hij begroette me niet eens. Hij lachte me alleen maar toe met een sigaret tussen zijn lippen bungelend, streelde mijn onderrug en zei: ‘We gaan.’ En ik ging met hem mee.

De uitgekozen plek kon niet onschuldiger zijn: hij nam me mee naar Café Suizo. Toen ik opgelucht vaststelde dat dat een veilige omgeving was, geloofde ik dat ik mezelf nog kon redden. Ik dacht zelfs, terwijl hij een tafeltje zocht en me uitnodigde plaats te nemen, dat achter die ontmoeting misschien niet meer school dan een blijk van voorkomendheid tegenover een klant. Ik begon zelfs te vermoeden dat die hele onbeschaamde hofmakerij slechts voortsproot uit mijn buitensporige verbeelding. Maar zo was het niet. Ondanks de onschuldige entourage plaatste onze tweede ontmoeting me opnieuw aan de rand van de afgrond.

‘Je bent geen minuut uit mijn gedachten geweest nadat je gisteren was weggegaan,’ fluisterde hij me toe zodra we waren gaan zitten.

Ik was niet in staat te antwoorden, de woorden wilden niet naar mijn mond komen; zoals suiker in water losten ze ergens in mijn hersenen op. Hij pakte mijn hand weer en streelde die op precies dezelfde manier als de vorige middag, zonder zijn ogen ervan af te wenden.

‘Ze zijn ruw, vertel eens, wat hebben deze vingers gedaan voor ze bij mij terechtkwamen?’

Zijn stem klonk opnieuw vertrouwd en zinnelijk, ver verwijderd van de geluiden om ons heen: het rinkelende geluid van glazen en servies op de marmeren tafels, het geroezemoes van de ochtendlijke gesprekken en het stemgeluid van obers die bestellingen doorgaven aan de bar.

‘Naaien,’ zei ik zacht zonder mijn ogen op te slaan van mijn schoot.

‘Je bent dus naaister.’

‘Dat was ik. Nu niet meer.’ Uiteindelijk keek ik op. ‘De laatste tijd is er niet veel werk meer,’ voegde ik eraan toe.

‘En daarom wil je nu leren typen.’

Hij sprak samenzweerderig, vertrouwelijk, alsof hij me kende, alsof zijn en mijn ziel al sinds het begin der tijden op elkaar hadden gewacht.

‘Mijn verloofde heeft bedacht dat ik me moet presenteren bij de vergelijkende examens om net als hij ambtenaar te worden,’ zei ik enigszins beschaamd.

De komst van onze drankjes onderbrak ons gesprek. Voor mij een kop chocolademelk. Voor Ramiro koffie zo zwart als de nacht. Ik maakte van de pauze gebruik om hem te bekijken terwijl hij een paar woorden wisselde met de ober. Hij droeg een ander pak dan de vorige dag, een ander smetteloos overhemd. Zijn manieren waren elegant, en ondanks die verfijning, zo vreemd aan de mannen in mijn omgeving, droop de mannelijkheid uit alle poriën van zijn lichaam: zoals hij rookte, zoals hij de knoop van zijn stropdas schikte, zoals hij zijn portemonnee uit zijn zak haalde, of het kopje naar zijn lippen bracht.

‘En waarom zou een vrouw als jij haar leven op een ministerie willen slijten, als ik vragen mag?’ vroeg hij na de eerste slok koffie.

Ik haalde mijn schouders op. ‘Zodat we een beter leven krijgen, neem ik aan.’

Hij boog zich weer langzaam naar me toe, goot zijn warme stem opnieuw in mijn oor. ‘Wil je echt een beter leven krijgen, Sira?’

Ik verschool me achter een slokje chocolademelk om niet te hoeven antwoorden.

‘Wacht, je hebt daar iets zitten, laat me het even wegvegen,’ zei hij.

Toen bracht hij zijn hand naar mijn gezicht en legde hem open op mijn kaaklijn, vlijde hem om mijn bot alsof deze en geen andere mal me ooit had gevormd. Vervolgens plaatste hij zijn duim daar waar blijkbaar het vlekje zat, vlak bij mijn mondhoek. Hij streelde me zacht, ongehaast. Ik liet hem begaan: door een mengeling van hevige angst en verrukking was ik niet in staat me te verroeren.

‘Hier heb je ook iets zitten,’ zei hij schor terwijl zijn duim van plek veranderde.

Nu was het een randje van mijn onderlip. Hij herhaalde de streling. Nog trager, nog tederder. Een rilling liep over mijn rug, ik klauwde mijn nagels in het pluche van mijn stoel.

‘En hier ook,’ zei hij weer. Toen streelde hij mijn hele mond, millimeter voor millimeter, van de ene hoek naar de andere, ritmisch, langzaam, nog langzamer. Ik stond op het punt weg te zinken in een put van iets zachts wat ik niet kon benoemen. Het maakte me niet uit dat het allemaal een leugen was en dat er op mijn lippen geen spoor van chocolade te bekennen viel. Het maakte me niet uit dat aan het tafeltje naast ons drie achtenswaardige oude heren hun gesprek staakten om het tafereel opgewonden gade te slaan, hevig wensend dat ze dertig jaar minder op hun conto hadden staan.

Toen kwam een grote, luidruchtige groep studenten het café binnen en met hun herrie en gelach verbraken ze de magie van het moment, alsof iemand een zeepbel doorprikte. En plots was het of ik uit een droom ontwaakte, werd ik me halsoverkop van meerdere dingen tegelijk bewust: dat de vloer niet was weggesmolten maar zich stevig onder mijn voeten bevond, dat de vinger van een onbekende op het punt stond mijn mond binnen te dringen, dat een verlangende hand over mijn linkerbovenbeen omhoogkroop, en dat ik op een haar na de afgrond in was gedoken. Die herwonnen tegenwoordigheid van geest deed me opspringen en toen ik ijlings mijn tas pakte, gooide ik het glas water om dat de ober samen met mijn chocolademelk had gebracht.

‘Hier is het geld voor de schrijfmachine. Laat in de middag, tegen sluitingstijd, komt mijn verloofde die ophalen,’ zei ik terwijl ik het stapeltje bankbiljetten op het marmeren tafelblad legde.

Hij greep mijn pols. ‘Ga niet weg, Sira, wees niet boos op me.’

Ik rukte me los. Ik keek hem niet aan en zei evenmin gedag; ik draaide me slechts om en ging met een geforceerde waardigheid op weg naar de deur. Toen pas besefte ik dat ik het glas water over me heen gekregen had en dat mijn linkervoet kletsnat was.

Hij kwam me niet achterna: waarschijnlijk voelde hij wel dat het geen zin had. Hij bleef gewoon zitten, maar toen ik wegliep vuurde hij zijn laatste pijl op mijn rug af.

‘Kom nog eens terug. Je weet waar je me kunt vinden.’

Ik deed alsof ik hem niet hoorde, versnelde mijn pas tussen de zwerm studenten en ging op in de drukte op straat.

Acht dagen lang ging ik naar bed in de hoop dat het bij het ochtendgloren anders zou zijn, maar alle acht de ochtenden erna werd ik wakker met dezelfde obsessie: Ramiro Arribas. De herinnering aan hem overviel me op elk moment van de dag en ik kon hem geen minuut uit mijn gedachten krijgen: wanneer ik het bed opmaakte, mijn neus snoot, een sinaasappel pelde of wanneer ik de traptreden af liep met hem op mijn netvlies gegrift.

Ignacio en mijn moeder waren intussen druk bezig met de bruiloftsplannen, maar het lukte ze niet mij even enthousiast te krijgen. Niets vond ik leuk, niets wekte ook maar de minste interesse in me op. Het zullen de zenuwen wel zijn, dachten ze. En ik deed intussen mijn uiterste best Ramiro uit mijn hoofd te zetten, zijn stem niet meer in mijn oren te horen; zijn vinger die mijn mond streelde, zijn hand die over mijn bovenbeen kroop niet meer te voelen en me af te sluiten voor zijn laatste woorden die op mijn trommelvlies weerklonken toen ik hem in het café de rug toekeerde, ervan overtuigd dat ik met mijn vertrek een einde aan die waanzin had gemaakt. Kom nog eens terug, Sira. Kom terug.

Ik vocht uit alle macht. Ik vocht en ik verloor. Het lukte me niet om ook maar een greintje rationaliteit tegenover de onstuimige aantrekkingskracht te plaatsen die de man me had laten voelen. Hoezeer ik ook in mijn omgeving zocht, ik kon geen middelen, kracht of houvast vinden waaraan ik me kon vastklampen om te voorkomen dat hij me meesleurde. Niet de toekomstige echtgenoot met wie ik over minder dan een maand verondersteld werd te trouwen, niet de integere moeder die zo haar best had gedaan me als een fatsoenlijke, verantwoordelijke vrouw groot te brengen. Ik werd zelfs niet afgeremd door de onzekerheid amper te weten wie die vreemde was en wat voor toekomst me aan zijn zijde te wachten stond.

Negen dagen na mijn eerste bezoek aan de firma Hispano-Olivetti ging ik terug. Net als de keren ervoor werd ik begroet door het klingelende belletje boven de deur. Geen dikke verkoper die me tegemoetkwam, geen magazijnjongen, geen andere werknemer. Alleen Ramiro verwelkomde me.

Ik liep naar hem toe, probeerde mijn stappen ferm te laten klinken, had mijn woorden klaar. Ik kon ze niet uitspreken. Hij gaf me de kans niet. Zodra ik voor hem stond, legde hij zijn hand om mijn nek en zoende me zo intens, zo zinnelijk en zo lang op mijn mond dat mijn lichaam verslapte, op het punt stond te smelten en in een plas stroop te veranderen.

Ramiro Arribas was vierendertig, had een verleden van komen en gaan, en bezat zo’n immense verleidingskracht dat zelfs een betonnen muur die niet had kunnen weerstaan. Aantrekkingskracht, twijfel en angst eerst. Afgrond en hartstocht daarna. Ik dronk de lucht in die hij uitademde en zweefde een paar centimeter boven de straatstenen wanneer ik naast hem liep. De rivieren zouden buiten hun oevers kunnen treden, gebouwen instorten en de straten van de aardbodem verdwijnen; de hemel zou met de aarde kunnen versmelten en het hele universum onder mijn voeten wegzakken, en ik zou het allemaal verdragen zolang Ramiro maar bij me was.

Ignacio en mijn moeder begonnen te vermoeden dat er iets vreemds met me aan de hand was, iets wat verderging dan de normale spanning vanwege het ophanden zijnde huwelijk. Maar ze konden niet achter de redenen van mijn opwinding komen, noch de oorzaak achterhalen van het geheimzinnige gedoe waarmee ik me de hele tijd omringde, van mijn ongeregelde komen en gaan en het hysterische lachje dat ik soms niet kon onderdrukken. Het lukte me maar een paar dagen om dat dubbelleven in evenwicht te houden, net genoeg om te merken dat de balans met de minuut verder verstoord raakte, dat Ignacio’s schaal naar beneden zakte en die van Ramiro omhoogging. In minder dan een week wist ik dat ik radicaal met alles moest breken en me in het diepe moest storten. Het werd tijd dat ik de zeis over mijn verleden haalde. Het kortwiekte.

Ignacio kwam ’s middags bij ons.

‘Wacht op het plein op me,’ siste ik hem toe, de deur op een klein kiertje openhoudend.

Mijn moeder had ik het tegen etenstijd verteld; hij moest het nu ook weten. Vijf minuten later ging ik naar buiten, met gestifte lippen en in de ene hand mijn nieuwe tas en in de andere de Lettera 35. Hij zat op me te wachten op hetzelfde bankje als altijd, op dat kille steen waar we zoveel uren hadden doorgebracht met plannen maken voor een gezamenlijke toekomst die nooit meer zou komen.