María Dueñas

De wereld vergeten

WERELDBIBLIOTHEEK • AMSTERDAM

Uit het Spaans vertaald door Henk van den Heuvel en Evert Janssen

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagillustratie Susan Fox/Trevillion Images

Oorspronkelijke titel Misión Olvido

© 2012 Misorum, S.L.

© 2013 Nederlandse vertaling Henk van den Heuvel, Evert Janssen en Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

Nieuwezijds Voorburgwal 330 • 1012 RW Amsterdam

www.wereldbibliotheek.nl

ISBN 978 90 284 2540 8

E-BOEK 978 90 284 4066 1

Voor mijn broer Pablo Dueñas Vinuesa. Als vergoeding, hij weet wel waarvoor.
Voor allen die zich dagelijks met enthousiasme en vasthoudendheid inzetten in leslokalen: mijn collega’s, mijn docenten, mijn vrienden.

1

Soms verliezen we de greep op het leven en valt het met een kille plof voor onze voeten.

Dat gevoel kreeg ik toen ik de deur openduwde van mijn werkkamer. Zo knus, zo vertrouwd, echt iets van mij... Vroeger.

En toch, op het eerste gezicht leek er geen reden tot onbehagen. Alles was nog zoals ik het had achtergelaten. De planken beladen met boeken, het kurkbord boordevol roosters en mededelingen. Mappen, ordners, affiches van lang vervlogen exposities, enveloppen gericht aan mijn adres. De kalender, bevroren op juli 1999, twee maanden geleden. Alles was onaangeroerd gebleven in dit vertrek dat veertien jaar lang mijn thuishaven was geweest, het bastion dat studiejaar na studiejaar een toevlucht bood aan stromen studenten gedreven door twijfels, klachten of wensen. Kortom, alles was nog als altijd. Alleen mijn innerlijk houvast was verdwenen. Van top tot teen, over de volle lengte van mijn lichaam.

Er gingen na mijn binnenkomst twee of drie minuten voorbij. Het kunnen er ook tien geweest zijn, of misschien niet eens eentje. Zoveel tijd, in elk geval, als nodig was om een beslissing te nemen. De eerste beweging was vervolgens het kiezen van een telefoonnummer, met als reactie slechts de ijzige beleefdheid van een voicemail. Ik twijfelde of ik zou ophangen of niet. De tweede optie won.

‘Rosalía, ik ben het, Blanca Perea. Ik moet hier weg, daarom heb ik je hulp nodig. Ik weet niet waarheen en het kan me niet schelen ook. Een plek waar ik niemand ken en waar niemand mij kent. Ik weet dat dit een heel slecht moment is nu het nieuwe cursusjaar op het punt staat te beginnen, maar bel me alsjeblieft zodra je kunt.’

Nadat ik die boodschap had achtergelaten voelde ik me beter, alsof ik me in een beklemmende nachtmerrie uit de kaken van een hond had losgerukt. Ik wist dat ik op Rosalía Martín kon rekenen, op haar begrip en haar goede wil. We kenden elkaar al sinds we aarzelend onze eerste stappen aan de universiteit hadden gezet, ik als beginnend docent met een schamel tijdelijk dienstverband, zij als verantwoordelijke voor het aanbod van een zojuist in het leven geroepen bureau voor internationale betrekkingen. Het zou misschien te ver voeren ons vriendinnen te noemen, wellicht was dat in de loop van de tijd een te groot woord geworden, maar ik kende Rosalía’s karakter en was er daarom zeker van dat mijn noodkreet niet aan dovemansoren gericht zou zijn.

Pas na dit telefoontje wist ik genoeg kracht te verzamelen om de verplichtingen van de op gang komende septembermaand aan te kunnen. Mijn computerscherm liep vol alsof er een stuwdam was doorgebroken en ik dook een hele poos onder in de stroom e-mailberichten, verwijderde achterhaalde en onbelangrijke mails, en beantwoordde de rest. Tot het gerinkel van de telefoon me onderbrak en ik opnam met een ademloos ‘Ja?’

‘Wat bezielt jou, idioot? Waar wil je op dit moment nog naartoe? En waar komt al die haast vandaan?’

Door de opwinding in haar stem trokken allerlei gedeelde ervaringen in een flits aan mijn geestesoog voorbij. Eeuwen zij aan zij doorgebracht voor het zwart-witscherm van een prehistorische computer. Gezamenlijke bezoekjes aan universiteiten in het buitenland om te hengelen naar uitwisselingsprogramma’s en samenwerkingsverbanden, tweepersoonskamers in naamloze hotels, uren van nachtelijk wachten op verlaten luchthavens. Onze wegen hadden zich gescheiden en de vroeger vertrouwelijke band liet zich misschien niet zo nauw meer aanhalen, maar wat bleef was een diep ingesleten besef van saamhorigheid. Hierdoor vertelde ik haar alles zonder enige reserve. Met een schrijnende eerlijkheid, ontdaan van waardeoordelen. Zonder te klagen of iets aan te dikken. Zonder vangnet.

Binnen een paar minuten wist ze wat ze weten moest. Dat Alberto het huis uit was. Dat mijn huwelijk, zo degelijk als het had geleken, tijdens de eerste zomerdagen als een zeepbel uit elkaar was gespat, dat mijn kinderen inmiddels hun eigen gang gingen, dat ik me de afgelopen twee maanden moeizaam had proberen aan te passen aan deze nieuwe realiteit en dat ik met het komende studiejaar in zicht niet meer voldoende energie kon opbrengen om me staande te houden binnen het vaste scenario van altijd. Ik kon onmogelijk de draad weer oppakken en mijn verantwoordelijkheden nemen alsof zich in mijn leven niet een onmiskenbare, scherpe breuk had voorgedaan. Zoals gebroken glas door je vingers snijdt.

Met de negentig kilo aan doelgerichtheid die haar omvangrijke lichaam te bieden had, schatte Rosalía de situatie meteen goed in en begreep ze dat empathische bakerpraatjes of wollige peptalk het laatste waren waarop ik zat te wachten. Daarom vroeg ze niet door naar de details en bood me evenmin haar vlezige schouder om op uit te huilen. Ze schetste me slechts een vooruitzicht dat er min of meer op neerkwam, zoals ik al verwachtte, dat de zaak er bar slecht voorstond.

‘Tja, lieverd, ik vrees dat we het niet bepaald gemakkelijk gaan krijgen.’ Ze sprak in het meervoud en ging er dus direct vanuit dat dit een zaak was van ons allebei. ‘Voor de aantrekkelijke dingen is de inschrijving al maanden gesloten en het duurt nog een paar maanden voor er opnieuw werkbeurzen met een behoorlijk budget worden aangeboden. Gun me in elk geval even de tijd, want we draaien pas sinds kort weer en ik weet nog niet of er de laatste weken iets nieuws is binnengekomen. Soms krijgen we dingen die helemaal op zichzelf staan, waar we niet op gerekend hadden. Geef me tot etenstijd om te zien of ik iets tegenkom, daarna laat ik het je weten.’

De rest van de ochtend scharrelde ik wat rond op de universiteit. Ik ondertekende papieren die waren blijven liggen, bracht boeken terug naar de bibliotheek en dronk daarna koffie. Niets nam me echter genoeg in beslag om geduldig haar telefoontje af te wachten. Ik had er de rust niet voor en het ontbrak me aan moed. Al om kwart voor twee klopte ik op de openstaande deur van haar kamer. Binnen zat Rosalía te werken, complexloos dik, met paars geverfd haar.

‘Ik stond op het punt je te bellen,’ zei ze, zonder mijn groet af te wachten. Vervolgens wees ze naar het scherm, met een vinger die als een raket op zijn doel afging, en begon de aanbiedingen te bespreken die ze voor me opzij had gezet. ‘Ik heb er drie dingen uitgepikt die niet al te beroerd lijken, binnengekomen tijdens de vakantie. Meer dan ik verwachtte, moet ik bekennen. Uiteenlopende activiteiten aan drie verschillende instellingen, in Litouwen, Portugal en de Verenigde Staten. Californië, om precies te zijn. Let wel, luizenbaantjes zijn het niet, bij alle drie schijn je flink te moeten aanpoten en op je cv stellen ze weinig voor. Maar beter iets dan niets, hè? Waar wil je dat ik begin?’

Ik haalde mijn schouders op en perste tegelijk mijn lippen samen, om binnen te houden wat misschien een flinterdun glimlachje had kunnen worden, het eerste vage teken van hoop in veel te lange tijd. Ondertussen duwde zij haar kauwgomgroene brilmontuur recht, richtte haar blik weer op het scherm en tuurde naar de mededelingen.

‘Litouwen, bijvoorbeeld. Daar zoeken ze specialisten in taalpedagogiek voor een nieuw programma in hun lerarenopleiding. Twee maanden. Ze krijgen subsidie van de Europese Unie, daarom moeten ze een internationale groep samenstellen. Dit is toch iets voor jou, hè?’

Het was inderdaad mijn werkterrein. Toegepaste linguïstiek, taaldidactiek, leerplanontwerp. Die paden bewandelde ik al twee decennia van mijn leven. Maar voordat ik bezweek voor de eerste de beste sirenenzang, wilde ik nog even verder zoeken.

‘En Portugal?’

‘Universidade do Espírito Santo, in Sintra. Een privé-instelling, modern, met een hoop poen. Ze hebben een masterfase opgezet voor tweedetaalonderwijs Spaans en ze zoeken experts in methodologie. De inschrijving sluit vrijdag, hoogste tijd dus. Een intensieve module van twaalf weken met stapels lesuren. Ze betalen niet slecht, daarom vermoed ik dat er volop gereageerd is. Maar dankzij jouw jarenlange ervaring heb je een streepje voor en we hebben een prima verstandhouding met de Espíritu Santo, het zal ons dus niet al te veel moeite kosten om een plek te regelen.’

Dit aanbod leek me oneindig veel aantrekkelijker dan de baan in Litouwen. Sintra, met zijn bossen en paleizen, vlak bij Lissabon, en tegelijk ook zo dicht bij huis. De stem van Rosalía riep me terug uit mijn opkomende fantasieën.

‘En dan nog Californië,’ vervolgde ze, zonder haar ogen van het scherm te halen. ‘Die mogelijkheid lijkt me minder concreet, maar we kunnen hem bekijken, je weet maar nooit. Universiteit van Santa Cecilia, in het noorden, dicht bij San Francisco. De informatie waarover we beschikken is op het ogenblik nogal summier, het aanbod is net binnen en we hebben nog niet om nadere gegevens kunnen vragen. Zo te zien gaat het om een beurs die bekostigd wordt door een privéstichting, al moet het werk blijkbaar wel gedaan worden op de universiteit. Wat ze bieden is niet om over naar huis te schrijven, maar je zou ervan kunnen leven.’

‘Wat houdt die functie grofweg in?’

‘Zoiets als het inventariseren en catalogiseren van documenten. Ze zoeken iemand met de Spaanse nationaliteit en een graad in een taalkunde, letterkunde of geschiedenis.’ Rosalía zette haar bril af. ‘Men gaat ervan uit dat dit soort beurzen bestemd is voor personen met een lager wetenschappelijk niveau dan het jouwe, op een ranglijst van kandidaten zou je met voorsprong bovenaan eindigen. En Californië is heel aanlokkelijk, meisje, dus als je wilt kan ik proberen iets meer te weten te komen.’

‘Sintra,’ zei ik vol overtuiging, zonder op haar voorstel in te gaan. Twaalf weken. Wellicht voldoende tijd om mijn wonden te likken. Ver genoeg weg om afstand te nemen van de recente ontwikkelingen en niet te ver om regelmatig terug te komen voor het geval de situatie spectaculair mocht kantelen en alles plotseling weer zoals vroeger zou zijn. ‘Sintra, absoluut,’ herhaalde ik met stelligheid.

Toen ik een half uur later Rosalía’s kantoor uit kwam, was de e-mail met mijn sollicitatie verzonden. In mijn hoofd had ik een massa bijzonderheden, in mijn hand een stapeltje paperassen en in mijn hart de stille hoop dat het geluk nu misschien toch schoorvoetend mijn kant had gekozen.

De rest van de dag bracht ik door in een soort niemandsland. Ik at met weinig trek een broodje gezond in de kantine van de faculteit, werkte de rest van de middag door zonder er echt met mijn gedachten bij te zijn en ging om zeven uur nogal ongeïnteresseerd naar de presentatie van het nieuwe boek van een collega van de sectie Prehistorie. Direct na afloop probeerde ik weg te komen, maar een paar kennissen troonden me mee voor een koud glas bier en ik had niet de kracht om nee te zeggen. Toen ik eindelijk thuiskwam liep het al tegen tienen. Nog voor ik het licht aandeed, zag ik in een hoek van de woonkamer het lampje van het antwoordapparaat driftig knipperen in het halfdonker. Meteen wist ik waarom: bij aanvang van de boekpresentatie had ik mijn mobieltje uitgezet en na afloop was ik vergeten het weer in te schakelen.

Het eerste bericht was van Pablo, mijn jongste. Heel lief, warrig en ongrijpbaar. Door de snerpende muziek en het gelach op de achtergrond kostte het me moeite zijn gehaaste woorden te verstaan.

‘Mam, ik ben het, waar zit je toch... Ik heb al tig keer naar je mobiel gebeld om te zeggen... om te zeggen dat, eh... dat ik deze week ook niet thuiskom. Ik blijf aan het strand en, eh... Nou ja, ik bel je wel weer. Oké?’

Pablo, mompelde ik, terwijl ik zijn gezicht zocht op de planken van de boekenkast. Daar stond hij, tientallen keren vereeuwigd. Af en toe alleen, meestal samen met zijn broer. Wat leken die twee op elkaar. Altijd met een glimlach, altijd met die lok zwart haar voor hun ogen. De ene foto na de andere in de loop van hun tweeëntwintig en drieëntwintig jaar. Als indianen, piraten en Flintstones bij het schooltoneel of telkens meer kaarsjes uitblazend op verjaardagstaarten. Zomerkampen en kersttaferelen. Fragmenten vastgelegd op de gevoelige plaat, momentopnamen uit de verslaglegging van een hecht gezin dat in die vorm had opgehouden te bestaan.

Terwijl Pablo nog door mijn gedachten danste, drukte ik opnieuw op de knop van het antwoordapparaat om het volgende bericht te beluisteren.

‘E-eh... Blanca, ik ben het, Alberto. Je neemt je mobieltje niet op, ik dacht misschien zit je thuis. Eh... Ik, eh... Ik bel omdat ik, eh... om je te zeggen dat, eh... Nou ja, ik kan het beter later vertellen, als ik je aan de lijn heb. Ik bel nog. Tot ziens. Daag.’

Ik begon me zorgen te maken omdat mijn man zo onzeker klonk. Mijn ex-man, sorry. Ik had geen idee wat hij me wilde zeggen, maar zijn toon wees erop dat het weinig aangenaam nieuws moest zijn. Mijn eerste gedachte was, zoals altijd, dat een van mijn kinderen misschien iets was overkomen. Met Pablo ging het goed, dat wist ik door het vorige bericht. Dus diepte ik uit mijn tas haastig mijn mobieltje op, zette het aan en belde David.

‘Alles in orde?’ informeerde ik ongeduldig, zodra ik zijn stem hoorde.

‘Ja natuurlijk is alles in orde. En met jou?’

Hij klonk gespannen. Misschien had ik het mis en leek dat maar zo door de afstand. Misschien ook niet.

‘Met mij? Oh, gaat wel... Ik bel je omdat papa heeft gebeld en...’

‘Ik weet het al,’ onderbrak hij me. ‘Mij heeft hij ook net gebeld. Hoe heb je het opgenomen?’

‘Hoe heb ik wat opgenomen?’

‘Dat van het kind.’

‘Welk kind?’

‘Het kind dat Eva van hem krijgt.’

Gedachteloos, versuft, zonder te zien... Met evenveel gevoel als een marmeren grafzerk of een hardstenen stoep zakte ik een poosje door de leegte, ik zou onmogelijk kunnen zeggen hoelang. Toen ik me weer bewust werd van de werkelijkheid hoorde ik Davids stem, die me toeriep vanuit het mobieltje dat in mijn schoot was gevallen.

‘Ik ben er nog,’ antwoordde ik ten slotte. En zonder hem tijd te gunnen voor verdere vragen, maakte ik een eind aan ons gesprek. ‘Alles is in orde, ik bel wel weer.’

Bewegingloos bleef ik op de bank zitten, starend in het niets, en probeerde het nieuws te verwerken dat mijn man een kind zou krijgen bij de vrouw voor wie hij mij nauwelijks twee maanden tevoren had verlaten. Alberto’s derde kind, het derde kind dat hij van mij nooit had willen hebben, hoelang ik er ook om had gezeurd. Het kind dat geboren zou worden uit een andere buik dan de mijne, in een huis dat het onze niet was.

Ik voelde de walging onstuitbaar opborrelen vanuit mijn maag, voorbode van een mond vol misselijkheid en ontreddering. Met grote, haastige stappen, wankelend en botsend tegen muren en deurposten, wist ik ternauwernood de badkamer te halen. Ik dook naar de toiletpot en begon, liggend op mijn knieën, te braken.

Nog tijden hing ik in diezelfde houding, mijn voorhoofd tegen de koele tegelwand gedrukt, en probeerde een vast punt te ontdekken te midden van de chaos. Toen ik weer in staat was op te staan, ging ik mijn handen wassen. Langzaam, zorgvuldig en met gespreide vingers, zodat water en schuim ertussendoor konden stromen. Daarna poetste ik nauwgezet mijn tanden. Ik nam er de tijd voor, zodat mijn hersenen zonder zich te haasten een vergelijkbare schoonmaak konden houden. Toen ik klaar was, liep ik terug naar de woonkamer. Met een frisse mond, schone handen, een lege maag, een geordende geest en een dor hart. Mijn mobieltje vond ik terug op het tapijt. Ik koos een nummer, maar er werd niet opgenomen. Opnieuw liet ik mijn boodschap achter op de voicemail.

‘Hier Blanca nog een keer. Ik verander van plan. Ik moet verder weg, langer ook, en onmiddellijk. Vraag alsjeblieft zo veel mogelijk informatie op over die beurs in Californië.’

Negen dagen later landde ik op de luchthaven van San Francisco.

2

Doordat het gehamer plotseling ophield, werd ik me weer bewust van mijn omgeving. Ik keek hoe laat het was. Twaalf uur. Toen pas drong het tot me door hoelang ik al in die papieren zat te rommelen, zonder het flauwste idee wat ik er verdomme mee aanmoest. Moeizaam kwam ik overeind van de vloer, ik merkte dat mijn gewrichten verstijfd waren. Terwijl ik het stof van mijn handen sloeg, ging ik op mijn tenen staan en tuurde door het smalle raampje vlak onder het plafond. Het enige uitzicht werd gevormd door de plompe schoenen van een groepje bouwvakkers – het werk lag nu stil – die tussen stapels planken aan hun lunch bezig waren. Ik voelde een steek in mijn maag: een mengeling van zwakte, onzekerheid en honger.

De avond tevoren was ik in Californië aangekomen, na drie vliegtuigen en talloze uren in de lucht. Toen ik mijn bagage had afgehaald ontdekte ik na enig zoeken op een klein bordje mijn naam, in dikke blauwe viltstiftletters. Het werd met afwezige blik omhooggehouden door een gezette vrouw van onbestemde leeftijd. Zevenendertig, veertig, veertig en nog wat misschien. Een vanillegele jurk en sluik haar dat ter hoogte van haar onderkaak was afgeknipt completeerden haar uiterlijk. Ik liep naar haar toe, maar zelfs toen ik voor haar stond leek ze mijn aanwezigheid niet op te merken.

‘Ik ben Blanca Perea, u zoekt mij, geloof ik.’

Dat had ik mis, ze zocht me niet. Mij niet en niemand. Ze stond daar maar, stokstijf en afwezig, in gedachten verzonken tussen de stromen reizigers om haar heen, zonder enig besef van het jachtige komen en gaan in de terminal.

‘Blanca Perea,’ herhaalde ik. ‘De docent uit Spanje.’

Eindelijk reageerde ze. Ze kneep haar ogen een paar keer stijf dicht, alsof ze halsoverkop was teruggekeerd uit een astrale omzwerving, stak me haar hand toe en schudde de mijne kort en krachtig. Daarna begon ze te lopen, zonder een woord te zeggen of nog naar me om te kijken. Ik had moeite haar bij te houden, in wankel evenwicht tussen twee koffers, een grote tas en de laptop aan mijn schouder.

Op het parkeerterrein wachtte ons een witte terreinwagen, schaamteloos dwars over twee plaatsen neergezet. JESUS LOVES YOU vermeldde een sticker op de achterruit. Anders dan het schuchtere uiterlijk van mijn begeleidster zou doen vermoeden, stoven we met vol gas de vochtige avondlucht rond de Baai van San Francisco in, richting Santa Cecilia.

Ze reed geconcentreerd, haar handen om het stuur geklemd. Onderweg spraken we niet veel, op mijn vragen antwoordde ze slechts met een enkel woord of met uiterst beknopte informatie. Toch kwam ik een paar dingen te weten. Dat ze Fanny Stern heette, bijvoorbeeld. Dat ze aan de universiteit werkte en dat ze me nu bij de flat moest afzetten die samen met een niet buitensporig hoge toelage de werkbeurs vormde die me uiteindelijk was toegekend. Wat mijn taak precies inhield, was me nog niet helemaal duidelijk. Door mijn overhaaste vertrek had ik niet de gelegenheid gehad alle gegevens nauwkeurig door te nemen. Maar daar maakte ik me geen zorgen over, ik had nog tijd. En ik ging er toch al vanuit dat mijn werk niet stimulerend of leerzaam zou zijn. Voorlopig was ik allang blij dat het me de kans had geboden voor de feiten op de loop te gaan alsof de duivel me op de hielen zat.

Ondanks het opgebouwde slaapgebrek voelde ik me redelijk fris en uitgerust toen ik de volgende morgen om zeven uur door de wekker werd overvallen. Ik stond op en stapte direct onder de douche, om te voorkomen dat de helderheid van geest waarmee ik de ochtend inzette geïnvesteerd werd in een terugblik op de sombere gebeurtenissen van de voorbije dagen. Het zonlicht bevestigde wat ik de vorige avond al had vermoed: deze flat voor gastdocenten, zonder enige franje, zou een passend schuiloord zijn. Een kleine woonkamer met achterin een open standaardkeuken. Verder een slaapkamer en een sober badkamertje. Kale muren, de schaarse meubels neutraal van stijl. Een anoniem maar net onderkomen. Bewoonbaar. Acceptabel.

Ik liep naar buiten, op zoek naar een gelegenheid om te ontbijten, en al kuierend door de straten bekeek ik wat Santa Cecilia te bieden had. In de flat had ik een map gevonden met mijn naam erop, die een paar dingen bevatte om me op weg te helpen: een plattegrond, een informatiefolder, een leeg aantekenboekje bedrukt met het wapen van de universiteit. Verder niets, waarom zouden ze ook...

Van het Californische landschap dat tv-series en de collectieve beeldvorming ons altijd voorschotelen, ontdekte ik geen spoor. Geen kust, geen wuivende palmen, geen landhuizen met tien badkamers. Voor het in weelde badende Californië, paradijs van technologie, non-conformisme en filmsterren, was ik hier aan het verkeerde adres.

Ten slotte streek ik neer op een matineus terras, met een pracht van een honger. En terwijl ik een bosbessenmuffin verorberde en nipte van een kop koffie met veel water en weinig koffie, nam ik de omgeving nauwkeurig op. Een groot met bomen bezaaid plein, omgeven door gebouwen die gerenoveerd waren in adobestijl en zweemden naar een verleden ergens halfweg tussen Mexicaanse en Amerikaanse invloed, met in de verte nog een vleugje Spanje. Een kantoor van de First National Bank, een souvenirwinkel, de onvermijdelijke Post Office en een filiaal van een landelijke apothekersketen flankeerden elkaar aan de belangrijkste straatkant.

Mijn weg zoeken naar de Guevara Hall was het volgende doel. Daar zou ik de sectie Moderne Talen aantreffen, het nest dat mij gastvrij zou opnemen, in voorspoed en in tegenspoed, gedurende een nog onduidelijk aantal maanden. Of die een heilzame balsem op mijn wonden zouden vormen of slechts een simpel pleistertje, dat stond nog te bezien. Maar ik had geen zin om weer in gepieker te vervallen, ik kon beter goed opletten en zorgen dat ik niet verdwaalde in deze parkachtige omgeving met zijn wirwar van paden, waarover zich, te voet of op de fiets, al drommen studenten naar college begaven.

Het gezoem van het kopieerapparaat overstemde het geluid van mijn voetstappen, waardoor Fanny, de eerste persoon die ik tegenkwam, mijn komst pas bemerkte toen ik al naast haar stond. Ze sloeg haar ogen op en bekeek me weer een paar seconden met dat uitdrukkingsloze gezicht van haar. Vervolgens stak ze met het mechanische gebaar van een robot haar rechterarm uit en wees naar een openstaande kamer. ‘Er wordt op u gewacht,’ kondigde ze aan. En zonder verder iets te zeggen, verdween ze met dezelfde karakterloze stappen waarmee ze me de avond tevoren was voorgegaan door de gangen van de luchthaven.

Vlug las ik het bordje op de deur. Rebecca Cullen, de naam onder bijna alle e-mails die ik in de dagen voor mijn vertrek had ontvangen, kreeg nu eindelijk een plaats en een uiterlijk. De archiefkasten en dossiers in haar kantoor deelden hun aanwezigheid met kleurige schilderijen, familiefoto’s en een boeket witte lelies. Haar begroeting bestond uit een stevige, warme handdruk die hartelijkheid uitstraalde, daarbij geholpen door een paar heldere ogen die oplichtten in een knap gezicht waaraan de rimpels geen afbreuk deden. Een brede lok zilvergrijs haar viel over haar voorhoofd. Ik schatte haar tegen de zestig. Vermoedelijk was ze een van die onmisbare secretaresses die drie keer zo weinig verdienen als hun baas terwijl hun kennis van zaken meestal omgekeerd evenredig is.

‘Ah, Blanca, eindelijk... Het was een grote verrassing te lezen dat we dit studiejaar een gastmedewerker kregen, daar zijn we heel blij mee...’

Tot mijn opluchting verstonden we elkaar zonder problemen van mijn kant. Mijn Engels had vorm gekregen toen ik nog jong was, tijdens vakanties in Groot-Brittannië, en was uitgebouwd in de loop van jaren studie en regelmatige contacten met Britse universiteiten. Mijn ervaringen met het Amerikaans waren echter sporadisch geweest: een paar congressen, een reisje met het hele gezin naar New York – om te vieren dat Pablo geslaagd was voor zijn universitair toelatingsexamen – en een kort onderzoek in Maryland. Het deed me daarom goed te merken dat ik me aan de Westkust zonder veel taalproblemen zou kunnen redden.

‘In een van mijn laatste mails heb ik geloof ik al geschreven dat doctor Zárate deze week naar een congres in Philadelphia zou gaan, daarom ben ik voorlopig degene die je wegwijs maakt in je werk.’

Namens Luis Zárate, het sectiehoofd, vertelde Rebecca Cullen me in grote lijnen wat ik al min of meer wist: mijn werk werd gesubsidieerd door een onlangs in het leven geroepen privéorganisatie, de Fundación de Acción Científica para Manuscritos Académicos Filológicos (FACMAF), een Spaanstalige stichting, gericht op het inventariseren van de schriftelijke nalatenschap van een oud-lid van het docentencorps, een man die al tientallen jaren geleden was overleden.

‘Hij heette Andrés Fontana en zoals je weet was hij een Spanjaard. Hij heeft in Santa Cecilia gewoond tot aan zijn dood in 1969 en was hier zeer geliefd. Maar zo gaan die dingen nu eenmaal: hij had geen familie in dit land, niemand claimde zijn bezittingen en zolang niet definitief besloten was wat ermee moest gebeuren, is alles hier al die jaren blijven liggen, opgestapeld in een souterrain.’

‘Is er sindsdien helemaal niets mee gedaan?’

‘Niets, totdat de FACMAF, die nieuwe stichting, uiteindelijk een werkbeurs beschikbaar heeft gesteld. Ik vind het eerlijk gezegd een beetje beschamend,’ voegde ze er op vertrouwelijke toon aan toe, ‘dat er eerst drie decennia moesten verstrijken, maar ach, je weet het, iedereen heeft het altijd druk, docenten komen en gaan, en van de personen die Andrés Fontana destijds hebben gekend en gewaardeerd, is nauwelijks nog iemand over, hoogstens een paar oudgedienden zoals ik.’

Ik wilde het niet laten merken, maar als deze in vergetelheid geraakte migrant zo weinig belangstelling losmaakte bij zijn eigen collega’s, waarom zou ik dan overmatig in hem geïnteresseerd moeten zijn?

‘Als je het goedvindt,’ vervolgde ze, overstappend op de praktische kant van de zaak, ‘laat ik je nu eerst je werkkamer zien en daarna het magazijn waarin het materiaal ligt opgeslagen. Je moet het ons niet kwalijk nemen, maar het plotselinge bericht van je komst heeft ons een beetje overvallen en we hebben geen kans gezien een beter onderkomen voor je te regelen.’

Ik voelde er niets voor haar uit te leggen waar die haast vandaan kwam. Waarom ik hier zo halsoverkop mijn intrek wilde nemen en me zo nodig aan deze bescheiden, voor mij weinig interessante werkbeurs moest vastklampen alsof het een laatste strohalm was. Om de aandacht af te leiden boog ik me daarom over mijn tas, zogenaamd op zoek naar een papieren zakdoekje om mijn neus te snuiten, in de hoop dat Rebecca Cullen het onderwerp liet rusten en niet wilde weten waarom een Spaanse docent met een meer dan geslaagde carrière, een fraai cv, een goed salaris, een gezin en een vriendenkring, besloten had in vliegende vaart haar koffers te pakken en van de ene dag op de andere naar deze uithoek van de wereld af te reizen alsof ze op de vlucht was voor de pest.

Mijn nieuwe werkvertrek bleek een overtollig achterafkamertje van een paar vierkante meter, zonder comfort en met slechts één raam – hoog en smal, niet erg schoon – met uitzicht op de campus. Het schamele meubilair bestond uit een bureau met een aftandse computer en een zwaarlijvige telefoon, die op twee dikke, verlopen telefoongidsen rustte. Overblijfselen uit andere tijden en andere handen, versleten restanten die niemand nog wilde. We zouden goed bij elkaar passen, bedacht ik. Tenslotte hadden we als afdankertjes veel gemeen.

‘Het is belangrijk dat je ook weet waar je Fanny Stern kunt vinden, het wordt haar taak je te helpen wanneer je spullen nodig hebt,’ deelde Rebecca vervolgens mee, terwijl ze me voor liet gaan naar het hoekje waar Fanny haar werkplek had.

Toen ik de ruimte betrad, werd ik bekropen door een verward gevoel, ergens tussen vertedering en hilariteit. Op de muren bleef geen centimeter onbenut: posters, kalenders en allerlei prullaria bedrukt met zonsondergangen tussen besneeuwde bergtoppen verdrongen spreuken waar een mierzoet optimisme vanaf droop: JE KUNT HET, GEEF NIET OP; NA REGEN KOMT ZONNESCHIJN; VRIENDEN VIND JE OVERAL... En te midden van dit alles propte Fanny, verzaligd en verdwaasd, in opperst genot een tablet witte chocola naar binnen, met de snoepzucht van een kind van vijf. Alleen was zij ongeveer acht keer zo oud.

Nog voor ze het lekkers kon doorslikken om ons te groeten, liep Rebecca naar haar toe en ging achter haar staan. Ze legde beide handen op haar schouders en gaf haar een liefdevolle knuffel.

‘Fanny, je kent onze gastmedewerker doctor Perea al en je weet welke kamer ze heeft gekregen, hè? Vergeet niet dat je haar moet helpen bij alles waar ze om vraagt. Goed?’

‘Goed, mevrouw Cullen,’ antwoordde Fanny met volle mond. Om extra haar bereidheid te tonen, liet ze deze woorden vergezeld gaan van een reeks heftige hoofdknikjes.

‘Je moet weten, Blanca, dat Fanny heel ijverig is en altijd voor ons klaarstaat, zoals ook haar moeder zich decennialang voor onze sectie heeft ingezet.’ Rebecca sprak langzaam, alsof ze ieder woord met zorg koos. ‘Darla Stern heeft hier vele jaren gewerkt, en een tijdlang bekleedde ze de functie die ik nu heb.’ Ze richtte zich weer tot de dochter. ‘Hoe gaat het met je moeder, Fanny?’

‘Met mama gaat het heel goed, mevrouw Cullen,’ antwoordde ze. ‘Dank u.’ Opnieuw knikte ze een paar keer, ondertussen een hap wegslikkend.

‘Doe haar de groeten van me,’ zei Rebecca tot besluit. ‘Nu gaan we weer, ik moet doctor Perea het magazijn laten zien.’

Toen we vertrokken zette Fanny weer gretig haar tanden in het snoepgoed, omgeven door gelukzalige taferelen en misschien ook door een enkel duiveltje, weggestopt onder in een la.

‘Voordat ze op het bureau van de decaan met pensioen ging, nu alweer een paar jaar geleden, heeft haar moeder ervoor gezorgd dat Fanny als erfstuk bij ons in de sectie bleef,’ legde Rebecca me uit, zonder merkbare ironie. ‘Moeilijke opdrachten krijgt ze niet, want haar capaciteiten zijn, zoals je gezien zult hebben, enigszins beperkt. Maar ze weet heel precies wat haar taken zijn en die gaan haar redelijk goed af: ze verdeelt de post, zorgt voor de fotokopieën, beheert het materiaal en doet eenvoudige boodschappen. Ze is als een groot kind, maar een essentieel onderdeel van dit kantoor. Als je haar nodig hebt, kun je altijd een beroep op haar doen.’

Via een labyrint van gangen en trappen kwamen we in een afgelegen deel van het souterrain. Rebecca, voor me, bewoog zich met de vertrouwdheid van iemand die al tientallen jaren deze zelfde plavuizen betrad. Ik, achter haar, probeerde vergeefs alle hoeken en wendingen in mijn geheugen te prenten, maar ik wist dat ik nog vaak zou verdwalen voordat ik in dit doolhof thuis was. Onder het lopen verstrekte ze me nog wat cijfers over de universiteit. Ruim veertienduizend studenten, zei ze, bijna allemaal van buiten Santa Cecilia. Aanvankelijk was het een middelbare beroepsopleiding, maar in de loop der jaren breidde die zich uit, tot ze de huidige status van kleine, prestigieuze universiteit bereikte, de instelling met de meeste arbeidsplaatsen en het hoogste economisch rendement van de hele gemeente.

We liepen een nauwe gang in, waarop aan weerszijden metalen deuren uitkwamen.

‘En dit, mijn beste Blanca, is jouw magazijn,’ kondigde Rebecca aan, terwijl ze een sleutel in het slot op een van de deuren stak. Toen ze die met de nodige inspanning had weten open te krijgen, zette ze een paar schakelaars om en de tl-buizen aan het plafond overgoten ons na enig aarzelend knipperen met hun licht.

Voor ons werd een smal vertrek zichtbaar, langgerekt als een treinwagon. Tegen kale cementen muren stonden stellingen, volgestouwd met overbodig meubilair en in onbruik geraakte spullen. Door twee brede, platte ramen hoog in wand viel wat daglicht naar binnen en klonk gedempt het gehamer van een naburige bouwplaats. Vanuit de deuropening leek de ruimte langwerpig, maar Rebecca deed een paar stappen naar voren en liet me zien dat dit gezichtsbedrog was. Links achterin kwam een ander vertrek op het eerste uit en liep het magazijn door in een L-vorm.

‘Et voilà,’ zei ze, terwijl ze opnieuw een lichtknop omzette. ‘De nalatenschap van professor Fontana.’

De moedeloosheid die me overviel was zo beklemmend dat ik Rebecca bijna gesmeekt had me daar niet achter te laten maar me een werkplek te bieden in een hoekje van haar gastvrije, menslievende kantoor, waar haar gemoedsrust mijn afschuw zou temperen.

Misschien voelde ze deze onuitgesproken emoties aan, want ze probeerde me wat optimistischer te stemmen.

‘Overweldigend, hè? Maar binnen nu en een paar dagen ben je er vast aan gewend, dat zul je zien...’

In mijn haast om de demonen aan het thuisfront te ontvluchten, had ik gedacht dat een radicale verandering van werk en verblijfplaats me drijvende zou houden in de maalstroom van mijn gevoelens. Maar ik had nooit kunnen denken dat die reddingsboei uiteindelijk zou bestaan in het op orde brengen van de bestofte paperassen van een dode professor. En bij het zien van de wanordelijke stapel dozen en ordners, van over de vloer slingerende mappen en van papieren die zonder de minste samenhang opeengehoopt lagen, drong het tot me door dat ik me had vergist.

Helaas, ik kon niet meer terug. Te laat, te veel schepen had ik achter me verbrand. En daar stond ik dan toen Rebecca weg was, gedumpt in een souterrain, in een afgelegen stadje ergens aan de verste kust van een vreemd land, terwijl duizenden kilometers verderop mijn kinderen in hun eentje de eerste schreden op het pad naar de volwassenheid zetten en de man die tot voor kort mijn echtgenoot was zich opmaakte om het meeslepende avontuur van het vaderschap opnieuw te beleven, samen met een blonde advocate vijftien jaar jonger dan ik.

Ik liet me op de grond glijden met mijn rug tegen de muur en begroef mijn gezicht in mijn handen. Van de regen was ik in de drup geraakt en de krachten om dit te dragen begonnen me te begeven. Er werd niets opgebouwd, geen greintje vooruitgang was er geboekt. Zelfs de gigantische afstand die ik had genomen kon me niet de minste reden tot optimisme bieden. Alles toonde hardnekkig de neiging om zich tegen me te keren. Hoewel ik me had voorgenomen om sterk te zijn, om dapper vol te houden en de moed niet te laten zakken, proefde ik het zoute, troebele speeksel in mijn mond dat aan een huilbui voorafgaat.

Toch wist ik me te beheersen, kalm te blijven, en zo de dreiging af te wenden dat ik zou instorten. Buiten mijn wil om trad er een mechanisme in werking dat me aan de rand van de afgrond een reuzensprong terug in de tijd liet maken. Waar mijn ondergang onvermijdelijk leek, gunde de herinnering me in een flits een terugblik op een episode uit mijn verre verleden.

Ik had datzelfde wilde donkerblonde haar en hetzelfde lichaam, maar dan een paar pondjes lichter en twee dozijn jaren jonger, en werd geconfronteerd met een vervelende samenloop van omstandigheden. Daar liet ik me niet door klein krijgen, hoe moeilijk het ook was. Ik werd geschramd en verwond, maar niet geveld, ondanks alle tegenslagen: een veelbelovende universitaire studie die in het vierde jaar werd afgebroken vanwege een onvoorziene zwangerschap, intolerante ouders die deze klap niet konden verwerken, een trieste bruiloft die een moetje was. Een onvolwassen echtgenoot die nog aan een baan moest zien te komen. Een tochtig souterrain als ons thuis. Een scharminkel van een huilbaby die zich niet liet troosten en alle onzekerheid van de wereld nog voor de boeg. De tijd van broodjes makreel, zware tabak en water uit de kraan. Slecht betalende bijlessen en vertalingen die met meer fantasie dan accuratesse aan de keukentafel in elkaar werden geflanst. Dagen van weinig slaap en veel haast, van gebrek, zorgen en het gevoel er niet bij te horen. Ik had niet eens een bankrekening. Het enige wat ik bezat was de tomeloze energie waarover een eenentwintigjarige zonder het te beseffen beschikt, een pasgeboren baby, en het gezelschap van de persoon in wie ik de man van mijn leven zag. Voor altijd.

En nu was alles opeens andersom. Nu was ik alleen en hoefde ik niet meer te zwoegen om dat zwakke huilkind groot te brengen, of zijn broertje, dat nauwelijks anderhalf jaar later ter wereld kwam. Ik hoefde niet meer te knokken om ons jeugdige, overhaaste huwelijk overeind te houden, om mijn man te helpen bij het opbouwen van zijn carrière, om mijn studie af te maken, waarvoor ik ’s nachts zat te blokken met geleende aantekeningen en een stoof onder mijn voeten. Om de oppas te bekostigen, en crèches, havermoutpap en een derdehandse Renault 5, om te kunnen verhuizen naar een huurappartement met centrale verwarming en twee balkonnetjes. Om de wereld te bewijzen dat mijn leven geen mislukking was.

Dat alles had ik achter me gelaten, in dit nieuwe hoofdstuk was alleen ik er nog.

Bemoedigd door de helderheid van geest die deze plotselinge terugblik me verschafte, haalde ik mijn handen van mijn gezicht. En terwijl mijn ogen zich weer instelden op het lelijke, kille tl-licht, stroopte ik mijn mouwen tot boven de ellebogen op.

‘De wonderen zijn de wereld nog niet uit,’ mompelde ik in het niets.

Ik had geen idee hoe ik de inventarisering van deze erbarmelijke nalatenschap van professor Andrés Fontana moest aanpakken, maar ik stortte me erop, vol dadendrang en vastbesloten, alsof mijn leven ervan afhing.