Julia Navarro

Het bloed van onschuldigen

WERELDBIBLIOTHEEK • AMSTERDAM

Uit het Spaans vertaald door Henk van den Heuvel

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagillustratie © Blake Little/Corbis

Oorspronkelijke titel La sangre de los innocentes

© 2007 Julia Navarro

© 2007 Random House Mondadori S.A.

© 2014 Nederlandse vertaling Henk van den Heuvel en Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

E-BOOK ISBN 978 90 284 4078 4

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 284 2554 5 (1e druk 2014)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.wereldbibliotheek.nl

Ter nagedachtenis aan mijn moeder, Martina Elia Fernández. Veel liefs en dankjewel.

DEEL EEN

1

Languedoc, midden 13de eeuw

Ik ben een spion en ik ben bang. Bang voor God, omdat ik in zijn naam verschrikkelijke dingen heb gedaan.

Maar nee, ik zal niet Hem de schuld geven van mijn ellende, want het is zijn schuld niet doch de mijne en die van mijn meesteres. Eigenlijk is het enkel en alleen háár schuld, omdat ze zich altijd als een heerszuchtig wezen heeft gedragen tegenover iedereen die haar terzijde stond. Nooit durven wij haar tegen te spreken. Zelfs haar echtgenoot, mijn goede meester, durft dat niet.

Ik ga sterven, ik voel het diep van binnen. Ik weet dat mijn tijd gekomen is, hoezeer de chirurgijn me ook verzekert dat ik nog lang zal leven aangezien de ziekte die me kwelt niet dodelijk is. Maar hij kijkt niet verder dan de kleur van mijn oogirissen en die van mijn tong en geeft me aderlatingen om de kwade sappen uit mijn lichaam te drijven, al verlicht dat niet de pijn die voortdurend onder mijn maagkuil zeurt.

De kwaal die aan me vreet huist in mijn ziel, omdat ik niet weet wie ik ben noch welke God de ware is. En hoe ik ze alle twee ook tracht te dienen, beiden val ik ze uiteindelijk af.

Ik schrijf om mijn geest te ontlasten, louter daarom, ook al besef ik dat mijn doodvonnis getekend zou zijn als deze bladzijden in handen van mijn vijanden vielen, of zelfs in die van mijn vrienden.

Het is koud en hoe diep ik ook wegduik in mijn deken, ik kan die verkleuming maar niet uit mijn botten bannen. Wellicht omdat mijn ziel verkild is.

Toen frater Pèire me vanochtend een kop hete bouillon bracht trachtte hij me op te monteren met het vooruitzicht van Kerstmis. Hij zegt dat frater Ferrer me straks komt bezoeken, maar ik heb hem verzocht me bij de inquisiteur te verontschuldigen. Van de ogen van frater Ferrer word ik duizelig en zijn onbewogen stem maakt me doodsbang. In mijn nachtmerries stuurt hij me naar de hel en zelfs daar heb ik het nog koud.

Maar ik schrijf ijltaal. Wie kan het nu schelen dat ik het koud heb?

De broeders zijn niet achterdochtig als ze me zien schrijven. Het is mijn beroep. Ik ben notaris van de inquisitie.

Mijn broeders uit het andere kamp koesteren al evenmin argwaan. Zij weten dat mijn meesteres me heeft verzocht een kroniek samen te stellen over alles wat zich voltrekt in deze uithoek van de wereld. Ze wil dat men op een dag de onrechtvaardigheid zal inzien van hen die beweren te handelen namens God.

Als ik mijn blik opsla naar de hemel doemt Montségur uit de nevelen op en dit schimmige beeld vervult me met onrust.

In gedachten zie ik hoe mijn meesteres daar rondgaat en her en der bevelen geeft. Want ook al is vrouwe Maria een van de perfecten geworden, het ligt in haar aard de baas te spelen. Ik moet er niet aan denken in wat voor narigheid ze ons zou hebben gestort als ze een man was geweest.

Van tijd tot tijd bereikt door het dikke tentdoek heen het vastberaden stemgeluid van de maarschalk mijn oren. Hugues des Arcis lijkt niet in een goed humeur vandaag, maar ja, wie is dat wel? Het is koud en er ligt sneeuw, evengoed in de vallei als op de bergtoppen. De mannen zijn moe – we bivakkeren hier al sinds afgelopen mei – en vrezen dat heer Pèire Rotger de Mirapoix het beleg nog vele maanden zal weerstaan. Heer de Mirapoix kan rekenen op de steun van de plaatselijke bevolking, die erin slaagt onder de neus van de maarschalk de burcht in en uit te gaan en er proviand en berichten van familie en vrienden te brengen.

Gisteren heb ik een bericht van mijn meesteres vrouwe Maria ontvangen, waarin zij erop staat dat wij elkaar vannacht treffen. Misschien voel ik mij zo onbehaaglijk omdat ik aan dit bevel gehoor zal moeten geven.

Een van de boeren hier, die kaas van zijn geiten levert aan de maarschalk, wist mijn tent binnen te glippen om me de brief van vrouwe Maria te overhandigen. Haar instructies zijn strikt: bij het vallen van de nacht moet ik het kamp verlaten en naar de monding van het dal lopen. Daar zal iemand me door de geheime passen loodsen die, zo weet ik, naar Montségur leiden. Als Hugues des Arcis van hun bestaan vernam, zou hij me goed betalen voor die informatie of me misschien laten terechtstellen omdat ik haar niet allang heb onthuld.

De middag lijkt eeuwen te duren. Ik hoor stappen, wie zou dat zijn?

‘Gaat het goed, Julián? Frater Pèire liet me schrikken toen hij zei dat je koorts hebt.’

De monnik sprong overeind en omhelsde de lange, forse man die onaangekondigd zijn tent was binnengestapt. Het was zijn broer. Even voelde hij zich beter, net als toen hij nog klein was en zich beschermd wist door de imposante gestalte van Fernando, die in staat was met één oorvijg iedereen te vloeren die hem te na kwam. Maar vooral met zijn blik, waarin rust en zelfvertrouwen lag, ontwapende hij zijn tegenstanders en gaf hij zijn vrienden een veilig gevoel.

‘Fernando, jij hier? Wat fijn! Wanneer ben je gekomen?’

‘Nog geen uur geleden zijn we in het kamp gearriveerd.’

‘Wij?’

‘Ja, vijf andere tempelridders en ik. Durand de Belcaire, die bisschop is van Albi, heeft de grootmeester om onze hulp gevraagd. Onze broeder Arthur Bonard is een even vaardig werktuigkundige als de bisschop zelf.’

‘De versterkingen die de bisschop naar heer Hugues des Arcis heeft gestuurd, zijn al dagen geleden aangekomen. Maar ik wist niet dat hij ook de hulp van de tempeliers zou inroepen. Hij is blijkbaar een priester die van oorlog houdt, gezien de helse machines en werktuigen die hij weet uit te vinden om de vijand te vernietigen.’

‘Hij zal, denk ik, ook nog andere kwaliteiten hebben…’ antwoordde Fernando met een glimlach.

‘O, reken maar! Hij spreekt de soldaten toe met grote begeestering, beter bijna dan heer des Arcis.’

‘Tja, voor een bisschop doet hij het lang niet slecht,’ grapte Fernando.

‘Zeg eens, gaan de tempeliers werkelijk de bonhommes over de kling jagen? Ik heb gehoord dat jullie niet graag christenen vervolgen.’

Het duurde even voor Fernando reageerde. Toen zuchtte hij en zei zacht: ‘Je moet geen acht slaan op die praatjes.’

‘Dat is geen antwoord. Vertrouw je me niet?’

‘Natuurlijk wel, je bent mijn broer! Goed, ik zal je antwoorden. Wij christenen hebben machtige tegenstanders, te veel om onze energie te verspillen aan gevechten onder elkaar. Wat voor kwaad doen de katharen? De bonhommes kiezen voor een leven in armoede en tonen daarmee dat ze echte christenen zijn.’

‘Maar het teken van het kruis zweren ze af! Ze zien daarin niet Onze Heer.’

‘Ze verwerpen het als symbool van zijn marteldood. Maar ik ben geen theoloog, ik ben maar een eenvoudig soldaat.’

‘Je bent ook monnik.’

‘Ik doe mijn plicht jegens God zoals onze Moeder de Heilige Kerk het beveelt. Maar dat wil niet zeggen dat ik niet mag denken. Het stuit me tegen de borst christenen te moeten vervolgen.’

‘Jou en ook de andere broeders van je orde,’ zei Julián met nadruk.

‘En jij dan, zie jij graag vrouwen en kinderen verzengen op de brandstapel?’

Fernando’s vraag gaf Julián een misselijk gevoel.

‘Moge God hen opnemen in de schoot van zijn Kerk!’ riep hij uit, terwijl hij een kruis sloeg.

‘De Kerk leert ons dat ze in de hel komen,’ sprak Fernando plagerig. ‘Laten we onszelf niet kwellen en de zaken nemen zoals ze zijn. Jij ziet niet graag onschuldige mensen sterven en ik evenmin. En wat de tempeliers betreft… Wij zijn gehoorzame kinderen van de Kerk, men heeft een beroep op ons gedaan en we zijn gekomen. Wat we gaan doen is een andere zaak.’

‘God zij geloofd! Jullie zijn hier dus wel, maar niet om…’

‘Iets in die richting, ja.’

‘Wees voorzichtig, Fernando. Onder ons is frater Ferrer, die zelfs zwijgen al voor ketterij aanziet.’

‘Frater Ferrer? Ik moet toegeven dat de berichten die me over hem bereikt hebben verontrustend zijn. Waarom is hij hier?’

‘Hij geeft leiding aan onze orde en heeft gezworen recht te laten wedervaren door de moordenaars van onze broeders naar de brandstapel te zenden.’

‘Jouw broeders? Je doelt op de dominicanen die zijn omgebracht in Avinhonet?’

‘Inderdaad. Twee inquisiteurs. Ze kwamen naar die stad om ketters op te sporen. Ze waren in het gezelschap van acht klerken en werden het slachtoffer van een complot. Raimond d’Alfaro, baljuw in Avinhonet namens de graaf van Toulouse, liet toe dat ze werden vermoord.’

‘Maar dat is niet bewezen,’ protesteerde Fernando.

‘U twijfelt eraan, heer?’ hoorden ze achter zich.

Verrast draaiden Julián en Fernando zich om. Frater Ferrer was de tent binnengekomen en had hun laatste woorden gehoord.

Fernando vertrok geen spier, ondanks de verwijtende blik waarmee de inquisiteur hem opnam.

‘En u bent…?’

‘Frater Ferrer,’ antwoordde de dominicaan. ‘En ik vroeg of u de medeplichtigheid van d’Alfaro aan de moord op onze twee broeders betwijfelt.’

‘Er zijn geen bewijzen dat het zo is gegaan.’

‘Bewijzen?’ bulderde frater Ferrer. ‘Laat ik u zeggen dat d’Alfaro mijn broeders heeft ondergebracht in de donjon van het kasteel, waar niemand hen te hulp zou kunnen snellen, ver weg van iedere ooggetuige. En ik zeg u ook dat ze in het holst van de nacht werden vermoord door een detachement ketters die van hier kwamen, uit Montségur, dit broeinest van onrecht dat God zal vernietigen. De Kerk zal geen pardon kennen voor deze schanddaad. Zij die zich “goede christenen” noemen, zijn een moordenaarsbende.’

Julián staarde hem ontzet aan, te verkrampt om zich te bewegen. Fernando nam de dominicaan taxerend op en besloot dat het fout zou zijn een conflict met hem te riskeren.

‘Ik weet niet wat er precies is gebeurd. Als u zegt dat het zo was…’

Frater Ferrer keek Julián strak in de ogen. Die leek haast flauw te vallen.

‘Frater Pèire heeft me met klem verzocht u niet op te zoeken daar u rust nodig hebt, maar ik zou tekortschieten in mijn liefde voor God en voor de naaste als ik me niet om u bekommerde. Ik zie dat u gezelschap hebt, ik kom later wel eens terug.’

Frater Ferrer vertrok met dezelfde voortvarendheid waarmee hij hen had verrast.

‘Komaan, je moet niet zo bang zijn, ik zag hoe je verbleekte,’ zei Fernando lachend. ‘Hij is je broeder in Christus.’

‘Je… je weet niet hoe hij is,’ fluisterde Julián.

‘Ik zou niet graag in de schoenen van de ketters staan. Als er iets is wat deze frater Ferrer niet kent dan is het medelijden, vrees ik.’

‘Je weet toch dat je moeder nog steeds in Montségur is, samen met je jongste zus?’

Fernando knikte ernstig en plotseling betrok zijn gezicht. Bij de gedachte aan zijn moeder, vrouwe Maria, voelde hij een steek van verdriet in zijn borst. Nooit had hij een nauwe band met haar gehad, ook al hield hij van haar, meer zelfs dan van zijn vader. Ze was ondernemend en ongedurig en had haar kinderen niet bepaald overstelpt met liefdeblijken, hoezeer ze ook op hen allen gesteld was en trachtte hun een geborgen toekomst te verschaffen.

‘Ik, eh… Ik heb haar een paar keer gesproken,’ bekende Julián.

‘Dat verbaast me niets, de burcht is geen moment van de buitenwereld afgesloten geweest. We weten dat enige van haar mannen komen en gaan langs geheime bergpaden die alleen zij kennen. Nog niet zo lang geleden heeft moeder me een brief gestuurd.’

‘Heeft ze je geschreven?’ vroeg Julián geschrokken. ‘Alleen mijn meesteres zou het wagen zoiets te doen!’

‘Wees niet bezorgd. Mijn moeder heeft een scherp verstand, ze heeft ons niet in gevaar gebracht. Ik kreeg het bericht via een page uit het huis van mijn zus Marian. Je weet dat haar echtgenoot, heer Bertran d’Amis, in dienst is van graaf Raymond, waardoor Marian regelmatig nieuws van mijn moeder ontvangt. Nu ik hier ben zal ik proberen haar te ontmoeten, ik weet nog niet hoe… Misschien kun jij me helpen.’

‘Zet dat uit je hoofd! Heer Hugues des Arcis zou je vermoorden en de bisschop zou je in de ban doen.’

‘Ik vind wel een manier, mijn waarde Julián. Ik zal trachten haar over te halen Montségur te verlaten of toch minstens toe te staan dat mijn zusje Teresa vertrekt, die eigenlijk nog een kind is. Vroeg of laat zal de burcht worden ingenomen, en helaas, jij weet het even goed als ik: er zal geen mededogen zijn voor de katharen. Daarom wil ik haar overreden, dat ben ik aan mijn vader, aan onze vader, verschuldigd.’

Julián boog beschaamd het hoofd. Het besef dat hij een onecht kind was van don Juan de Aínsa bezorgde hem hartzeer.

‘Kop op, Julián, ik wil je niet zo terneergeslagen zien.’

Julián ging zitten, schonk zich een kroes water in en dronk met gretigheid zonder hem Fernando aan te bieden. Die wachtte zwijgend tot zijn broer weer tot rust kwam alvorens verder te gaan.

‘Ben je bij don Juan geweest?’ vroeg Julián, nauwelijks hoorbaar.

‘Vele maanden geleden, op mijn reis terug naar dit land, kon ik in Spanje van mijn route afwijken en langs Aínsa reizen om onze vader te bezoeken. Ik ben er slechts twee dagen geweest, maar voor ons was dat voldoende om alles open en eerlijk met elkaar te bespreken. Hij houdt nog steeds evenveel van mijn moeder als op de dag dat hij met haar trouwde en haar lot maakt hem wanhopig. Hij gaf me opdracht haar en mijn zusje in veiligheid te brengen. Ik heb hem beloofd hemel en aarde te bewegen opdat ze uit Montségur vertrekt, ook al weten we allebei dat mijn moeder de burcht niet zal verlaten, dat ze de dood niet uit de weg zal gaan maar hem recht in de ogen zal kijken. Ze is voor niets en niemand bang, zelfs niet voor God.’

‘Verkeerde don Juan in goede gezondheid?’

‘Nee, hij is erg ziek. Door zijn jicht kan hij bijna niet meer lopen en hij heeft last van hartkrampen. Mijn oudste zus verpleegt hem met toewijding. Je weet dat doña Marta weduwe is geworden en met haar twee kinderen is teruggekeerd naar haar ouderlijk huis, waar zij zich onder bescherming van onze vader heeft gesteld.’

‘Doña Marta is altijd zijn lievelingsdochter geweest.’

‘Ze is de oudste van ons allemaal en geruime tijd zag het ernaar uit dat zij enig kind zou blijven, aangezien mijn moeder niet meer zwanger werd. Natuurlijk waren er wél de andere kinderen die onze vader kreeg…’

‘Zijn bastaardkinderen, ja. Don Juan hield van vrouwe Maria maar aarzelde nooit om ook andere vriendinnetjes te nemen.’

‘Jouw moeder was heel mooi.’

‘Ja, dat schijnt zo te zijn. Ik heb niet het geluk gehad haar te kennen.’

De beide mannen zwegen, ieder in zijn eigen gedachten verzonken. Door de koude buitenlucht en het kuchje van frater Pèire schrokken ze op uit hun gepeins.

‘Excuseer me, heer Fernando, ik kwam zien of het goed ging met frater Julián. Ik weet niet of hij zich sterk genoeg voelt om samen met ons te eten of dat hij verkiest dat we hem de maaltijd hier brengen…’

‘Als u het niet erg vindt, zou ik liever in de tent blijven,’ verklaarde Julián. ‘Ik voel me niet zo lekker, misschien helpt het als ik wat slaap.’

‘Ik zal de chirurgijn vragen of hij nog eens naar u komt kijken,’ zei frater Pèire.

‘Nee, alstublieft! Nóg een aderlating, dat zou ik niet overleven. Een beetje bouillon en wat boerenbrood gedoopt in wijn lijken me beter, daar zal ik van opknappen. Ik ben heel moe, frater Pèire.’

‘Ik geloof dat hij gelijk heeft,’ nam Fernando het voor hem op. ‘Het beste wat we kunnen doen voor mijn goede broer is hem rust gunnen. Er gaat niets boven een verkwikkende slaap.’

‘Van u, heer Fernando, verwacht men dat u het avondmaal gebruikt samen met heer Hugues des Arcis en de andere ridders.’

‘Over een minuutje ben ik er, de tijd die u nodig hebt om bouillon, brood en wijn te brengen aan onze brave Julián.’

Met bedrijvige stap verliet frater Pèire de tent weer, bezorgd om de bleekheid van frater Julián. God moest het hem vergeven, maar hij meende dat de dood hem op het gezicht te lezen stond.

‘Het spijt me dat ik je heb gegriefd,’ sprak Fernando, toen ze weer alleen waren.

‘Maak je maar niet bezorgd.’

‘Jawel, ik maak me wél bezorgd, want ik heb waardering voor je. En of je het leuk vindt of niet, we zijn halfbroers. Daar zou je niet om moeten treuren. Je bent de zoon van een Spaanse edelman uit het stadje Aínsa.’

‘En van een dienstmeisje uit jullie huis.’

‘Van een mooi, bekoorlijk meisje dat geen andere keus had dan zich aan haar heer te geven. Ik heb de regels niet bepaald en ik ben het er ook niet mee eens. Maar je weet net zo goed als ik dat adellijke heren kinderen krijgen buiten hun huwelijk. Jij hebt geluk gehad, want mijn moeder heeft die onechte kinderen – en ook hun moeders – nooit aan hun lot overgelaten. Ze heeft ervoor gezorgd dat ieder van hen goed terechtkwam en in jouw geval heeft ze bijzonder haar best gedaan. Je bent opgegroeid op ons landgoed, je hebt samen met mij leren paardrijden, je hebt leren lezen en schrijven en mijn moeder heeft zelfs een kerkelijk ambt voor je gekocht…’

‘Maar ik ben en blijf een bastaard.’

‘In de ogen van God zijn we allen gelijk. Op de dag des oordeels zal men je niet vragen naar het moment en de omstandigheden van je geboorte maar naar wat je in dit leven hebt gedaan.’

Julián kreeg het doodsbenauwd en begon onbedaarlijk te hoesten, terwijl Fernando tevergeefs trachtte hem wat water te laten drinken.

‘Kalmeer en drink! Wat heb je toch?’

‘De dag des oordeels… Ik ga naar de hel, ik weet het.’

De monnik beefde en tranen biggelden over zijn wangen. Wanhoop en angst degradeerden de notaris van de inquisitie tot een hulpeloos kind.

‘Maar Julián! Wat heb je misdaan, dat je je zo schuldig voelt?’

‘Jouw moeder... zij is de oorzaak van mijn lijden!’

‘Zwijg! Hoe durf je zoiets vreselijks te zeggen.’

Het gezicht van de monnik was nat van het huilen en geplaagd door hevige krampen zakte hij ineen op de sobere brits die zijn slaapplaats was. Fernando wist niet wat hij met hem aanmoest. Het deed hem pijn Julián in deze toestand te zien, Julián van wie hij altijd had gehouden, die hij steeds had beschermd en die hem van al zijn broers en zussen het dierbaarst was.

‘Het is een geluk dat ridder Armand met ons mee is gekomen. Hij is een goed geneesheer en in de Oriënt heeft hij zijn kennis nog verrijkt. Ik zal hem vragen je te bezoeken en je een middel te geven tegen de kwaal waaraan je lijdt. Nu moet ik gaan. Hij komt morgen bij je langs.’

Fernando verliet de tent, onthutst door de gekweldheid van zijn broer. Meer nog dan om diens lichamelijke ellende maakte hij zich zorgen om zijn innerlijke verscheurdheid.

2

Julián bleef een poos ineengedoken op zijn brits liggen. Toen frater Pèire hem de bouillon, het brood en de wijn bracht verroerde hij geen vin. Hij deed liever alsof hij sliep, om niet weer een pijnlijk gesprek te hoeven voeren over zijn deplorabele gezondheid. Zodra de voetstappen van de frater waren weggestorven kwam hij overeind om het grove brood in de wrang smakende wijn te dopen, waardoor hij soms wat vrolijker gestemd raakte. Hij slurpte gehaast de bouillon naar binnen en ging weer liggen, wachtend tot de geluiden in het kamp verstomden en hij zich naar zijn afspraak met vrouwe Maria kon begeven. De boer die hem het bericht van zijn meesteres had gebracht, zou aan de rand van het kampement op hem wachten om hem over de steile rotsen naar de plek te brengen waar zij hem placht te ontmoeten.

Hij wist niet hoeveel tijd er verstreken was toen hij dicht bij zijn tent een geluid hoorde. Geschrokken richtte hij zich op en besefte dat hij was ingedommeld. Met grote moeite lukte het hem te gaan staan en zich een kroes water in te schenken, die hij gehaast leegdronk. Daarna bette hij zijn gezicht, streek zijn gekreukte habijt glad en verliet behoedzaam de tent. Hij vreesde dat het bonken van zijn hart iedereen zou wekken. Op dat ogenblik was het kamp in rust, schaars verlicht door de gloed van de vuren die de intense kou van de winternacht moesten verdrijven.

Met snelle stappen sloop hij weg van de tenten, in de richting van het bos, waar hij elk moment de boodschapper van vrouwe Maria verwachtte te zien.

‘U bent laat,’ zei de boer verwijtend, toen hij plotseling als een geest voor Julián opdook. Het was een geitenhoeder die de bergpaadjes goed kende.

‘Ik kon niet eerder weg.’

‘U was in slaap gevallen,’ wierp de man tegen, slechtgehumeurd.

‘Nee, ik heb niet geslapen. Ik kan alleen niet zomaar het kamp uit wanneer ik dat wil.’

‘Nou, anderen doen dat wél.’

‘O ja? Dat kijk ik van op!’

‘De soldaten hier zijn geronseld. Verbaast het u dat er mannen tussen zitten die daarboven familie hebben?’

Julián zweeg. Fernando had dus gelijk: er waren personen die Montségur in en uit gingen alsof het hun eigen huis was.

‘Waar wacht mevrouw op me?’

‘Volgt u me maar, waar het is hoeft u niet te weten.’

Ze liepen een uur of wat tussen de steile kalksteenformaties door die uitkwamen bij de enorme rots vanwaar voor de verblufte ogen van wie haar aanschouwde de burcht Montségur oprees.

De boer hield halt bij een groepje bomen die tegen een van de hellingen groeiden. Nauwelijks was Juliáns ademhaling tot rust gekomen, of hij stond oog in oog met vrouwe Maria.

‘Mijn vrouwe…’

‘Kom naast me zitten. We moeten opschieten, we hebben niet veel tijd. Ik wil dat je me vertelt hoe de zaken er daar beneden voorstaan. Volgens onze spionnen beschikt Hugues des Arcis over tienduizend manschappen. Ik hoop dat de graaf van Toulouse zich niet laat intimideren door zo’n legermacht en dat hij zijn beloftes aan deze landstreek nakomt. Het gaat hier niet alleen om religie, ook om macht.’

‘Wat bedoelt u, vrouwe?’

‘Als Montségur door Hugues des Arcis veroverd wordt, is het gedaan met de vrijheid van ons gewest. De koning wil dit land in zijn bezit, zonder deze streek stelt zijn rijk niets voor. Of dacht je misschien dat de katharen hem interesseren? Nee, jongen, vergis je niet, hier wordt niet gestreden om God maar om de macht. Ze willen ons land onder de heerschappij van de kroon brengen.’

‘Maar de paus wil een eind maken aan de ketterij!’

‘De paus wel, maar de koning van Frankrijk zal dat een zorg zijn.’

‘Vrouwe, wat zegt u daar toch!’

‘Nu ja, ik zal je niet vermoeien met mijn inzichten. Ik wil dat je praat, of beter: dat je mijn vragen beantwoordt.’

Een uur lang werd Julián door vrouwe Maria met vragen bestookt. Geen detail over de troepen van Hugues des Arcis bleef onbesproken.

‘En jij, Julián, ben je nog steeds een belijder?’

‘Ach, ik weet het niet! Ik ben in de war, vrouwe, ik weet niet meer wie God is.’

‘Maar hoe kun je nu zoiets zeggen? Heb ik me dan in je vergist? Ik heb altijd gedacht dat je intelligent was, daarom wilde ik dat je ging studeren en dominicaan werd…’

‘Maar het enige wat u verwacht is dat ik mijn broeders verraad!’

‘Ik wil dat je de ware God dient, niet de duivel die jij voor God houdt.’

Geschrokken sloeg Julián een kruis. Vrouwe Maria kwelde hem met haar ketterse ideeën en bracht hem aan het twijfelen. Hij herinnerde zich nog de dag waarop ze hem ontbood om te vertellen dat ze de ware God had gevonden en dat ook hij die voortaan moest dienen. Ze legde hem uit dat een minderwaardige godheid de wereld had geschapen, een duivel die de echte engelen gevangen had gezet. Dat deze engelen de zielen van de mensen waren en dat ze pas bij de dood bevrijd zouden worden. Het lichaam, zo zei ze, was een gevangenis, de ergste van alle kerkers. God had niets te maken met de aarde, de terra oblivionis, zoals zij die noemde. Hij was verantwoordelijk voor de geest, niet voor de stoffelijke werkelijkheid. Er bestonden twee scheppingen naast elkaar, de kwade en de goede, de aardse en de geestelijke. De perfecten, zo vervolgde ze, helpen ons de weg te vinden om uit de kerker van ons lichaam te ontsnappen, zodat onze ziel in de hemel herenigd kan worden met dat deel van onze geest dat ons weer tot een geheel zal maken.

‘Ik heb heer Fernando gesproken.’

‘Mijn zoon?’

‘Uw zoon.’

‘Gaat het goed met hem?’

‘Ja, ik had tenminste die indruk. Hij is vandaag in het kamp gearriveerd. De bisschop van Albi heeft de tempeliers gevraagd hem te helpen met een van zijn helse machines en een monnik uit een klooster van de tempelorde hier in de buurt is een vaardig werktuigkundige. Uw zoon is een van de ridders die hem begeleiden.’

‘Het verheugt me dat hij hier is en niet in de Oriënt, nu zal ik afscheid van hem kunnen nemen.’

‘Hij wil u spreken.’

‘Ik hem ook. Jij moet hem hierheen brengen.’

‘Ik? Kunt u niet een van uw mannen dat bevel geven…’

‘Allemachtig, Julián. Ik heb geen mannen onder mijn bevel!’

‘Maar vrouwe…’

‘Je moet me gehoorzamen.’

‘Dat heb ik altijd trouw gedaan,’ erkende Julián, met bezwaard gemoed.

‘Schrijf je de kroniek waarom ik heb gevraagd?’

‘Daar werk ik aan, al is het levensgevaarlijk.’

‘Wees niet zo gehecht aan je vleselijke omhulsel, dat heeft de duivel gemaakt. Schrijf, Julián, schrijf. De mensheid moet weten wat hier gebeurt. Als jouw Kerk, de Grote Hoer, het voor het zeggen had, zou ze ons bestaan voorgoed uitgommen. Alleen als is opgetekend dat wij bestaan hebben, wat we deden en waarin we geloofden, zal men onze geschiedenis niet vergeten. De waarheid moet gered worden met behulp van het geschreven woord. We mogen niet toelaten dat zij de herinnering aan ons uitwissen.’

‘Ik teken alles op wat u me hebt verteld, al wat hier plaatsvindt. Maar ik moet u waarschuwen, vrouwe, Montségur zal vallen. Zelfs uw zoon is er zeker van dat dit gaat gebeuren.’

‘Meende je dat ik daar anders over denk? Ik heb er geen fiducie in dat graaf Raymond van Toulouse in staat is het kordon te doorbreken dat men om hem heen heeft gelegd. Hij wil dat we standhouden, maar op hem kunnen we niet vertrouwen, slechts op onze eigen kracht en vindingrijkheid.’

‘De graaf heeft gezworen de ketters te vervolgen…’

‘De graaf probeert zijn eigen huid te redden en zijn landerijen. Die ketters, zoals jij ons noemt, zijn niet meer dan stukken op het schaakbord, zijn eigen stukken. Vergeet niet dat we op deze grond geboren zijn.’

‘U stamt uit Aragón.’

‘In werkelijkheid komt alleen mijn moeder uit Aragón. Mijn vader kwam uit Carcassonne en ik heb me altijd een kind van deze landstreek gevoeld. Hier ben ik geboren en getogen en van hier ben ik vertrokken om te trouwen met die brave don Juan, mijn echtgenoot, die naar ik hoop in goede gezondheid verkeert.’

‘O ja! Uw zoon heeft hem bezocht en ook al meldt hij dat zijn vader aan kwaaltjes lijdt, het schijnt dat hij goed wordt verzorgd door uw oudste dochter, doña Marta.’

‘Het leven is gul geweest voor ons beiden. Hij heeft Marta en ik heb Teresa. En van mijn twee jongens is Fernando nog in leven.’

Vrouwe Maria zweeg en dacht even terug aan de zoon die jaren geleden was gestorven in een duel met een andere ridder. Nu restte haar nog Fernando, dat wel, maar die had haar nooit helemaal toebehoord. Misschien was dat haar eigen schuld, want jarenlang had ze haar oudste beweend en aan de jongste geen aandacht geschonken. Fernando had het ouderlijk huis verlaten om toe te treden tot de tempeliers en te strijden tegen de ongelovigen. Ze twijfelde aan de roeping van haar zoon en zag in zijn lidmaatschap van de tempelorde eerder een teken van rebellie dan van devotie. Maar het was te laat om dit nog terug te draaien, zeker nu ze zo vlak voor haar dood stond.

‘Ik wil dat je over drie dagen weer hier komt. Dan zal ik je een brief voor mijn echtgenoot geven.’

‘Maar ik kan er niet voor zorgen dat die hem bereikt! Frater Ferrer ontgaat niets.’

‘Natuurlijk kun je dat! Je bent notaris van de inquisitie! Laat je niet intimideren door die gemene frater.’

‘Hij is degene die een groot deel van de ridders in deze landstreek in de ban heeft gedaan. Hij zal niet aarzelen ook mij te excommuniceren.’

‘Doe wat ik je vraag, Julián!’

‘Vrouwe, ik zal aan de voet van Montségur moeten blijven totdat…’

‘Totdat jullie erin slagen de burcht in te nemen en ons allen te doden.’

‘Waarom vlucht u niet? Uw dochter Marian heeft een goede positie aan het hof van graaf Raymond. Haar man…’

‘Haar man is net zo’n angsthaas als Raymond zelf. Het enige wat hem interesseert is zijn hoofd op zijn romp houden, meer niet.’

‘Maar vrouwe Marian is een belijdster…’

‘Dat wel, ja. Mijn dochter is me tenminste niet afgevallen. Luister nu naar me en gehoorzaam. Ik zal je een brief geven voor mijn echtgenoot. Het is me om het even wanneer je hem die kunt overhandigen, maar zorg ervoor dat hij hem leest. Ook moet je Fernando naar me toe brengen. Wat je geschriften betreft, geef ze aan Marian zodra ze voltooid zijn. Zij zal overleven en onze geschiedenis weten te bewaren tot het moment komt om die openbaar te maken.’

‘Misschien gebeurt dat wel nooit,’ waagde Julián te zeggen.

‘Verkoop niet zulke onzin! Zelfs de koning van Frankrijk heeft niet het eeuwige leven. En Marian heeft kinderen, die op hun beurt weer kinderen zullen krijgen. Het belangrijkste is dat onze geschiedenis op schrift wordt gesteld. Wat niet op papier is vastgelegd bestaat niet. We kunnen er niet op vertrouwen dat de mensen zich ons lijden tot in eeuwigheid zullen blijven herinneren. God gaf me inzicht toen hij jou naar ons huis zond, waardoor ik ervoor heb kunnen zorgen dat je leerde lezen en schrijven.’

‘Vrouwe Maria, ik kan uw zoon niet hier brengen.’

‘Fernando niet? Waarom niet?’

‘Dan zal hij weten dat ik een verrader ben en kan hij me met een enkel woord naar de brandstapel sturen.’

‘Dat zal Fernando niet doen. Hij houdt van je, Julián, hij beschouwt je als zijn broer en bovendien is hij niet in staat ons aan te geven. Hij zal verteerd worden door wroeging omdat hij niet kan opbiechten wat hij weet, maar hij zal zijn mond houden. Nee, hij zal je niet verklikken en mij evenmin. Ik ben zijn moeder.’

‘Maar wat moet ik dan tegen hem zeggen?’

‘Vertel hem een stukje van de waarheid: dat je een boodschap van mij hebt ontvangen, dat we elkaar ontmoet hebben, dat je me op de hoogte hebt gebracht van zijn komst en dat ik je gesmeekt heb om hem te zien. Nee, zeg hem niet dat ik heb gesmeekt, dat zal hij niet geloven. Zeg alleen dat ik hem wil spreken. Ik wil jullie allebei hier zien, over drie nachten.’

‘Stuurt u iemand om ons op te halen?’

‘Hoe zouden jullie hier anders kunnen komen? Als ik dat niet deed eindigden jullie op de bodem van een ravijn. Ga nu en denk aan de ware God en aan het moment waarop je de huls verlaat die je gevangen houdt.’

Julián wilde protesteren maar zijn meesteres was verdwenen zonder dat hij kon zien waarheen. Even stond hij totaal verbluft en meende dat dit alles een droom moest zijn geweest waarin vrouwe Maria aan hem was verschenen, maar een kuchje van de boer bracht hem weer terug in de werkelijkheid.

‘Haast u. Mevrouw heeft ditmaal langer met u gesproken dan verwacht en we hebben nog een flinke weg te gaan voordat ik u bij het kamp kan afleveren.’

3

Een glimp van de dageraad werd al zichtbaar tussen de zware regenwolken toen ze het kampement bereikten. In het donker van zijn tent gloeiden in de vuurpot de sintels nog na. Vermoeid wilde hij zich te ruste leggen, voordat het volop licht zou worden.

‘Waar kom jij vandaan?’

De zware stem van Fernando joeg hem de stuipen op het lijf.

‘Goeie hemel, ik schrik me dood!’

‘Niet zo erg als ik, toen ik je tent leeg aantrof. Ik heb je overal in het kamp gezocht, maar niemand kon me vertellen waar je was.’

‘Ben je wel goed bij je hoofd? Wat heb je gedaan!’ jammerde Julián.

‘Kom, wees niet zo bang en vertel me waar je bent geweest.’

‘Je zult je oren niet geloven.’

‘Waarde broer, het leven heeft me geleerd dat het ongelooflijke deel uitmaakt van de realiteit.’

‘Je was nog maar net vertrokken toen ik een bericht ontving.’

Fernando keek Julián aan met een mengeling van nieuwsgierigheid en medelijden, vanwege de gekweldheid op diens bezwete, vermoeide gelaat.

‘En vanwege dat bericht heb je midden in de nacht je tent verlaten, zo ziek als je was?’

‘Het kwam van vrouwe Maria,’ bekende Julián met gedempte stem.

‘Mijn moeder… Tja, het was te verwachten dat ze vroeg of laat contact met je zou opnemen. Is dit de eerste boodschap die je van haar hebt gekregen?’

‘Allemachtig Fernando, het lijkt wel of het je niets doet wat ik zeg. Jouw moeder is een perfecte, een ingewijde die een leven in deugdzaamheid leidt, wellicht de meest invloedrijke vrouw van Montségur.’

‘Je moet niet overdrijven. Hoewel, haar kennende denk ik dat slechts weinigen het wagen haar niet te gehoorzamen. Goed, vertel me wat ze je in dat bericht liet weten.’

‘Ze vroeg me het kamp te verlaten om met haar te spreken.’

Fernando schaterde het uit, vol bewondering om de durf van zijn moeder. Daarna gaf hij Julián een amicale klap op zijn schouder en kwam naast hem zitten om zijn relaas te horen.

‘Vertel me de volledige waarheid.’

‘De waarheid? Ik weet niet meer wat de waarheid is. Mijn meesteres heeft vernomen van jouw aanwezigheid hier en mij verzocht je naar haar toe te brengen.’

‘Niet alles tegelijk, Julián. Was dit de eerste keer dat je haar hebt getroffen? En hoe kon ze weten dat ik in het kamp was als ik pas een paar uur geleden ben gearriveerd?’

‘Je moet weten dat Pèire Rotger de Mirapoix een van de militaire bevelhebbers is daarboven, en dat hij ook zorgt dat er geen gebrek aan voedsel is in Montségur. Heer de Mirapoix is familie van Raimon de Perelha.’

‘Weet ik, weet ik. Je hoeft me niet uit te leggen wie we tegenover ons hebben. Het zijn dappere, vastberaden mannen.’

‘Hoe waag je het zo over je vijanden te spreken!’

‘Julián toch, jij maakt overal een probleem van. Waarom zouden we de goede eigenschappen van onze tegenstanders niet mogen erkennen? Zij strijden voor hun zaak, wij voor de onze.’

‘En God, aan wiens kant staat hij?’

Fernando bleef even zwijgend zitten denken. Daarna keek hij Julián strak aan, kwam overeind – niet op zijn gemak – en begon met grote passen door de tent te benen.

‘Genoeg gepraat! Ik stel de vragen en jij geeft antwoord.’

De monnik boog berustend het hoofd. Fernando kende hem goed. Het zou moeilijk zijn hem om de tuin te leiden, hoezeer vrouwe Maria hem ook op het hart had gedrukt niet de hele waarheid te vertellen. Toch besloot hij de aanwijzingen van zijn meesteres te volgen.

‘Je moeder stuurde een man die me door het duister heeft geloodst. Het was een lange tocht van twee, misschien wel drie uur. Ik ben uitgeput. Daarna kwam vrouwe Maria tussen de rotsen tevoorschijn. Ze heeft me het bevel gegeven je over drie dagen naar haar toe te brengen. Dat is alles.’

‘Echt alles? Als het om mijn moeder gaat lijkt het me nogal magertjes,’ antwoordde Fernando wantrouwend.

‘Nu ja, ze zei me ook dat ze een brief voor je vader wil meegeven en dat jij moet zorgen dat die hem bereikt.’

Fernando bekeek Julián peinzend en vroeg zich af wat er van zijn broers gezondheid nog over zou zijn op de dag van de afspraak met zijn moeder. Het gezicht van de monnik leek wel een dodenmasker. Hopelijk ontdekte Armand, zijn medetempelier, aan welke kwaal Julián leed, anders zou deze het volgens hem niet lang meer maken.

‘Nu wil ik dat je me gehoorzaamt,’ zei hij tegen Julián. ‘Je gaat naar je bed en je komt er niet uit voordat ik in de loop van morgenochtend weer hier ben. Dan breng ik mijn makker Armand mee. Ik heb je al verteld dat hij een uitstekend geneesheer is, hij zal je kwaal verlichten. En, o wee, laat het uit je hoofd iemand te vertellen wat er is gebeurd. Ze zouden bevel geven je op te hangen.’

Julián kromp ineen bij deze waarschuwing van Fernando, die met een bezorgd gezicht de tent verliet.