AURORE

MARCO KAMPHUIS

Aurore

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

© 2014 Marco Kamphuis
Alle rechten voorbehouden
Omslagontwerp Nico Richter
Omslagbeeld © Chiara Fersini / Trevillion Images
Foto auteur © Koos Hageraats
NUR 301
ISBN 978 90 284 4108 8
www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met ISBN 978 90 468 2599 6

Haar benen voerden haar als vanzelf naar de rue de la Jeunesse, een winkelstraat. Bij het uithangbord van juwelier Drouot gekomen legde ze haar hand op de deurklink. Kennelijk had ze haar bestemming gevonden.

Op dit vroege uur was ze de enige bezoeker, en er kwamen haar gelijktijdig twee verkopers tegemoet: een grote, stevige man en een jonge vrouw in een sneeuwwitte jurk.

‘Waarmee kunnen we u van dienst zijn?’ vroeg de man.

Haar blik viel op een met edelstenen ingelegde halsketting in een uitstalkast midden in de winkel.

‘Ach, de juffrouw komt het beroemde diamanten collier van Cleopatra bekijken, het sieraad waarover alle kranten schrijven,’ zei de man.

Ze boog zich over de schittering van goud en juwelen. Plotseling begreep ze wat de bedoeling was. Ze rechtte haar rug en draaide zich naar de verkoper.

‘Ik kom voor het collier,’ zei ze.

De man keek niet naar haar, maar naar het pistool dat onder haar mantel vandaan was gekomen en op hem gericht was, in een hand die volstrekt niet trilde.

Hij zette zich in postuur.

‘Nee,’ zei hij waardig.

Het pistool ging af. Nu keek hij haar in het gezicht, verbaasd.

‘U… u hebt geschoten,’ stamelde hij voordat hij in elkaar zakte.

De jonge verkoopster gilde. Toen ze het pistool op zichzelf gericht zag, stak ze haar handen omhoog.

‘Het collier alstublieft.’

De verkoopster hurkte naast de man neer en tastte in zijn broekzak. Ze kwam overeind met een sleutelbos, opende de vitrine, waarin de halsketting nu voor het grijpen lag, en keerde snel terug naar haar hevig bloedende collega. Ze viel op haar knieën en ondersteunde zijn hoofd in de kom van haar elleboog.

‘Juffrouw…’

Met een ruk draaide de verkoopster haar hoofd. Haar ogen fonkelden niet minder dan haar handelswaar, maar verloren hun glans toen haar witte jurk op de borst rood kleurde.

Ze verliet de winkel, trok de deur zorgvuldig achter zich dicht. Zonder aarzelen vond ze haar weg naar de quai de Conti, waar de vrachtboten lagen aangemeerd. Met een plons verdween het pistool in het donkere water van de Seine.

Niet veel later was ze in het huis. Toen ze naar de kelder was afgedaald, kwamen haar benen tot stilstand.

Daar stond ze voor hem.

‘En?’ vroeg hij.

Ze greep onder haar mantel en overhandigde hem het collier, waar hij, alvorens het in zijn broekzak te stoppen, slechts een korte blik op wierp. Zijn aandacht ging uit naar háár, hij liep zelfs een onderzoekend rondje om haar heen.

Ze hoorde hem tegen zichzelf zeggen: ‘Dus zó gemakkelijk is het…’

UIT HET DAGBOEK VAN JULES FABRE

5 oktober 1880

Hoewel er in het vorige deel van mijn dagboek nog drie bladzijden onbeschreven waren en ik niet van verspillen houd, schrijf ik deze regels in een nieuw schrift, om de overgang te markeren die zich in mijn leven heeft voorgedaan. De plattelandsjongen uit Saint-Martin-aux-Bois is Parijzenaar geworden! Ik heb de kostschool verruild voor de medische faculteit. En dit schrift zal zich vullen met mijn avonturen in de wereldstad.

Het afscheid gisteravond viel me zwaar. Mijn vader droeg zijn nette zwarte pak, al wist hij niet waarom. Mijn moeder had het hem aangetrokken. Eén keer vroeg hij: ‘Moet ik naar een begrafenis?’ Mijn moeder zei hem voor de zoveelste maal dat zijn zoon naar Parijs zou vertrekken, waarop hij me verbaasd aankeek.

Hij weet in elk geval nog dat ik zijn zoon ben.

We aten de haas die meneer Delfosse voor de gelegenheid geschoten had, want ik had mijn jachtgeweer al ingevet en opgeborgen. Van het feestmaal heb ik weinig gegeten. Ik moest denken aan mijn afscheid drie jaar geleden, toen ik het idee had naar het andere eind van de wereld te moeten vertrekken, terwijl het in werkelijkheid alleen maar Fleury-sur-Loire was, waar ik was aangenomen op het Jeanne-d’Arc. Als kostschoolleerling kon ik tenminste nog iedere maand naar huis. Dat zal me als student niet meer lukken. Ook mijn moeder en Lucile hadden weinig trek, dus keken we gedrieën naar mijn vader, die het zich prima liet smaken. Toen hij besefte dat onze ogen op hem gericht waren, liet hij zijn hazenbout zakken en zei, alsof hij zijn eetlust wilde verklaren: ‘Ik kom net uit Parijs.’ We schoten in de lach, trots en tevreden at hij verder. ‘Dat is toevallig,’ zei ik, ‘daar ga ik morgen heen!’

Omdat ik in alle vroegte zou vertrekken, nam ik ’s avonds afscheid. Toen ik mijn vader omhelsde, zei hij: ‘Ik had natuurlijk liever gehad dat je…’

‘Dat ik?’

Hij keek me met een lege uitdrukking aan.

‘Je had liever gehad dat ik…’ hielp ik hem op weg.

‘Ik ben het geloof ik even kwijt,’ zei hij onzeker.

In mijn slaapkamer kon ik er niet toe komen naar bed te gaan. Ik keek naar mijn koffer, die Lucile me had helpen pakken, en naar het plankje met de boeken die ik achterliet. Als ik geen medicijnen ging studeren, maar letteren, zoals jarenlang mijn voornemen is geweest, had ik het misschien niet kunnen opbrengen mijn ouders en zus te verlaten. Zo voelde ik dat gisteravond althans. Vlak bij huis riep een bosuil; als toekomstig man van de wetenschap wilde ik daar geen voorteken in zien.

Omdat ik honger had gekregen van het opblijven en nutteloos en somber voor me uit staren, sloop ik naar de voorraadkelder. Toen ik terugkeerde, zag ik mijn vader stokstijf voor zijn slaapkamer staan. Hij keek zo angstig dat ik mijn kaars dicht bij mijn gezicht hield en zei: ‘Ik ben het… Jules.’

‘Ik hoorde… burengerucht.’

‘Ik was het.’

Opnieuw klonk de klaaglijke roep van de bosuil, aan welke vogel mijn vader trouwens deed denken, met zijn wijd opengesperde ogen.

Ik zag dat hij op blote voeten was. Bang dat hij kou zou vatten, pakte ik hem bij zijn elleboog – ik schrok van zijn magerte – met de bedoeling hem om te draaien en zijn kamer binnen te leiden. Hij stribbelde echter tegen en wilde de naastgelegen kamer van mijn moeder binnengaan. ‘Nee, nee!’ fluisterde ik. De nachtrust van mijn moeder en Lucile wordt al zo vaak verstoord. Met zachte dwang voerde ik hem zijn kamer in en liet hem op de rand van het bed plaatsnemen.

‘Is het veilig?’ vroeg hij, huiverend in zijn nachthemd.

‘Alles veilig.’

‘Dus jij denkt, Jules, dat alles… afgedekt is?’

Ik legde mijn hand op zijn schouder. ‘Ja, ik heb alles nagelopen, en het is goed.’

‘Gelukkig.’

Ik voelde hoe zijn lichaam zich ontspande, en ik was zo dankbaar voor het vertrouwen dat hij kennelijk in me stelde, dat ik mijn tranen moest bedwingen.

‘Ga nu maar liggen.’

Hij ging op zijn rechterzij liggen, met opgetrokken benen, helemaal aan de rand van het bed, alsof er nog iemand anders in lag. ‘Je moet in het midden gaan liggen, anders val je eruit,’ zei ik, maar hij begreep niet wat ik bedoelde, of had de lichaamskracht niet om zich te verplaatsen. Toen ik zijn vermagerde lijf probeerde op te tillen, bleek het zwaarder dan ik had gedacht.

‘Denk toch om je rug,’ zei hij vermanend.

Nadat ik zijn positie verbeterd en de dekens zorgvuldig rechtgetrokken had, boog ik me over zijn grijze hoofd. Zijn ogen waren reeds gesloten.

‘Slaap lekker.’ Ik drukte een kus op het bleke, stoppelige vel vlak bij zijn oor. Toen kreeg ik een ingeving en maakte met mijn duim een kruisje op zijn voorhoofd, precies zoals hij vroeger bij mij deed voordat ik ging slapen. Daarna schoof ik zijn bedgordijn toe.

‘Wie is die heilige?’ waren de laatste woorden die ik hem hoorde mompelen.

Bij zonsopgang bracht meneer Delfosse me met zijn rijtuigje naar Orléans. We zaten naast elkaar op de bok en spraken weinig. Links en rechts kijkend nam ik afscheid van de boerderijen, de akkers, de heidegronden, afgewisseld met bos, en het kasteel op de heuvel, op het dak waarvan de vroege zonnestralen afketsten, zodat het wel van gekleurd glas gemaakt leek. Toen ik omkeek, was de spits van onze kerk al niet meer zichtbaar.

We volgden het karrenspoor door het bos tot de vallei, waar we de grote weg naar Orléans namen. Halverwege vroeg ik meneer Delfosse van plaats te wisselen en nam ik de leidsels van hem over, puur voor het plezier een paard te mennen. Maréchal had er zin in vandaag; hoewel ik hem niet meer dan een speels tikje met de zweep gaf, draafde hij zich in het zweet, rinkelend met de belletjes aan zijn halster. Toen we de stad bereikten liet ik de teugels weer aan meneer Delfosse. Hij zette me af bij het station. Geroerd nam ik afscheid van onze dorpsgenoot, aan wie we sinds de mysterieuze ziekte van mijn vader al zoveel te danken hebben. Dat is het enige positieve dat ik aan dit onheil kan ontdekken: de ervaring dat men ons van alle kanten spontaan hulp aanbiedt. In Parijs, heeft men me verzekerd, hoef je daar niet op te rekenen.

Er hing stoom onder de overkapping van het station. Ik kocht mijn reisbiljet bij een onverschillige juffrouw achter het loket, die niet kon weten dat ik de eerste treinreis van mijn leven ging maken. In de derdeklas wachtkamer keek ik steeds weer naar de grote klok, en zodra de eerste bel klonk, stapte ik de trein in.

Na het fluitsignaal kwamen we langzaam in beweging, maar algauw vlogen de huizen aan mijn raam voorbij. Buiten de stad lagen de met wijnstokken begroeide hellingen. Het was zonnig: naast het spoor zag ik de langgerekte schaduw van de rook die onze locomotief uitstootte. Akkers. Een bos in de verte. Plotseling sprong de boomgrens op ons toe, en door die stammen zo dicht bij het raam leek de trein nog sneller te rijden. De controleur kwam langs, ik overhandigde hem mijn biljet. Daarna sloot ik mijn ogen voor een paar minuten rust.

Wonderlijk maar waar: ik werd wakker in Parijs! Het kwam waarschijnlijk door mijn korte nachtrust, en door het ritmische geluid van de wielen op de rails, dat ik mijn reis grotendeels verslapen heb; ik merkte niet eens dat we de tussenliggende stations aandeden.

De trein minderde vaart. We reden vlak langs de gevels van armoedige huizen en hoge, sombere muren van fabrieken, met rijen kleine ramen waarvan er veel gebroken waren. Toen de trein sissend tot stilstand was gekomen, stapte ik uit en liep, met een stevige greep om het handvat van mijn koffer, naar de uitgang van het gare d’Orléans. Toen ik buiten kwam, stond ik in Parijs.

Twee keer heb ik Orléans mogen bezichtigen, waarbij ik niet meereken dat ik er vanochtend op de trein ben gestapt, en van die stad was ik diep onder de indruk. Maar Parijs… Als ik in Istanbul was uitgestapt, had ik mijn ogen niet méér uitgekeken! De straat krioelde van het verkeer: rijtuigen en karren ratelden voorbij over de kasseien, voortgetrokken door nerveuze paarden, en aangezien er ook een massa mensen op de been was – iedereen leek haast te hebben – verbaasde het me dat er geen ongelukken gebeurden. Hoe terecht die gedachte was, bleek wel toen ik de straat overstak: ik hoorde een schreeuw, en er reed een rijtuig zo vlak langs me heen dat de portierkruk een knoop van mijn jas afrukte. De koetsier draaide zich om en schold me uit voor boerenkinkel, waar hij alle recht toe had, en ik zou mijn pet hebben afgenomen als ik niet reeds het volgende paardenspan op me af zag stormen. Gelukkig bereikte ik heelhuids het trottoir, waar ik de tijd had me verder te verwonderen: over de woonhuizen, die hier verder de hemel in reiken dan de torenspits van de kerk in Saint-Martin-aux-Bois, over de rijkdom die de winkels etaleren, goud en zilver bij de juweliers, worsten en hammen bij de slagers, over de verfijnde kleding van de wandelende heren, want hun witte overhemden zijn echt wit en hun zwarte pakken echt zwart, en de elegantie van de dames, die luxueuze, soms zeer laag uitgesneden japonnen dragen, onder losjes over de schouders geslagen mantels. De lichamen van de dames vertonen onvoorstelbare welvingen. Maar ook de werkende vrouwen zonder korset, de dienst-, winkel- en fabrieksmeisjes, vind ik al gracieus, ze bewegen zich lichtvoetig over straat, alsof ze nooit klompen gedragen hebben.

Ik liep op goed geluk een zijstraatje in, waar onder luifels zo’n overdaad aan vissen, kreeften en oesters op ijs was uitgestald dat ik bijna begon te geloven dat Parijs aan zee lag. Overal, bij de visboeren, de slagers, de bakkers, was het vol klanten, en door de openstaande deuren van de kroegen galmde de vrolijkheid over straat. Er was ook iets wat me minder beviel, de geur van vochtigheid en verrotting die van het plaveisel opsteeg, maar ik denk dat mijn neus daar snel genoeg aan zal wennen.

Mijn koffer was zwaar, maar niet té zwaar, en omdat me er veel aan gelegen was de kosten van een huurrijtuig uit te sparen, ging ik te voet in de richting van het quartier Latin. Een paar keer vroeg ik de weg, eerst aan een knappe officier die zich zo energiek voortbewoog dat zijn monocle aan een kettinkje voor hem uit danste, later aan een jongeman met lange haren, een gekleurd vest en een opzichtige das, die heel goed een journalist of zelfs een decadente dichter kon zijn, en ten slotte aan een dienstmeisje met opmerkelijk frisse, blozende wangen, en telkens verbaasde het me dat de Parijzenaars en ik dezelfde taal spraken en elkaar moeiteloos verstonden.

In de rue de Belle Ombre ging ik een café binnen, dronk een glas bier en zei dat ik student was en een kamer zocht. ‘Probeer het bij professor Dieulafoy,’ zei iemand, ‘die heeft volgens mij een kamer vrij.’ Ik hoefde slechts de straat over te steken en de mij aangewezen koetspoort, die half openstond, binnen te gaan. Links bevond zich de loge van de conciërge, onbemand en met een gesloten schuifraam. Op de binnenplaats ging ik rechtsaf, zoals me was gezegd. Drie traptreden leidden naar een zwarte voordeur, waarop ik de klopper liet neerkomen. Een struise vrouw met een vriendelijk gezicht deed open.

‘Goedemiddag, ik ben student. Ik zoek een kamer.’

‘Dat treft! Komt u verder.’

Ik ging de vestibule in, aangenaam verrast omdat de zoektocht naar een kamer, waar ik tegenop had gezien, zo vlot en gemakkelijk verliep, enigszins als in een droom. Ja, het schoot even door me heen dat ik in werkelijkheid misschien nog altijd in de trein tussen Orléans en Parijs zat te slapen…

‘Jules Fabre, eerstejaars medicijnen.’

De vrouw gaf een ferme handdruk en stelde zich voor als mevrouw Fournier, de huishoudster van professor Dieulafoy. Over haar lange, geplooide rok droeg ze een wit, halfrond voorschoot.

Door een deur met glas-in-lood liet ze me in de hal, waar ik een schitterende kroonluchter bewonderde. Nu ik dit schrijf, stel ik mezelf de vraag waarvan ik me vanmiddag, op het moment dat ik mevrouw Fournier de trap op volgde, nog slechts half bewust was: waarom verhuurt professor Dieulafoy, die duidelijk geld heeft, kamers aan studenten?

Het is al laat. Ik moet naar bed.

Ik zal het huis en mijn kamer later wel beschrijven. Nu even kort en bondig. De professor woont hier met zijn dochter. Ook de huishoudster woont hier, en dan is er nog een andere huurder, een rechtenstudent, in de kamer tegenover de mijne.

Nadat ik mijn kamer had gezien, werden mevrouw Fournier en ik het snel eens over de huurprijs.

‘Er is nog wel een voorwaarde die ik moet stellen,’ zei ze.

Geen damesbezoek, dacht ik.

‘De professor is uitvinder en heeft zijn laboratorium in het souterrain. Onder geen beding mag u daar komen.’

Die voorwaarde leek me niet meer dan redelijk. ‘Ik ken geen enkele uitvinder die graag heeft dat vreemden bij hem rondneuzen!’ zei ik.

Maar mevrouw Fournier keek me ijzig aan. ‘U moet plechtig beloven er geen stap te zetten.’

Ik beloofde het.

De levendige, vriendelijke uitdrukking keerde terug op haar gezicht. Ik vroeg haar wat de professor in het verleden zoal had uitgevonden, maar daarop kreeg ik geen antwoord. Wel zei mevrouw Fournier dat mijn medehuurder Tissot heet.

Nadat ik mijn koffer had uitgepakt, ging ik in de avondschemering op zoek naar een goedkoop eethuis, dat ik vond aan de place de la Sorbonne. La Casserole is een donkere ruimte volgepakt met studenten die op banken aan lange tafels zitten – etend, pratend en lezend tegelijkertijd –, terwijl de kelners achter hun rug heen en weer rennen. De maaltijd kostte me een frank. Ik moet niet vergeten een kasboek bij te houden. Een karafje wijn was bij de prijs inbegrepen. Wijn met water aangelengd.

De nacht was gevallen toen ik het eethuis verliet. In Parijs staan zoveel lantaarns en brandt het licht achter zoveel vensters dat het nooit helemaal donker is, en ik vond de rue de Belle Ombre gemakkelijk terug. Ik liep onder de boog van de koetspoort door en bleef op de ongelijke stenen van de binnenplaats een tijdje staan kijken naar het huis waar ik nu woon. Alle ramen waren donker, met uitzondering van de twee halve ramen – door tralies beveiligd – van het souterrain, die een rode gloed verspreidden.

Ik leg mijn pen neer. Het is een lange dag geweest. Nu alleen nog bidden voor mijn ouders en Lucile, dan naar bed.

6 oktober

Mijn kamer ligt aan de straatkant. Vanochtend vroeg, de luiken openend, zag ik in een deftig huis schuin tegenover, op de bovenste verdieping, waar de dienstboden gehuisvest zijn, een rossig meisje dat een wit laken nonchalant tegen haar naakte lichaam gedrukt hield; achter het fraaie smeedwerk van de balustrade stond ze te profiteren van de herfstzon. Het avontuur roept! Het kan toch niet anders of een van de honderdduizenden jonge vrouwen in deze stad heeft een lot dat met het mijne vervlochten is?

Toen ik beneden in de hal kwam, doemde er uit het niets een gestalte op. Professor Dieulafoy. Ik had me een kleine, gebogen man met dikke brillenglazen voorgesteld, waarschijnlijk om geen andere reden dan dat hij als een mol onder de grond werkt, maar de professor blijkt een rijzige heer wiens ogen zich op dezelfde hoogte als de mijne bevinden. En die van hem zijn blauw en doordringend.

Zijn gefriseerde haar is grijs, maar zijn snor, waarvan de punten zijn opgestreken, is nog grotendeels zwart. Hij droeg een hoog hemdsboord onder een lange geklede jas die van boven tot onder dichtgeknoopt was. Hij maakte eerder de indruk van een militair dan van een wetenschapper. In ieder geval een man die gewend is zijn zin te krijgen.

Hoffelijk was hij overigens wel, op zijn manier. Na een stevige handdruk (in zijn linkerhand hield hij op borsthoogte losjes een sigaret) informeerde hij naar mijn studierichting.

‘Medicijnen… professor.’ Ik wist niet goed of ik hem met deze titel moest aanspreken, ik ben tenslotte niet zijn student, maar zijn huurder.

‘En waar komt u vandaan?’

‘Saint-Martin-aux-Bois.’

‘Ah!’

‘Kent u het?’ vroeg ik verbaasd.

‘Nee,’ bekende hij.

Toen vroeg hij, zonder aanleiding, of mijn vader ook arts was.

‘Nee,’ zei ik kortaf.

‘Ik heb namelijk gemerkt dat dat beroep vaak van vader op zoon overgaat. Het lijkt wel erfelijk.’

‘Mijn vader was notaris.’

‘Uw vader leeft niet meer?’

‘Jawel, maar hij is ernstig ziek.’

‘Dat spijt me oprecht. Ziek worden en onder gruwelijke pijnen sterven… dat schijnt ons lot te zijn.’ Bij die laatste woorden keek hij peinzend de door hem uitgeblazen sigarettenrook na, en aangezien niets in huis op de aanwezigheid van een mevrouw Dieulafoy wijst, vermoedde ik dat hij aan een persoonlijk, misschien recent verlies dacht.

‘Maar uw vader is nog niet dood,’ herstelde hij zich.

‘Nee.’

‘Misschien gaat u hem in de toekomst wel redden, als arts…’ zei hij met een lachje.

Ik vond dat we lang genoeg over mij gesproken hadden en vroeg welk vak hij doceerde.

‘Natuurkunde,’ luidde zijn antwoord, waarop hij, ten teken dat ons gesprek afgelopen was, naar de kapstok stapte, zijn overjas over zijn linkerarm legde, zijn hoge hoed opzette en een wandelstok met een vergulde knop opnam.

Ik bleef zwijgend onder de kroonluchter staan.

‘Overigens,’ zei hij, zich omdraaiend, ‘uw ontbijt is bij de prijs inbegrepen. Wilt u dat het op uw kamer gebracht wordt?’

‘Dat is niet nodig,’ zei ik, denkend aan de trappen die de niet meer zo jonge mevrouw Fournier iedere ochtend zou moeten nemen, ‘ik kan het gemakkelijk zelf…’

Bezwerend hief hij zijn wandelstok. ‘Afgesproken. Morgenochtend wordt uw ontbijt boven bezorgd.’

Hij lichtte de rand van zijn hoed op en verdween door de glazen klapdeur van de vestibule met als afscheidswoorden dat hij het een eer vond een geneeskundestudent onder zijn dak te hebben, en dan nog wel een uit Saint-Martin-aux-Bois.

Ik bleef alleen achter in de hal. Wat ik daar deed, zal ik straks vertellen.

Toen de professor, die naar ik aannam naar de Sorbonne ging, een ruime voorsprong had, zocht en vond ik mijn weg naar de rue de l’École-de-Médecine. Ik haalde mijn studierooster en boekenlijst af en ging daarna snel de beroemde Notre-Dame bekijken. En ik heb rondgezworven door de wirwar van straten in het quartier Latin, met het ene stoffige, schemerige winkeltje in tweedehands boeken na het andere, dat me verleidde binnen te schieten om staande, in een toestand van bedwelming, een paar kostbare bladzijden Verlaine te lezen. Maar een andere, nog grotere, verleiding heb ik weerstaan. Ik kwam namelijk ook langs handelshuizen waar niet de boeken, maar de vrouwen beduimeld zijn. Van de buitenkant zien ze eruit als dranklokalen, zij het van de obscuurste soort, maar de uitdagende poses van de gedaanten in de deuropening zeggen meer dan genoeg. Vorige week nog heeft meneer Delfosse me in bedekte termen voor die spelonken gewaarschuwd, vermoedelijk in de veronderstelling dat hij een taak op zich moest nemen die mijn vader niet meer kon vervullen.

‘Er zijn daar huizen, Jules, waar je beter niet naar binnen kunt gaan.’

‘U bedoelt bordelen,’ zei ik op de onverschrokken toon van de toekomstige arts, die weet dat zelfs de allerergste aandoening klinisch vastgesteld en benoemd moet worden.

‘Die bedoel ik,’ zei hij met omfloerste stem.

‘Ik weet het, ik weet het,’ antwoordde ik. Maar ik heb hem niet beloofd er weg te zullen blijven, in de eerste plaats omdat ik nooit lichtvaardige beloftes doe en in de tweede plaats omdat meneer Delfosse, met al zijn goede bedoelingen, mijn vader niet is.

In dit dagboek, waarin ik mezelf niet beter voordoe dan ik ben, mag ik toch wel toegeven dat mijn verlangen naar bordelen even groot is als mijn angst ervoor? Ik had geheel vrijblijvend aan een van die verlokkelijke schepsels op de drempel kunnen vragen wat ze voor haar gunsten berekende, maar ik deed het niet, ik was bang dat het genoemde bedrag zo laag zou zijn dat ik het zou kunnen betalen.

Nadat ik bij een kleermaker de jasknoop had laten vervangen die ik gisteren aan het Parijse verkeer moest offeren, kwam ik weer thuis en maakte op de trap kennis met Tissot. Hij is derdejaars rechtenstudent. Groot, breedgeschouderd. Een fijne, joviale figuur. Hij schaamde zich er niet voor te verklaren dat hij uit een verarmde adellijke familie afkomstig is, zijn vader is bevelhebber van het negende regiment huzaren in Reims. Met een klein beetje afgunst bekeek ik zijn kleren, die weliswaar versleten zijn, maar op maat gesneden uit soepele, hoogwaardige stoffen, en waarbij mijn eigen gloednieuwe uitmonstering, waar ik tot vanmiddag nog zo trots op was, hopeloos kleinburgerlijk afsteekt. Tissot is een man van de wereld, en ik kan dan wel tegen mezelf zeggen dat hij twee jaar voorsprong op me heeft, maar ik weet dat ik nooit van mijn leven zal leren iemand zo onbevangen in de ogen te kijken als hij, nooit zullen mijn gebaren zo breed zijn, mijn lichaamshouding zo recht, en mensen zullen mij waarschijnlijk altijd blijven vragen luider te spreken, terwijl je aan zijn stem kunt horen dat zijn familie al generaties lang om het personeel roept.

‘We moeten een keer wat gaan drinken,’ zei Tissot, ‘klop gewoon op mijn deur wanneer u daar zin in hebt. Hoewel ik niet elke avond thuis ben. Ik zit vaak bij Olga, mijn beminde gratie.’ Bij het uitspreken van deze laatste drie woorden speelde er een lachje om zijn mond, waaruit ik afleidde dat Olga in werkelijkheid niet al te bemind, of niet al te gracieus is – waarschijnlijk het eerste. Daarna liep Tissot fluitend de trap af, ik ging naar mijn kamer.

Ik heb mijn kamer nog niet beschreven. Ze is veel groter dan mijn slaapkamer thuis. Rechts van het venster, dat voldoende licht naar binnen laat, staat een koperen ‘Engels’ bed, links ervan een tafel met waskom en olielamp. Er is een secretaire met daarboven een plankje voor mijn boeken; om te studeren zal ik de mahonie fauteuil aanschuiven, die met blauw fluweel bekleed en met houtsnijwerk versierd is – de poten lopen uit in klauwen waarvoor een leeuw welwillend model heeft gestaan – en waarop ik me Madame de Pompadour voel. De linnenkast kan wel drie keer mijn garderobe bevatten. Boven het bed hangt een klein stilleven van een half geschilde citroen tegen een donkere achtergrond, zo knap geschilderd dat je het vruchtvlees kunt ruiken.

Mijn kamer ligt op de tweede verdieping. Schuin tegenover mijn deur is die van Tissot. Er gaat een trap naar de zolder, die waarschijnlijk als opslagruimte dient. Als je de trap afdaalt, kom je op een ruime overloop waar, onder een gebrandschilderd raam, een weelderige palm in een pot staat, naast een met rode zijde beklede sofa. Op deze verdieping liggen de kamers van de professor en zijn dochter en een bibliotheek, waarvan de deur meestal open staat. Mevrouw Fournier woont op de begane grond, waar ook de keuken en de salon zijn; de laatste is rijkelijk gemeubileerd, maar er is toch nog ruimte gevonden voor een vleugelpiano, die vlak voor de enorme open haard staat. De kroonluchter in de hal noemde ik al, maar nog niet de fraaie staande klok die de halve uren slaat.

Naast de klok bevindt zich een deur met sluitwerk dat gemaakt lijkt om de goudvoorraad van de Bank van Parijs te beveiligen. Toen ik vanochtend in de hal stond, na mijn kennismaking met professor Dieulafoy, zag ik dat die deur, alle sloten en grendels ten spijt, op een kier stond. Omdat ik de professor net het huis had zien verlaten, vatte ik moed, en nadat ik me ervan had vergewist dat mevrouw Fournier niet in de buurt was, opende ik de deur een stukje verder. In het schijnsel van de kroonluchter onderscheidde ik uitgesleten stenen traptreden, die al snel in de afgrond van inktzwarte duisternis verdwenen.

7 oktober

Vanochtend werd er in alle vroegte op mijn deur geklopt en voordat ik de tegenwoordigheid van geest had te antwoorden, kwam er een lang, slank meisje met een bovennatuurlijk mooi gezicht binnen. Haar ogen zag ik niet, die hield ze neergeslagen om mij, overeind geschoten in bed, niet in verlegenheid te brengen.

‘Goedemorgen,’ zei ze met een stem die uit de hemel leek neer te dalen.

‘Goedemorgen,’ antwoordde ik hees, zwaar ademend en klauwend in mijn laken.

Ze droeg een wit, doorschijnend hemd dat haar volmaakt gevormde armen bloot liet, en die armen waren zo teer en blank dat ik er maar één blik op durfde te werpen, bang er een smoezelige afdruk op achter te laten. Omdat ik nooit eerder zo’n edel gevormd schepsel gezien heb, vond ik het moeilijk te schatten hoe oud ze is, maar ze zou heel goed van mijn leeftijd kunnen zijn. Nadat ze een dienblad met mijn ontbijt op de secretaire had gezet, liep ze zonder een woord de kamer weer uit.

‘Dank u… juffrouw,’ stamelde ik.

Ik sprong uit bed, kleedde me aan, gebruikte het ontbijt met smaak en draafde de trap af.

In de hal trof ik professor Dieulafoy. ‘En?’

Ik dacht dat hij op de huur doelde, en wilde hem uitleggen dat ik het verschuldigde bedrag al aan mevrouw Fournier had betaald, maar hij maakte een ongeduldig handgebaar. ‘Hebt u uw ontbijt gehad?’

‘Jazeker.’

‘En… hoe ging het?’

Ik wist niet wat ik moest antwoorden. ‘Het is me gebracht door een… alleraardigst…’ Ik voelde dat ik een kleur kreeg.

‘Alles zoals het hoort? Geen gemorste koffie?’

Bij mijn ontbijt was een grote kom koffie met melk geweest, tot de rand gevuld. ‘Uw dienstmeisje heeft een vaste hand,’ zei ik.

‘Ik ben blij het te horen,’ zei de professor. ‘Een dienstmeisje hebben we echter niet. Het spijt me als we niet aan uw verwachtingen kunnen voldoen.’

‘Dan was het dus uw dochter,’ zei ik verbaasd.

Dieulafoy straalde van trots, en op dat moment voelde ik beslist sympathie voor hem.

‘Uw dochter is uiterst…’ Ik zocht naar woorden, opeens vrezend hem te kwetsen als ik haar fysieke verschijning al te uitbundig zou prijzen. ‘Ze lijkt op u!’

Geroerd pakte hij mijn hand. ‘Ze betekent alles voor mij!’

Daarna ben ik studieboeken gaan kopen. De kosten vielen hoger uit dan ik gedacht had, zodat ik me gedwongen zie oom Adolphe in Amiens en tante Céleste in Brussel meteen deze week te schrijven met het verzoek meer geld te sturen. Mijn oom zal wel zeggen: ‘Dat begint al goed.’ Ik ben dankbaar dat de hele familie helpt mijn studie te bekostigen, maar er rust wel een zware verplichting op mij. Ja, ik zal hard moeten werken, ik mag niet falen.

Met mijn boeken in een pakketje gebonden liep ik over de kaden langs de Seine. De lucht was betrokken en er woei een vlagerige wind, vandaag leek de nazomer plaats te maken voor de herfst. Mijn gedachten gingen uit naar Saint-Martin-aux-Bois, waar het de komende dagen heerlijk naar gevallen bladeren zal ruiken. Plotseling werd ik door verdriet overweldigd, ik kon mijn tranen ternauwernood bedwingen. Is dit de laatste keer dat mijn vader de bossen rood en geel ziet kleuren? Iedere dag, in elk jaargetijde, zolang als ik me kan herinneren, trok hij in alle vroegte zijn laarzen aan en floot de hond – ten overvloede, omdat Zina altijd exact wist hoe laat het was en die laarzen, als mijn vader een enkele keer achterliep op het schema, hoogstpersoonlijk aan zijn voeten kwam leggen. Samen liepen ze het dorp uit, langs de boerderijen, bij mooi weer zelfs nog voorbij het kasteel. De laatste tijd loopt mijn vader niet meer met de hond, maar de hond met hem: we rekenen op Zina om hem veilig thuis te brengen.

Het is minder dan drie jaar geleden dat ik, tijdens een paar dagen verlof van mijn internaat, onverwacht de werkkamer van mijn vader binnenliep en hem in tranen boven een akte aantrof, een doodgewone notarisakte, waarvan het opmaken hem niettemin, zoals ik pas later besefte, voor onoverkomelijke problemen stelde. Niet gewend mijn vader te zien huilen, sloot ik geschrokken de deur, met een onbedoelde klap zelfs. Later die dag merkte ik niets bijzonders aan hem, afgezien van een zekere verlegenheid tegenover mij, en ik besloot het voorval af te doen als iets wat geheel losstaat van al het andere, een van die bizarre gebeurtenissen die nooit opgehelderd worden en zich ook nooit herhalen, zoals die keer dat Guimard, mijn buurman in de klas, zich tijdens Griekse les geroepen voelde zijn rechterhand onder dekking van onze lessenaars op mijn gulp te leggen, een daad die ik op geen enkele manier had uitgelokt of het moest zijn doordat ik hem op de binnenplaats had beschermd tegen een pak rammel van zijn plaaggeest Dupuis.

Mijn vaders tranen van onmacht waren echter niet eenmalig. Binnen een jaar was hij definitief niet meer tot werken in staat, zodat zijn grote angst zijn verstand te verliezen zich vermeerderde met geldzorgen. Wij waren hem toen allang met andere ogen gaan zien, hij was voor ons geen steun en toeverlaat meer, maar een man die hulp nodig had. Toen hij eindelijk met medische onderzoeken instemde, kwamen de doktoren niet tot een gelijkluidende diagnose. Zijn neurologische stoornis, met name zijn vergeetachtigheid, deed denken aan het ongelukkige lot dat sommige mensen op hoge leeftijd treft – maar mijn vader was in de kracht van zijn leven! Alle artsen die hem zagen waren het er wel over eens dat zijn ziekte onomkeerbaar was.

In de tijd van die medische onderzoeken was hij een halfgod, vergeleken bij de man die hij nu is. Er viel toen nog met hem te praten: hij vergat weliswaar snel de lijn van zijn betoog, maar niet de structuur van de zin die hij begonnen was uit te spreken. Er waren alledaagse woorden waar hij niet op kon komen, maar dat compenseerde hij door een rijkelijk gebruik van juridisch jargon, dat moeiteloos in hem opwelde. Dat was ook de manier waarop hij, halfnaakt op hun behandeltafel gezeten, probeerde de geneesheren te imponeren.

Nu zijn zelfs die erupties van ambtelijke taal gestokt. Als het tempo van zijn geestelijke achteruitgang gelijk blijft, is het de vraag of hij me herkent wanneer ik met Kerstmis uit Parijs kom.

Dergelijke droeve gedachten gingen vanmiddag door me heen, en mijn pakketje boeken begon steeds zwaarder te wegen, maar mijn moeder heeft me bijgebracht dat de goede God ons slechts ellende stuurt opdat ons geluk er des te feller bij afsteekt, en het kon me uiteindelijk niet ontgaan dat een wandeling langs de Seine schitterende uitzichten te bieden heeft – en ik besefte weer hoe bevoorrecht ik ben om me als gezonde jongeman, gezegend met een behoorlijke intelligentie en een evenredige werklust, in de hoofdstad van de wereld te bevinden.

‘Dit is Parijs,’ zei ik hardop. ‘Dit zijn Parijzenaars.’

En ik begon erover te fantaseren er te lopen in gezelschap van het meisje dat vanochtend in mijn kamer is verschenen. Ik heb er helemaal niet aan gedacht Dieulafoy naar haar naam te vragen, zo verrast was ik door de ontdekking dat ze zijn dochter is, en lopend langs de rivier bedacht ik de ene naam na de andere voor haar, om te zien of hij haar paste, min of meer alsof ik haar verschillende kledingstukken aantrok.

Uiteindelijk hield ik het op Esmeralda.

Ik verwacht dat ze me morgen weer ontbijt komt brengen. Dan zal ik haar vragen hoe ze heet.

8 oktober

Aurore!

Dat is haar naam. Maar dat hoorde ik niet van haarzelf.

Vanochtend was ik meteen klaarwakker toen haar klop op de deur klonk. ‘Binnen!’ bracht ik uit.

Haar heldere, doordringende stem: ‘Goedemorgen.’

‘Goedemorgen.’

Ik volgde haar met mijn ogen terwijl ze met het dienblad door de kamer liep. Ze is het ideaalbeeld van dichters en schilders, een breekbaar schepsel, bleek, met kastanjebruin, over haar schouders vallend haar en oogverblindend witte borsten onder haar ruimvallende gewaad. Verheven en kinderlijk tegelijk. Een boodschapper van buiten de aardse sfeer.

Hoe traag en dromerig ze beweegt… Ze zette het dienblad neer alsof alles – de kom met koffie, het brood, het mes, het vierkante stukje boter – een bron van fascinatie voor haar was. Met neergeslagen ogen draaide ze zich om en liep naar de deur.

‘Juffrouw, mag ik vragen hoe u heet?’

Men heeft al vaak gezegd dat ik te zacht praat om verstaanbaar te zijn, bovendien word ik altijd wakker met een droge keel, en daar kwam nog bij dat de begrijpelijke emotie mijn stem verstikte. Kortom, ze hoorde me niet. Wel hield ze bij de deur gekomen even haar pas in en zei: ‘Dag meneer.’

‘Dag juffrouw!’

Toen ik even later naar beneden ging, stond de professor op de overloop van de eerste verdieping, spelend met het kettinkje van zijn horloge. Ik kreeg het vreemde gevoel dat hij op me wachtte. Net als gisteren vroeg hij: ‘En?’

‘Een voedzaam en smakelijk ontbijt. Onberispelijk geserveerd.’

‘Goddank,’ zei Dieulafoy. Hij liet erop volgen: ‘Heeft ze nog iets gezegd?’

‘Eh… Goedemorgen.’

‘Was dat alles?’

Ik dacht na. ‘Dag meneer.’

‘Geweldig! We houden onze huurders graag tevreden.’

Op mijn vraag naar zijn dochters naam antwoordde hij met een vaderlijke glimlach: ‘Aurore.’ Precies op dat moment begonnen de kleuren van het glas-in-loodraam naast ons te gloeien, om seconden later vlam te vatten en bonte stralenbundels op ons af te schieten. De voorstelling op het raam – God die Adam schept – leek vloeibaar te worden en het hele trappenhuis, dat gewoonlijk vrij somber is, baadde plotseling in het licht.

Op de vraag van professor Dieulafoy of Parijs me beviel, putte ik me uit in superlatieven.

‘Ik ben blij dat onze stad uw goedkeuring kan wegdragen,’ zei hij. ‘Al is het natuurlijk geen Saint-Martin-aux-Bois.’ En met zijn kleine overwinnaarslachje, waar ik al een beetje aan gehecht raak, drukte hij me de hand alvorens in de bibliotheek te verdwijnen.

Aurore. Ik koester die naam als mijn kostbaarste bezit.

Ik heb mijn laatste vrije dag – morgen beginnen de colleges – benut door drie brieven te schrijven – aan tante Céleste, oom Adolphe, en een lange brief aan mijn ouders en Lucile – en een wandeling door het bois de Boulogne te maken. Dat bos is wel heel anders dan de bossen thuis! Steeds wanneer je verzinkt in mijmeringen over aanbiddelijke, naar de godin van de dageraad vernoemde meisjes, schrik je op door de nadering van ruiters in volle galop, hijgende atleten die zich in het hardlopen bekwamen en beoefenaren van de rijwielsport die vloekend door het struikgewas breken, omdat ze er op bewonderenswaardige wijze in slagen op twee wielen overeind te blijven maar de stuurkunst nog niet geheel meester zijn.

Ik zou graag de tijd hebben om Parijs en omgeving verder te verkennen, maar ik verheug me ook op de colleges. De ster van de medische faculteit is Nicolas Brochard; zijn lessen zijn voor alle belangstellenden toegankelijk en trekken meer bezoekers dan het variététheater. Hij schijnt een genie te zijn en heeft revolutionaire methoden ontwikkeld: door middel van hypnose weet hij zijn patiëntes volledig afhankelijk van zijn wil te maken – overbodig te zeggen dat hij daarbij uitsluitend hun welzijn op het oog heeft.

Ik heb er nooit van gedroomd arts te worden, ik beschouwde het schrijverschap als mijn roeping. Waarom heb ik me dan voor deze studie ingeschreven? Het was mijn vaders wens. Zelf jurist, had hij mij graag rechten zien studeren, maar het beroep van arts stond voor hem, zoals voor veel mensen, toch op het allerhoogste plan. Aanvankelijk trokken beide richtingen me niet aan, ik wilde letteren studeren, wat ik zag als de geschikte voorbereiding op het schrijven, maar mijn voornemen veranderde vanzelfsprekend toen mijn vader ten prooi viel aan die vernietigende ziekte van hem.

Je kunt tenslotte ook zonder letterenstudie schrijver worden. Waar het uiteindelijk op neerkomt is veel je pen te oefenen, en daarom ben ik meteen na mijn schoolexamen dit dagboek begonnen. Ik zou het al veel eerder hebben gedaan als dat binnen de muren van het Jeanne-d’Arc mogelijk was geweest. Onze slaapzaal werd door de paters echter geregeld binnenstebuiten gekeerd, en dan trof je al je bezittingen, hoe goed je ze ook verstopt had, keurig uitgestald op je bed aan, met uitzondering van de belastende zaken, die op het bureau van pater Vitrolle waren beland, en waarvoor hij je de volgende dag ter verantwoording zou roepen, en streng straffen. Dagboeken waren toegestaan, ze op slot doen was daarentegen verboden, zodat je geen regel kon schrijven zonder dat pater Vitrolle over je schouder meelas. En daar hadden we opstel Frans al voor.

Ik houd dit dagboek dus bij om voor het schrijverschap te oefenen. Maar niet uitsluitend met die reden: ik zou dit hele schrift wel kunnen vullen met haar naam.

Aurore, Aurore, Aurore…

Gisteren heb ik in mijn eigen kamer zitten schrijven, maar vanavond zit ik in de bibliotheek, pal tegenover Aurores kamer. Ik heb me eerst een kwartiertje over L’Électricité gebogen, wat zoiets is als La Science Illustrée, het tijdschrift waarop mijn vader een abonnement had voordat hij ziek werd. We leven in opwindende tijden! Vorig jaar liet Edison de eerste gloeilamp branden, terwijl hij zich al uitvinder van de fonograaf mocht noemen. In Menlo Park, zijn onderzoekslaboratorium, stapelen de patenten zich op, en zijn rivalen zitten ook niet stil. Iedere dag wordt er iets wonderlijks uitgevonden, onder het devies: ‘Het is onmogelijk… Maar het bestaat.’

Eens zien wat de toekomst ons volgens het laatste nummer van L’Électricité zal brengen… Een lamp die op zonnekracht werkt. Een buis over de bodem van de Atlantische Oceaan, waar poststukken tussen Europa en Amerika met hoge snelheid doorheen gepompt worden. Stralen waarmee men door iemands kleren heen kan kijken. Een automaat die zich op eigen kracht gedraagt alsof hij een mens is. Een telegraaf zonder draad…

Op kostschool heb ik Van de aarde naar de maan verslonden; hoelang zal het duren, gezien de opzienbarende vorderingen van wetenschap en techniek, voordat de verbeelding van Jules Verne een voorspellende waarde blijkt te hebben?

Terwijl ik een artikel las over de interessante mogelijkheid de hele planeet ’s nachts elektrisch te verlichten door stroom met een hoge frequentie door de atmosfeer te sturen, kwam professor Dieulafoy binnen.

‘U bent uitvinder?’ vroeg ik natuurlijk.

‘Ach,’ zei hij trots, ‘het mag geen naam hebben.’

‘In welke richting werkt u. als ik vragen mag?’

Ik las de innerlijke tweestrijd van zijn gezicht. Zijn vrees dat een concurrent met een idee van hem aan de haal zou gaan voordat hij het vervolmaakt en gepatenteerd had, won het van zijn verlangen een voorschot op zijn roem te nemen; hij hield zich van de domme.

‘Het is niet meer dan een liefhebberij,’ zei hij, ‘verwacht van mij geen wonderen!’ Hij stootte een kort lachje uit, trok een boek uit de kast en verliet de kamer zonder groeten. De deur liet hij openstaan.

In het uurtje dat ik nu heb zitten schrijven, hoopte ik voortdurend dat de deur van Aurores kamer zou opengaan. Maar sinds vanochtend heeft de dochter des huizes zich niet laten zien.

12 oktober

Er is veel gebeurd.

Gisterochtend kwam Aurore mijn ontbijt weer brengen. Opnieuw verwonderde ik me over haar schoonheid, de zuivere verhoudingen van haar lichaamsbouw. Het viel me op dat ze nog trager bewoog dan de voorgaande twee ochtenden. Ik kreeg het idee dat ze in feite sliep… dat ze dus slaapwandelde. Maar die gedachte schudde ik van me af. Het was immers nog vroeg in de ochtend en normaal gesproken ben ik dan zelf ook niet de levendigste, al zat ik voor de gelegenheid rechtop en klaarwakker in bed. Nadat ze het dienblad had neergezet, zei ik luid en duidelijk: ‘Juffrouw Aurore.’

Ze bevroor. Toen richtte ze haar prachtige blauwe ogen voor het eerst op mij, de kamerhuurder in zijn wanordelijke bed. Hoewel ze me recht aankeek, was het alsof ze in de verte staarde, en op dat moment dacht ik: er is iets aan de hand met haar.

‘Dag meneer,’ zei ze.

Liever dan haar schrik aan te jagen door onfatsoenlijk gekleed uit bed te stappen, kroop ik naar het voeteneind, ervoor zorgend dat mijn lichaam grotendeels door mijn deken bedekt bleef, en reikte haar daarvandaan mijn hand, die ze een eeuwigheid bekeek, alsof een mannenhand wel het allerlaatste was dat ze in mijn kamer verwachtte aan te treffen, alvorens hem te drukken. IJskoud was haar eigen hand.

‘Mijn naam is Jules. Jules Fabre, aangenaam.’

Ze antwoordde niet. Het was natuurlijk ook overbodig zich voor te stellen, ik had er net blijk van gegeven haar naam te kennen.

Ze kwam weer in beweging – met onhandige, stramme tred, opvallend bij een meisje dat zo sierlijk gebouwd is. Bij de deur zei ze nog: ‘Dag meneer.’

‘Jules!’ riep ik haar na.

‘Echt een heel vreemd meisje,’ dacht ik hardop terwijl ik mijn rechterhand, om hem te warmen, onder de dekens stak.

Om negen uur had ik mijn eerste college. Bij mijn binnenkomst, tamelijk laat omdat ik me eerst in de zaal vergist had, keken de aanwezige jongelui me onverschillig aan. Ik schaamde me, ik wist intuïtief dat ik de enige was die een katoenen overhemd met een los front onder zijn zwarte pak droeg, en nam plaats in de achterste bank, naast een jongeman die met tegenzin voor me opschoof. Het duurde echter niet lang voordat ik me vermande en tegen mezelf zei dat wij allemaal wetenschappers in opleiding zijn, en dat in deze zaal niet de rijkdom van onze ouders, maar uitsluitend onze eigen intellectuele prestatie telt.

Het geroezemoes in de zaal verstomde toen professor Villiers binnenkwam, die de geschiedenis van ons vak doceert. Hij begon met Hippocrates, de vader van de geneeskunst, die de eerste was om aan ziekten natuurlijke in plaats van bovennatuurlijke oorzaken te verbinden. Omstandig behandelde Villiers Hippocrates’ theorie dat de menselijke gezondheid afhangt van de balans tussen vier lichaamssappen, te weten slijm, bloed, gele en zwarte gal. ‘Waarom moeten we die onzin leren?’ hoorde ik iemand fluisteren, terwijl ik razendsnel alles opschreef, verrukt over een vernuftige, zij het achterhaalde leer.

‘Hippocrates, mijne heren, hield niet alleen praktijk, maar leidde ook artsen op, waarbij hij hoge eisen stelde aan de beroepsmoraal. Hij ontwikkelde de eed die u op de dag van uw afstuderen hoopt af te leggen,’ sprak Villiers plechtig, terwijl hij over onze hoofden heen de toekomst in keek.

Daarna verzorgde professor de Lisle een college anatomie, waarbij we schitterende atlassen van het menselijk lichaam aan elkaar mochten doorgeven, en deze eerste lesdag werd besloten door professor Adam, die de ontwikkeling van de mens in zijn levensfasen doceert.

Ik stilde mijn honger in het eethuis tegenover de Sorbonne, inmiddels mijn vaste adres, en kwam vroeg in de avond weer thuis. Tissot, mijn huisgenoot, hoorde me op de trap en opende zijn deur met de vraag of ik mee wilde gaan voor een gezellige avond bij Olga. Ik werkte eerst mijn aantekeningen uit, daarna vergezelde ik hem.

Het was nog geen vijf minuten lopen naar de allée des Fleurs, waar Olga een kamer boven café La Tulipe huurt. Onderweg vertelde Tissot dat ze actrice is en een Russische vader heeft. Ik werd begroet door een mooie, blonde vrouw met brede jukbeenderen en een beetje schuinstaande ogen. Ze viel Tissot meteen om de hals, maar niet veel later, toen hij naar beneden was om bier in het café te halen, kwam ze naast me op de canapé zitten, draaide zich naar me toe en legde haar ongeschoeide, in dunne kousen gestoken voeten op mijn schoot. ‘Zo… m’n schatje,’ zei ze. Ik vroeg in welk theater ze speelde, waarop ze alleen maar lachte en met haar voetzolen over mijn dijen begon te wrijven.

Het is mijn diepste verlangen mijn onschuld te verliezen – voor zover je van onschuld kunt spreken wanneer iemand dag en nacht door erotische fantasieën gekweld wordt. Initiatie in de lichamelijke liefde was op het Jeanne-d’Arc het brandpunt van onze belangstelling, hoezeer de paters ons op het sportveld of in de gymnastiekzaal ook probeerden af te matten. Sommige klasgenoten schepten op dat zij reeds tot de ingewijden behoorden, met dank aan een dienstmeisje thuis, een nicht, of een boerenmeisje dat zich buiten in het donker had gegeven terwijl een dronken orkestje in de dorpszaal razendsnelle dansen speelde. Dupuis zei dat hij het in Orléans tegen betaling had gedaan, gewoon op een straathoek. De vrouw in kwestie zou uitgeroepen hebben: ‘Jezus! Dupuis! Bij jou verlies ik mijn verstand!’ Dergelijke wapenfeiten waren misschien geheel of gedeeltelijk verzonnen, maar ze konden net zo goed waar zijn, hoe zou ik dat uit moeten maken? De grootspraak van mijn kameraden, die ik met stilzwijgen beantwoordde, leidde ertoe dat ik me voor mijn maagdelijkheid begon te schamen. Die schaamte wordt nog met de dag groter. Het is nu zover dat ik me voor de ergste ontucht minder zou schamen dan voor mijn maagdelijkheid, en ik ben vastbesloten haar snel te verliezen.

Ik voelde de warmte van Olga’s voeten door de stof van mijn broek heen. Ze boog zich naar voren en fluisterde: ‘Vind je Olga aardig, schatje?’ Haar ogen schitterden. Ze droeg een wijde huisjapon, een geval om snel in en uit te schieten.

Toen klonken er geluiden op de trap. Met een zwaai zette ze haar voeten op de grond en op het moment dat Tissot binnenkwam, zaten we ver uit elkaar, elk tegen een zijleuning van de canapé. De rest van de avond richtte Olga haar aandacht vooral op Tissot, tegenover mij was ze niet meer dan een vriendelijke gastvrouw, zodat ik bijna ging denken dat ik me haar toenaderingspoging verbeeld had. Het was overigens een amusante avond, Tissot is een heel geschikte, grappige vent. Ik begreep dat hij daar de nacht zou doorbrengen en nam afscheid van hen beiden, hartelijk bedankend voor de geboden gastvrijheid. Toen ik al op de trap was, kwam Olga me achterna, legde haar hand op mijn schouder, bracht haar mond dicht bij mijn oor en fluisterde: ‘Kom eens langs, Jules, en breng dan een cadeautje voor me mee. Tissot denkt dat hij me helemaal voor zichzelf kan houden… maar daarvoor betaalt hij niet genoeg!’ Daarna vloog ze weer naar boven.

Thuisgekomen kleedde ik me verhit uit. Ik had visioenen van wat er op de canapé had kunnen gebeuren als Tissot iets langer was weggebleven. Als tegenwicht dacht ik aan de waarschuwing van onze pastoor in Saint-Martin-aux-Bois: ‘Als een meisje zich uit zichzelf tegen je aandrukt, mijn zoon, zie je de duivel in haar ogen.’ Toen ik eindelijk sliep, droomde ik dat ik vanuit de donkere zaal van een klein theater naar een hel verlicht toneel keek, waar Olga en Dupuis op een canapé met zwarte kwastjes zaten. Dupuis betastte haar onder haar jurk en zij leunde hijgend achterover.

Toen stormde Tissot het toneel op. Hij schreeuwde dat het gerucht ging dat er een andere man in haar leven was, en eiste uitleg. Olga antwoordde: ‘Het spijt me, schatje… Het is de duivel, hij zet me in vuur en vlam!’

‘Dupuis is… de duivel,’ stamelde ik, ontzet door deze openbaring.

Ik werd wakker door het kloppen op mijn deur.

‘Dag juffrouw Aurore,’ zei ik nadat ze mijn ontbijt op de secretaire had gezet. Net als gisteren bleef ze even bij mijn bed staan. Iedere keer zie ik nieuwe tekenen van perfectie bij haar: ze heeft fijn gekerfde, rode lippen, de frisse mond van Eva voordat die in de appel van de boom der kennis hapte. Haar grijsblauwe ogen zijn onvoorstelbaar helder, ze lijken licht uit te stralen, en de wimpers zijn lang en zwartglanzend.

‘Goedemorgen…’ Ze leek even na te denken. ‘Jules.’ Geroerd omdat ze mijn naam had onthouden, al had ze er dan diep voor in haar geheugen moeten graven, zei ik: ‘Wat hebt u prachtige ogen, Aurore.’

Ze lachte een jeugdige, onschuldige lach, en verdween.

Overbodig op te merken dat ze Olga geheel naar de achtergrond heeft gedrongen, zoals het morgenlicht sterren doet verbleken.

Ik bracht de hele dag op de universiteit door. Toen mijn colleges waren afgelopen, ging ik naar de grote bibliotheek, waar ik me een boek over anatomie liet brengen. Het was prettig studeren aan een van de grote tafels, onder een gaslamp. Daarna ging ik eten in La Casserole, waar ik uit de woorden van twee tafelgenoten opmaakte dat ze ouderejaars studenten natuurkunde waren. Toevallig verlieten ze het eethuis tegelijk met mij, en in een opwelling vroeg ik of ze professor Dieulafoy kenden.

‘Natuurlijk,’ zei de een. ‘De geniaalste docent die we ooit hebben gehad.’

‘Thomas Edison heeft hem in een Amerikaanse krant een groot uitvinder genoemd,’ zei de ander, ‘en voor Edison is dat heel wat.’

‘Maar wel streng.’

‘Verschrikkelijk streng. Ik was te bang voor hem om zelfs maar een vraag te stellen.’

‘Nee, gemakkelijk was hij niet,’ zei de student die het eerst gesproken had, een knappe jongeman met een monocle. ‘Maar waarom zou hij dat ook moeten zijn? In mijn ogen mogen briljante geesten zich iets meer veroorloven dan middelmatige. Ik vind het zonde.’

‘Wat is zonde?’ vroeg ik.

‘Dat hij weg is.’

‘Is hij weg dan?’

‘Wist u dat niet?’

‘Weg van de Sorbonne?’

‘Verbannen van de Sorbonne.’

Mijn verbazing had niet groter kunnen zijn. ‘Maar waarom dan?’

Het animo mijn vragen te beantwoorden leek de studenten plotseling te verlaten. De één aarzelde, de ander wilde al verder lopen en trok hem aan de arm.

‘Kunt u me zeggen waarom dan?’ drong ik aan.

Het linkeroog van de student, verkleind door het glas van zijn monocle, keek me scherp aan.

‘Wegens het verrichten van ongeoorloofde experimenten.’

Daarop liepen ze weg.

‘Hij heeft mij een kamer verhuurd,’ riep ik ze na, ‘ik woon bij die man in huis!’

De student met de monocle keek een laatste keer om en zei: ‘Nou, dan zou ik uitkijken als ik u was.’

Een uur geleden, toen ik op de binnenplaats aankwam, brandde er licht in het souterrain, zoals iedere avond. Een zwak schijnsel drong door de rode gordijnen, die dag en nacht gesloten zijn. Ik probeer me een voorstelling te maken van wat Dieulafoy daar uitvoert, tussen kolven en ampullen, of in een elektromagnetisch veld. Welke kosmische krachten destilleert hij? Welk onderzoek rechtvaardigt dat een universiteit een geniale wetenschapper verjaagt?

Heeft de professor zich van de moderne natuurwetenschap afgewend en bedrijft hij alchemie? Maar dan nog… Het staat iedere fantast toch vrij zijn tijd te verspillen met zoeken naar het levenselixer?

Hij rookt sigaretten, dat heb ik zelf gezien, straks blaast hij de hele boel nog op!

Nee, die angst is ongegrond. Deze man weet wat hij doet.

Zijn ontslag als hoogleraar moet de reden zijn waarom hij kamers is gaan verhuren. Als dat zijn enige bron van inkomsten is, zal hij vroeg of laat in geldnood komen. Wat hangt Aurore boven het hoofd?

Hoewel het onheilspellend klonk wat zijn voormalige studenten me vertelden, bijna alsof hij in zijn spookhol zwarte magie bedrijft, kan ik onmogelijk geloven dat de vader van zo’n engelachtige dochter een gevaar voor mij of de samenleving zou kunnen zijn.

Het is stil in huis. Ik hoor alleen het krassen van mijn pen op het papier.

Aurore slaapt de slaap der onschuldigen. Mevrouw Fournier droomt van haar receptenboek. Tissot is bij Olga in de allée des Fleurs.

Er dringt geen enkel geluid uit het ondergrondse door.