ELDERS

Martijn Knol

Elders

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Voor N.

© 2014 Martijn Knol

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © iStock

Foto auteur © Koos Hageraats

NUR 301

ISBN 978 90 284 4109 5

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met
ISBN 978 90 284 2589 7.

‘Pleased to meet you. Hope you guess my name.’

– The Rolling Stones, ‘Sympathy for the Devil’

*

Ik schep handenvol zand op, werp wat over de motorkap van een geparkeerde auto, strooi wat langs het zonnescherm van een café, schuur perrons (prullenbakken, koffers, passagiers), stroom tussen bomen door, volg – stijgend, dalend – de glooiingen van heuvels, beklim bergen, stort weer naar beneden, scheer over grasvelden en meren, kom uiteindelijk tot rust en strijk, een kersenblad op mijn rug (geel, wentelend), neer op jullie terras. Boven – de hoogste toppen gecoat met eeuwige sneeuw – was het koud, hier, beneden, bij jullie, is het behaaglijk.

*

Er is nog een dessert – een toetje: ijs – maar dat krijgen jullie straks, als je vader koffie heeft gezet. Je hebt al een paar keer toe staan kijken achter het aanrecht in de schemerige keuken: als je vader de aluminium per-colator – het doorzijgapparaat, licht van kleur en licht van gewicht – open of dichtschroeft, is het net of hij een motoronderdeel in handen heeft. Het fornuis de gapende motorkap. Eeuwige sneeuw bestaat natuurlijk niet – hooguit zou je kunnen zeggen dat de bergtop waarnaar je wijst als je over eeuwige sneeuw spreekt altijd besneeuwd is en zelfs dat is alleen waar omdat niemand oud genoeg wordt om de bewering dat een top altijd besneeuwd is te kunnen toetsen aan de eeuwigheid.

*

Je handen liggen op je knieën. Eigenlijk wordt het iets te fris voor een korte broek. Je draait op je stoel. Je krabt met een nagel aan de draden van het tafelkleed, onderzoekend, zoals dat in boeken heet. Maar ook: gedachteloos. Het tafelkleed bestaat uit een patroon van groene, lichtgroene en witte blokjes met in ieder midden een geborduurd kristal of een geborduurd hart – steeds in olijfgroen. De borden waarvan jullie eten hebben een rode rand met daarin roze hartjes. Volgens je moeder is het servies een kerstservies. Ze denkt dat de eigenaren van het huis hier zelf alleen in december zijn, als er sneeuw ligt. Je vader betwijfelt dat; hij denkt dat dit het servies is dat de eigenaren, Florentijnen, het beste kunnen missen in hun ‘echte’ huis. Zonde om hier alleen in de winter naartoe te gaan, zegt je broer. Jij hebt de fles balsamico gepakt en bestudeert de schreefjes van de sierlijke, gouden letters die op het zwarte etiket staan en die je doen denken aan ridders en kastelen.

*

Niet het individu, niet het land, niet dorp, streek of taalgebied of de wijde wereld, maar de familie, het gezin, is de kleinste ondeelbare eenheid. Ieder individu neigt ernaar, als een babymond naar de moedertepel. De eettafel een haven, het huis een universum. Je moeder moedert minder dan sommige andere moeders, maar een moeder blijft ze. Ze schept je vader bij, houdt je broer het broodmandje voor, legt een reepje paprika dat op het tafelkleed is gevallen terug op je bord. De enige manier waarop je zonder te knoeien een salade naar binnen kunt werken is: de blaadjes tussen een broodje proppen.

*

Je broer vraagt of jullie klaar zijn met eten. Hij wil van tafel. Jij wilt blijven zitten. In minder dan tien minuten heb je het eten dat je moeder heeft gemaakt van je bord verplaatst naar je maag – de volle buik geeft je een tevreden gevoel. Het maakt je bijna slaperig. Niet dat je naar bed zou willen. Donker is het nog lang niet. De kunststof klapstoelen waar jullie op zitten zijn groen, in het gras naast en om het huis – de wilde speelweide, volgens de site van het vakantiehuisbemiddelingsbureau – staan ook ligstoelen van bruine kunststof, daar rusten zachte kussens op die met een elastische band op hun plek worden gehouden. Die ligstoelen draaien gedurende de dag met de zon mee – niet vanzelf, maar omdat je ouders steeds opstaan om hun stoel iets te verzetten. Aan de stand van de stoelen kun je aflezen tot hoe laat je ouders hebben zitten zonnebaden. Het orkest van krekels heeft zich over de omgeving verspreid – een sjirpen als het geknars van roestige mechaniekjes, het zingen van oude apparaten. Je houdt niet van lege borden. De vegen vet en voedselresten lijken wel een wegdek na een verkeersongeval.

*

Tussen de schalen, pannen en borden staat een vaas met bloemetjes. Je moeder buigt naar voren, ruikt eraan en zegt dat het kamille is, wat het niet is, het is fijnstraal. Het lijkt soms of je moeder haar best doet voor iemand die er niet is – ze acteert om te voldoen aan de maatstaven van een onzichtbare. Ze streeft naar een betere versie van het gezin dat jullie zijn. Ze zou liever met een grotere groep op vakantie gaan; met twee, drie, vier families – als een toneelgezelschap of een zigeunerfamilie of maffiaclan – en rondtrekken in plaats van de hele tijd op één plek blijven. Je ouders drinken wijn bij het eten. Er staan twee verschillende flessen op tafel. De fles waar je doorheen kunt kijken is gisteren al opengemaakt, er zat daarstraks nog een restje in, nu is ie leeg. De andere fles is nog half donker. Het licht dat daarop valt, verdwijnt.

*

Je hebt dezelfde bruine ogen als je vader; je herkent de kleur en de blik, in de spiegel. Daar zit je vader. Warme spierkracht, raspende wangen. Een groot, slim dier dat voor jullie zorgt en jullie beschermt. Je vindt het fijn om zo bij elkaar te zijn. Nu is dat vanzelfsprekend, later ga je het missen. Je zult ernaar op zoek gaan, het willen herhalen, zelf een gezin stichten in de hoop daarmee iets van de geborgenheid die nu zo gewoon is en die later uit je leven is verdwenen, te herwinnen. Het gezin is een vuur op de poolvlakte. De nakende drang je van zijn warmte te verwijderen, maakt deel uit van zijn geheimzinnige kracht. Voorlopig horen jullie bij elkaar. Je vader. Je moeder. Je broer. En jij. Jullie eten aan dezelfde tafel, slapen in hetzelfde huis, gaan naar dezelfde wc en jullie vuile kleren worden in dezelfde wasmachine gepropt, waarin ze zich tijdens de wentelingen verstrengelen tot een grote, drijfnatte, rondtuimelende textielbal. In het gezelschap van anderen – slenterend door een dorp, op feestjes – bewaren jullie minder afstand tot elkaar dan tot de andere mensen.

*

Je bent nog te vatbaar voor de zachtheid die – als in een dampig badhuis – om je moeder hangt, om je vader als meer te zien dan het massieve blok betrouwbaarheid dat hij nu voor je is. Zijn innerlijk leven is anders, maar net zo rijk als dat van je moeder – dat ga je beter zien als je zelf wat ouder bent. Al is het wrang dat je je eigen verandering op hen zult projecteren. Mijn moeder was vroeger heel anders, zeg je over meer dan twintig jaar tegen je vriendin nadat jullie bij je ‘ouders’ zijn langs geweest om te vertellen over het huis dat jullie hebben gekocht en dat bij je moeder en haar nieuwe man speculaties losmaakt over de waardedaling van het vastgoed in de streek waar jullie je zullen vestigen. Ze was energiek, avontuurlijk… Mijn vader was degene die altijd overal gevaar zag en nauwelijks in gang was te zetten. Althans: thuis. Over twintig jaar is je moeder nog dezelfde gevoelige, levendige vrouw als vanavond, alleen heb je dan minder affiniteit met haar, ben je minder ontvankelijk voor haar binnenwereld en – zo lelijk gaat het nu eenmaal – minder verdraagzaam. Affecties zijn zo veranderlijk, zo vergankelijk, zo… vluchtig.

*

Hoewel je minder op je vader en broer lijkt dan op je moeder, voel je je toch meer verbonden met de mannen in jullie gezin. Je hoort bij de wereld van je vader, niet bij die van je moeder. Tot je moeder wend je je als je moe en kwetsbaar bent. Word je in een winkel of op visite in verlegenheid gebracht, dan is het je moeder naar wie je kijkt voor bijstand. Toen je kleiner was, ging je soms tegen haar warme, veerkrachtige billen en bovenbenen staan om troost en veiligheid te vinden bij het levende schuimrubber onder haar huid. Je moeder is intelligenter en gevoeliger dan je vader. Maar de voerstralen van haar warmte waaieren alle kanten uit, terwijl de bundel die van je vader uitgaat alleen naar voren is gericht – hij geeft meer licht en richting dan warmte.

*

In de struiken langs wandelpaden hangen kleine kanten lampionnen – bloeiende hop. Geprikkeld door de bessen (lijster, vlier) die rijpen langs diezelfde paden en op boerenerven, heeft je moeder in de COOP een fles vlierbloesemsiroop voor jullie gekocht. Eerst protesteren jullie, jullie willen cola, maar na een paar slokken ben je aan de frisse drank gewend. Je broer houdt vol dat bij vakantie cola hoort, net als bij weekeinden.

*

Je moeder doet denken aan het einde van de zomer. Ze heeft grote, blauwe ogen en korengele wenkbrauwen en, zoals bijna iedere vrouw, het als lichtstraaltjes zo ijle vlas op de bovenlip dat de ambitie lijkt te verraden een man te willen zijn en dat tegelijk het bewijs vormt van de onmogelijkheid die ambitie ooit te kunnen verwezenlijken. Je vader is de herfst, zijn gravitas valt toe te schrijven aan zijn donkere, korte haar en donkere wenkbrauwen en ook aan iets sombers en traags in zijn bewegen en spreken. Thuis, op werkdagen, draagt hij – hoewel hij daar vaak over klaagt – pakken, hier alleen T-shirts, overhemden met korte mouwen en soms een trui.

*

Thuis zweven de jurken van klerenkast naar koffer, hier vliegen ze vanuit de koffer weer naar de kast. Hemelsblauw, hardroze, groen, rood. Alle kleuren staan haar even prachtig, maar de hemelsblauwe valt het mooist. Je moeder is het toonbeeld van vruchtbaarheid – mannen willen haar borsten kneden, haar vlees binnendringen, haar lijf grijpen, likken en berijden, kinderen bij haar verwekken; als ze haar zien, blijven ze naar haar kijken en ze hoeven maar even naar haar gekeken te hebben om dichter bij haar te gaan staan. Mannen die haar niet durven te benaderen, naderen haar slechts.

*

Je moeder trekt haar linkervoet over haar rechterknie, laat hem daar rusten – ze pulkt aan het eelt op de bal van haar voet, de stof van haar hemelsblauwe jurk heeft ze tussen haar benen tegen de zitting van haar stoel geduwd. Haar teenslippers staan onder de tafel. Je vader praat, je moeder draait haar hoofd naar hem toe – in de draai glimlacht ze naar je – en zet haar voet weer op de grond. Ze luistert, elleboog op armleuning, naar je vader, haar vuist ondersteunt haar kin. Ze zakt onderuit, de knokkels op haar wang duwen één oog half dicht waardoor haar gezicht verandert in dat van een revolverheld. Of nee: je moeder is een politicus tijdens een eindeloze vergadering in het gemeentehuis of de Tweede Kamer.

*

Je vader grijnst en houdt je moeder zijn telefoon voor. Hij wil dat zij naar een foto op het display kijkt, maar geeft zijn toestel niet af. Je moeder probeert het ook niet aan te nemen, ze kijkt kort naar het scherm en daarna lang naar je vader. Op de foto staat een loods die hij wil kopen om auto’s, bouwmaterialen en werktuigen in te stallen. Je vader grijnst niet omdat hij blij is, maar om een gezicht te trekken waarachter hij zich kan verstoppen. Hij veegt met zijn wijsvinger over het beeld en laat je moeder nog een foto zien: binnen. Zijn telefoon is heilig, jullie mogen hem niet aanraken, laat staan er spelletjes op spelen of er nieuws en weetjes mee opzoeken, jullie mogen er zelfs niet bij in de buurt komen – als je alleen maar naar het toestel kijkt, lijkt er al een pijnscheut door je vader heen te gaan. Zijn iPhone is ontstoken tandvlees, iedere blik een vlijmende injectienaald. Als jullie iets willen weten, leggen jullie je vraag voor aan je vader en hij zoekt het antwoord dan op voor jullie op internet.

*

Je moeder hoeft niet met haar ogen te knijpen om de foto’s te kunnen bekijken. Ze heeft haar bril nog op – ze heeft hem opgezet om het recept voor de vinaigrette te kunnen lezen en om te voorkomen dat ze haar vingers zou verwonden bij het snijden van de kip die in reepjes, gebakken, over de salade is gestrooid. Ze zet haar bril af. Hij ligt vaak op het tafelblad, het is alsof ze jullie ermee in de gaten houdt. Ze verliest jullie nooit uit het oog, zelfs niet als ze nergens te bekennen is. In een dorp of stad beweegt ze zich met de waakzame elegantie van een moederzwaan – verliest jullie ook daar geen moment uit het oog. Het is of ze jullie steeds bewaakt, jullie ook ziet en controleert als jullie je niet in haar blikveld bevinden. Jullie kunnen hier – en thuis – helemaal je eigen gang gaan – maar er is op de hele wereld geen plek waar je je niet gezien weet.

*

Je broer vraagt of je zin hebt om te frisbeeën. Je zou liever gaan gamen, binnen, zo met de opkomende kou. Van frisbeeën krijg je het vanzelf warm, zegt je broer. Hij heeft je aarzeling verwoord voordat jij dat zelf kon doen. Kom nou, zegt hij. Hij lacht. Je bent toch geen meisje? Hij is al opgestaan en loopt het gras op om de frisbee te zoeken. Hij weet dat je hem zult volgen. Alleen jij weet waar de frisbee ligt.

*

Het vakantiehuis heeft geen vaatwasmachine. Teun en jij hebben gisteren afgewassen. Vandaag zijn je ouders aan de beurt. Ze maken nog geen aanstalten. Hun gepraat, het mengen en scheiden, mengen en scheiden van hun stemmen, zal nog wel even doorgaan – je vangt altijd wel een woord of een zin op waardoor je verbeelding in gang wordt gezet. Soms vraag je om een toelichting op een woord of een bewering. En soms krijg je die. Het is fietsen met de wind in de rug, een berg afrennen. Een gezelschapsspel in het luchtledige van je verbeelding, zonder doel en zonder regels. Toch volg je je broer. Tegen de muur, roep je, bij de regenton. Het is een echte. Van duigen die met stalen banden bijeen worden gehouden.

*

Malè, het dorp waar jullie verblijven, ligt 737 meter boven de zeespiegel. Dat is veel. Vooral als je je die hoogte pal aan zee probeert voor te stellen – zoveel keer de Euromast, heeft je vader gezegd. Je weet niet eens meer hoeveel. Het is in ieder geval zo hoog, 737 meter, dat het je moeite kost er beelden bij op te roepen. Je ziet: een terp van meetlinten, een berg met linialen.

*

Het grasveld achter het huis is een wilde wei. Of een wilde speelweide, zoals het dus op internet heet. Klaver. Boterbloemen. Na een meter of dertig begint het veld af te lopen naar een beek. In de diepte, een paar meter van het water, staan een grote wilg en een tweestammige kersenboom waarvan ongeveer een vijfde van de blaadjes geel is. Kleine stuifzwammen en viooltjes vertrappend nemen jullie je positie in. Je broer heeft de frisbee al naar de plek gegooid waar hij wil gaan staan – hij rent ernaar toe om de plastic schijf dan, zonder te stoppen, of zonder zelfs maar vaart te minderen, uit het gras te rapen. Vangen!

*

Als je lang en goed naar de bergen kijkt, krijgen alle bomen op de hellingen een eigen vorm en een eigen kleur. Er zijn lichtgroene, donkergroene, blauwgroene, bruingroene, bruine, gele en zelfs zwarte bomen. Er zijn gladde, dichte, geribbelde, gehakkelde. Van grote afstand, als je met de auto komt aanrijden vanaf het dorp bijvoorbeeld, of als je niet goed kijkt, lijken de bergen bekleed met een massieve vlakte, in één tint groen. Het landschap staat stil, het is net een grote poster, zoals die van het Nederlands Elftal, thuis in de kamer van Teun, die je vooral zo fascineert omdat er een gymbank vol voetballers midden op het grasveld staat. Hoewel er af en toe vogels voorlangs vliegen, lijken de bergen meer op een foto van bergen dan op echte bergen. Je kunt niet zien wat er achter de bergen in de verte ligt – nog meer bergen, vermoedelijk.

*

Jullie hebben van thuis, uit Nederland, een leren voetbal meegenomen, een badmintonset in een hoes van zacht transparant plastic die naar olie stinkt, computerspelletjes en een stapel oude stripboeken van je vader (Asterix & Obelix, Michel Vaillant, Sammy Lijfwachtverhalen, De Blauwbloezen en zelfs een album van De Smurfen), maar de frisbee is al na een paar dagen jullie favoriete stuk speelgoed geworden. Hij lag hier gewoon in het gras, in de schaduw van de achtergevel, niet ver van de regenton. Achtergelaten of vergeten door vorige huurders. Een miniatuur vliegende schotel in – de schaduw ten spijt – bijna fosforescerend, luminescerend groen. Niets simpeler, niets hypnotiserender dan die schotel heen en weer gooien. Op de bovenkant zit een print van Spiderman, onderop een prijssticker van de Duitse speelgoedwinkel waar het ding is gekocht, één hoekje omgepulkt, gladgestreken, omgekruld. De frisbee is net het deksel van een grote mayonaise-emmer uit de sportkantine waar jullie na de voetbalwedstrijden van Teuns team soms een frietje krijgen.

*

Zodra je de frisbee hebt losgelaten, begint hij licht hellend, zodat je de Spiderman-afbeelding op de bovenkant (onscherp, veelkleurig) kunt zien rondtollen, hoog boven het gras in de richting van je broer te suizen. Rechts de bomen, onder de beek, aan de overkant van het water de bergen met kale rotsplekken en achter Teun, in de verste verte, aan de horizon, bergen die een beetje blauwig lijken. Links één, rechts twee. Je broer vangt soepel, gooit terug.

*

Hé, kijk… als de frisbee op jou afkomt, dan helt hij ook, naar jou, en dan zie je de witte, vierkante prijssticker op de onderkant. Het is gek om dat knalwitte, obsceen witte, hardwitte vlak te zien; alsof het etiket met barcode, prijs, productomschrijving eigenlijk niet voor jouw ogen is bestemd. Een witte slip onder een jurk, een hand op een achterwerk. Het vangen gaat goed.

*

Nu moet jij weer gooien. Het fascineert je dat een voorwerp zo actiefilmhard, als een tomahawk zijn weg door de lucht klieft – of: venijnig draaiend als een losgeschoten cirkelzaagblad – en tegelijk zo dromerig zacht, lieflijk en langzaam, als een teder weggeblazen kluitje paardenbloempluis, boven het grasland lijkt te zweven. Teun vangt – en werpt. Nu mislukt de vangst. Je hebt de frisbee gestopt met je opgehouden hand – in zekere zin regel je het luchtverkeer – en raapt hem uit het gras. De Spidermankleuren vloeken met het gifgroen van de frisbee.

*

Soms stijgt de frisbee zo snel dat je broer vlug beide handen in de lucht moet steken om hem nog te kunnen vangen. Een voetbalsupporter die aan de zijlijn staat te juichen nadat er is gescoord. Of een kikker die, geschrokken van naderende kaplaarzen, vanuit hoog gras richting kroos springt. De zomerstop is al voorbij, als jullie straks weer thuis zijn moeten jullie weer naar school en mag Teun weer naar voetbal – één keer per week trainen, één keer per week wedstrijd. Thuis voetballen jullie vaak in een park bij jullie in de wijk. Je broer zit in de D4. Wijdmazige netten vol leren voetballen. Voetballen: aan elkaar gestikte zeshoeken.

*

Bij je broer voel je je groter en sterker dan wanneer je alleen bent. Je kijkt tegen hem op. Als hij lacht, val je meteen in. Na een paar keer heen en weer gooien word je al bang dat het spelen misschien ophoudt; daardoor worden je worpen zo klungelig dat je bijna het plezier van je broer bederft. Zijn gezicht als hij voor de zoveelste keer moet bukken om de frisbee op te rapen. Roep je met je fouten de beëindiging van het spel over je af? Om hem af te leiden begin je tegen hem te praten. Ook als je gooit. De frisbee maakt een bocht naar links, zo doelgericht dat het wel lijkt of hij radiografisch wordt bestuurd, en slaat tegen de muur van het huis, gelukkig is het plastic niet gebroken of gescheurd. Je rent naar de frisbee om hem op te rapen en holt weer terug naar de platgetrapte plek in het gras die je thuisplaat is. Opnieuw.

*

Toch moet je weten dat jullie broers zijn om het te zien. Jullie hadden ook boezemvrienden kunnen zijn. Of halfbroers. Voor boezemvrienden is het leeftijdsverschil – twee jaar – misschien net te groot.

*

In de nabije verte praten je ouders. Je moeder is ergens kwaad over, dat zegt ze ook, dat ze ergens kwaad over is. Je vader antwoordt: ja, maar als je daar niet kwaad over was, dan was je wel ergens anders kwaad over. Dus laat het dan maar dit zijn. Je kijkt naar Teun. Hij kijkt terug. Je ziet aan de spanning in het bovenlijf van je moeder dat je ouders op het punt staan naar binnen te verdwijnen.

*

Gekras van plastic stoelpoten over een kale vloer. Beton, natuursteen. Een tafel die twee schokjes geeft. Op het terras zijn je ouders overeind gekomen. Ze ruimen af en dragen pannen en vaatwerk het donkere huis in. Een zwarte hond. Het ruikt hier naar hond, zegt je moeder als jullie de eerste keer het huis in lopen en ze midden in de donkere eetkeuken blijft staan om met haar neusgaten de ruimte op te nemen. Jij ruikt niks, maar je vindt het jammer dat ie weg is, die hond. Was hij gebleven, dan zou hij nu, terwijl Teun en jij die groene schijf heen en weer gooien, de hele tijd met flapperende oren om jullie heen draven. Volgens jou was het een zwarte hond. Je ziet hem bijna de lucht in springen, happend naar de frisbee. Daar hangt hij, met vier poten van de grond, gefixeerd in de avondlucht, de gifgroene schijf als een overmaats koekje tussen zijn kaken.

*

Iedereen is hier. Je vader, je moeder. Je broer. Toch voel je je niet helemaal op je gemak. In en om en achter het huis hangt iets groots en zwaars en onheilspellends - de voorbode van… van iets. Een zwaarte die langzaam, langzaam dichterbij komt. Al waren je verbale vermogens veel verder ontwikkeld dan bij andere kinderen van jouw leeftijd – wat niet het geval is – dan zou je nog steeds niet kunnen zeggen wat die dreiging behelst. Het is weinig meer dan een gevoel, een vermoeden, een vreemd en donker zuigen achter je hart, zoals wanneer je de klas inloopt en al weet dat een klasgenoot met geheven plastic zwaard achter je staat. Het is soms alsof je door muren en deuren kunt kijken – je weet dingen zonder dat je weet hoe je ze weet. Tussen de bergen staat een reus zo groot als een wolkenkrabber – zijn lijf heeft de kleur van modder en klei. Thuis, in Nederland, zie je hem weleens door de stad lopen en soms staat hij zomaar in de tuin. Hé! roept je broer, vangen! Je zou hem willen vertellen wat je ziet. Maar je zwijgt. Teun zou je niet begrijpen. Hij zou zijn gezicht verfrommelen tot de prop van geërgerde trekken die hij ook laat zien na een verhaal of een grap van zijn vrienden. Dit is het flauwe van donkere voorgevoelens: ze worden altijd bewaarheid, op de lange duur.

*

Een fotonegatief waarin het zwart vanuit de hoeken het hele beeld overwoekert.

*

Uit het huis klinken stemmen. Dat zijn je ouders. Je broer en jij zijn gewend aan ruzie, jullie kijken elkaar niet eens meer aan. Je hebt vooral te doen met je vader. Maar ook weer niet. Had hij je moeder maar niet moeten uitkiezen. Mensen vinden elkaar en verliezen elkaar ook weer – en dat laatste soms nadat er kinderen zijn. Pijn hoort erbij: zoveel begrijp je al. Je vader denkt: soms vraag ik me af of ik ongemerkt, zonder dat ik het me kan herinneren, ben gescheiden van de mooie, vrolijke meid waarmee ik vroeger was, om te hertrouwen met een saaie, bittere heks. Hij kijkt naar je moeder en terwijl hij tegen haar praat denkt hij: eigenlijk ben jij mijn Tweede Vrouw, ik wil mijn Eerste terug! Via openstaande ramen en luiken klinkt de klap van een dichtgeslagen deur. Nee, lul! roept je moeder. Ze heeft het tegen je vader. Teun en jij kijken elkaar aan, nu wel, en grinniken. Je ouders ruziën hier niet meer dan thuis, wel luider. Thuis hebben jullie aan twee kanten buren, hier passeert een paar keer per dag een jager of een paddenstoelenzoeker of een mountainbiker met bepakking over de hobbelweg langs de bergwand voor het vakantiehuis.

*

De dofdreunende stemmen van ruziënde volwassenen: de hartslag van de vreugde, een beat – alsof in de verte een dansfeest davert.

*

Je hoort wat je ouders tegen elkaar zeggen, maar je luistert er niet naar – hun woorden zeggen je niets. Of liever: de toon waarop ze met elkaar praten zegt je genoeg. Toch zou het te luchthartig zijn om te beweren dat het geruzie, die toon, voor jou en Teun zoiets als achtergrondmuziek is. Daarvoor zijn de gedachtewisselingen te toxisch. En dat weten jullie: de spanning drukt – en dreigt. De zwakke adem van de wind brengt alle grassprieten, bloemen en kruiden in het malse, enkelhoge gras een beetje in beweging. De kersenboom, op de helling tussen weide en beekoever, laat af en toe een van z’n gele blaadjes los.

*

Je hebt allang door dat je ouders niet ruziën omdat ze van mening verschillen, maar omdat ze ongelukkig zijn.

*

Je moeder heeft meer aandacht nodig dan één man haar kan geven. Daar ben je je vaag van bewust en hoewel je Anna Karenina, Effi Briest en Madame Bovary en hun literaire nazaten altijd ongelezen zal laten, weet je nu al dat de Liefde lastig is. En listig. En dat mensen elkaar nodig hebben voor wat ze elkaar niet kunnen of willen geven. Je moeder draagt jurken en maakt zich op, ook hier. Uit haar blikken en bewegingen spreekt een hunkering zo groot als het heelal – naar liefde, naar warmte, naar gezelligheid, rumoer, massa’s getalenteerde vrienden, een grote familie, veel nageslacht, een vol en vrolijk huis, onsterfelijkheid, snelheidsovertredingen, bloed, vuur, drama, dood.

*

Je moeder is aantrekkelijk, maar je vader kan zich moeilijk de hele dag door haar laten aantrekken. Bis: je moeder heeft meer aandacht nodig dan één man haar kan geven. Meer dan andere vrouwen. Het zou goed voor haar zijn om af en toe op de televisie te komen, maar als ze af en toe op de televisie zou zijn, dan zou ze iedere dag op de televisie willen en als ze iedere dag op televisie kwam zou ze iedere dag de hele dag op televisie willen, in een programma waarin telkens nieuwe gasten – een doorlopende stroom – uiting kwamen geven aan hun bewondering voor haar. Achter het hart van je moeder gaapt een heelal. Volgens je vader is ze verslaafd aan ellende en heeft ze pijn en leed nodig om gelukkig te kunnen zijn; ze kruipt het liefst door de stront naar rozenstruiken – maar de rozen zijn nooit haar doel; heeft ze die bereikt, dan begint ze opnieuw door de stront te kruipen om zich te gaan schrammen aan de volgende struik en verlangt tegelijkertijd terug naar de stront waar ze zich net doorheen heeft geworsteld. Wat je moeder nodig heeft is drama en aandacht en ellende en strijd. Vroeger, toen ze een tijdje in de war was, maakte ze soms iets stuk om je vader van zijn werk te kunnen roepen; hij werkte destijds nog voor een baas. Je moeder houdt ervan om af en toe tegen de grond getrapt te worden. Jij wilt vernederd worden om te voelen dat je leeft, is de strekking van wat je vader soms naar haar schreeuwt. En helemaal onwaar lijkt me dat niet.

*

Je moeder verlangt naar een ander leven. Maar de waarheid is dat ze ook in dat andere leven naar een ander leven zou verlangen. Ze is een personage op zoek naar een auteur, een rivier zonder bedding. Een pianiste van voor de geboorte van de klassieke muziek.

*

De frisbee schiet van jouw linkernaar Teuns rechterhand. En komt vrijwel meteen weer op jou af – strak, snel, vinnig. Via de kortste weg. Je grijpt naar de schijf. Hebbes. Teun maakt het Halt-gebaar. Hij helt iets naar rechts en trekt een lap zwart rubber uit zijn broekzak. Het is een van de badmutsen die jullie verplicht waren te kopen in het zwembad (glashelder water, prikkende chloorlucht). Al dagen haalt hij haar te onpas tevoorschijn – in winkelrijen, bij het ontbijt – om het rubber over zijn hoofd te spannen. En steeds krijg jij daar de slappe lach van. Teun is de enige die weet dat er een zondvloed op komst is en hij is van plan zijn haar droog te houden. Hij paradeert met die badmuts op uit opstandigheid: het hele dorp mag weten dat hij kwaad is omdat ze hem in het zwembad durven voor te schrijven wat hij dragen moet. Als hij knikt, duurt het even voor je doorhebt dat je weer mag gooien.

*

De rijzende, dalende, draaiende, snelle en tegelijk trage beweging van de frisbee doet je aan allerlei andere dingen denken. Aan de sjoelschijflage wegligging waarmee raceauto’s – je kent het beeld alleen van de televisie – door de bochten van een circuit zwieren. Aan eenden die hoog in de lucht een boog beschrijven voordat ze op een flinke vijver landen. En aan de verwarrende manier waarop een van je tantes het ene been soms over het andere slaat en haar blote knieën even laat samenvallen met de tollende bordjes van het variété wanneer ze bij jullie op visite is en jullie koffie drinken in de tuin. Je broer kijkt geconcentreerd, hij tuurt. Teun brengt frisbeeën alleen met frisbeeën in verband. Hij is nu al vergeten dat die badmuts om zijn hoofd spant – links en rechts komen er haarlokken onderuit. Het is alsof je het voor het eerst ziet – je voelt een grijns doorbreken. Lachen is prettig – een zachte hand op je gezicht. Je staat naast de bakstenen muur om het schoolplein en spint omdat de ochtendzon je wang verwarmt.

*

Je vader heeft de pols van je moeder vastgepakt, hij trekt haar telefoon uit haar vrije hand. Laat maar zien dan. En nu wacht hem een teleurstelling: je moeder en ik waren niet aan het sms’en. Dat maakt je vader razend, het roodgloeiende vermoeden is duizend keer erger dan de koele constatering. Had hij een bericht van mij gevonden, dan wist hij ten minste dat het allemaal nog steeds doorgaat, dan was het voor hem misschien zelfs de aanleiding geweest voor een finale grote ruzie en daarna de lange, zwijgende tocht naar huis – een laatste, gedwongen samenzijn in die gemotoriseerde kubus, voor de scheiding in gang werd gezet. Maar nu is hij veroordeeld tot schaduwboksen. Nu zijn het spoken die hij klieven moet. Het maakt hem net zo komisch als die lange, magere man die met een lans op windmolens af galoppeert in dat ridderverhaal waarvan je weleens een geïllustreerde bewerking voor kinderen hebt gezien en wiens dikke hulpje je zo amuseerde omdat hij zich voortbewoog op een ezel.

*

Toch bedriegt zijn intuïtie hem niet – twee harten zenden elkaar onophoudelijk berichten. Het hart is een mond is een oor. Je moeder en ik hebben geen techniek nodig om met elkaar te communiceren – we hoeven niet samen te zijn om elkaar te zien. Wat je vader voelt is dat je moeder zich van hem heeft losgemaakt; voor hem is het of er alleen nog maar kou van haar afslaat en hij vraagt zich afwaar al haar warmte blijft. Hij ruikt onraad, maar kan het niet bestrijden omdat hij het nergens vindt.

*

Je weet toch hoe mensen soms naar hun kat kijken, zijn starende blik volgen en zich dan hardop afvragen: waar kijkt ie nou naar? Wat zou ie nou zien? Je moeder kan soms ook minutenlang voor zich uit staren – al is er bij jullie niemand die zich afvraagt waar ze naar kijkt of wat ze ziet. De meneer die ze ziet als ze zo in het niets staart, houdt meer van je moeder dan je moeder denkt, meer ook dan haar eigen man doet of dan haar eigen man ooit zou kunnen. Maar hij houdt ook van zijn eigen vrouw. En van zijn eigen kinderen – zijn jongste dochter is net zo oud als jij. Die meneer is altijd in de buurt doordat je moeder altijd aan hem denkt – onze liefde is het eerste waaraan ze denkt als ze wakker wordt, het laatste dat uit haar bewustzijn verdwijnt wanneer ze in slaap valt. Slaat ze ’s nachts haar ogen op, dan kijkt ze recht in die van mij, twee lampen die altijd voor haar branden, twee bruine lenzen die haar altijd zien. Mijn gezicht vager dan overdag, maar onmiskenbaar het mijne. Bis: doordat je moeder altijd aan mij denkt, ben ik altijd in haar buurt, ik hang om haar heen, hoor bij haar leven. Ik ben haar sfumato. In haar hoofd zit een tuimelraam waardoor ze me in- en uitademt, constant voeling met me houdt. Soms gaan de dingen anders dan je had gehoopt, had gedacht of dan ze hadden moeten gaan. Wreed is het woord niet. Het leven kan onmogelijk wreed of hard of onverbiddelijk zijn. Het is gewoon onverschillig. Harteloos.