Haas en bedelaar

Tuomas Kyrö

Haas en bedelaar

Vertaald uit het Fins door Annemarie Raas

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Kerjäläinen ja jänis.

Kustannusosakeyhtiö Siltala, Helsinki
© 2011 Tuomas Kyrö
© 2014 Nederlandse vertaling Annemarie Raas /
Uitgeverij Wereldbibliotheek
Alle rechten voorbehouden
Omslagontwerp Nico Richter
Omslagbeelden © Fotokvadrat/Shutterstock,
Richard Peterson/Shutterstock
Foto auteur © Laura Malmivaara
NUR 302
ISBN 978 90 284 4113 2
www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met ISBN 978 90 284 2583 5.

Hoofdstuk een

waarin verteld wordt hoe Vatanescu
arbeidsmigrant wordt, afstand doet van
zijn zus en barbecuet

Uiteraard zouden er alternatieven zijn geweest; onze hoofdpersoon had auto’s kunnen gaan stelen, koperen telefoonkabels kunnen verzamelen of zijn nieren kunnen verkopen. Maar van alle slechte opties was die van Jegor Koegar de beste. Het garandeerde hem een arbeidsovereenkomst van een jaar, vervoer naar de werkplek en ook opdrachten voor zijn zus, met als bonus nieuwe tanden en borstimplantaten.

Vatanescu liet voor zijn vrouw een briefje achter waarin hij beloofde alimentatie te betalen naar rato van zijn inkomsten. Na de echtscheiding was de band tussen Vatanescu en Miklos’ moeder een tikje gaan etteren. Zodanig dat de pus in het rond vloog, hoewel het om welwillende mensen ging. Maar wanneer er een eind komt aan de liefde, vult het vacuüm zich met vele nieuwkomers: nijd, bitterheid, wraak, gegil, getreiter.

Vatanescu zat op het bed waar zijn moeder in lag te slapen, met Miklos in haar armen. Hij trok de sok aan de rechtervoet van zijn slapende zoon uit en tekende met een kleurkrijtje de omtrek van diens voetzool op papier.

Jij zult je voetbalschoenen krijgen.

Papa regelt voetbalschoenen voor jou.

De met roestvlekken bedekte bestelbus vertrok vanuit het zuiden in noordelijke richting; de versnellingsbak crepeerde bergop, de remmen vonkten bergaf en de inzittenden zaten verbeten achterin. Het boevenbusje was van dezelfde leeftijd als Vatanescu, van dezelfde leeftijd als het Nederlandse totaalvoetbal; strikt genomen was de bestelbus in hetzelfde jaar gefabriceerd waarin Vatanescu een glimp van de vrijheid had opgevangen. Het enige televisiekanaal in zijn vaderland zond namelijk iedere avond dezelfde toespraak van de dictator uit, maar op een keer werd het praalvertoon onderbroken door een flits van Monty Python. Wat gebeurde er, wat is dat voor een dolkomisch gedoe, dat ministerie van Rare Loopjes?

Vatanescu had een tepel in zijn mond, Nadia Vatanescu staarde naar de televisie, en samen met de melk vloeide er een drupje vrije wereld haar zoontje in, vrij van verstand.

Achter in de auto hield Vatanescu de hand van zijn slapende zus vast.

Als ik kon, zou ik je beschermen.

Eerst moet een mens voor zichzelf kunnen zorgen.

Jij hebt mij altijd beschermd.

Klara Vatanescu was een humeurige, handige huisvrouw die aardde naar haar grootmoeder Murda; ze was in sommige situaties een standvastige nomade, in andere een minister van Buitenlandse Zaken, in deze voor haarzelf enig bestaande werkelijkheid van alle arme vrouwen de armste, die boven op haar enige handelswaar zat. Vatanescu was wakker en keek via het ventilatieraampje in het achterportier naar onbekende kerktorens en verre dorpen, waar onbekende mensen woonden met hun teflonpannen en hun digibox met opnamefunctie, mensen die een etenstijd, schooltijd, paartijd, toekomstplan, hypotheek, orthodontie voor het kind, een pensioenleeftijd, een grafkuil, een herdenkingsrede, bloemen op de zerk, het hele pakket hadden.

Vatanescu trok een conservenblikje open; in de overeenkomst die hij met Jegor Koegar had gesloten was sprake van volpension, wat neerkwam op hangmatten en vlees uit blik. De datum op de blikjes luidde 1974, als herkomstland was op de onderkant SWE aangegeven. De blikjes waren bedoeld om na een kernoorlog op te overleven, maar tot verdriet van de koper was die oorlog er nooit gekomen. De blikjes stonden in het kernwapenvrije Noorden oud te worden, en dus verkocht het Zweedse leger ze terug aan degene bij wie het de conserven had ingekocht. Die ze weer doorverkocht aan de internationale criminaliteit, die ze aan hun ingehuurde arbeidskrachten aanbood. Het ingeblikte vlees gleed door Vatanescu’s slokdarm, lag een tijdje in zijn maag te borrelen en veroorzaakte kramp gevolgd door winderigheid.

Ergens in de verte stegen vliegtuigen op en zetten vliegtuigen de landing in, toen Klara bij het volgende ochtendgloren uit de wagen stapte. Vatanescu hoorde door de dunne wand van het bestelbusje heen de stationair draaiende motor van een premiumklasse auto en ging dichter bij het ventilatieraampje zitten. Zijn reisgenoot Pudas klaagde over de stank die in het busje hing, die te snijden was met de blikopener die ze voor de conserven gebruikten.

Jij overleeft vast wel de stank van een scheet.

Mijn zus wordt nu bij me weggehaald.

Ze bevonden zich op braakliggend land; naast de auto stonden jonge mannen, die in alle eerlijkheid een stel debielen genoemd moeten worden. Zonnebrillen, gabberbroeken, haren die met te veel gel achterover waren gekamd. De debielen wilden eruitzien als filmgangsters – vergeefs, want hun echte aard, identiteit en problemen reikten tot ver over de landgrenzen heen. Poolse lulletjes, oneervol uit het leger ontslagen Oekraiense vingerbrekers, Turkmenen die op school hadden gepest. Albanezen die op school waren gepest, die door het leven tot klootzakken waren verworden.

Vatanescu zag hoe een van de debielen de deur van de Mercedes opende. Klara boog zich voorover om achter in te stappen, en Vatanescu herinnerde zich hoe hij had leren zwemmen.

Ik kan het niet, laat me niet los. Ik ben bang voor water! Nee wacht… ik kan het. Ik kan het!!!

Vatanescu drukte zijn vingertoppen tegen het ventilatieraampje. De Mercedes ging ervandoor, Jegor Koegar stapte weer in de cabine van de bestelbus; er klonk wat gerommel met cassettebandjes en kort daarna de Scorpions.

Blijft het goede van je herinneringen ook op slechte momenten goed?

Het was alsof de bestelbus aan de hemel voortreed en daaronder de zee deinde, de wolken laaghangend, op zee schepen met containers vol producten en gewrochten. Met een verrekijker had je de zeelieden uit de Filipijnen, Vestersund en Kotka kunnen zien die hun brood van morgen verdienden, of de rente op hun hypotheekaflossing of een grote fles Absolut of alimentatie of dat extra duizendje waarmee ze hun gezin kunnen meenemen naar Thailand. Voorheen werden de Thaise stranden bezocht door viezeriken, nu door families.

De achterdeuren van de bestelbus gingen open, Pudas en Tadas werden gesommeerd eruit te komen. De metrotunnel in een wijk van Stockholm zou hun werkterrein worden, hup eropaf, daar hield een voorhoede van Finse ontheemden zich al sinds het precambrium staande.

Nu zaten alleen Vatanescu en Jegor Koegar nog in het bestelbusje. Het tweetal zat zwijgend in de cabine, de navigator vertelde welke rijstroken en afslagen er op iedere kruising moesten worden genomen, met als doel een terminal waar Jegor de wagen het autodek op stuurde.

Ze liepen de gangen door en het universum genaamd VIKING LINE binnen, en daalden in een volgepropte lift af naar de goedkoopste hutten.

De bedden bevonden zich op de tegenoverliggende wanden van de hut, en toen Vatanescu de gordijnen een stukje opendeed, zat daar geen raam achter. Ze installeerden zich zonder die met lust vermengde verwachtingsvolheid die iedereen die weleens met zo’n cruiseschip op schoolreisje is geweest zich nog kan herinneren. Misschien werd hun daardoor ook de uitputting die op zo’n reis volgde bespaard, en het akelige besef dat hun maagdelijkheid nog intact was.

Jegor Koegar stak een sigaret op naast het bordje VERBODEN TE ROKEN, trok zijn schoenen uit en rekte en strekte zijn enkels even, als een normaal mens, een onbekende hutgenoot die behalve een kwaadwillige ook een goede kant had. Vatanescu klom in zijn bed, schikte het matras onder zijn achterwerk.

Schone lakens.

Een dekbed.

Het schip kwam knarsend los van de wal, in de verte het diepe geluid van de motor, in de aangrenzende hut het met blikjes bier opgeklopte gelach van een stel jongeren, van beiderlei kunne, bulderend en helder. Jegor Koegar verruilde zijn merktrainingspak voor een merkkostuum en controleerde zijn verschijning in de spiegel, maar die blik van een levensgevaarlijke idioot veranderde niet.

Jegor deelde mee dat hij naar een zakelijke bijeenkomst op het bovenste dek zou gaan en bracht het kleingedrukte in de reisinstructies en het arbeidscontract nog even in herinnering: indien Vatanescu de hut verlaat, gaat Vatanescu dood. Jegor schiet, verduidelijkte Jegor, en hij liet het handwapen zien dat onder zijn arm verstopt zat.

Zie ik er soms uit alsof je me moet bedreigen?

Ik kan me niet eens een kop koffie veroorloven.

Kan ik het me veroorloven een eenorige Rus tegen de haren in te strijken?

Autoriteiten waren altijd een lastige kwestie geweest voor Vatanescu; leerkrachten hadden zijn flitsende ogen altijd als die van een crimineel beschouwd. In de loop der tijden doofde het schijnsel, of het werd gedoofd; de jongen werd een man, en er zijn maar weinig mannen wier ogen op vijfendertigjarige leeftijd nog fonkelen. Vader zwaaide met de zweep toen de kleine Vata ondeugend was of zijn eigen natuur volgde, de natuur van een afbreker en opbouwer. Maar vader was ondanks alles niet in staat om te slaan, en in plaats daarvan gooide hij zijn zweep in het vuur en bood hij een kopje dampende koffie en een stuk varkenshuid aan dat aan de punt van een spies was geroosterd, een lekkernij als geen andere waar ze in de noordelijke landen geen weet meer van hebben, omdat je aan het eten dat je in je mond stopt niet mag zien dat het ooit geleefd heeft.

Moeder vitte, moeder deelde oorvijgen uit, hoewel ze vast van hem hield en in de flitsende ogen levenslust herkende.

Zodra Jegors lift klingelde en omhoog ging, liep Vatanescu de hut uit en de gang op. Even later zat hij in een draaistoel op dek zes. Gerinkel van de flessen in de taxfreewinkel, elektronische geluiden en vallende muntjes van de gokautomaten, gesis en gezoef, gebrul en gegil van kinderen. Vatanescu merkte de verdeling niet op die op het schip zo helder was als een fles drank uit de diepvries. Over het kamerbrede tapijt schuifelden en trippelden twee soorten mensen: die met korte beentjes, een platte neus, serieus kijkend, wier kinderen eruitzagen als hun ouders. Die werden Finnen genoemd. Vervolgens had je die met lange stelten, vrolijk, slanke neuzen, wier ouders eruitzagen als hun kinderen. Die werden Zweden genoemd.

Vatanescu draaide rond in zijn stoel. Langs hem liepen ondervoede vrouwen en hun honderd kilo wegende nakomelingen, die hijgend de trap op klommen, limonade dronken en hun ouders alleen maar eisen voorlegden. Vatanescu drukte zich af met de bal van zijn voet, de stoel draaide opnieuw een kwartcirkel. Restaurants, muziektenten, vervolgens een belastingvrije winkel. Vatanescu stond op om naar de zee te kijken, het landschap werd donkerder. De golven op zee als witte randen, de lichten van een aantal eilanden. Hij hier, binnen in een schip dat een combinatie was van een winkelcentrum en een nieuwbouwproject.

Vatanescu glipte naar het lopend buffet – langs de hofmeester, die de lijsten stond te bekijken – en laadde net als alle anderen zijn bord vol. Slaatjes op basis van mayonaise, zalm in alle mogelijke vormen, geroosterd vlees, vleeswaren, worstjes.

Hij ging op de eerste de beste vrije stoel zitten; tegenover hem zat een ouder echtpaar, Pentti en Ulla of Holger en Agneta, God wist hoe je ze uit elkaar moest houden, omdat de blikken van het tweetal meer betekenis droegen dan hun namen. Ze pikten zorgvuldig erwten op met hun vork en glimlachten lieftallig, zich bewust van hun betekenis en hun naderende dood. Hun betekenis bestond alleen voor hen beiden, als de een vertrok, zou de ander de spullen pakken en erachteraan gaan. Vandaag waren ze hun hele reis en hun verleden nog, alle dagen sinds het voorjaar van 1938. De tevredenheid die ze uit het leven hadden gehaald concentreerde zich in de garnalen, plakjes geroosterd vlees en glaasjes rode wijn.

Miklos zou als eerste worstjes opscheppen. Zou jaren later nog weten hoeveel hij er had gegeten.

Ketchup en nog eens ketchup. Zou mij een dankbare blik toewerpen en ik zou beloven dat we best via de speelplaats via de racespelletjes via de taxfreewinkel naar de hut konden terugkeren.

De maag van Vatanescu was na het Zweedse kernoorlogvoedsel niet bestand tegen de overvloedige, typisch Scandinavische meuk. De veel te snel gevulde proteïnevoorraden van lichaam en geest zouden zich binnen enkele minuten lozen in de vorm van diarree. Vatanescu knikte beleefd tegen Pentti en Ulla of Holger en Agneta en rende toen naar zijn hut.

Als Jegor Koegar had moeten blazen, zou hij zo’n anderhalf promille hebben gescoord. En dus vroeg hij of Vatanescu kon autorijden. Die knikte, in de wetenschap dat als je je mond hield, je minder snel de verkeerde dingen zei.

Vatanescu liet de wagen langzaam vanuit de strot van het schip naar de buiten weerschijnende helderheid rollen en voelde zich buiten die helderheid geplaatst, zelfs toen hij er middenin stond. Hij volgde de instructies van Jegor op en koos de groene lijn, niets aan te geven, niets te vertellen, alleen te verbergen, en grote problemen om van z’n twee naar z’n drie te schakelen. Jegor Koegar tikte het reisdoel in op de navigator, het apparaat vertelde dat de afstand iets meer dan een kilometer bedroeg.

Achter hen verlieten Pentti en Ulla of Holger en Agneta de ingewanden van het schip, in hun tiptop onderhouden Nissan Primera, waarvan de chauffeur, de passagier en zelfs de auto wist waar ze naartoe gingen. Als Pentti’s hart het begaf zou de auto de dode man naar huis rijden, naar een oliegestookte woning in een plattelandsgemeente, waar ieder meubelstuk al sinds de Olympische Spelen van Helsinki op dezelfde plaats staat. Alleen het wekelijks verschijnende vrouwenblad wisselt van plaats, van het televisietafeltje naar de stapel oud papier, die met een touwtje wordt samengebonden en aan de inzamelingsactie van de voetbaljunioren wordt geschonken.

Vatanescu reed door straten die hij niet kende, met een man die hij niet kende. De zon sijpelde door de smerige voorruit, het was lastig de verkeerslichten te onderscheiden, en terwijl hij zich daarop concentreerde, vergat Vatanescu op al het andere te letten.

Ineens galoppeerde er een konijn midden op de weg.

‘Geef gas, raak ’m, rij ’m dood!’ brulde Jegor.

Vatanescu draaide het stuur in de andere richting, het konijn verdween en het enige wat overbleef was Jegors onuitgesproken woede over het feit dat iemand tegen zijn bevelen in handelde.

We rijden het leven niet van de sokken, we rijden om het leven heen.

Op de kruising bij een kunstmuseum en een gebouw met een worstachtige band eromheen schopte Jegor Vatanescu uit de auto; hij gooide er een stuk karton en een leeg koffiebekertje achteraan. Vervolgens een korte briefing over het toekomstige taakgebied.

Ziekteverlof kende men niet, vakantiegeld en een inkomensafhankelijke uitkering kon hij vergeten. Jegor geloofde in de Amerikaanse methode; vanaf nu zou Vatanescu op zichzelf zijn aangewezen. De blik naar de grond gedurende de hele werkdag. De houding en gezichtsuitdrukking van een geslagen hond. Een glimlach op het gezicht van een bedelaar doet alle geloofwaardigheid teniet en komt tot uiting in een afgenomen geldstroom. Wek medelijden en schuldgevoel op, dan krijg je genade. Genade is geld, genade is in het protestantse geloof en in het sociaaldemocratische sulletjesleven het hardste goed. In de noordelijke landen is de deernisdrempel laag en om die reden de poen in de beurs overtollig gewicht.

‘Wij helpen bij het verlichten van die last,’ legde Jegor uit. ‘De gulle gever een goed gevoel, ik vijfenzeventig procent, jij vijfentwintig.’

Op het stuk karton stond een beschrijving van de miserabele levensomstandigheden van de bedelaar, zijn zielige kindertjes en zijn diepreligieuze overtuiging en doelstellingen, die niet te hoog waren gekozen. Jegor legde uit dat die verhalen nodig waren; met verhalen blies je leven in levenloze verkoopartikelen zonder geschiedenis. De verhalen brengen het product dichter bij de klant, de koper en de schenker.

‘Mondhoeken naar het zuiden, van je smoel naar je reet.’

Vatanescu begon meteen pijn te lijden; het viel niet mee zijn rug recht te houden. De tijd vertraagde, minuten waren uren en uren voelden als complete generaties. Er viel een muntje in de koffiebeker. Er viel er nog eentje. Vatanescu wilde glimlachen en bedanken, maar de truc was om uitdrukkingsloos, treurig en angstig te blijven kijken. Het mooiste zou zijn om er vertederend lelijk uit te zien.

Bij het intreden van de duisternis, tegen de avond, begon Vatanescu eerst te knikkebollen, toen in te dutten, vervolgens het grensgebied tussen slapen en waken in te glippen, om uiteindelijk in een snurkende remslaap weg te zinken. Daar zag hij beelden van dingen waarvan de oorsprong hemzelf ook onduidelijk was. Houthak, houtvlotters, bruggenbouw, een bus vol mensen op weg naar een collectieve zelfmoord. Daadkrachtige mannen in een noordelijk land, voor wie alles mogelijk is zolang je maar volhardend, creatief en onverzettelijk bent. De vreemde droom eindigde met een snauw van Jegor en de mededeling dat Vatanescu bezig was zijn lunchuurtje te verslapen.

Op zijn eerste officiële werkdag als Roemeense bedelaar verdiende Vatanescu vijf euro en tachtig cent, één speelgoedautootje en vier sigarettenpeuken. Als bonus kreeg hij een verkoudheid, honger en stijfheid in de gewrichten. Hij vouwde het kartonnen bordje dubbel, stopte het geld in zijn ene zak en het bedelbekertje in de andere. In zijn borstzakje zaten het werkschema, de kaart en de dienstregeling van de tram die Jegor hem had gegeven.

De metrokaart was een rechte lijn, en dus vond hij zijn woning van de zaak tegen middernacht. Een winderig terrein, caravan nummer drie en binnen, ergens te midden van de bedompte slaperige lucht, het uiteinde van een sigaret dat beurtelings oplichtte en weer donker werd. Vatanescu zette zijn tas en de rest van de conservenblikjes op het lege bed. De roker vertelde dat zijn naam Balthazar was, maar Vatanescu sliep al.

Vatanescu schudde de laatste druppels ochtendurine uit op het grind en pijnigde zijn hersenen om erachter te komen waar hij was en waarom hij hiernaartoe was gekomen. Welke gebeurtenissen in dromenland achterbleven, welke werkelijkheid zouden worden. Om hem heen zag hij caravans, ondefinieerbare elektriciteitskabels, een schuurtje en een barbecue. In een vat brandde vuur, waarboven een koffieketel stond warm te worden, aan de horizon was vaag een stad te zien. Ook Balthazar was nu in zijn volle omvang zichtbaar, was niet langer een voorstelling gebaseerd op een stem. De oude man miste een hand en een been.

Balthazar beantwoordde de vraag die Vatanescu niet stelde. Hij vertelde dat de hand en het been onderweg waren achtergebleven, zoals er altijd iets van ons achterblijft; de een vergeet zijn horloge, een ander zijn hart, weer een ander laat zijn jas aan een kapstok hangen. Vervolgens duwde hij Vatanescu een stapeltje kranten in de hand, en hij vertelde over het belang van gelaagde kleding. Je moest kranten onder je kleren stoppen, en zo veel karton dat je bewegingen erdoor gehinderd werden. Toiletten van hamburgerrestaurants waren heel geschikt om je even op te warmen, maar de spionnen van Jegor gaven ongeoorloofde uitstapjes door aan hun baas. De voorschriften voorzien in één wc-bezoek per dag, en als je de voorschriften niet naleeft, krijg je een luier om. Tegen geldelijke vergoeding kun je wol, watten en dons krijgen, maar als die onder je vodden zichtbaar zijn, voelt de gulle gever zich bedrogen. Een bedelaar kan zich geen stijlbreuken of anachronismen veroorloven, onder de sjofele rok van een bedelaar mogen geen Manolo Blahniks of wat voor merkschoenen dan ook uitsteken.

Vatanescu zat in de metro, stond op de roltrap, zat op zijn werkplek. Vandaag en vanaf nu regende het, het was herfst geworden, die op het platteland kristalhelder is, alle kleuren rood en geel en tuinafval dat wordt verbrand. In de stad is de herfst een koudere, nattere en grijzere tijd. Vatanescu probeerde de gedachten uit zijn hoofd te weren, maar er was altijd wel een beeld of een voorbijganger of een geluid waardoor zijn bewustzijn op gang werd gebracht.

Als je de pijn in je knieën, de hoge nood, de heimwee en de schaamte buiten beschouwing laat, is dit het saaiste beroep ter wereld. Lopendebandwerk, waarbij de band niet loopt en de werknemer niet werkt maar de wereld beweegt. Hoeveel bouwvakkers genieten van hun werk? Hoeveel aktetasmannen, hoeveel mantelpakvrouwen?

Ze verrichten hun deel teneinde hun deel te verkrijgen.

Maak je geen zorgen, Miklos, jij krijgt je voetbalschoenen.

Wanneer er een muntje viel, moest je met een minimale hoofdbeweging je dankbaarheid tonen. Geen woorden, al helemaal niet in het Engels, zo had Jegor het hem bijgebracht. Je moest in je rol blijven, een mens spelen die nergens vandaan kwam, die niets begrijpt en niets kan. Je moest één armlengte en twee culturen afstand houden, de bedelaar en de gulle gever moesten onbekenden blijven voor elkaar. Uit bekendheid volgde aanpassing, wederzijds begrip en een oplossing. Bad for business.

Niet van elkaar te onderscheiden mensen kwamen en gingen, en niemand bleef staan. Een kind wees op Vatanescu en vroeg aan zijn ouders wat dat was, als antwoord een ruk aan de mouw van zijn jasje. Een man van middelbare leeftijd spuugde op Vatanescu. Een oude vrouw zegende hem en reikte hem een religieus tijdschrift aan.

Het nettoloon voor een gemiddelde werkdag bedroeg anderhalve euro, waarvan één euro voor Miklos was. De honger kwelde Vatanescu, in de winkels in het centrum kon je voor vijftig cent twee dropstaven krijgen. Iemand die hongerig is heeft het altijd koud, iemand die hongerig en koud is krijgt griep, iemand die hongerig, koud en grieperig is presteert slecht op het werk. De duisternis herhaalt zichzelf, het hoofd vult zich met sombere gedachten.

Waarom zou iemand zich in dit klimaat willen vestigen?

De ijzige wind is een marteling. De sneeuwbrij dringt door je huid.

Vatanescu had uitgerekend dat de kernoorlogconserven toereikend waren voor een maand, maar op een dag had Balthazar de laatste blikjes leeggegeten. Die zei dat hij niets tegen zijn hand en zijn mond kon beginnen, als hij dat wel had gekund, zou hij dergelijke troep niet in zijn mond hebben gestopt.

Honger, het begin van alles en het eind van alles. Vatanescu zat in de piepende metro en staarde naar een kind een paar bankjes verderop, en dan vooral naar de hamburger waar het in zat te happen.

Net toen hij op het punt stond op de frietjes af te duiken, stopte de metro bij de halte van het ‘Park van de eenzame mannen’, waar Vatanescu in de tuin achter een flatgebouw een vuilcontainer zag staan.

Hij stapte uit en liep ernaartoe; er klommen mensen over de rand, de container in. Diezelfde mensen kwamen even later met volle plastic tassen naar buiten gesprongen. Ook Vatanescu wierp zichzelf over de rand. De container was als een chocoladeparadijs midden in een donker bos, zoals je in sprookjesfilms soms ziet. Stukken filet, worsten, pakjes sap, melk, vleeswaren, broden, havervlokken. Er waren kruiden, vreemde broodjes met een beetje meegebakken rijstepap in het midden, snoepjes en condooms. Van dit alles wilde men af omdat de datum die op de producten was afgedrukt overeenkwam met de datum die vandaag op de kalender stond.

Vatanescu jaagde en verzamelde, en die avond lag er een varkensnek van anderhalve kilo op de barbecue te roosteren. Vatanescu en Balthazar sneden de paprika’s en het graanvarken in stukjes, lieten de room stromen, kruidden alles zoals mensen die uit een gulle eetcultuur komen dat kunnen. Zonder een woord te zeggen aten ze alles op; ze schraapten de restjes vet en olie met de kontjes van een stokbrood van hun wegwerpbordjes en glimlachten. Volle maag, betere stemming. De volgende partij de grill op en feesten maar.

De drankjes die Balthazar voor het varkensmaal had geregeld waren afkomstig van een cruiseschip. De oude man wist namelijk dat de onachtzaamste drankkopers te vinden waren in de terminal waar de boten naar Estland aanlegden, en zodoende had hij achter een pilaar aldaar zijn ene hand op drie kartonnetjes rood en wit druivennat weten te leggen.

In dronken staat kun je meer voelen dan wanneer je nuchter bent, de tijd duurt langer, en zo schonken Balthazar en Vatanescu in alle rust vloeistof in hun bedelbekertjes, keer op keer. In eerste instantie spraken ze over koetjes en kalfjes, om langzaam maar zeker op serieuzere toon verder te gaan. Balthazar vertelde over de neonazi’s die hem in Hongarije met een honkbalknuppel hadden geslagen, en hij vertelde over een oude Deense man die zonder voorwaarden of verklaringen een rol bankbiljetten in zijn bedelblikje had gestopt die toereikend was geweest voor een heel jaar. Hij vertelde over zijn gezin, dat hij al zo lang niet meer had gezien dat hij niet wist of het nog bestond en in leven was, of dat de gezinsleden een nieuwe vent in huis hadden gehaald om de lampen te verwisselen.

Het vuur knetterde, de wijn verwarmde Vatanescu’s maag en gemoed. Balthazar mompelde dat hij van alle mensen op de wereld zijn moeder het meest miste, die lelijke sloerie met wie hij steeds weer ruzie kreeg.

Iedere dag leert mijn zoon dingen waarvan ik getuige zou moeten zijn.

Iedere dag blijven er dingen ongeleerd die ik hem zou moeten bijbrengen.

‘Maak van het leven geen romantisch probleem,’ zei Balthazar. ‘Er zijn genoeg alledaagse dingen om over te mopperen. Zelfs de eigenaar van een villa moppert. Minister-presidenten, consuls en charismatische leiders mopperen.’

Vervolgens opende hij een pakje kant-en-klare gehaktballetjes. Toen het barbecuevlees op de grill, daarnaast de paprika en erbovenop kruidenboter.

Balthazar vermoedde dat hij nooit naar huis zou terugkeren van zijn bedeltournee; hij was met de eerste buitenlandmissie meegegaan, aan het begin van de jaren negentig, zodra het mogelijk werd de grens over te steken – of eigenlijk, zodra je daartoe gedwongen werd om in je levensonderhoud te voorzien, en vanwege de afnemende financiële steun van de staat. Altijd had hij gedacht: herfst, winter en voorjaar hier, en dan naar huis. Maar het heeft geen zin daarover te treuren, nu wordt het einde van de oogsttijd gevierd.

Iemand gaf hem een accordeon en Balthazar speelde de polka van Mad Solsky. Hij speelde ‘Het einde van de wenende zomer’. Hij speelde en speelde, totdat Vatanescu zijn geheugen verloor en Balthazar door zijn been zakte en ze in een omhelzing op het grind lagen, met om zich heen een wulps en verward braakland.