HET KWAAD VERGEET NIET

Roberto Costantini

Het kwaad vergeet niet

Vertaling Miriam Bunnik & Mara Schepers

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Il male non dimentica

© 2014 Marsilio Editori S.p.A., Venetië

© 2015 Nederlandse vertaling Miriam Bunnik & Mara Schepers /

Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagbeeld © ALE+ALE

NUR 302

ISBN 978 90 284 4131 6

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met

ISBN 978 90 284 2612 2

Voor Milena, Carolina en Fabrizio

Voor het vrije volk van Libië

Tripoli, 31 augustus 1969

De moordenaar

Italia stond voor me, met haar rug naar me toe. Ze keek naar de zee, haar voeten op slechts een halve meter van de rand van de afgrond. Die halve meter was het breekpunt in haar leven en het mijne. Een stap naar voren of naar achteren zou alles veranderen.

Ik kon haar gedachten horen, maar ik kon ze niet sturen. Ik wilde uit alle macht dat ze zelf die stap naar voren zou zetten. Alsof de morele verantwoordelijkheid dan minder zwaar zou wegen dan de materiële. Maar Italia was daar niet het type voor en dat wist ik. Ze zou het nooit zelf doen.

Ik weet niet of ze, toen ik op haar af liep, mijn voetstappen hoorde of het kloppen van mijn hart. Ik weet niet of ze al wist van wie de handen waren die haar duwden, maar ze draaide zich niet om. Ik weet niet of ze, toen ze naar beneden op de rotsen viel, aan Mike dacht, haar lievelingszoon.

Ze gilde niet eens tijdens haar val. En die stilte veranderde mijn leven.

Tripoli, 15 augustus 2011

Michele Balistreri

Ik weet niet of mijn moeder, toen ze op de rotsen viel, aan mij dacht. Ik hoop dat die plek vanwaar de doden naar ons kijken en alles van ons weten niet bestaat. Dan zal ze er nooit achter komen dat ik, toen iemand haar in de afgrond duwde, daar ver vandaan was, dat ik in bed lag met Marlene Hunt, haar grootste vijand.

Ik weet niet of Laura, toen ik haar die laatste keer penetreerde, me haatte of medelijden met me had. Dat is het verschil tussen jeugd en ouderdom: toen dacht ik liever aan haat. Nu hoop ik op medelijden.

Ik weet niet of Salim, toen de kogel uit mijn geweer zijn wang en tong doorboorde, besefte dat hij door het oor van zijn halfbroer Karim te verminken de grootste fout van zijn leven had gemaakt, omdat hij een lid van Mank te grazen had genomen.

Ik weet niet of Farid, toen hij met afgesneden penis levend tussen de haaien werd gegooid, zich de belofte herinnerde die wij van Mank hem vele jaren daarvoor hadden gedaan.

Ik weet niet of Ahmed, toen we op de laatste dag van mijn eerste leven de confrontatie met elkaar aangingen, zich afvroeg wie van ons tweeën de held was en wie de slechterik, wie John Wayne en wie het opperhoofd van de Comanche.

Als ik nu, veertig jaar later, terugkijk, vanaf het stuurloos geraakte vlot van mijn leven, verdwijnt alles langzaam uit het zicht, maar in de mist van de herinneringen onderscheid ik altijd La Moneta. Mijn lichaam heeft die schipbreuk overleefd en een willekeurige kust bereikt. Mijn ziel is daar gebleven, bij de rotsen van dat eiland, bij de lichten van de kust van Tripoli die zich verwijderden terwijl ik wegvluchtte van wie ik was.

Gehoorzaamheid en angst

Donderdag 28 juli 2011

Az Zawiyah, Libië

De troepen waren de afgelopen dagen uit Tripoli gekomen om de orde van de raïs te herstellen. Ze waren door Gargaresh gekomen, en door Janzour, met die oase van palmen aan zee, de grote, door NAVO-bombardementen beschadigde elektriciteitscentrale, de chaotische opeenhoping van winkels en garages met bomen gemaakt van knalpijpen en stoffige open plekken waar kinderen op blote voeten tussen oude achtergelaten auto’s met een voddenbal speelden.

In de kustweg, gewoonlijk vol vrachtverkeer dat benzine van de grote raffinaderij in Az Zawiyah naar Tripoli vervoerde, zaten flinke bomkraters en er reden nu alleen nog met mitrailleurs uitgeruste jeeps. Bij de stadspoorten stonden twee tanks. Ze stonden daar maar, inmiddels overbodig want alle opstandelingen waren gedood, gevangengenomen of gevlucht. Hun enige doel was de weerloze overlevenden – bejaarden, vrouwen en kinderen – eraan te herinneren dat de inwoners van Az Zawiyah niets meer vergeven zou worden, dat niets meer zou worden zoals vroeger. Ze hadden geen enkel recht, niet op het heden en niet op de toekomst. Hun huizen konden elk moment op bevel van een of andere officier van de loyalistische troepen worden weggevaagd.

Tegenover de school stonden twee rijen van twaalf populieren, een aandenken aan de oude Italiaanse landgoederen. De gevel was doorzeefd met kogels, geen enkel raam was nog heel. In het midden van de binnenplaats zat een rokende krater, de populieren waren uitgedroogd en zwartgeblakerd door het vuur en in de lucht hing de geur van benzine en verbrand vlees.

Aan elke populier hing een man met een strop om zijn nek, een Berber – of Amazigh, zoals ze graag genoemd worden. Zij waren de eersten die in opstand waren gekomen na 17 februari, het begin van de revolutie tegen kolonel Khadaffi. In vijf legerbusjes zaten loyalistische agenten met kalasjnikovs die tientallen oude mannen, kinderen en radeloze vrouwen onder schot hielden. De ouders, kinderen en echtgenotes van de opgehangen mannen.

De enige met de rang van officier was een Europeaan, misschien uit Bulgarije, misschien uit Duitsland. Een huurling, zoals zovelen in dienst van de kolonel.

De mannen die in de strop hingen, met overal blauwe plekken en verschillende gebroken botten, waren nog wel in leven en steunden met hun voeten op stoelen uit het schoolgebouw. De vrouwen krijsten naar de beulen, maar geen van hen durfde naar haar zoon of echtgenoot te rennen om hem troost te bieden. Een menigte van burgers stond er in een cirkel omheen, doodsbang en zwijgend, stiekem blij dat ze een paar dagen eerder hadden besloten zich niet aan te sluiten bij de Berberse opstandelingen, hoewel ze Khadaffi minstens net zoveel haatten.

De ghibil bracht zand mee uit de woestijn. Het plakte, samen met de vliegjes, aan het bloed van de gevangenen, het vermengde zich met de tranen van de familieleden. Het tafereel leek wel een schilderij op gelig doek, met onbeweeglijke personages die wachtten totdat iemand een beslissing nam.

Een zwarte gepantserde SUV, een Mercedes ml met geblindeerde ramen, parkeerde midden op straat en blokkeerde zo de doorgang. Toen de chauffeur de motor afzette, haastte de Bulgaarse of Duitse officier zich om het achterportier open te doen.

De Arabier die uitstapte was rond de zestig, maar zag er jonger uit ondanks de diepe verticale rimpels die onder zijn uitstekende jukbeenderen zijn gezicht hadden gegroefd. Hij was in burger, in een donker pak met een wit overhemd zonder stropdas, zijn nog dikke haar kroezig en grijs, zijn ogen verborgen achter een donkere zonnebril. Hij miste een stuk van zijn oor, alsof het netjes was afgesneden.

‘Who is the boss?’ vroeg hij aan de officier terwijl hij naar de opstandelingen wees die aan de populieren hingen.

De Europese huurling had al ontelbare koelbloedige moordenaars gezien, in Oeganda, Darfur, Kosovo. Sadisten die ervan genoten om te doden. Maar de man met het verminkte oor was anders. Hij maakte hem echt bang, want hij toonde geen enkele zucht naar geweld als hij doodde. Er zat geen enkel gevoel in zijn handelen, het was gewoon werk. Hij wist simpelweg hoe hij angst moest gebruiken om zijn doel te bereiken.

De huurling wees naar de dichtstbijzijnde populier. De man die eraan hing, zijn gezicht een masker van bloed, steunde op één voet, zijn andere been was op onnatuurlijke wijze dertig graden gebogen, zijn tien vingers waren gebroken met een hamer.

In de doodse stilte liep de man met het verminkte oor naar hem toe.

‘Heb je pijn?’ vroeg hij in het Arabisch.

Met een enorme krachtsinspanning verzamelde de Berber een klodder speeksel in zijn mond en probeerde hem in het gezicht te spugen. Maar hij gaf maar net een fluim speeksel met het bloed van zijn gebroken tanden op, die over zijn kin stroomde.

De man met het verminkte oor richtte zich tot de vrouwen: ‘Wie van jullie is de vrouw van deze arme ziel? Kom onmiddellijk hier en veeg zijn mond af.’

‘Niet doen!’ bracht de Berber rochelend uit.

Maar de man met het verminkte oor had ondertussen al een vrouw opgemerkt die aanstalten had gemaakt om naar voren te komen. Ze was volledig bedekt door een boernoes, op een oog na.

‘Straks geef ik je vrouw aan mijn soldaten,’ zei hij tegen de Berber met luide stem, zodat iedereen hem kon horen. Hij wist dat je blinde gehoorzaamheid alleen met angst voor elkaar kon krijgen.

Plotseling kwam er een jongen van rond de dertien achter zijn moeder vandaan en hij stormde op hem af met een mes. Hij had dezelfde ogen als zijn vader, die aan de populier hing.

De man met het verminkte oor trok bliksemsnel zijn pistool en schoot de jongen in zijn buik, zonder de vitale organen te raken om hem niet meteen te doden. Iedereen moest hem zien bloeden en denken dat hij nog gered kon worden, hem langzaam zien sterven.

‘Bring him here,’ sommeerde hij de officier, en hij wees naar het lichaam van de jongen dat in het stof lag.

De Europeaan onderdrukte een grimas van walging. Ook hij had kinderen vermoord, maar in het heetst van de strijd, en hij vond het niet prettig zich te voelen zoals hij zich op dit moment voelde. Maar hij werd vorstelijk beloond, en dit soort momenten was bij die prijs inbegrepen.

Er waren twee soldaten nodig om het lichaam van de jongen weg te slepen en onder de galg van zijn met afschuw vervulde vader te leggen, en vier om de moeder in bedwang te houden, die krijste en worstelde als een bezetene.

Voor de man met het verminkte oor deed de jongen – hij zou binnen enkele minuten doodbloeden – er als mens niets toe, want in Afrika stierven dagelijks duizenden mensen, van de honger of aan een ziekte. Hij voelde helemaal niets voor hem, geen medelijden, geen haat. Die jongen was gewoon het doeltreffendste middel om zijn toehoorders iets definitief duidelijk te maken.

Vanachter zijn donkere brillenglazen liet hij zijn blik over de zwijgende menigte glijden, de mensen uit Az Zawiyah. Zij waren zijn toehoorders, hen moest hij overtuigen. Idioten die door verachtelijke opportunisten, extremisten en terroristen waren gaan geloven dat ze voor de vrijheid vochten. Hij zou geen betoog houden om hen te laten inzien dat ze zich vergisten, dat ze, als Khadaffi’s regime zou vallen, slechter af zouden zijn. Woorden kun je gebruiken in een democratie, wat Libië dankzij de kolonel niet was. Hij hoefde die stommelingen er alleen maar van te overtuigen dat ze het nooit meer moesten proberen, dat ze er niet eens aan mochten denken, ongeacht wie er gelijk of ongelijk had. En hij kende de mensen goed genoeg om te weten dat er maar één manier was.

Zijn jullie bereid deze prijs te betalen voor jullie poging jezelf van ons te verlossen? Kijk maar wat er gebeurt.

Hij wees naar de opstandelingen die aan de zwartgeblakerde populieren hingen en richtte zich tot de menigte: ‘Dit zijn terroristen, vrienden van Bin Laden tegen wie kolonel Khadaffi jullie beschermt.’

De menigte boog het hoofd, velen knikten instemmend, zwijgend en doodsbang. De man met het verminkte oor haalde een mes met gekarteld lemmet van tien centimeter tevoorschijn.

‘Kijk, smeerlap!’ zei hij tegen de vader, die nu nutteloze tranen huilde. Bloed spatte uit zijn mond toen hij een wanhopige kreet slaakte. Met een snelle beweging sneed de man met het verminkte oor de jongen de keel af, en toen trapte hij tegen de stoel waarop de voet van de opstandige vader steunde.

Terroristen vermoorden helpt niet. Hun familie doden iets meer. Maar voor echte doodsangst moet je onschuldigen doden.

Hij richtte zich tot de Europese officier, nog steeds met luide stem, en wees naar de opstandelingen: ‘Schop alle stoelen weg. Dood dan hun kinderen, verkracht hun vrouwen en dood die ook. Hak bij de vaders van deze terroristen de handen af, maar laat ze in leven. Ik wil dat iedereen weet wat er gebeurt met verraders en met wie ze niet aangeeft.’

Toen stapte hij in de Mercedes en beval de chauffeur te vertrekken. Terwijl hij richting Tripoli reed, dacht hij geen moment meer aan die verraders. Ze konden hem allemaal gestolen worden. Ze waren gewoon slachtvlees in een oorlog waartoe was besloten op het moment dat andere en nieuwe verraders, bestaande uit opportunisten als de Amerikanen, de Engelsen en de Fransen, en lafaards als de Italianen, zich hadden verenigd tegen Khadaffi, tegen het regime dat jarenlang hun consumptiemaatschappijen en soms zelfs rechtstreeks hun pathetische regeringsleiders had bevoorraad.

Hij leunde achterover en sloot zijn ogen achter de donkere brillenglazen. Hij dacht terug aan de dag waarop vier jongens, in het stof van de ghibil, een snee hadden gemaakt in hun pols en hun bloed hadden vermengd. Hij, zijn broer, Nico Gerace en natuurlijk Mike Balistreri. Het was bijna vijftig jaar geleden, maar dat was niet lang genoeg om het te vergeten.

Misschien is samen met deze oorlog het moment gekomen om af te rekenen met oude vrienden en oude vijanden. En op te houden met dromen.

Tripoli, 1962

Mike Balistreri

Vanavond is de grote binnenplaats alleen verlicht met de lichtjes op de muur die de villa’s omringt. De ghibil is opgestoken, de wind uit het zuiden die het zand van de Sahara naar de stad brengt.

Nico, Ahmed, Karim en ik zoeken beschutting in de donkerste hoek van de tuin, achter de villa van de familie Hunt, naast de achteruitgang. Het afdak dat William Hunt heeft laten bouwen zodat de Ferrari en de Land Rover in de schaduw staan, biedt maar gedeeltelijk beschutting tegen de windvlagen vol zand.

Ik kijk naar mijn drie vrienden. De ghibil waait onder het afdak door, het zand zit zelfs in onze ogen. ‘Laten we met z’n vieren een pact sluiten,’ stel ik voor. Ik vraag Ahmed om het zakmes.

We gaan tussen de Ferrari en de Land Rover staan. Maar zelfs daar laat het zand ons niet met rust.

Zwijgend snijd ik in de bovenkant van mijn linkerpols, bloeddruppels sijpelen uit de wond.

Nu is Nico aan de beurt. Hij glimlacht gelukzalig. Hij maakt een snee in zijn pols en kijkt tevreden naar het bloed. Voor hem is het een eer om hetzelfde te doen als ik.

Karim is minder enthousiast, het idee zijn bloed te mengen met dat van twee christenen staat hem niet aan. Hij maakt een kleine snee. Er komt weinig bloed uit, hij kijkt er verbaasd naar.

Dan geeft hij het zakmes aan Ahmed. Die kijkt ons recht in de ogen, ernstig als altijd. Hij is niet bang, hij vindt het een goed idee. Hij is linkshandig, hij pakt het zakmes met zijn linkerhand vast. Zwijgend maakt hij een veel langere snee dan wij, veel dieper, er komt heel veel bloed uit zijn rechterpols.

Het enige lampje dat onder het afdak van de familie Hunt hangt en bedekt is met geel zand verspreidt een flikkerend, stoffig licht. Er hangt een geur van olie en benzine. We horen het gefluit van de ghibil, het zwiepen van de palmbladeren, het ruisen van de eucalyptusbomen.

We drukken onze vier polsen op elkaar en ons bloed vermengt zich met het zand.

Zand en bloed. Voor altijd.

De verdelger van Az Zawiyah

Vrijdag 29 juli 2011

Rome

‘Rome is als een beeldschone vrouw. Ze is, wanneer ze net ontwaakt, mooier dan de rest van de dag.’

Elke ochtend om iets voor half zeven liep Michele Balistreri via dezelfde route door de oude binnenstad van zijn huis naar kantoor. Vanuit het stille groen op de Oppius daalde hij af naar het Colosseum en vanaf daar wandelde hij de mooiste driehonderd meter ter wereld langs de Keizerfora te midden van de ruïnes van het grootste keizerrijk dat de geschiedenis ooit had gekend. Binnen een half uur zou die uitzonderlijke schoonheid worden overspoeld, vertrapt en uitgebuit.

Tot een aantal jaar geleden was alles beter, maar nu, met de crisis, beleefde Rome de zomer maar voor een deel. Het verarmde volk bleef thuis en verdrong zich in de weekenden op de openbare stranden van Ostia. De echte rijken zaten al op hun boten bij Capri, Elba of Portofino.

Die wandeling, die zo veel onaangename gedachten opriep, was ook bedoeld om zijn steeds pijnlijker wordende knie, die vijf jaar daarvoor door de kogels van de handlangers van de Onzichtbare Man was verbrijzeld, te blijven trainen.

Dat betoverende moment tussen zonsopkomst en het aanzwellen van de stroom auto’s was het enige tijdstip waarop Balistreri naar buiten ging, tenzij hij daartoe werd gedwongen. Zijn leven speelde zich inmiddels binnenshuis af. De jacht op de Onzichtbare Man en de manier waarop die was afgelopen, hadden hem wonden toegebracht die in elk geval op zijn lichaam gedeeltelijk waren geheeld. Maar de wonden op zijn ziel waren ongeneeslijk. Nu probeerde hij binnen de muren van zijn huis en die van zijn kantoor te blijven, op die korte ochtendwandeling na. Langzaam maar zeker waren alle prikkels, gesprekken, ontmoetingen en nieuwe dingen uit zijn bestaan verdwenen.

Niets kon hem meer boeien. De zeldzame potjes poker met vrienden en die paar minnaressen waren eerder een last geworden dan een lust. Op kantoor beperkte hij zich tot contact met zijn naaste medewerkers, met wie hij alleen over werk praatte, dat inmiddels uit niets anders meer bestond dan afluisteren en DNA vergelijken, zaken die hem helemaal niet interesseerden.

Hij had er schoon genoeg van, maar hij had er ook vrede mee. Hij was zichzelf langzaam kwijtgeraakt, maar dat was geen bewuste of geforceerde keuze geweest. Het was een natuurlijk gevolg van de schepen die hij in de loop der jaren achter zich had verbrand wat menselijk contact betrof.

Om kwart voor zeven liep hij de kleine koffiebar naast het kantoor van de recherche binnen. Hij werd ernaartoe gezogen door zijn zwak voor goede espresso. Binnen zat het vaste kliekje: de barman, de straatveger, de groenteman, de middelbareschoolleraar. Eenvoudige mensen, met wie hij vroeger graag zou hebben gepraat, maar die hij nu alleen vluchtig begroette. Ze wisten wie hij was: het hoofd van afdeling moordzaken.

Balistreri nam geen deel aan de gesprekken, maar luisterde er zwijgend naar. Dat was de gewone man, het volk. Niet in staat om te stelen, nog geen snoepje bij de kassa van een stampvolle koffiebar. De overgrote meerderheid, de verliezers. Die voor de machthebbers alleen interessant waren omdat ze stemrecht hadden.

Nu had je de crisis, recessie, stagnatie, depressie. Wijze ministers, bankiers en ambtenaren van de Rekenkamer – allemaal dikbetaalde mensen met te veel baantjes, die onderling misschien een belangenconflict veroorzaakten – legden die arme zielen elke dag uit dat ze de opofferingen moesten begrijpen en accepteren voor het welzijn van het land en van hun kinderen. Het was niet helemaal duidelijk of dat ‘hun kinderen’ verwees naar de kinderen van de toehoorders of naar die van de sprekers.

Het volk, de gewone man, kon in elk geval gewoon blijven klagen, zonder dat iemand hen in de gevangenis zou stoppen voor die ideeën, en daarvoor moesten ze de democratie dankbaar zijn.

Balistreri dacht al deze dingen niet uit woede en evenmin uit gelatenheid. Hij vond die mensen aardig, maar het lukte hem niet meer om zich solidair met hen te voelen. Hij had er genoeg van om de Italianen te horen klagen over de mensen op wie ze zelf hadden gestemd.

Toen ging het in het radiojournaal over Libië, over die oorlog die leek te zijn vastgelopen zonder einde. Over de torenhoge kosten, de bijna tien miljard euro, uitgegeven door Khadaffi om zich te verdedigen en door de NAVO-landen om hem aan te vallen. En over hoeveel mensenlevens die oorlog had gekost, ook onder weerloze burgers. Turend naar de bodem van zijn kopje luisterde Balistreri naar het verhaal over het bloedbad in Az Zawiyah, een afslachting van bejaarden, vrouwen en kinderen.

Iets eerder dan gewoonlijk rekende hij af. Hij nam afscheid met een knikje en liep naar buiten. Als er iets was waarover hij niets wilde horen was het wel die oorlog tussen kolonel Khadaffi, de opstandelingen en de NAVO.

De kolonel is het kwaad, maar degenen die hebben besloten hem te bombarderen om nog een oliecontract binnen te halen, zijn niet veel beter dan hij.

Om zeven uur liep Balistreri door de hoofdingang het binnenplaatsje op. Met een glimlach beantwoordde hij de onderdanige begroeting van de agent, die van Balistreri’s boze blikken had geleerd om hem commissaris te noemen en niet meneer de commissaris of erger nog, adjunct-vicehoofdcommissaris.

Hij nam de brede marmeren trap naar de halfverlaten kantoren van de derde eenheid op de derde verdieping, een beetje buiten adem vanwege de vele sigaretten, zijn pijnlijke knie en het gebrek aan lichaamsbeweging. Alleen de telefonisten zaten al in de kantoortuin, verder kwam bijna iedereen pas tussen zeven en acht uur.

Toen hij de Speciale Eenheid had ingeruild voor afdeling moordzaken, had hij, hoewel hij recht had op een ruimer en moderner kantoor met aangrenzend zitkamertje, zijn oude kantoor gehouden. Hij was gewend aan die afbladderende en stokoude kamer. Niet omdat die uitkeek op het Colosseum en het Forum Romanum, aangezien hij de luiken bijna altijd dichthield, maar meer omdat de kamer bij zijn humeur, zijn ietwat gebogen gestalte, zijn grijze slapen en grijzende haar paste. Een deur en een bureau van fineerhout, oude fauteuils met kapotte vering, een versleten en rimpelige zwartleren bank, een balkonnetje met stoffige architectonische friezen.

Dat kantoor was een beetje zoals het verhaal van de hond die op zijn baas gaat lijken. Als alles modern, schoon en fonkelend was geweest, dan had het niet bij hem gepast. Voor hem was het iets geworden wat het midden hield tussen een hol en een graf. De jacht op de Onzichtbare Man was het laatste onderzoek dat hij in het veld had geleid, het laatste schot dat hij had gelost, de laatste keer dat hij was overvallen door zijn gevoelens.

Sindsdien had hij alleen nog zijn huis en dat kantoor, dat hem met dubbelglas en rolluiken hermetisch afsloot van de buitenwereld. Waar de geur van sigaretten en whisky hing en waar hij elke dag, zodra hij alle nutteloze paperassen had ondertekend, op de oude leren bank kon gaan liggen en naar de muziek van Cohen kon luisteren en zo, in elk geval voor even, de onmetelijke schoonheid en de onvermijdelijke vuiligheid van de stad, van het land, kon buitensluiten.

Op die bank liet hij de tijd voorbijgaan als op een bootje in de zon, waarop hij zich door de stroming liet meevoeren naar de monding van een kalme rivier.

Ik wilde de wereld veranderen, maar de wereld heeft mij veranderd. Het waren dromen, alleen maar dromen.

Tripoli, 1958

Mike Balistreri

Hier in Tripoli is de lucht zelfs in de winter lauwwarm. Uit de tuin voor de twee villa’s komt het gekwaak van de kikkers in de stilte van de Afrikaanse nacht. De twee villa’s liggen net buiten Tripoli, ze zijn mooi en comfortabel en hebben airconditioning. Villa’s voor rijke mensen. Daarachter ligt de olijfboomgaard die mijn opa Giuseppe Bruseghin in een halve eeuw heeft aangelegd, beginnende met een zandvlakte, het enige wat het fascistische koloniale bestuur hem had gegeven toen hij vanuit zijn verwoeste Veneto naar Libië was geëmigreerd. Opa deed er jaren over om die vlak te maken, muurtjes op te trekken om de ghibil in te dammen die het zand weer terugbracht vanuit de woestijn, een put te graven tot aan het grondwater en irrigatiebuizen aan te leggen. Ten slotte plantte hij de olijfbomen en wachtte hij af. Door al die jaren van opoffering heeft opa nu de grootste olijfboomgaard van Libië.

Mijn vader houdt juist helemaal niet van die geur. Die doet hem denken aan zijn kindertijd in Palermo, de geur van armoede. En hij houdt ook niet van de geur van de mest waarmee de olijfbomen bemest worden, de geur uit de kuil bij de barakken van de herders en van zijn werknemers.

We zitten allemaal in de grote woonkamer voor de slotavond van het Festival van San-Remo. De drie families: wij, de Italianen, de Balistreri’s – opa, papa Salvatore, mijn moeder Italia, mijn oudere broer Alberto en ik, Michelino. De Amerikanen, onze buren – William, Marlene en Laura Hunt. En de Libiërs, de Al Bakri’s – het gezinshoofd Mohammed en zijn vier zonen, die met hun moeders en hun zusje Nadia in de golfplaten barak naast de mestkuil wonen.

Ik zit op de bank, tussen de twee vrouwen van mijn leven. De vrouw uit wie ik ben geboren, Italia, en de vrouw met wie ik mijn leven zal delen, Laura. Op de zwart-wittelevisie zingt Domenico Modugno het winnende lied van het festival.

Penso che un sogno così non ritorni mai più…

Vrijdag 29 juli 2011

Tripoli

Linda Nardi lag met haar kleren aan op bed in haar kamer in het Rixos. Ze had de lampen uitgedaan en de ramen opengezet naar de vuurrode zonsondergang. Buiten was het lauwwarm en vredig, de palmbomen bewogen niet en vanuit de minaret klonk zacht en klaaglijk het gezang van de muezzin. Zonder het geluid van de straaljagers van de NAVO, die pas in het donker van de nacht zouden komen, leek de oorlog ver weg.

Ze had zin om met haar moeder Lena in Californië te praten, maar die had ze de avond ervoor al gebeld en ze wist dat het met die lelijke hoest vermoeiend voor haar was om lange telefoongesprekken te voeren. Ze zou graag met haar vader praten. Maar dat probleem was niet op te lossen, want ze wist niet wie hij was, ze had hem nooit gekend. Ze zou op zijn minst met een aardige en gevoelige man willen praten. Maar voor nu zat ze zonder.

Voor nu, Linda?

Ze was net veertig geworden en er waren geen mannelijke figuren in haar leven. Die waren er nooit geweest, op een korte periode vijf jaar geleden na, toen ze naar het ziekenhuis was gegaan om Michele Balistreri op te halen, die herstellende was van de verwondingen die de Onzichtbare Man hem had toegebracht. Toen dacht ze dat ze de man van haar leven had gevonden, de énige man ter wereld die bij haar paste.

Maandenlang hadden ze samengeleefd. Ze kletsten, aten en dronken wijn, een verwantschap die meer was gebaseerd op wat niet werd gezegd dan op woorden. Met Balistreri had ze het recht gevonden dat vrouwen zijn kwijtgeraakt.

Het recht om onszelf te zijn, niet dat wat mannen van ons verwachten.

Ze hadden elkaar niet eens gekust. Die deur was dicht gebleven. En na de stilte volgde de storm. In sommige opzichten was ze sterker uit die storm gekomen, maar tegelijkertijd ook zwakker. Kracht en zwakte waren de twee kanten van het cynisme dat haar zelfstandig had gemaakt, en totaal niet in staat om zich aan te passen aan de gebruiken van de hofmakerij.

Ze joeg de herinnering aan Balistreri weg en probeerde zich te concentreren op haar werk. Ze was daar om te schrijven over de burgeroorlog die aanvankelijk door de opstandelingen leek te zijn gewonnen, daarna door Khadaffi en die nu, na tussenkomst van de NAVO, eindeloos en onzeker leek. De berichten van het front waren tegenstrijdig en hoe dan ook verschrikkelijk. Aan beide kanten werd die oorlog op de grond uitgevochten door troepen die steeds vermoeider werden, en met steeds geringere middelen. Een oorlog waarin angst werd gezaaid door geweld jegens burgers en bommen uit de lucht werden geworpen in naam van andermans vrijheid. De oorlog om de olie. Ze had al een artikel geschreven over de mysterieuze moord op generaal Younis, een voormalig volgeling van Khadaffi, misschien een verrader, misschien een infiltrant tussen de opstandelingen. Nu moest ze iets schrijven over die verschrikkelijke gebeurtenis in Az Zawiyah.

Ze kon niet wachten tot ze Tripoli kon verlaten en zich weer bezig kon houden met de weeshuizen en ziekenhuizen in Centraal-Afrika. Daar had ze zich na de dood van de Onzichtbare Man en de breuk met Michele Balistreri aan gewijd.

Alleen daar, in de sloppenwijken van Mitumba, tussen de ‘toekomstlozen’, alleen daar waar winnen overleven betekende, waar ‘niets hebben’ een religieuze keuze noch het gevolg van een financieel debacle was, alleen daar maakten haar alledaagse verveling, woede en cynisme een beetje plaats voor evenwicht tussen de zinloosheid van het leven en de onvermijdelijkheid van de dood.

Want daar in Mitumba waren geen scholen waar ‘de een zijn dood is de ander zijn brood’ kon worden onderwezen. Een nutteloos concept voor iemand die van jongs af aan elke dag met de dood wordt geconfronteerd.

Ze hoefde nog maar een paar uur te wachten. De dag erna, vroeg in de ochtend, had ze een vlucht naar Nairobi, maar die avond moest ze zich nog bezighouden met de oorlog.

Ze stond op van het bed en streek met haar handen haar jurk glad. Ze keek niet eens in de spiegel en dacht er niet over om lippenstift of foundation op te doen. Zich niet druk maken om haar uiterlijk in aanwezigheid van een aanbidder was, dat wist ze best, een overblijfsel van wat de Onzichtbare Man haar had aangedaan. Maar slechte herinneringen kun je niet zomaar met wilskracht uitwissen.

Ze nam de lift naar de lobby en liep naar de bar. ’s Avonds een verplichte stop om de laatste geruchten over de oorlog en wat materiaal voor haar artikel te verzamelen. Daar, te midden van haar collega-journalisten, kon je altijd wel een nieuwtje opvangen dat iemand zich liet ontvallen na te veel alcohol of om indruk te maken.

‘Mevrouw Nardi!’

Bashir Yared was een aannemer uit Libanon die ze in Nairobi had leren kennen. Een lompe maar aardige en beleefde man van rond de vijftig, die haar altijd het hof had gemaakt.

‘Wat doet u hier in Tripoli, meneer Yared?’

Hij maakte een buiging en gaf haar een handkus. Hij zag er heel stijlvol uit met zijn blauwe blazer en rode stropdas.

‘Ik ben hier voor zaken. En om u een aperitiefje aan te bieden, als u wilt.’

Zoals altijd in dat soort gevallen kreeg ze meteen zin om naar haar kamer terug te keren. Voor haar was eenzaamheid een beloning, geen last. Maar ze wilde niet onbeleefd zijn tegen een man die in wezen heel vriendelijk was en ze moest een invalshoek vinden voor haar artikel, dus nam ze de uitnodiging om iets te drinken aan.

Ze gingen aan een tafel zitten. De sfeer in de ruimte was luidruchtig en vrolijk. Mannen, zowel Arabieren als westerlingen, zaten meer over zaken te praten dan over de oorlog. Over de zaken die ze dankzij de oorlog zouden doen.

Niemand hier in het Rixos zal sterven. De gevechten zijn, zoals altijd, voorbehouden aan arme stakkers.

Bashir nam een alcoholvrij biertje en Linda een tonic. Hij stak een dunne mentholsigaret op die Linda had afgeslagen.

‘Hebt u er last van, mevrouw Nardi?’

‘Nee hoor, rookt u gerust. Ik heb die slechte gewoonte gewoon niet…’

‘Ik weet dat het een slechte gewoonte is. Daarom heb ik mijn vrouw beloofd dat ik zal stoppen. Hoe zeggen jullie dat, een…?’

‘Een plechtige eed?’

‘Ja. Die heb ik gezworen omdat mijn enige dochter gaat trouwen, ze is nu bijna twintig. Ze halen haar bij me weg, ik denk erover om er nog een te maken…’

Daarmee liet hij twee dingen doorschemeren: zijn verbijstering over het feit dat een veertiger die zo mooi was als zij niet getrouwd was. En dat hij zulk sterk sperma had dat hij ook op latere leeftijd nog in staat was om zich voort te planten.

‘Ze trouwt in de kerk,’ verduidelijkte hij, ‘wij zijn christenen. Er zijn driehonderd genodigden.’

Linda vroeg zich af of Bashir Yareds trots voortkwam uit het huwelijk op zich, uit het aantal genodigden of uit hun religieuze keuze, waaraan hij kennelijk een hogere mate van beschaving toekende dan aan die van het islamitische deel van zijn volk.

‘Bent u hier voor uw werk, meneer Yared?’

Hij keek naar haar door de naar menthol geurende rookpluimen. Daarbinnen rookte iedereen.

‘Veel aanbestedingen, mevrouw Nardi. Oorlogen zijn voor mij een geschenk uit de hemel.’

Hij knipoogde naar haar. Alsof ze dankzij die grap handlangers waren geworden.

‘Gaat het project voor het nieuwe ziekenhuis van Nairobi nog door?’ vroeg Linda om de tijd door te komen.

Hij glimlachte en met de houding van iemand die heel uitgekookt is, zei hij: ‘Natuurlijk, het ziekenhuis gaat door en ik heb de onderaanbesteding gewonnen. Je maakt een dubbel zo hoge offerte, wint de aanbesteding en geeft de helft terug. Zwart natuurlijk. Italiaanse regels, Keniaanse boekhouding, helemaal perfect.’

‘Die lui van het ziekenhuis zijn Italiaanse Zwitsers, geen Italianen,’ wierp Linda tegen.

Hij haalde zijn schouders op, alsof die opmerking niet relevant was.

‘Niets is ooit echt Zwitsers, mevrouw Nardi. Behalve chocolade, horloges en banken. Het consortium uit Ticino is Zwitsers aan de buitenkant, maar wordt bestuurd door Italianen, en er zitten Italiaanse belangen achter.’

Linda was inmiddels al heel wat jaren journalist. Ze wist precies hoe de wereld in elkaar stak en dat het stom was om zich erover te verbazen en zinloos om er verontwaardigd over te zijn. Ze had haar brood verdiend met die verhalen en nog steeds maakte ze af en toe de fout zich te laten meeslepen, te geloven dat haar onderzoeken iets konden veranderen. In werkelijkheid was er niets wat zij kon doen en vertelde Bashir Yared niets nieuws.

Dat was algemeen bekend, het maakte deel uit van de beroemde creativiteit van de Italianen, die niet op kunst en mode werd toegepast maar op begrotingen. Italianen waren experts geworden in het sturen van te hoge facturen, het creëren van zwart geld, het plegen van boekhoudfraude.

Verhalen die inmiddels niemand meer interesseren. Futiliteiten die niet langer strafbaar zijn en journalistiek gezien irrelevant. Bashir Yared weet dat ik journalist ben en probeert gewoon interessant te doen.

‘Het verbaast me niets, meneer Yared. Helaas schrijven de kranten niet eens meer over dit soort zaken, de mensen zijn er toch al aan gewend.’

Maar hij liet zich niet ontmoedigen.

‘Het project voor het nieuwe ziekenhuis in Mitumba wordt ook met Italiaans overheidsgeld gefinancierd. En een deel van dat geld komt terug.’

‘Naar Italië?’ vroeg Linda.

Ze stelde die vraag zonder erover na te denken, zonder echte interesse, alleen om hem wat voldoening te geven.

Bashir deed nog pedanter: ‘Niet naar Italië, nee, maar wel bijna. Naar een staat midden in Rome. Naar een bijzondere bank.’

Dat trok Linda’s aandacht net iets meer.

‘Het IOR?’

Bashir knikte. ‘De bank van God. Zo noemen jullie die toch?’

‘Ja, zo noemen we die. Hoe weet u zo zeker dat het zwart geld juist daarheen gaat?’

‘Een gevoel, en een aanwijzing. De directeur van het Zwitserse consortium dat het ziekenhuis bouwt is een Italiaan, Gabriele Cascio. Elke ochtend komt hij naar de bouwplaats en om zeven uur ’s avonds gaat hij terug naar zijn appartement in Nairobi Central, en dan gaat hij naar de Bluebird Club om vrouwelijk gezelschap te zoeken.’

Linda glimlachte.

‘Niets vreemds aan, lijkt me…’

‘Natuurlijk niet, alleen gaat hij op zondag twee uur eerder weg en wast hij het zwart geld wit. Zoals u weet wordt hier gewoon op zondag gewerkt. Zullen we samen een hapje eten en het er verder over hebben, mevrouw Nardi?’ stelde Bashir hoopvol voor.

Die uitnodiging was meer een galant gebaar dan een echte versierpoging. Sommige mannen gaven hun geld graag uit aan etentjes, juwelen, reizen. Andere betaalden liever een prostituee.

Linda was moe, ze had een invalshoek nodig voor haar artikel over de oorlog in Libië en ze was niet echt geïnteresseerd in dat verhaal. Ze besloot het excuus te gebruiken dat ze al bij veel mannen had uitgeprobeerd, dat het beste werkte om hen niet te ontmoedigen. Ook omdat het in dit geval waar was.

‘Ik moet mijn koffer inpakken, morgenochtend heb ik een vroege vlucht naar Nairobi.’

Bashir glimlachte en probeerde de uitnodiging interessanter te maken. ‘Ze zeggen dat deze Gabriele Cascio, toen hij bij het IOR werkte, een vertrouwenspersoon was van die monseigneur die weleens in Kenia komt om goede doelen in te wijden, die met die mooie Italiaanse naam, Pizza.’

Even was Linda stomverbaasd. Monseigneur Eugenio Pizza, die graag met het informele don Eugenio aangesproken wilde worden, was de meest geheimzinnige en veelbesproken man binnen de katholieke Kerk. Zijn loopbaan binnen de geheime kamers van het Vaticaan vormde een raadsel dat mettertijd in een steeds dichtere nevel was gehuld.

Weldoener of oplichter?

‘Hoe weet u dat, meneer Yared?’

Hij glimlachte weer.

‘Ik ben een goed geïnformeerd man, in Nairobi ken ik iedereen, dat weet u…’

Op dat moment liep een jonge westerse vrouw onder begeleiding van vier jongemannen, die er allemaal uitzagen alsof ze van de Libische geheime dienst waren, snel door de bar en de lobby. Ze had blond haar en fijne gelaatstrekken, ze was mooi en stijlvol, slank en smal, goed gekleed maar niet uitdagend. De vier mannen en zij volgden een Arabier van rond de zestig met een olijfkleurige huid, diepe rimpels, holle wangen, uitstekende jukbeenderen en dik, licht kroezend grijs haar. Een deel van zijn oor ontbrak, alsof het netjes was afgesneden. Ze liepen snel de lift in en verdwenen.

Bashir Yared was zichtbaar wit weggetrokken.

‘Weet u wie die vrouw is?’ vroeg Linda.

De Libanees schudde zijn hoofd.

‘Nee, geen idee. Ze zal wel een escortdame zijn voor…’

Hij maakte zijn zin niet af.

‘Voor die Libiër? Een concurrent van u?’

‘Hij is geen ondernemer…’

‘Een vriend van Khadaffi?’

Bashir Yared wilde indruk maken, en hij werd beïnvloed door een aantal dingen: zijn fantasie over Linda’s borsten in haar dichtgeknoopte wijde bloes, zijn lege maag en de opwinding waaraan Afrika in die dagen ten prooi was vanwege de opstanden in Tunesië, Egypte en Libië.

‘Hebt u gehoord wat er in Az Zawiyah is gebeurd, mevrouw Nardi?’

Natuurlijk had ze de geruchten over dat bloedbad gehoord. Sterker nog: het waren meer dan geruchten, alsof het regime het dit keer niet had willen verbergen, maar juist naar buiten had willen brengen. Zoals altijd was Bashir Yared zeer goed geïnformeerd, ook in Tripoli.

‘Heeft die man er iets mee te maken?’

‘Ze zeggen dat de dood van generaal Younis ook zijn werk is…’

Linda probeerde meer te weten te komen, maar nu was Bashir bang en opeens herinnerde hij zich een afspraak. Hij nam afscheid van haar met een handkus en een buiging, en ging weg.

Linda keerde terug naar haar kamer en maakte aantekeningen voor haar artikel. Het bloedbad bij Az Zawiyah, de verkrachte vrouwen, de vermoorde oude mannen en kinderen, de verminkte mannen. Ze was blij dat ze weg kon. Ze had te maken gehad met de Onzichtbare Man, maar dat was ‘slechts’ een moordenaar omgeven door het leven, op een plek waar het leven veel waard was.

Hier is het veel erger, hier zijn mensen voor wie het leven niets waard is.

Rome

Aan het eind van de dag had Balistreri zijn pijnlijke been uitgestrekt onder zijn bureau, zijn voet steunend op een vernederend krukje, en terwijl hij een sigaret rookte ondertekende hij documenten die hij inmiddels niet eens meer las.

Dat was precies de manier waarop de Italiaanse bureaucratie werkte, van processen-verbaal voor verkeersovertredingen tot de wetten van de staat: de opsteller schreef onbegrijpelijke teksten die zijn leidinggevenden, om de beurt, tekenden zonder ze te lezen. Als ze ze wel zouden lezen, zouden ze er toch niets van begrijpen.

Het ging trouwens prima zo, alleen maar papieren en geen misdrijven waaraan hij zich moest wijden. Hij kon over minder dan een jaar met pensioen, maar eigenlijk was hij vijf jaar geleden al met pensioen gegaan, na het einde van de Onzichtbare Man en al het andere. Al het andere had namen die af en toe nog kwamen bovendrijven: Linda, Angelo. Dan zette hij muziek van Cohen op en joeg hij ze weg uit zijn gedachten.

Corvu klopte op de deur van zijn kantoor. Hij klopte altijd, al jaren. Balistreri wist dat hij dat deed omdat hij bang was hem in verlegenheid te brengen als hij hem liggend op de bank aantrof in plaats van achter zijn bureau. Twee keer kloppen, een pauze, nog een keer kloppen. Dat deed hij om herkend te worden, met de wiskundige precisie die kenmerkend was voor die kleine Sardijn, de beste analist van het hele politiekorps.

Balistreri liet zijn papieren voor wat ze waren, stak een Gitane op en ging op de zwartleren bank liggen om de indruk te wekken dat hij daar de hele dag had doorgebracht zonder iets uit te voeren. Daarna riep hij pas: ‘Binnen!’

Corvu kwam binnen, netjes gekapt en geschoren en zowaar fatsoenlijk gekleed, naar de smaak van zijn vriendin Natalya. Haar artistieke invloed bleek duidelijk uit de rode stropdas bij het grijze kostuum met het witte overhemd. Corvu voelde zich ongemakkelijk en probeerde niet naar zijn baas, die op de bank lag, te kijken.

‘Leuk, die stropdas, Corvu. Mooie kleur.’

‘Dank u, meneer. Rood is Natalya’s lievelingskleur. U krijgt de groeten van haar. Als u zin hebt om zondag te komen lunchen…’

Balistreri gruwde bij de gedachte, hoewel Corvu een prima kok was.

Het idee twee uur lang een gesprek te moeten voeren…

‘Ik zou graag komen, maar ik heb Antonella beloofd haar mee te nemen naar het strand…’

‘Heel goed, daar doet u goed aan,’ liet zijn plaatsvervanger zich ontvallen.

Hij had er meteen spijt van. Corvu aanbad hem als zijn oude leermeester. Hij maakte zich zorgen als Balistreri afviel en te veel rookte of dronk, en hij vond het vervelend als hij te lang alleen was. Antonella was een soort geruststellende beschermgodin: minnares, vriendin, verpleegster als dat nodig was. Al die dingen mocht Corvu wel denken, maar niet uitspreken.

‘Kan ik u even spreken over Giulia Piccolo, commissaris?’

Balistreri kreeg een branderig gevoel in zijn slokdarm, dat verdomde maagzuur. Alleen al bij die naam kwam het omhoog.

Giulia Piccolo was een lastig geval. Opgegroeid in een kustplaatsje vlak bij Palermo in een gezin met alleen maar mannen en een onderdanige moeder, honderdzevenentachtig centimeter stalen spieren, lesbisch. Ze was noodgedwongen gevlucht, was naar Rome gekomen en samen met Corvu, met wie ze heel hecht was, aangenomen bij de politie.

Voor Balistreri was ze altijd zowel een geschenk als een last geweest. Piccolo was bepalend geweest voor heel veel succesvolle onderzoeken, maar haar fysieke kracht en haar totale minachting voor gevaar hadden ertoe geleid dat ze echt domme dingen had gedaan. Met pieken en dalen waren ze samen gebleven tot de afloop van de jacht op de Onzichtbare Man.

Vijf jaar geleden had hij aan allebei zijn plaatsvervangers gevraagd om met hem mee te gaan naar afdeling moordzaken. Corvu had daar zonder aarzelen mee ingestemd, maar Giulia Piccolo had de overplaatsing geweigerd. Hij had niet om uitleg gevraagd. Hij vroeg vrouwen nooit om uitleg, hij vond woorden overbodig. Sindsdien kon er, wanneer ze elkaar tegenkwamen, niet meer dan een goedemorgen of een goedenavond vanaf.

Gelaten stond Balistreri op van de bank.

‘Wat wil je me over Piccolo vertellen?’

Corvu kuchte en schraapte zijn keel. ‘Gisteren heeft Giulia flinke ruzie gekregen met twee collega’s. Die hadden twee jonge meisjes aangehouden omdat ze met elkaar stonden te zoenen in een hoekje van het metrostation, vol op de mond en naar hun mening te hartstochtelijk. De meisjes zeggen dat ze zijn uitgescholden. En toen een van de twee zei dat ze konden opdonderen deden ze hen handboeien om.’

Balistreri deed zijn ogen dicht. Hij kon zich het vervolg al indenken.

‘Kwam Giulia Piccolo precies op dat moment voorbij?’ vroeg hij.

‘Giulia zegt dat ze zich meteen heeft geïdentificeerd, de twee agenten zeggen dat ze haar legitimatiebewijs niet heeft laten zien. Resultaat: een collega met een gebroken neus, en een andere met een gekneusde rib.’

‘En de getuigen?’

‘De twee meisjes zeggen dat de agenten Giulia verbaal en fysiek hebben aangevallen en dat ze zich alleen maar verdedigde.’

Balistreri geloofde best dat het zo was gegaan, maar dat zou Piccolo niet redden van ontslag. De politie toonde niet veel begrip voor iemand die haar collega’s in elkaar sloeg.

Corvu ging op sombere toon verder: ‘De leidinggevende van de tweede eenheid heeft Colombo verzocht om Giulia Piccolo te ontslaan.’

Colombo stond aan het hoofd van de recherche, de plek die Balistreri had geweigerd.

‘Dus, Corvu?’

Dat was gemeen. Hij wist best wat Corvu hoopte dat hij zou doen. Maar om dat te kunnen doen moest hij zijn plaatsvervanger ervan overtuigen dat hij dat nooit zou doen.

‘Commissaris, Colombo staat op het punt een beslissing te nemen en ik hoopte dat…’

Balistreri gaf niet eens antwoord. ‘Ga weg, Corvu, en val me niet meer lastig met dat gekke wijf.’

Corvu boog zijn hoofd.

‘Oké, misschien bedenkt u zich nog. Hoe dan ook, ik wilde u eraan herinneren dat het al laat is… Er zijn hier geen dringende zaken… Morgen kom ik wel als u ergens heen wilt met…’

Balistreri’s boze blik weerhield hem ervan zijn zin af te maken en hij liep gauw naar buiten.

Balistreri toetste het directe nummer van Colombo in.

‘Balistreri! Een of ander mooi nieuw lijk?’

Die ironie stoorde hem meer dan zijn amicale toon. Colombo mocht dan een goed politieman zijn, maar hij hield te veel van zijn rol, vooral als er journalisten bij waren.

Balistreri hield het kort: ‘Ik bel je vanwege Giulia Piccolo.’

‘Ai ai, dat heethoofd dat zich altijd in de nesten werkt.’

‘Inspecteur Piccolo is een van de weinige echte rechercheurs die we hier hebben, Colombo.’

‘Dat kan wel zijn,’ zei hij voorzichtig, ‘maar onder deze omstandigheden begrijp jij ook wel dat het niet te rechtvaardigen is.’

Balistreri wilde het gesprek tot het hoognodige beperken.

‘Het is net zo goed te rechtvaardigen als toen ik jouw zoon uit die orgie heb gehaald met die minderjarige meisjes die stijf stonden van de coke.’

Aan de andere kant van de lijn hoorde hij Colombo slikken.

‘Wat stel je voor, Balistreri?’

‘Twee maanden onbetaalde schorsing.’

‘Minstens drie,’ antwoordde Colombo.

‘Oké. Tegen niemand zeggen dat ik me ermee heb bemoeid, dan sla je een beter figuur, nietwaar?’

‘Maar zodra ze terugkomt, neem jij haar bij afdeling moordzaken, Balistreri. Bij de tweede is ze uitgerangeerd en wil niemand haar meer hebben.’

‘We zullen zien,’ mompelde Balistreri en hij hing op zonder te groeten.

Twee uur later kwam Corvu stralend binnen.

‘Ze hebben Giulia maar drie maanden geschorst. U hebt met Colombo gesproken, hè?’

Balistreri stond op van de bank en zette een stap richting Corvu, die gauw achteruitdeinsde.

‘Corvu, als je het in je hoofd haalt om dat gerucht rond te bazuinen stuur ik je terug naar je schapen op Sardinië.’

Corvu onderdrukte een glimlach. Zo was Balistreri nu eenmaal. Een gul gebaar was een teken van zwakte. Hij verontschuldigde zich en liep snel weer naar buiten.

Balistreri bleef alleen achter en wierp afgeleid een blik op de kranten, die hij nog niet had kunnen lezen, gewoon om de tijd door te komen. In de Il Domani stond een artikel van Linda Nardi vanuit Tripoli over de moord op generaal Younis. Op een of andere manier maakte de link tussen Linda Nardi en die plek hem erg van streek. Hij moest weer denken aan wat er vijf jaar geleden was gebeurd, een liefde die misschien nooit was ontstaan en misschien nooit was overgegaan, die gewelddadige jacht op de Onzichtbare Man, aangevoerd door Linda Nardi en Giulia Piccolo met welke middelen dan ook, met gevaar voor eigen leven en minachting voor de regels.

Zij zijn net als die jongens van vele jaren geleden, Mike en Ahmed, die de spot dreven met gevaar en regels.

Tripoli, 1962

Mike Balistreri

Ik ben een zoon van een van de meest welgestelde en invloedrijke families van Tripoli, maar mijn echte vrienden zijn Ahmed en Karim, de jongste zonen van Mohammed Al Bakri, het manusje-van-alles van mijn vader. En Nico Gerace, de paria van mijn klas, die door iedereen voor de gek wordt gehouden en alleen door mij wordt beschermd. Ik breng mijn tijd liever met hen door in plaats van in de exclusieve clubs aan zee met de kinderen van de rijke Italianen, Engelsen en Amerikanen. Mijn vader is daar helemaal niet blij mee.

Vandaag is het erg warm in de tuin van de villa’s. Het zweet loopt langs mijn nek, de mussen maken een hels kabaal.

Ahmed is net terug van het gebed in de moskee en wacht op me voor het duel, verkleed als cowboy, met de spullen die ik cadeau heb gekregen en nu niet meer gebruik.

Laura staat in de schaduw van de eucalyptusboom en kletst met Karim. Hij doet niet mee aan mijn films, hij is erg vroom en zegt dat films voor ongelovigen zijn. We discussiëren vaak, Karim en ik. Anders dan Ahmed en Nico, die mij in alles volgen, is voor hem de Koran de enige gids. Hij is altijd bij ons om twee redenen: omdat hij zijn oudere broer moet gehoorzamen en om bij Laura Hunt te zijn, het beeldschone meisje met die lichte ogen die bij je naar binnen kijken. Wij vinden elkaar aardig en tegelijkertijd ook niet aardig. Ik vind haar leuk, ik voel dat zij mij leuk vindt, maar dat zeggen we niet vaak tegen elkaar en alleen op de raarste manieren. In het begin noemde ze me Michelino, om me te pesten. En ik noemde haar meisje. Nu niet meer. Zo boeken we vooruitgang. Onze indirecte manier om elkaar leuk te vinden.

In mijn remake van The Searchers is het de chief van de Comanche, Scar, die cowboy John Wayne vermoordt. Wie weet of haar vader William mijn omgekeerde slot kan waarderen.

Maar vandaag spelen we het duel na van de laatste film die ik samen met mijn opa in de Alhambra-bioscoop heb gezien, The Last Sunset, met Kirk Douglas en Rock Hudson.

Ik loop naar Ahmed toe, mijn duimen achter mijn brede riem. Ik leg hem het nieuwe element uit en hij schudt stomverbaasd zijn hoofd.

‘Mike, ik wil liever verliezen, zoals altijd.’

‘Rustig maar, Ahmed, jij verliest. Maar deze keer ga ik dood, jij blijft staan.’

Karim telt de passen, dan draaien we ons om en kijken elkaar in de ogen.

Dan klinken de twee schoten. Kirk Douglas valt op zijn knieën: ik lig op de grond, een hand op mijn borst en mijn ogen half dicht. Eindelijk letten Laura en Karim op. Ze zijn verbaasd. Het is de eerste keer dat ik word verslagen in een duel.

Ik leg het nieuwe element uit: mijn pistool was ongeladen, dat had ik vóór het duel gedaan om Rock Hudson, mijn beste vriend, niet te hoeven doden.

Ahmed is nog steeds verbaasd. ‘Ik ben liever degene die sterft.’

Laura werpt hem een blik toe. ‘Jij zou je nooit laten vermoorden met een ongeladen pistool in de hand. Zelfs niet door Mike.’

‘Voor jullie twee zou ik me niet laten vermoorden. Voor Laura wel,’ komt Karim tussenbeide.

Daar twijfel ik niet aan, en ik weet dat Karim me aan de ene kant bewondert en aan de andere kant veracht. Hij en Ahmed hebben hetzelfde gezicht, maar een tegenovergesteld karakter. Karim leeft van idealen en de Koran, Ahmed van de werkelijkheid en zijn mes.

En ik, daarentegen, van dromen.

Zwart geld en steekpenningen

Zaterdag 30 juli 2011

Nairobi

Het was koud toen Linda landde, maar ze was meteen blij om daar te zijn. De glimlachende gezichten in de drukke aankomsthal, de foto’s van wilde dieren en wonderlijke landschappen op luchthaven Jomo Kenyatta. De toonbanken vol ambachtsproducten van de Masaï en de kleuren van de kleding maakten dat ze zich meteen lichter en energieker voelde.

Ze liep naar de vreselijke heksenketel bij de bagagebanden, waar alleen de westerlingen schreeuwden en protesteerden omdat het zo lang duurde. Toen ze eindelijk haar koffer had, liep ze naar buiten en nam ze een taxi, die meteen het chaotische verkeer in dook. Hoe dichter ze bij het moderne en schone centrum kwam, hoe rustiger en overzichtelijker het doorstroomde. Vrachtwagens, pickups en karren maakten plaats voor personenauto’s.

Een uur later kwam Linda aan in haar kamer in het African Beauty en ze pakte niet eens haar koffer uit. Ze was doodop en had meteen in slaap kunnen vallen als ze in bed was gaan liggen. Maar ze piekerde er niet over. Ze had het geld noch de tijd om langer dan twee, drie dagen in Kenia te blijven en ze had tijdens de vliegreis besloten om, naast het bezoeken van haar geliefde weeskindjes, onderzoek te doen naar wat Bashir Yared haar in Tripoli had verteld. Al met al was dat de moeite waard. Ze ging douchen, kleedde zich aan en ging naar buiten.

Ze liep door Central Park en ging meteen een derdehands motorfiets kopen. Die zou ze nodig hebben om zich snel te kunnen verplaatsen.

Daarna ging ze op weg en doorkruiste ze met gemak het centrum, een en al hypermoderne wolkenkrabbers, winkelcentra, chique winkels, viaducten en fonkelende hotels. Maar zodra ze het centrum uit was, bevond ze zich op een andere planeet.

Niemand bleef op zijn eigen rijbaan, iedereen toeterde uitzinnig en stak kruispunten over zonder op de kleur van het stoplicht te letten. Het verkeer ging stapvoets vooruit, omringd door massa’s voetgangers die overstaken waar en wanneer ze maar wilden en tussen auto’s, vrachtwagens en brommers door slalomden, en gehinderd door geiten die uit het niets opdoken en gaten die wel kraters leken.

Ze doorkruiste de gigantische stad tot aan Mitumba, in het zuiden, naast het kleine Wilson Airport. De armste sloppenwijk van Nairobi, waar het gemiddelde inkomen een halve euro per dag was en het percentage seropositieve mensen indrukwekkend hoog. Ze kwam aan bij het weeshuis dat een Italiaanse naam droeg, de naam van de Onzichtbare Man.

Elke keer dat ze die plek en die naam terugzag, werd ze overvallen door tegenstrijdige gevoelens. De herinnering aan de gebeurtenissen was onuitwisbaar, maar de betekenis ervan was met de jaren veranderd.

Dit was de wilsbeschikking van de Onzichtbare Man geweest. Was de man aan wie die plek vol goeds was gewijd het kwaad? Natuurlijk, hij had veel mensen kwaad gedaan. Maar tegelijkertijd had hij voor veel mensen ook iets goeds gedaan. Had hij de straf die zij hem had opgelegd verdiend? Was zij zich gaan wijden aan het enige goede werk van de Onzichtbare Man voor die weeskinderen of als postume schadevergoeding?

Het was allebei waar, maar dat was juist het punt: het was waar.

Toen ze binnenkwam, omhelsden de nonnen haar en renden de kinderen haar tegemoet. Als ze het geld niet zou hebben gevonden, als ze de autoriteiten niet zou hebben overtuigd en geen toezicht zou hebben gehouden op de werkzaamheden, dan zouden veel van die kinderen nu op straat leven of misschien al dood zijn.

Ze bracht daar een paar uur door en speelde met de kleintjes. Ze had poppenkastpoppen van Harlekijn en Pulcinella meegebracht en de kinderen lagen helemaal dubbel. Dat spelletje overbrugde elke taalbarrière. Ze at met de nonnen en de kinderen, hielp de kleintjes naar bed en ging hen een voor een langs voor een nachtkusje.

Toen stapte ze weer op de motor en reed terug naar de stad. Anderen zouden zeggen van de hel van Mitumba naar het paradijs van Central Park, maar voor Linda Nardi was het precies andersom. Toen ze aankwam in haar hotelkamer kleedde ze zich uit, plofte ze op bed en viel ze in een diepe, helende slaap.

Inhoud

Gehoorzaamheid en angst

De verdelger van Az Zawiyah

Zwart geld en steekpenningen

Spoken uit het verleden

De bank van God

De andere kant van de waarheid #1

Het verleden wordt heden

Je oude vriend wacht op je

Een afspraak met de moordenaar

De andere kant van de waarheid #2

Een uitnodiging die je niet kunt afslaan

Terug naar La Moneta

De toekomst wordt verleden

De waarheid

Wat er nog over is van het kwaad