Lizzie

Eva Wanjek

Lizzie

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Dit boek is mede tot stand gekomen dankzij
een reisbeurs van het Nederlands Letterenfonds

De sonnetten van Rossetti die elk deel inleiden en het sonnet
in het hoofdstuk ‘Pars mortis’ zijn afkomstig uit de bundel
Dante Gabriel Rossetti, Sonnetten, en vertaald door Ike Cialona.

© Eva Wanjek 2015

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagillustratie Dante Gabriel Rossetti,

Beata Beatrix (ca 1864-1870; Tate Britain)

NUR 301

ISBN 978 90 284 4136 1

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met
ISBN 978 90 284 2616 0

I

ASTARTE SYRIACA

Geheimenis! Zie, tussen zon en maan,

Astarte, die in tijden lang vervlogen

De Syriërs tot liefde heeft bewogen.

Onder tweeledig glanzend zilver gaan

De zegeningen schuil van ons bestaan.

Haar hals is als een stengel zacht gebogen;

Haar liefdeszware mond en diepe ogen

Doen ’t hart op de muziek der sferen slaan.

Haar helpsters dwingen alle bronnen van

Het hemels licht tot de bekentenis

Dat zij van hen de allermooiste is:

Zij, de godin, van Liefdes toverban

Orakel, amulet en talisman;

Zij, tussen zon en maan geheimenis.

1849

De zee strekte zich voor hen uit tot in de oneindigheid van een blauwgrijze hemel, haast zonder tussenkomst van een horizon. De witte schuimstrepen van de branding verdwenen, de gekromde kustlijn volgend, naar links in een wazige verte die Saltelton aan het oog onttrok, en naar rechts rond de landtong die tussen hen en Exmouth lag. Rij na rij, als slaglinies die het land belegerden, voortdurend in beweging, maar in een onveranderde formatie op steeds dezelfde afstand van het strand. Op de vlakte van Sandy Beach werd het blauw van de hemel weerspiegeld in een mozaïek van plassen en kreken, in beide richtingen in de verte perspectivisch verdicht tot blinkende luchtspiegelingen.

Er woei een harde zilte westenwind, en de twee mannen op het duin hadden moeite hun overjassen en hoeden in bedwang te houden. De jongere klemde zijn hoed onder zijn arm zodat de wind zijn blonde haren zo plat blies dat het leek alsof hij net uit de zee was opgedoken waarnaar hij nu met een weids gebaar wees: ‘Te groot om te schilderen!’

De ander knikte instemmend, een vuist aan de rand van zijn hoed, als een ridder die naar zijn vizier grijpt en zich gereedmaakt voor de strijd. Tegelijk hield hij zijn stok vast en de pelerine van zijn jas, die telkens over zijn hoofd dreigde te slaan. ‘Het heeft geen menselijke maat,’ riep hij.

‘Wat zeg je?’ riep de ander.

‘Geen menselijke maat,’ herhaalde Rossetti, terwijl hij zijn grote hazelnootbruine ogen over het tafereel aan hun voeten liet dwalen. Het was niet wat ze zochten.

‘In zo’n woestenij kun je geen mensen schilderen!’ riep Deverell.

‘Die zwarte moddervlakten langs de Exe waar we met het bootje langskwamen… net zoiets! Prachtig, al die spiegelingen, die kleurschakeringen… maar wat zou een personage van Shakespeare in dat slik te zoeken hebben?’

Hoezo Shakespeare, dacht Rossetti. Zou zijn vriend met een nieuw doek begonnen zijn? Hij zou het hem later vragen. Afgezien daarvan speelden ook koning Lear en Macbeth op de heide, en in de wildernis. Maar Deverell had gelijk. Hijzelf prefereerde ook landschappen die zijn figuren intiemer omlijstten, die de mens in het middelpunt stelden en hem allesbehalve nietig maakten. Rossetti hief zijn wandelstok en wees naar de zee.

‘Kijk daar,’ riep hij, terwijl de pelerine hem over hoofd en hoed sloeg als een vrouwenrok in een scabreuze achttiende-eeuwse prent, en zijn overjas opbolde als een zeil. ‘Een stoomschip!’ Ver weg, vlak onder waar de horizon te vermoeden was, voer een schip, voornamelijk herkenbaar aan de lange sliert roestrode rook die contrasteerde met de blauwgrijze hemel. ‘Dat hoort er voortaan bij. Die dingen raken we niet meer kwijt.’

‘Ik ben blij dat ze er zijn,’ lachte Deverell en zette zijn hoed weer op. ‘Zonder de Great Western Railway hadden we niet in één dag van Londen naar hier en terug kunnen rijden om naar locaties te zoeken! En volgende week zouden we tot in Cornwall kunnen gaan! Maar je hebt gelijk – zulke dingen zijn in deze tijd niet meer uit landschappen weg te denken!’

Wegdenken laat zich alles, dacht Rossetti, die juist dat vermogen als een voorwaarde voor het kunstenaarschap beschouwde.

‘In ieder geval,’ zei Deverell terwijl hij hem hielp zich van de pelerine te bevrijden, ‘laten wij onze Shakespeare-vrouwen maar blijven schilderen alsof ze nog nooit een stoomlocomotief hebben gezien. Zullen we teruggaan? Dan zijn we op tijd terug in Exeter, en halen we de trein naar Waterloo Station.’

Shakespeare, dacht Dante, dat is wat hem bezighoudt. Ik vraag me af wat hij van plan is. Misschien wil hij me weer vragen voor hem te poseren.

Zij en hun vrienden poseerden wel vaker voor elkaar, dan hoefden ze geen model te betalen. Walter Deverell zelf was het beste mannelijke model: jong en tijdloos mooi. Dante was minder in trek. Hij was geen werkelijk opvallende verschijning. Hij was niet erg groot, en ondanks zijn jeugd al enigszins corpulent. Zijn charme – en dat wist hij – lag in zijn persoonlijkheid; in zijn vermogen mensen, zowel mannen als vrouwen, te betoveren als hij sprak, danste, zich bewoog.

Soms dacht hij, als me ook nog de fysieke schoonheid van een Deverell ten deel was gevallen, dan was ik als mens onuitstaanbaar geweest. Maar misschien zocht hij mede daarom fanatieker dan zijn kunstbroeders naar dat ene perfecte model dat alle schoonheid belichaamde die hij – ook dat wist hij – zou kunnen scheppen. Als hij haar ooit vond. Ze moest bestaan, omdat hij bestond. Het visioen van schoonheid dat hij in zich droeg, kon geen dwaalspoor van de evolutie zijn. Dat was ondenkbaar. Er moest een vrouw bestaan die zijn Beatrice, zijn Madonna, zijn Eva was. Zonder haar was hij slechts een halve man, en minder dan een halve kunstenaar. Hoe vaak had hij al gehoopt dat hij haar eindelijk had gevonden: in de lippen van het ene model, in de oogopslag van het andere; in het kinderlijk reine ronde voorhoofd van een jong hoertje, in de boezem van een jonge moeder; maar dan was het steeds niet meer dan die ene vondst geweest die verloren ging zodra hij die glimp van volmaaktheid probeerde te combineren met wat hij aan andere modellen ontleende. Eén vrouw die alles is… Het was misschien onmogelijk. Je dacht vaak een godin gevonden te hebben, maar van het ene moment op het andere was ze weer even oninteressant als het mottige gordijn waarop je haar als Cleopatra liet poseren.

‘Nee,’ riep hij en stortte zich van het duin omlaag naar het strand, ‘laten we een stuk langs de zee lopen! En dan vertel je me waar je mee bezig bent!’

De twee mannen daalden de steile zandhelling af, Deverell op lange benen behendig goochelend met de zwaartekracht – je zou niet denken dat hij zo ziek is als je het niet wist, dacht Dante, die halverwege het duin ging zitten en naar beneden gleed, zijn jaspanden achter zich aan slepend.

Beneden aangekomen klopte hij het zand van zijn kleren. ‘Een half uur heen, een half uur terug. Heb je een horloge?’ Deverell knikte en ze staken schuin het strand over, met de willekeur van richting die mensen in grote ruimten eigen is. Op het strand woei de wind wat minder heftig dan boven op het duin. Rossetti liep het dichtst bij de zee, een hand voor zijn stok en een hand voor zijn hoed. Deverell liep afwisselend met zijn handen op zijn rug en met zijn armen voor de borst gekruist, ietwat onnatuurlijke houdingen die de ander in zijn vermoeden bevestigden dat hij iets te vertellen had, maar nog niet zover was, en misschien alleen op de juiste vraag wachtte. De stoomboot was met rookpluim en al achter de kim verdwenen.

‘Wat zou je het liefste willen schilderen, Walter?’ vroeg hij.

‘Geen idee,’ zei Deverell ontwijkend.

‘Maar je had het voorheen over Shakespeare.’ Rossetti bleef staan en het natte zand waarop hij stond veranderde door zijn gewicht van kleur en schemerde blauwachtig. ‘Vertel het me, Walter,’ eiste hij. ‘Ik wil weten waar je mee bezig bent.’

‘Goed dan,’ zei Deverell. ‘… As you like it.’

‘En welke scène?’

‘Die waar Viola als page voor de hertog musiceert.’

Dante’s hoed woei van zijn hoofd en rolde als een slap zwart wagenwiel over het strand. Deverell wilde erachteraan, maar Dante hield hem vast aan zijn mouw.

‘Wie is je page? Want om haar gaat het per slot. Is het Florry?’

‘O God, nee. Van haar zou zelfs een hertog niet geloven dat ze een jongen was…’ lachte Deverell, over zijn schouder naar Dante’s hoed kijkend die nu als een kwal heen en weer deinde in de uitlopers van de branding.

‘Je hebt een nieuw model gevonden?’

Walter lachte, zuchtte, schudde het hoofd, maakte zich van Dante los en viste de hoed uit het schuim.

‘Ja,’ zei hij, ‘en ze is ongelooflijk.’

Walter had haar voor het eerst op straat gezien. Soepel en rank als een wilgentwijg, eenvoudig maar opmerkelijk smaakvol gekleed, onbereikbaar als een koningin. Zonder zelf te weten waarom was hij haar gevolgd. Eerst dacht Walter dat hij deed wat hij al vaker had gedaan – een mooi meisje uit een lagere klasse volgen en op een goede gelegenheid wachten om haar te benaderen – maar het moment haar aan te spreken stelde hij keer op keer uit. Ze was te mooi. Zo een schoonheid kon men niet zomaar aanspreken. Hij besefte dat hij iets anders aan het achtervolgen was: een droom. Hij verbaasde zich erover dat de wereld niet rondom haar tot stilstand kwam, zo mooi was zij. Toch leek niemand behalve hijzelf haar werkelijk waar te nemen. Misschien omdat ze een glimp opvingen van het rode haar tussen haar hoedje en haar kraag; rode haren waren bepaald niet populair in het victoriaanse Engeland. Maar de fragiele gestalte die hij nu al een hele tijd volgde was boven zulke vooroordelen verheven. Het duizelde hem en hij dacht even dat zijn ziekte hem misschien parten speelde, dat hij dingen zag die er niet waren.

Toen, in Cranbourne Alley, bleef ze staan en vouwde het parasolletje dicht dat ze ondanks de grijzige hemel boven haar hoofd had gehouden, en keek even om zich heen eer ze een damesmodezaak betrad. Ze had de afwezige blik die grote schoonheid soms met zich meebrengt, de trots van een aristocrate die het schavot bestijgt, en tegelijk de schuwe blik van een ongetemd wezen dat niet gekend wil worden. Walter voelde een steek in zijn hart en dacht: waarom veroorzaakt grote schoonheid ons pijn? Nu het parasolletje neer was, vlamden haar rode haren op in het licht. Hij wist meteen dat ze geen klant was, maar dat ze in die damesmodezaak moest werken.

De volgende dag ging hij voor het eerst sinds weken bij zijn moeder op bezoek. ‘Mama,’ zei hij, ‘ik denk dat je eens een nieuw hoedje nodig hebt, of zoiets. En een jurk voor het naseizoen. Je hebt jezelf al zo lang niets gegund. Weet je wat, ik ga morgen met je naar Cranbourne Alley en dan kopen we iets moois voor je. Iets wat je gelukkig maakt.’

‘Jongen,’ zei mevrouw Deverell, ‘ik weet niet waarom je zoiets raars zegt. Ik, een nieuwe hoed! Het idee alleen al.’

‘Ik kwam toevallig langs een winkeltje in Cranbourne Alley,’ zei Walter. ‘En in de etalage zag ik een heel leuk lichtbruin hoedje, met een wat donkerder band en een geel pluimpje… echt, mama, ik denk dat het je heel goed zou staan.’

‘Mij?’ vroeg zijn moeder, die de onuitroeibare neiging had om alles te ontkennen om het bevestigd te krijgen, een omweg die Walter soms tot waanzin dreef, al was hijzelf op dit moment ook bepaald niet rechtdoorzee.

‘Ja, mama. Een hoedje dat je heel erg goed zal staan. Ik wil je graag eens iets cadeau doen. Toe, niet tegenstribbelen, Maman, je hebt het verdiend. Ik haal je morgen om elf uur op. Met een rijtuig.’

‘Ach, Walter,’ zei zijn moeder en stond op om te kijken of haar jas met het vossenbontje nog wel goed genoeg was om in Cranbourne Alley te gaan winkelen.

Morgen, dacht Walter, zal ik haar weer zien.

De meisjes in Colcrane’s Millinery and Dresses waren in alle staten. ‘Een Adonis in een damesmodezaak, met zijn oude moeder,’ fluisterde Emily, de coupeuse, ‘wie heeft zoiets ooit gezien… hij lijkt wel een prins!’

‘Stel je voor… als hij een afspraakje met me wil maken… of met jou…’ giechelde Ann, de jongste van het stel.

Rachel, de oudste verkoopster, mompelde met een haag van naalden tussen haar dunne lippen onwillig: ‘Misschien is het wel een homosexualist. Een man die van andere mannen houdt. Het is niet goed als een man al te mooi is.’

‘Denk je echt?!’ piepte Ann, half in vervoering en half door ontzetting bevangen.

De enige die iets van hem wist was de roodharige Elizabeth Siddall, maar zij zweeg en trok zich onder een voorwendsel terug in het achterkamertje, waar het stoffenmagazijn zich bevond. Dat viel niet op; Elizabeth zei zelden iets, zodat de andere meisjes haar vaak arrogant vonden. Zij wist als enige wie deze jongeman was: Walter Deverell was een kunstenaar. Een vriend van Holman Hunt, van Millais, van Dante Gabriel Rossetti, van die andere jonge genieën die bezig waren de schilderkunst voorgoed te veranderen. Waarom ga ik weg? dacht ze terwijl ze een baan rood fluweel uitrolde op de tafel, over de kleine catalogus die ze van kunsthandel Wesley and Sons had gekregen, waarom ga ik weg terwijl ik toch wil dat hij me ziet?

Ze trok voorzichtig een hoek van het boekje onder het fluweel vandaan, zodat het net zichtbaar was.

De deur ging open.

Ze wachtte even en keek op.

Ik wist dat hij terug zou komen. Hij is me niet voor niets tot aan de winkeldeur gevolgd… maar wat een bespottelijk voorwendsel… van een kunstenaar had ik toch wel iets anders, iets moedigers verwacht. Een jonge Adonis die met z’n ma meegaat om garen en band uit te kiezen! Maar o ja, ik wist het.

Het is geen sprookje! Sprookjes bestaan niet.

Wees helder Lizzie, houd je hoofd er goed bij. Denk aan de schilderijen die je op de Free Exhibition zag. Je bent er op je vrije zondag heen gegaan, alleen, zonder dat iemand wist waar je was. Die tentoonstelling was helemaal niet vrij toegankelijk, zoals je dacht; twee shilling moest je betalen. ‘Vrij’ betekende alleen maar dat onbekende jonge kunstenaars daar op eigen kosten hun doeken tentoon konden stellen. Hun namen kende je toen nog niet: Holman Hunt was erbij, wat vertrouwenwekkend mannelijk en Engels klonk, en een zekere Millais, van wie je eerst nog dacht dat het een Fransman was, en iemand met de bedwelmende naam Dante Gabriel Rossetti. Dat zal wel een pseudoniem zijn, dacht je nog, niemand wordt met zo’n sublieme naam geboren. Maar je liep wel direct naar zijn schilderij. En wat hij daar liet zien, op dat doek, was tegelijk eenvoudig en ook helemaal niet, het was alsof iemand met de ogen van een middeleeuwer naar een nog veel ouder verhaal keek en dat hier en nu had weten te schilderen. Het klopte wat je zag, en het klopte niet, op een perfecte manier klopte het niet: het was of je, door een venster, in iemands ziel kon zien.

Een visioen was het, stralender en rijker dan de werkelijkheid van één tijd ooit zou kunnen zijn. Het was vreemd, maar toen ik naar die jonge vrouw op het schilderij keek, ‘The Girlhood of Mary Virgin’ heette het, had ik het idee – dat ik dat meisje was. Ik schaamde me er een beetje voor, maar tegelijkertijd welde er een grote trots in me op. Onbegrijpelijk zoiets, en totaal ongepast, maar dat was wel wat ik voelde.

Later, bij Wesley and Sons, waar iedereen die er enigszins serieus uitziet wel een gratis catalogus meekrijgt, hoorde ik zijn naam weer noemen. Ik heb nachtenlang met die catalogus onder mijn kussen geslapen, of liever gezegd, wakker gelegen… Er stond ook een lang gedicht van Dante in afgedrukt, ‘The Blessed Damozel’, ik ken het uit m’n hoofd inmiddels, die verzen leken wel toverspreuken, alleen dat ene woord al, ‘Damozel’… Het was alsof die klanken een sleutel waren, die me toegang zou geven – maar tot wat?

Ik kon er met niemand over spreken, iedereen zou me voor gek verklaren, maar ik voelde het, ik voelde het al zo lang, mijn pad leidt naar die kunstenaars, eigenlijk naar een van hen – naar Dante Gabriel Rossetti.

De oudere heer Wesley had ’t over Red Lion Square, waar Rossetti met Walter Deverell een atelier schijnt te delen. Zo’n square heeft meestal een parkje in het midden, daar hoopte ik op, want dan kon ik me misschien in de struiken verstoppen. Ik kan heel lang heel stilstaan, of zitten, of wat ook. Ik kan dat, een beeld worden, en dan een afbeelding.

Daar in de verte moet het zijn, het park bij het Square. Die mist, waar ik anders van gruw, is me een welkome grijze deken. Maar hij is zo dicht dat ik iets meer in het licht van de gaslantaarns moet gaan lopen om niet te struikelen.

Bijna gil ik als een enorme bruine rat uit de goot tevoorschijn schiet en met zijn staart mijn rokken raakt. East End: overdag kan ik er lopen met mijn ogen dicht, ik ken elke steen en elke lantaarnpaal op de route naar de winkel waar ik werk, maar Bloomsbury… En dan zie ik in de verte een deur opengaan.

Een bulderend gelach komt aanrollen, als een golf uit de zee, en twee, nee drie, vier jongemannen in lange donkere jassen en met hoge hoeden op rennen de straat op, mijn richting in. Ik weet niet hoe snel ik me weer moet verstoppen, mijn mouw blijft haken aan de tralies van een hek, ik kan me nog net op tijd omdraaien, zodat ze mijn gezicht niet zien… Mijn God, wat zou ik moeten zeggen als ze me zouden vragen wat ik hier doe.

‘Op naar de Lion and Lamb!’ wordt er geroepen, en weer schalt dat uitbundige, bulderende gelach over het plein.

Pas als ze ver genoeg van me verwijderd zijn, durf ik weer te kijken. ‘Dante!’ hoor ik een van hen schreeuwen en dan draait hij, die ene, die inderdaad Rossetti moet zijn, zich plotseling om, en ze blijven allemaal staan en kijken zoekend om zich heen. ‘Een rat!’ roept de jongste stem, dat zal de blonde Deverell zijn. ‘Ik háát ratten! Help, help, ho!’ Dante slaat met zijn wandelstok op de stoeprand, steekt hem dan venijnig tussen de spijlen van een rioolrooster en roept: ‘Hoe nu? Een rat? Ik dood hem, om een dukaat!’ Deverell zoekt half in ernst bescherming aan zijn borst, en een van de anderen – zou dat Millais zijn? – roept lachend: ‘O welk een dol en bloedig doen is dit!’ Het is allemaal erg theatraal en opeens begrijp ik waarom: het zijn verzen uit Hamlet.

Misschien zijn ze wel duizend keer zo slim als ik. Misschien heb ik wel niets bij ze te zoeken. Dante neemt de hand van zijn jonge vriend, hij neemt zijn hoed af en buigt, zo charmant alsof hij een dame het hof maakt, en drukt de vingers aan zijn mond en fluistert iets. Het zal wel iets schunnigs zijn geweest, want ze barsten allemaal weer in lachen uit, slaan elkaar op de schouders en verdwijnen gearmd in de pub op de hoek.

Ik ben nog een paar keer teruggegaan. Ik schaam me daar niet voor, want als een meisje uit East End zoals ik ook maar een glimp opvangt van het geluk, van een wereld zonder ellende en armoede en stompzinnigheid, dan is het haar goed recht om alles te ondernemen wat ze maar kan om die te benaderen, misschien zelfs te hopen dat ze er zelf ooit een deel van kan zijn. Ik schaam me daar niet voor, want in de Verklaring van de Rechten van de Mens staat dat iedereen mag proberen om het geluk te vinden. En die werd al in 1776 opgesteld.

Ze hangen steeds om elkaar heen, als een troep herdershonden. Ik hoor ze zingen, ’s avonds. Ik ken ze allemaal, al hun silhouetten. Millais is zo elegant als een Fransman, Hunt gedrongen als een bruine beer, Deverell een elf. Maar in het licht van de gaslampen worden al die lichamen één. Een kluwen van benen en armen, wandelstokken, jaspanden, lokken haar. En zoals de maan tussen de sterren, staat een van hen altijd in het midden. Als hij begint te lachen, lachen alle anderen mee, als hij een lied aanheft – ik hoorde iets in een taal die ik niet ken – valt de rest van de troep in. Hij is niet zo mooi als Deverell, niet zo mannelijk als Hunt, en hij is bepaald niet de grootste van het stel, maar ze zeggen dat in het dierenrijk ook niet altijd de grootste de leider is…

Dante Gabriel Rossetti. Zijn naam is muziek. Ik heb altijd geweten dat hij het zou zijn, zelfs voordat ik hem ooit had gezien – vanaf het moment dat ik zijn naam voor het eerst hoorde. Hij is uit een ver land gekomen, een land onder de zon van het zuiden, om mij te vinden.

En nu Walter Deverell me tot in het bedompte achterkamertje van deze damesmodezaak is gevolgd, weet ik dat het zal gaan gebeuren. Dat, waarop ik al heel mijn leven wacht. Vanavond al zal hij vertellen dat hij me heeft gezien, hier in de winkel. Hij zal niet anders kunnen. Ik heb die blik gezien. O mijn God, Lizzie, hou je in. Geef het een week.

En als Dante komt, zorg dan dat je weer hier zit, waar de middagzon op je haar valt, leg je bonnet naast je op een stoel, zodat het lijkt of je net binnen bent gekomen, of je nog maar pas de draad in de naald hebt gestoken om verder te gaan met het afbiezen van die japon, laat hem denken dat het toeval is. Kijk geconcentreerd naar de zijden stof die je in je handen houdt. Trek je voorhoofd niet in rimpels. Laat je vingers als vlinders door de ruimte gaan. Steek je naald door de stof en trek het garen omhoog, kalm en telkens en telkens weer, met de sierlijke regelmaat die mannen zo bevallig vinden omdat zoiets hun vreemd is. Adem heel rustig in en uit en ben wie je bent. Denk aan iets moois – denk aan hem. Maar kijk hem niet aan. Laat hem proberen je aandacht te trekken en wacht, en wacht dan nog even. En dan zal alles eindelijk begonnen zijn.

‘Je hebt haar gezegd dat je haar wilt schilderen?’ vroeg Dante. ‘Maar waarom, Walter, waarom dan, in godsnaam? Haar haren zijn dus rood, zeg je – en waarschijnlijk heeft ze ook nog sproeten?’

Opeens pakte Deverell Dante’s wandelstok af en rende een stuk vooruit, zijn jaspanden wapperend in de wind, bleef verderop weer staan en begon lijnen te tekenen in het zand. Dante volgde hem, halfdoof door het gebulder van de zee aan zijn rechterhand. Zijn vriend riep hem iets toe, maar hij verstond het niet.

‘Wat zeg je?’ vroeg hij, maar de wind leek de woorden van zijn lippen te vagen.

‘The line of beauty!’ brulde Deverell. Hij had niets dan een paar sierlijke lijnen in het zand geschetst, maar hij wachtte Dante op als iemand die zojuist het geheim van het universum heeft ontraadseld. ‘Zij heeft het. Zij is het. Geloof me, Dante. Deze vrouw heeft alles. Het is alsof ze altijd op ons heeft gewacht.’ En Deverell sprak verder, onstuitbaar nu, als iemand die al te lang heeft moeten zwijgen. Hij sprak over een onnavolgbare, door God gegeven houding, over de vanzelfsprekendheid van de schepping voor de zondeval. Over grenzeloze waardigheid zonder enige hoogmoed. En het mooiste was dat zij iets van kunst leek te begrijpen: op de tafel naast haar had, ten dele bedekt door een half uitgerolde baan bordeauxrood fluweel, een kleine catalogus van een kunsthandel gelegen. Op het hoekje van de afbeelding dat onder het fluweel uitstak was de smalle hand van een Madonna te zien geweest! Hij beschreef een klein hoofdje op een zwanenhals. Haar gelaatstrekken waren zo verfijnd als die van een Italiaans brons uit het cinquecento. Hij was idolaat van haar onvergelijkelijke haarpracht, die nu volgens hem meer blond dan rossig was. Over haar borsten wist hij niets te vertellen – hij dacht ook niet dat ze ooit naakt zou poseren.

Dante wist het. Dit zou zijn doorbraak zijn. Als dit meisje hield wat zij beloofde, had Deverell een nieuwe wereld ontdekt en zijn naam diende dan voortaan tegelijk met die van Cortez en Columbus te worden genoemd. Aan Deverell de eer haar als eerste te schilderen, en hij zou desgewenst zelf model staan en aan de rand van het canvas figureren – maar daarna zou ze de zijne worden. Als het waar was, wat Walter zei.

‘Ze wordt mijn Viola,’ voorspelde die, ‘en dan de Ophelia waarnaar Millais op zoek is – en uiteindelijk, wie weet, zelfs jouw Beatrice, Dante!’

‘Millais zou haar niet schilderen, die zou alleen met haar naar bed gaan,’ zei Dante, pakte zijn stok terug en liep verder. ‘En ze slist, zeg je?’

‘Ja, maar ze zegt niet veel. Dante, we moeten omkeren!’ riep Deverell achter hem. ‘De trein vertrekt om tien over vier!’

Dante liep door. ‘Nog even,’ riep hij over zijn schouder, ‘ik wil zien wat daar ligt.’ Het bleek een dode meeuw te zijn. De oogkassen lege zwarte gaten, de snavel, die nooit meer zou krijsen, half opengesperd. Onder het verenkleed, dat op een harnas van teer leek, was er bijna niets meer over van het lijk. Dante had even de neiging het met zijn wandelstok te porren, maar hij deed het niet.

‘Is dat wat?’ vroeg hij.

‘Ik denk het niet,’ zei Deverell. ‘Dat stadium van de dood is niet meer interessant voor een schilder.’

Daar zal men ooit anders over denken, dacht Dante, toen ze de terugweg aanvaardden. Want hij wist dat alles wat hijzelf als kunstenaar vermocht, aan beperkingen onderhevig was. Er zouden grote revoluties in de kunst plaatsvinden, nog tijdens zijn leven, en hij zou er geen deel aan hebben. De hele Prerafaëlitische Broederschap was zijn idee geweest, zijn uitweg – de terugkeer naar een oorspronkelijke, ongemaniëreerde stijl. Maar was dat een bewuste keuze geweest, of was het omdat hij niets anders kon? Zijn schildertechniek was belabberd, vergeleken bij die van zijn vriend Holman Hunt, en zeker bij die van de verachte salonschilders. En hij wist dat er in Frankrijk, aan de overzijde van deze zee, schilders aan het werk waren die deze dode meeuw zouden hebben opgepakt en meegenomen naar hun atelier, of hier ter plekke hun ezel zouden hebben opgesteld. Hij kon dat niet. Hij gruwde van de gedachte aan een miniem paneeltje in een brede donkere lijst, waarop niets dan zand en een rottende meeuw te zien zou zijn. Hij zou de meeuw liever weglaten en in plaats daarvan op een groot doek een Miranda schilderen, die in een doorschijnend wit gewaad langs de vloedlijn liep, met in de verte het ondergaande schip van de hertog van Milaan, de zeilen aan flarden gescheurd, de masten gebroken. Dante vreesde dat zijn levenswerk al passé was eer hij eraan was begonnen. Maar hij had geen keus. Iedereen moest doen wat hij het beste kon; en daarom zou hij zijn leven lang de mooie onbereikbare vrouw blijven schilderen, die hij in zijn dromen voor zich zag.

Zwijgend en in gedachten verzonken liepen ze terug naar de monding van de Exe, waar het veerbootje wachtte.

De sierlijke lijnen die Deverell in het zand had getrokken om de bevalligheid van Elizabeth Siddall te schetsen waren inmiddels overspoeld door de even sierlijke lijnen van de uitlopers van de brekende golven. De mannen liepen er op weg naar hun trein haastig overheen zonder ze nog waar te nemen, en ook hun voetstappen werden al snel verzwolgen door de opkomende vloed.

Cranbourne Alley

Mrs Colcrane wilde hem tegenhouden. Ze wilde Dante in de winkel laten wachten en eerst aan Miss Siddall vragen of die prijs stelde op zijn bezoek. Na het zonlicht dat buiten de trottoirs deed fonkelen alsof ze bezaaid waren met diamantsplinters, moest Dante zijn ogen laten wennen aan het donker. Zware draperieën bedekten hier de wanden, de etalagevensters waren tot op halve hoogte geblindeerd.

Dameshoeden van een enigszins bedaagd ontwerp – Dante volgde de mode en wist wat hij zag – hielden als opgezette papegaaien de wacht. Terwijl hij zijn jas losknoopte en zijn hoed afnam, keek hij wat om zich heen. Het kon geen kwaad als ze zijn brokaten vest zag, de dubbele gouden horlogeketting, zijn zelfverzekerde houding. Mensen respecteren rijkdom, en Dante poseerde graag als de heer in goeden doen die hij ook had kunnen zijn als hij naar zijn vader had geluisterd en een academische loopbaan had gevolgd.

Een corpulente matrone stond op een klein podium en liet de zoom van haar nieuwe japon afspelden. Iets met een voor haar figuur veel te groot bloemendessin. De twee jonge vrouwen aan haar voeten, van wie de jongste slank en blond was en eventueel model zou kunnen staan als dienstmaagd, keken schichtig over hun schouders. In het vale licht glinsterden de spelden die ze tussen hun lippen hielden of die uit de speldenkussentjes staken die zij aan hun pols droegen. Hun ogen glommen ook, terwijl ze naar hem opkeken. In dit soort winkels liet zich zelden een man zien. Hun vier bevallige handen hielden de zoom van de japon omhoog zodat de opgezwollen enkels van de matrone zichtbaar waren.

Dante wendde zich af, alsof zo’n indiscrete inblik in de geheimen van de vrouwelijke gratie onwelvoeglijk, ja, zelfs gevaarlijk kon zijn. Hij vestigde zijn ogen op Mrs Colcrane, die als een cerberus de deur naar de achterkamers bewaakte en maakte, zijn hoed tegen de borst, een galante buiging. Hij had zijn leven lang al buigingen gemaakt en een oceaan van uitgestrekte dameshanden gekust. Elke buiging, elke kushand was een eerbewijs aan de vrouwelijke schoonheid, zelfs als de gehuldigde dame deze schoonheid maar zeer ten dele belichaamde, zoals Mrs Colcrane, die volgens hem hooguit model kon staan voor een heks in Macbeth. Hij keek als het ware door haar heen en liet het aan haarzelf over hoeveel charme en warmte zij wenste te ontvangen. Een paar minuten nog, en dan zou hij weten wat Deverell in die geheimzinnige jonge vrouw had gezien.

‘Miss Siddall verwacht mij,’ zei hij met een fluwelen glimlach.

‘Hoe doet ze ’t?’ zei Emily en beet op een speld. ‘Vorige week die blonde prins, en nu deze.’

‘Hij is niet zo knap als die andere,’ fluisterde Ann aan de andere kant van de matrone, ‘maar volgens mij is hij rijk.’

‘Wat heeft zij dat wij niet hebben?’

‘Aan het werk, juffrouwtjes,’ commandeerde Mrs Colcrane en voegde er preuts aan toe: ‘Deze heer is een oom van haar.’

De deur gaf toegang tot een korte, smalle gang die alleen licht kreeg door een matglazen raam in de zoldering. Het rook muf en stoffig en er waren drie deuren. Eén links, één rechts en één in het midden, aan het eind van de gang. Als het me lukt om meteen de juiste deur te kiezen, dacht Dante, is het waarachtig een sprookje. Zonder aan te kloppen opende hij de dichtstbijzijnde deur.

Het was niet wat hij verwachtte. Het was anders dan hij verwachtte. Het was gelukkig niet wat hij verwachtte, want in dat geval zou zijn komst tevergeefs zijn geweest.

Ik had me voorgenomen rustig te blijven staan als hij komt, bij de tafel waarop de patronen liggen uitgespreid. Mijn lippen op elkaar te houden, ze mogen niet trillen. Mijn ogen moeten helder en kalm als altijd blijven kijken. Maar nu is er niks van een ik.

Hij staat in de deuropening. Dante Gabriel Rossetti.

Ik durf niet goed in zijn ogen te kijken. Ik kijk er een beetje boven, op zijn voorhoofd. Hij komt naar me toe en opeens ben ik niet bang meer, kan weer gewoon alles doen zoals altijd. De patronen voor de bruidsjurk rol ik op en leg ze op een plank boven de tafel. Nog nooit heb ik ogen gezien die zo absoluut niets anders doen dan kijken. En ze zijn op mij gericht.

Ik schuif een stoel naar hem toe en gebaar hem te gaan zitten. Ik weet hoe mijn haar in lange strengen over mijn schouders vloeit en hoe het glanst in het licht dat door de groezelige ruitjes naar binnen valt. Ik strijk een lok achter mijn oor.

Ik ga zitten, tegenover hem, en neem hem op mijn beurt heel langzaam en beheerst, van top tot teen op. Dan vraag ik terloops: ‘Had u misschien een hoed besteld?’

Ik wist het, toen het trottoir van Cranbourne Alley vanochtend ineens bezaaid leek met diamanten, het kleinste steentje spetterde in het ochtendlicht; ik wist het toen de mannen door de straat leken te zwemmen als dolfijnen, glimmend in de zon. En dan dat schooiertje met zijn doorschijnende oren, dat met open mond bleef staan toen ik hem passeerde, omdat hij nog nooit zo’n mooie vrouw had gezien… dat was een teken. Vandaag zou alles veranderen, niets zou nog zo zijn als het was. Leven! Dat is wat ik wil en vanochtend is het begonnen.

Ze was heel bleek en heel fragiel, haar koperblonde haar vonkte op in het weinige licht dat door de smerige ruitjes zijn weg naar binnen vond, als in de wildste fantasie van Titiaan. Ze leek te wankelen toen ze hem zag, leunde tegen de tafelrand. Haar ogen waren enorm groot, maar toch had hij het idee dat ze hem niet zag, dat haar ogen niet in focus waren maar naar iets anders keken dan hemzelf. Was er iets mis met haar? Daarover had Deverell niets gezegd. Goede modellen waren wel vaker lastig, zoals Florrie, die elk moment een glas water wilde of naar het closet moest, maar het strekte niet tot aanbeveling. Het ideale model wist waar het om ging, kon de bedoeling van de kunstenaar aanvoelen, zich inleven, en niet alleen maar haar halslijn of haar kin in het licht houden. Wie Cleopatra schildert, wil niet weten dat ze net ongesteld is.

Even later, nadat hij zich had voorgesteld – hoewel hij niet de indruk had dat ze zijn naam registreerde –, rolde ze de patroontekeningen op die kennelijk voor een bruidsjurk waren. Ze legde ze op een hoge plank, waarvoor ze op haar tenen moest staan, een sierlijke houding die haar smalle lijfje uit de volumineuze rokken deed oprijzen als het steeltje van een grote, omgekeerde bloem. Hoelang zou ze als model in zo’n houding kunnen blijven staan? Toen bood ze hem een stoel aan. Ze leek heel zelfverzekerd nu.

‘Had u misschien een hoed besteld?’ vroeg ze, en nu keek ze hem aan. Grote, oneindig wijze ogen waren het, maar er lichtte ook iets van spot en overmoed in op. Ze wees op de hoeden die als een buitenissige verzameling opgezette vogels in de vitrines prijkten. ‘Zal ik Mrs Colcrane dan maar voor u halen?’

Ze lachten allebei, het was zo duidelijk dat het om iets anders ging. Daarna stond Dante op en liep naar de deur. Deed de deur dicht. Hij voelde haar ogen in zijn rug. Hij bewoog zich zelfbewust, alsof hij het model was dat in de smaak wilde vallen. Het hoorde erbij; om mensen voor je kunst te winnen, was alles geoorloofd. Hij draaide zich naar haar om en zag haar blozen. Een roze blos die in haar bleke wangen opsteeg als een zonsopgang in een reine, witte wereld. Ze leek wat angstig, als elk meisje dat vreest of hoopt dat een man aanstalten maakt iets van haar te willen, of juist niet. Maar er was meer. Er was een blik achter die blik die hem het gevoel gaf dat hij in een omhelzing met haar was, zo innig als die van een liefdespaar dat omstrengeld ten onder ging in eindeloos diepe kristallijnen wateren, om nooit meer iets anders te kennen dan elkaar. Onzin, dacht hij, blijf bij de les. Ze is mooi en dat is het.

Hij lachte weer en zij lachte ook. Geen moeilijk meisje. Hij wist zeker dat ze een goed model zou zijn. Een Guinevere. Een Ophelia. Onbereikbare schoonheid op het doek, maar misschien tegelijk een leuke meid om mee te werken in het atelier. Hij keek naar al die absurde hoedjes en draaide met zijn ogen in een parodie van een man die niets van vrouwen begrijpt.

‘Ik kom niet voor een hoed,’ zei hij en ze streek haar japon glad en lachte weer. Ze droeg een donkergrijze zijden jurk met een zeer smal lijfje. Ze wist wat ze deed. Hij sperde zijn neusvleugels open en probeerde door de geuren van kamfer, mottenballen en zwaar fluweel tevergeefs een vleug van haarzelf op te vangen.

‘Ik ben Rossetti,’ zei hij. ‘Mijn naam is Dante Gabriel Rossetti, u zult wel nooit van mij gehoord hebben. Ik ben dichter en schilder.’ De jonge vrouw zat heel stil opeens. Hij vertelde over de kunst van de vroege Renaissance, die van vóór de tijd van Rafaël, en over de ambitie die hij en zijn vrienden hadden om een natuurlijkheid en oprechtheid terug te brengen in de Engelse kunst.

Toen ze lange tijd zweeg, dacht hij al dat hij net zo goed niets had kunnen zeggen, maar ze keek op. Ze keek op en opende haar lippen. Volmaakte lippen, waarvan Dante vreesde nu iets over een shilling per uur te horen, of over een rijtuig naar huis. Maar ze overtrof al zijn verwachtingen.

Zijn ogen dwalen langs mijn haar, mijn hals, mijn schouders, de lijn van mijn taille. Het is alsof een heel zachte hand mijn omtrek schetst. Een omlijsting van warmte en licht. Op geen enkele manier hoef ik meer op mijn hoede te zijn, op geen enkele.

Hij staat op. Nee, hij is niet zo groot, dat is waar. Zijn jas is elegant en rommelig tegelijkertijd, en zoals hij naar de deur loopt, zo zwierig en licht, is het alsof hij danst… De schilder en dichter Dante Gabriel Rossetti danst door een donker naaiatelier in Cranbourne Alley. ‘I’ll take his hand and go with him…’

Maar hij gaat niet weg, hij sluit de deur. Draait zich om, loopt naar me toe.

Het zijn zijn ogen. Warme, bruine, bijna gouden irissen, ze glanzen – ik val, en val, en val. Ik sta aan de rand van een bruine vijver en iets of iemand duwt me, en vlak voor ik onderga, zie ik in het wateroppervlak mijn eigen spiegelbeeld – en dat van hem. Hij neemt me mee, we duiken, dieper en dieper, naar de bodem van de vijver en ineens lijken we te zweven, te vliegen, we worden gedragen door golven wind en we… Zijn gezicht is ineens heel ernstig nu. Ik voel me een klein kind, een meisje. Ik voel een blos opkomen. Gelukkig dat ik juist vandaag de donkergrijze jurk van changeant-zijde heb uitgekozen, die met het hele smalle lijfje. Als ik erg bleek ben na een paar nachten slecht slapen, staat grijs me voornaam. Ik hoop dat ik dat in zijn ogen ben. Niet zomaar een naaistertje met een aardig gezicht, niet zomaar–

‘Ik ben Rossetti,’ zegt hij en ik hoor zijn stem vertraagd, alsof hij weerkaatst wordt door een gewelf. ‘Mijn naam is Dante Gabriel Rossetti, u zult wel nooit van mij gehoord hebben. Ik ben dichter en schilder. Er is een beweging, de Prerafaëlitische Broederschap… zo noemen we ons… waarvan ik de leider ben. En nu ik u heb gezien, wil ik u vragen…’

Als een mens ooit werd opgetild van de aarde, dan werd ik het, nu. Ik wist niet wat me overkwam. Maar ik wist wel wat ik nu wilde zeggen…

Ze glimlachte en reciteerde – bevangen, als iemand die onwennig op een bruiloft of uitvaart spreekt en bang is iets verkeerds te zeggen – twee van zijn eigen verzen, uit ‘The Blessed Damozel’:

I’ll take his hand and go with him

To the deep wells of light…

Hij knielde voor haar en kuste haar hand. Het was voor het eerst in haar leven dat een man voor haar knielde. Nu mocht en kon er niets meer gezegd worden.

In de deuropening draaide hij zich om. Ze zat nog steeds op haar stoel, haar ene hand op het tafelblad, blank en haast doorschijnend, als door een Hollandse meester geschilderd. Ze keek over haar schouder naar het beroete raam, dat nauwelijks licht doorliet, en scheen weer onbereikbaar, in haar eigen gedachten verzonken. Was ze zo, of poseerde ze? Wat het ook was, ze deed het goed.

Voordat Dante de deur weer sloot, maakte hij met zachte stem de strofe af:

As unto a stream we will step down,

And bathe there in God’s sight.

Viola

‘Heb je mijn linkerarm nog nodig?’ vroeg Dante. ‘Ik krijg kramp.’

‘Leg maar op de leuning,’ mompelde Walter afwezig, ‘ik werk aan je narrenkap.’

Het was een hoge prijs die hij moest betalen, dacht Dante – als nar vereeuwigd te worden op hetzelfde doek waarop Elizabeth Siddall als page haar debuut zou maken. Maar Walter had haar ontdekt, en Walter wilde het zo: hijzelf als Orsino, Siddall als Viola, Dante als nar.

En dus zou Elizabeth Siddall, als ze straks het atelier betrad, hem in die idiote geel-zwarte uitdossing zien poseren, met een aangeplakte snor en zonder dat hij haar zelfs maar zou kunnen begroeten, want van elk model werd verwacht dat het stilhield, wat er ook gebeurde, tot de kunstenaar een verlossend woord sprak. Hij verdacht zijn vriend van manipulatie om zich een voordeel te verschaffen ten opzichte van Miss Siddall. Walter zelf zag er als Orsino in het midden van het doek dat op de ezel stond nogal imposant uit, en de omtrek van Dante als nar, die hij nu aan het uitwerken was, reikte niet eens tot aan de schouder van de hertog. Maar mijn tijd komt nog, dacht Dante. En verkeerd is het nooit, als je een vrouw aan het lachen maakt. Hij moest denken aan wat zijn zus Christina ooit tegen hem had gezegd: elke vrouw wil de laatste vrouw zijn in het leven van een man, elke man wil de eerste zijn in het leven van een vrouw. Ze was pas negentien. Walter’s houtskoolschetsen voor Viola vond hij abominabel. Hij had haar in een onflatteuze houding afgebeeld, met een kromme rug, een beetje in elkaar gezakt, haar handen ineengeklampt, en het gezicht leek helemaal nergens op. Hoeveel beter zou hij het doen, zodra hij de kans kreeg: hij zou haar met naar boven gerichte blik en toch halfgeloken ogen afbeelden, met die eigenaardige tegenstrijdigheid van verhevenheid en bescheidenheid die hem vanaf het eerste moment zo diep had getroffen; hij zou dit nobele hoofdje boven een zwanenhals schilderen en niet als het vogelkopje dat Deverell ervan had gemaakt. Zijn handen zouden haar een leven geven waarvan ze tot nog toe alleen maar had gedroomd.

Hoe kan een kunstenaar zo’n ontdekking doen en het dan zo verprutsen. Een alchemist die lood maakt van goud. Arme Walter.

Het was zes uur. De regen stroomde langs de ruiten omlaag, hij kon zijn benen, waarvan het ene in een zwarte en het andere in een gele kous stak, nauwelijks nog over elkaar geslagen houden in de onnatuurlijke houding die Walter van hem eiste. Hij keek op, de deur ging open. Daar stond zijn zus Christina.

‘Ze is er zo,’ zei ze en zette twee natte paraplu’s in een grote vaas die ooit gezamenlijk was aangekocht voor Egyptische thema’s, die er helaas nooit van waren gekomen. Dante volhardde in zijn pose, in afwachting van haar komst.

Ze kwam binnen en barstte in lachen uit.

Dante met zijn narrenkap keek haar aan als van achter een masker, een masker dat zei: hier heersen andere wetten dan in de wereld daarbuiten. Ze onderdrukte haar lach en sloeg haar ogen neer.

‘Hier is een stoel voor je,’ fluisterde Christina haar toe. ‘Mijn broer poseert nu voor de clown; straks is het jouw beurt.’

Elizabeth Siddall ging zitten, een beetje naar voren geleund en een beetje ineengezakt, in precies diezelfde houding die Walter voor haar had bedacht. En die bleek opeens heel natuurlijk te zijn voor een jong meisje dat voor het eerst getuige was van het scheppen van kunst, en ten diepste verward door gevoelens die ze nooit eerder had ervaren. Misschien had Walter toch beter naar haar gekeken dan hij dacht. Zoals niet anders te verwachten liet die hem nog minstens twintig minuten poseren, zonder op of om te kijken. Het werd al donker, Christina stak de gaslampen aan.

‘Miss Siddall,’ zei Walter uiteindelijk, nadat hij zijn penselen had neergelegd, en gaf haar een hand. Hij toont zich van zijn charmantste zijde, dacht Dante, die met enige moeite overeind kwam en zich uitrekte om de kramp in zijn ledematen kwijt te raken. Holman Hunt arriveerde, kletsnat, mismoediger kijkend dan ooit, en ook hij maakte kennis. Christina ging naar de keuken om thee voor hen te zetten.

‘Kunt u weer plaatsnemen op die bierton, die beschilderd is als een middeleeuwse krijgstrommel, maar die in werkelijkheid natuurlijk een marmeren bankje in de paleistuin van hertog Orsini voorstelt? In dezelfde houding als vorige week… ja, zo… uw hoofd iets lager graag, de kin iets meer omhoog… perfect.’

Ze nam plaats, gekleed in dezelfde japon met het smalle lijfje die ze ook had gedragen toen Dante haar voor het eerst zag, met een middeleeuws tuniek eroverheen. Ze nam plaats met de zelfverzekerdheid van een volleerd model, dacht Dante, alsof ze ervoor geboren is, alsof ze haar leven lang niets anders heeft gedaan. Ze is een geschenk van de goden. De vraag is of ze later, net als Walter en ik, haar benen in een maillot wil laten zien. Waarschijnlijk wel. Ze weet waarom ze hier is.

Christina schonk thee voor hen in, Holman Hunt was op een omgedraaide stoel gaan zitten, Dante keek nu over Deverell’s schouder mee. Ook toen John Millais binnenkwam keek ze niet op of om. Ze poseerde onverstoorbaar, alsof het de natuurlijkste zaak van de wereld was om een en dezelfde expressie urenlang vol te houden. Het leek alsof ze de rol van Viola talloze malen had gelezen, alsof ze wakend en slapend de verzen had opgezegd, en nu niets anders deed dan steeds weer aan de mooiste denken. Dit bedeesde meisje zou nooit voor de voetlichten van een toneel willen staan om te acteren, maar hiervoor was ze geboren. Dante had de indruk dat ze zo zelfverzekerd was omdat ze wist dat ze alles kon zijn wat de mannen in het atelier in haar zagen.

Ze wilde geen thee en toen ze zich tot Christina wendde om ervoor te bedanken, was het of ze alleen even uit de lijst van het schilderij keek. Millais was roerloos in de deuropening blijven staan, zonder ook maar zijn overjas uit te trekken. Dante zei: ‘Die schaduwen die je daar hebt gearceerd… ‘

‘Stil,’ maande Holman Hunt, die nog steeds in dezelfde houding op zijn omgedraaide stoel zat, als een sombere gnoom. ‘Stoor hem niet, Dante.’

‘Ik ga die schaduwen op de vloer nu toch niet schilderen,’ mompelde Deverell, ‘niet bij dit vervloekte gaslicht.’ Miss Siddall kon alleen ’s avonds model staan, omdat de oude feeks van de Cranbourne Alley haar nog geen halve dag vrij had willen geven.

Na verloop van tijd stonden ze allemaal rond de ezel, ook Christina, die net als de anderen haar ogen niet van het meisje kon afhouden dat helder verlicht in het midden van het steeds donkerder wordende atelier poseerde. Ze stond alleen een keer op om kandelabers aan weerszijden van Deverell’s ezel op te stellen, toen die zei dat hij niet meer kon zien wat hij deed.

De mannen spraken over coloriet en perspectief, over vlakverdelingen, over haar taille en steeds weer over de lichtval. Voor het meisje op de beschilderde bierton was het alsof een broederschap van jonge goden over haar lot beraadslaagde, als over een nieuw schepsel in hun heelal.

‘Ze heeft de allure van een grande dame,’ fluisterde Millais.

Nu de duisternis was ingevallen, leek het helder verlichte atelier een door zware gordijnen omsloten toneel.

‘Walter,’ zei Dante, ‘ik zou je kunnen kussen omdat jij deze schoonheid voor ons hebt ontdekt.’

‘Dat heb je wel vaker geprobeerd,’ mompelde Deverell met een penseel tussen zijn tanden. ‘Help me liever. Ik heb iets anders nodig voor dat tuniek… lichtkoraal, indisch rood, zoiets.’ Terwijl Dante in de verfkist naar het gewenste pigment zocht, bracht Christina haar alsnog een kop thee. Ze had altijd in de schaduw van haar geniale broer gestaan, maar ze was niet jaloers op hem en ze voelde een grote genegenheid voor dit eenvoudige meisje. Ze was zo volledig verschillend van de door gin versufte meiden die ze soms op de kussens gedrapeerd aantrof, terwijl haar broer en zijn kunstbroeders zichzelf en elkaar in de hoogste tonen wijsmaakten dat daar een Guinevere of een Isolde voor hen lag. En zulke meiden hoefden niet door haar naar huis gebracht te worden, die overnachtten meestal in het atelier dat haar broer met Deverell deelde.

De uren gingen voorbij en nog steeds zat Elizabeth Siddall onbeweeglijk op haar ton terwijl zij op het doek gestalte aannam, in steeds trefzekerder opgebrachte kleuren en vormen, een bijna voltooid continent op een bijna lege wereldkaart. Het grootste gedeelte van die nog onontdekte wereld had Deverell slechts met dunne krijtlijnen gemarkeerd – hier zuilen, daar de aanduiding van een tuin, perspectieflijnen als een spinrag van meridianen. Behalve Viola was vooreerst alleen hijzelf als hertog te zien. En een halve Dante, een clown die verdronk in een witte poolzee.

Maar op een gegeven moment werd de betovering verbroken. Ze keek op, niet in het minst als Viola ditmaal, en bloosde. ‘Ik…’ stamelde ze.

‘Ja?’ riepen de mannen, een koor van bezorgde grote broers.

‘Ik denk…’ zei ze verontschuldigend, ‘dat ik… ik bedoel, waar is hier… waar is…’

Ze lachten opgelucht, en Christina wees haar de weg.

‘Hoe is het mogelijk,’ zei Millais. ‘Zo veel toewijding. Zo veel concentratie. Ik wed dat ze tot middernacht of langer voor je zit, als je wilt, Walter. Maak het af.’

‘Ze doet het omdat ze zelf een kunstenaar is,’ zei Dante. ‘Wat er in dit atelier gebeurt, is even belangrijk voor haar als voor ons.’

‘Een wonder,’ zei Holman Hunt, grimmig als altijd. Hij sprak het uit alsof hij op een kersenpit had gebeten.

Het begon te onweren, bliksem en rollende donderslagen volgden elkaar steeds sneller op.

‘Over een half uur breng ik Miss Siddall naar huis,’ kondigde Christina aan toen ze terugkwamen. ‘En geen minuut later.’

In het laatste halve uur van de sessie gebeurde er iets ongehoords.

Tegen alle conventies in bleven Millais en Holman Hunt niet achter hun schilderende collega staan, maar begonnen om het model heen te lopen. Deverell zelf leek dit niet te deren, hij werkte onverstoorbaar door, ontvoerd naar een zonovergoten Toscaans landschap waarin zijn verliefde heldin als page vermomd opkeek naar haar aanbeden hertog, in dit geval dus naar hemzelf. Dante, anders altijd de leider, waagde zich pas als laatste achter Deverell’s ezel vandaan. In de schaduwen vlamde haar onwaarschijnlijk roodblonde haar alsof God het eerste licht in zijn duistere schepping ontstak. Ze nam kennelijk waar wat er gebeurde, maar poseerde ongeroerd verder. Ze leek in een trance, niets of niemand kon haar storen. Ze was een gouden bal die danste op de straal van haar eigen fontein.

Millais zocht naar haar kwetsbaarheid, voor de Ophelia die hij al zo lang in gedachten had. Holman Hunt naar de onbuigzaamheid van de Sylvia die hij wilde schilderen. En Dante zocht naar alles. Terwijl hij met zijn handen op zijn rug in een grote cirkel om haar heen liep, zag hij dat haar houding niet alleen vanuit het zicht van de schilder, maar ook vanuit elke andere hoek gezien even volkomen was. Ze toonde haar schoonheid argeloos en in alle eenvoud naar alle zijden. Ze zou ook voor een beeldhouwer model kunnen staan. Het tafereel leek, dacht Christina, op een planetarium: de mannen in hun banen om haar heen, hun gezichten alleen verlicht door de glans die van haar uitging.

De regen gutste langs de ramen. Het weerlichtte af en toe. Voordat wij de deur uit gaan, dacht Christina, moeten ze zorgen dat er een rijtuig vlak voor de deur staat. Ze ging achter Walter staan en legde een hand op zijn schouder. Hij keek niet op, maar liet alleen even zijn hoofd tegen haar onderarm rusten, zijn penseel een moment lang stil in de lucht, voordat het als een rusteloos insect weer neerdaalde op Viola’s hals. Ze zag Holman Hunt in zijn baan als sombere Saturnus, de elegante lichtvoetige Millais als Mercurius, ze zag Dante blijven staan waar de schaduwen het diepste waren, een roerloos hemellichaam in de diepten van het heelal, geheel in de aanblik van haar schoonheid verzonken.

Christina vroeg zich af hoe ze op dit late uur een rijtuig voor haar moesten vinden, en ze dacht aan een aria in haar moedertaal, uit de nieuwste opera van Verdi: ‘Come sole fra i pianeti…’ Als de zon te midden van haar planeten.

En wat niemand wist, noch ooit zou weten: ook Elizabeth Siddall hoorde op dat moment muziek in haar hoofd. Het was een eenvoudige melodie, een kerkelijk lied dat ze als kind vaak had gezongen, en het heette ‘Amazing Grace’:

I once was lost, but now am found.

Inhoud

I

1849

Cranbourne Alley

Viola

Ophelia

Red Lion Square

Het zaad van David

Crystal Palace

II

Fowler’s Solution

Swedenborg

Hotel Bellevue

Barnaby

Hastings

Christina

Naar Londen

III

How They Met Themselves

The Ladies’ Lament

Tigris regalis

Vox humana

Perseus

Hyde Park

Andromeda

Byzantium

IV

Howell

The Lion and Lamb

La vita nuova

Le Papillon

Pars mortis

Amor fati

Beata Beatrix

Tudor House

Highgate Cemetery

1882