DE JAPANSE MINNAAR

Isabel Allende

De Japanse minnaar

Vertaald uit het Spaans door Henk van den Heuvel

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Voor mijn ouders Panchita en Ramón, oude en wijze mensen

Oorspronkelijke titel El amante japonés.

Penguin Random House Grupo Editorial, Barcelona

© 2015 Isabel Allende

© 2015 Nederlandse vertaling Henk van den Heuvel /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Foto omslag © Demurez Cover Arts

Foto auteur © Lori Barra

NUR 302

ISBN 978 90 284 4139 2

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met

ISBN 978 90 284 2621 4

Ga niet weg, schuwe schim van mijn geliefde,
Toverbeeld dat ik bovenal adoreer,
Wonderschone illusie voor wie ik graag zou sterven,
Zoete fantasie waarnaar ik bij leven al smacht.

– Sor Juana Inés de la Cruz

Lark House

Irina Bazili ging bij Lark House aan de slag in 2010, drieëntwintig jaar jong en zonder veel illusies, want al sinds haar vijftiende zwierf ze van stad tot stad als een meisje van twaalf ambachten en dertien ongelukken. Ze kon niet vermoeden dat ze in dit bejaardencentrum bij Berkeley haar ideale werkkring zou vinden en dat ze in de drie jaar die volgden even gelukkig zou worden als in haar kindertijd, voordat het noodlot haar toekomst had vergald. Lark House was rond 1950 gesticht om bejaarden met een schamel inkomen een menswaardig onderdak te bieden en had door onduidelijke oorzaken vanaf het begin progressieve intellectuelen, overtuigde esoterici en minder geslaagde kunstenaars aangetrokken. Met de jaren was het in een aantal opzichten veranderd, maar nog steeds liet het ieder van zijn bewoners naar draagkracht betalen om zo in theorie een vorm van maatschappelijke en raciale diversiteit na te streven. In de praktijk bleken het allemaal blanken uit de middenklasse, de diversiteit beperkte zich tot een mistig onderscheid tussen vrijdenkers, personen die het in het spirituele zochten, sociale actievoerders, milieuactivisten, nihilisten en een paar van de weinige hippies die er rond de Baai van San Francisco nog in leven waren.

Tijdens Irina’s eerste gesprek met Hans Voigt, de directeur van het centrum, liet deze haar weten dat ze nog te jong was voor zo’n verantwoordelijke functie. Maar omdat er dringend in een vacature op de afdeling administratie en begeleiding moest worden voorzien, mocht ze als invalkracht aan het werk zolang de juiste gegadigde niet was gevonden. Hetzelfde wat hij van háár zei, kon ook van hem gezegd worden, vond Irina. Met zijn bolle wangen leek hij een vroegtijdig kalend jongetje voor wie de taak om deze instelling te leiden beslist te zwaar zou zijn. Later zou haar duidelijk worden dat het uiterlijk van Voigt op een bepaalde afstand en bij slecht licht bedrieglijk overkwam; in werkelijkheid was hij al vierenvijftig en had hij zich bewezen als een uitmuntend bestuurder. Irina verzekerde hem dat haar gebrek aan opleiding werd goedgemaakt door de ervaring die ze in de omgang met bejaarden had opgedaan in Moldavië, haar geboorteland.

Het verlegen glimlachje van de sollicitante vertederde de directeur, hij vergat haar om een getuigschrift te vragen en begon direct de werkzaamheden van haar functie op te sommen, die in een paar woorden konden worden samengevat: het leven gemakkelijker maken voor de gasten van het tweede en derde niveau. Voor die van het eerste niveau was Irina niet verantwoordelijk – zij woonden namelijk zelfstandig, als huurders in een appartementengebouw – en evenmin voor de gasten van het vierde, treffend Het Paradijs genoemd, omdat die in afwachting waren van hun vertrek naar de hemel, het grootste deel van hun tijd zaten te knikkebollen en geen behoefte hadden aan de diensten die Irina moest verlenen. Het zou haar taak worden de bewoners te begeleiden naar arts, advocaat of boekhouder, hen te helpen bij het invullen van medische of belastingformulieren en boodschappen en dat soort karweitjes met hen te doen. Met die van Het Paradijs kreeg ze alleen te maken als hun begrafenis moest worden georganiseerd, maar daarover zou ze van geval tot geval speciale instructies ontvangen, zei Hans Voigt, want de wensen van de stervenden kwamen niet altijd overeen met die van hun familieleden. De mensen in Lark House hingen allerlei gezindten aan en begrafenissen wilden nog weleens op vrij gecompliceerde oecumenische plechtigheden uitdraaien.

Voigt wees erop dat alleen huishoudelijk, verplegend en verzorgend personeel verplicht was een uniform te dragen, en dat er voor de overige werknemers een stilzwijgende dresscode gold. Respect en goede smaak waren daarbij de criteria. Haar T-shirt met de opdruk van Malcolm X, bijvoorbeeld, werd door de instelling ongeschikt bevonden, zo zei hij met nadruk. Het was de kop van Che Guevara en niet die van Malcolm X, maar Irina zette dit niet recht want ze veronderstelde dat Hans Voigt nooit gehoord had van deze guerrillastrijder, die een halve eeuw na zijn heldendaden nog slechts bewierookt werd op Cuba en door een handjevol radicalen in Berkeley, waar zij woonde. Het shirtje had haar twee dollar gekost in een tweedehandszaak en was zo goed als nieuw.

‘Het is hier verboden te roken,’ waarschuwde de directeur.

‘Ik rook niet en ik drink niet, meneer.’

‘Bent u goed gezond? Dat is belangrijk bij het werken met bejaarden.’

‘Ja.’

‘Is er een probleem waarvan ik op de hoogte zou moeten zijn?’

‘Ik ben verslaafd aan videogames en fantasynovels. U kent ze wel, Tolkien, Neil Gaiman, Philip Pullman. Verder was ik honden, maar daar ben ik niet veel uren aan kwijt.’

‘Wat u in uw vrije tijd doet moet u zelf weten, juffrouw, als u uw hoofd maar bij uw werk houdt.’

‘Natuurlijk. Heus, meneer, als u mij een kans geeft, zult u zien dat ik heel goed met oudere mensen kan omgaan. U zult er geen spijt van hebben,’ zei ze, blakend van gespeeld zelfvertrouwen.

Na afloop van het officiële sollicitatiegesprek in zijn kantoor maakte de directeur met haar een rondgang over het complex, dat plaats bood aan tweehonderdvijftig personen met een gemiddelde leeftijd van vijfentachtig jaar. Lark House was het luisterrijke buitengoed van een chocolademagnaat geweest en door hem aan de stad geschonken, samen met een genereuze dotatie om het in stand te houden. Het bestond uit het oorspronkelijke buitenhuis: een protserig kasteeltje waarin de kantoren, gemeenschappelijke ruimtes, bibliotheek, eetzaal en workshops waren gevestigd, en een reeks sfeervolle paviljoens met daken van houten spanen, die een harmonieus geheel vormden met het parklandschap. Dit maakte een verwilderde indruk maar werd in werkelijkheid keurig onderhouden door een ploegje tuinlieden. De gebouwen met zelfstandige woningen en die waarin het tweede en derde niveau waren ondergebracht, stonden met elkaar in verbinding via brede overdekte corridors waar men zonder hinder van de weersomstandigheden in een rolstoel kon rijden en die door hun glazen wanden uitzicht boden op het natuurschoon, de beste balsem op de wonden van iedere leeftijdsgroep. Het Paradijs, een constructie van geïsoleerd beton, zou uit de toon zijn gevallen bij de rest als het niet volledig overwoekerd was door klimop. De bibliotheek en de recreatiezaal waren op elk tijdstip toegankelijk, de schoonheidssalon had flexibele openingsuren en in de workshops werden allerlei cursussen aangeboden, van schilderen tot astrologie, voor wie hoopte dat de toekomst nog iets in petto had. In de WINKEL VAN VERGETEN VOORWERPEN, zoals het opschrift boven de deur vermeldde, werden door vrijwilligsters kleding, meubels, juwelen en andere schatten verkocht, die door bewoners waren afgedankt of door overledenen achtergelaten.

‘We hebben een eersteklas cineclub. Drie keer per week worden er films gedraaid in de bibliotheek,’ zei Hans Voigt.

‘Wat voor films?’ vroeg Irina, in de hoop dat het om vampiers en sciencefiction ging.

‘Ze worden door een commissie geselecteerd en misdaadfilms hebben de voorkeur, men is dol op die van Tarantino. Er heerst hier een bepaalde fascinatie voor geweld, maar schrikt u niet, men begrijpt dat het fictie is en dat dezelfde acteurs later weer in andere films spelen, gezond en wel. Laten we zeggen dat het genre een uitlaatklep biedt. Verscheidenen van onze gasten hebben fantasieën waarin ze iemand vermoorden, meestal iemand uit hun familiekring.’

‘Ik ook,’ beaamde Irina zonder aarzelen.

Hans Voigt, die dacht dat ze een grapje maakte, schoot in een vergenoegde lach. Hij waardeerde gevoel voor humor bij zijn werknemers bijna evenzeer als geduld.

In het park met eerbiedwaardige bomen dartelden eekhoorntjes onbekommerd rond, evenals een ongewoon groot aantal herten. Hans Voigt legde Irina uit dat de hinden hier hun jongen kwamen werpen en zogen, totdat die zichzelf konden redden, en dat het landgoed ook een toevluchtsoord was voor vogels, in het bijzonder voor leeuweriken. Vandaar de naam Lark House: huis van de leeuweriken. Op verschillende plekken stonden camera’s strategisch opgesteld om de dieren in hun natuurlijke omgeving te observeren, en tegelijk ook de oudjes, want die zouden misschien verdwalen of een attaque kunnen krijgen. Maar over een echt beveiligingssysteem beschikte Lark House niet. Overdag bleven de deuren open en alleen een koppel ongewapende surveillanten deed er zijn ronde. Het waren gepensioneerde agenten van respectievelijk zeventig en vierenzeventig jaar. Meer was niet nodig, geen enkele boef zou zijn tijd verspillen aan het overvallen van onbemiddelde bejaarden. Ze kwamen twee vrouwen in een rolstoel tegen, verder een groepje dat sleepte met schildersezels en verfkisten voor een les in de open lucht en een paar bewoners die hun hond uitlieten, al net zo versleten als zijzelf. Het landgoed grensde aan de baai en bij vloed kon je er gaan kajakvaren, zoals sommige gasten deden bij wie de ouderdom nog niet met gebreken was gekomen. Zo zou ik graag willen leven, bedacht Irina zuchtend, terwijl ze met volle teugen het zoete aroma van pijnbomen en laurier opsnoof en dit aangename complex vergeleek met de ongezonde krochten waarin ze sinds haar vijftiende tijdens haar omzwervingen was beland.

‘Tot slot, juffrouw Bazili, moet ik u vertellen over de twee geesten, want hoogstwaarschijnlijk zal dat het eerste zijn waarvoor het personeel uit Haïti u waarschuwt.’

‘Ik geloof niet in geesten, meneer Voigt.’

‘Heel goed. Ik ook niet. Die van Lark House zijn een jonge vrouw gehuld in een gewaad van roze sluiers en een kind van een jaar of drie. Zij is Emily, een dochter van de chocolademagnaat. Arme Emily stierf van verdriet toen haar zoontje in het zwembad verdronk, tegen het eind van de jaren veertig. Daarna is de magnaat van het landgoed vertrokken en heeft hij de stichting in het leven geroepen.’

‘Is het jongetje verdronken in het zwembad dat u me hebt aangewezen?’

‘Precies. Maar verder is er bij mijn weten nooit iemand in verongelukt.’

Al snel zou Irina haar mening over geesten herzien, want ze zou ontdekken dat veel bejaarden constant door hun overledenen werden vergezeld. Emily en haar kind waren niet de enige geesten die er huisden.

De volgende ochtend vroeg meldde Irina zich op het werk, in haar beste jeans en een onopvallend T-shirt. Ze stelde vast dat de sfeer in Lark House ontspannen was zonder naar nonchalance af te glijden. De instelling deed meer denken aan een kleine universiteit dan aan een bejaardencentrum. Het eten hoefde er niet onder te doen voor dat van elk zichzelf respecterend restaurant in Californië: ecologisch verantwoord voor zover mogelijk. Het huishoudelijk personeel werkte efficiënt en dat van de verpleging en verzorging toonde zich zo vriendelijk als men in zulke gevallen maar mag verwachten. Binnen een paar dagen kende Irina de namen en bijzondere trekjes van al haar collega’s en van de bewoners die ze onder haar hoede had. En met de Spaanse en Franse zinnetjes die ze wist te onthouden oogstte ze waardering bij het personeel, dat bijna uitsluitend uit Mexico, Guatemala en Haïti kwam. Het loon dat ze verdienden stelde niet veel voor gezien het zware werk dat ze deden, maar slechts zelden was iemand daar chagrijnig om. ‘Die ouwe omaatjes moet je vertroetelen zonder het respect voor ze te verliezen. De opaatjes ook, maar die mag je niet te veel vertrouwen schenken, want dan worden ze ondeugend,’ adviseerde haar Lupita Farías, een kleine, plompe vrouw met een gezicht als een stenen masker uit de Olmekencultuur. Ze was het hoofd van de schoonmaakploeg. Omdat Lupita al tweeëndertig jaar in Lark House werkte en op alle kamers kwam, kende ze de bewoners persoonlijk, wist ze hoe hun leven was verlopen, zag ze wanneer ze zich niet lekker voelden en stond ze hen bij in hun moeilijke momenten.

‘Let op of ze depressief worden, Irina. Dat gebeurt hier heel regelmatig. Als je merkt dat iemand zich terugtrekt, erg verdrietig is en zonder reden in bed blijft of niet meer eet, kom het me dan direct vertellen. Afgesproken?’

‘Wat doe je in zo’n geval, Lupita?’

‘Dat hangt ervan af. Ik knuffel ze, dat waarderen ze altijd want de oudjes hebben niemand die hen aanraakt, en ik zet ze voor een soapserie op tv. Geen mens wil doodgaan voordat hij heeft gezien hoe het afloopt. Sommigen gaan zich beter voelen als ze bidden, maar er zitten hier veel atheïsten en die bidden niet. Het belangrijkste is dat je ze niet alleen laat. Als ik niet in de buurt ben, ga dan naar Cathy, zij weet wel wat er gedaan moet worden.’

Dokter Catherine Hope, cliënte van het tweede niveau, was de eerste die Irina welkom had geheten, namens het hele centrum. Met haar achtenzestig jaar was ze de jongste bewoner. Sinds ze in een rolstoel zat, had ze gekozen voor de begeleiding en de vorm van samenleven die Lark House bood, waar ze nu een paar jaar verbleef. In die periode had ze zich ontpopt als het kloppende hart van de instelling.

‘Oudere mensen zijn de leukste die er op de wereld bestaan. Ze hebben van alles meegemaakt, flappen eruit wat bij hen opkomt en het kan hun geen bal schelen wat iemand anders ervan vindt. Je zult je hier geen moment vervelen,’ zei ze tegen Irina. ‘Onze bewoners zijn geschoolde mensen en zolang ze gezond zijn, blijven ze leren en ervaringen opdoen. Dit centrum werkt stimulerend op ons en we kunnen hier ontsnappen aan de ergste gesel van de ouderdom: de eenzaamheid.’

Irina wist van de progressieve geest die er heerste onder de mensen van Lark House, dat hierom bekendstond, want meer dan eens had de pers erover bericht. De instelling had een wachtlijst van een paar jaar en die zou nog langer zijn geweest als veel kandidaten niet waren overleden voordat ze aan de beurt kwamen. De bejaarden hier vormden het onomstotelijke bewijs dat ouder worden, met al zijn gebreken, geen hinderpaal hoefde te zijn om je te vermaken en je partijtje in het concert des levens mee te blazen. Verscheidenen van hen waren actief lid van de organisatie Ouderen voor Vrede en gingen elke vrijdagmorgen de straat op om te demonstreren tegen de wantoestanden en het onrecht in de wereld, met name waar dit veroorzaakt werd door het imperialisme van de Verenigde Staten, waarvoor zij zich verantwoordelijk voelden. De activisten, onder wie een mevrouw van honderdeen, verzamelden zich op een hoek van het plein in hun wijk, pal voor het politiebureau, leunend op hun wandelstokken, achter rollators en in rolstoelen, en staken spandoeken op tegen de oorlog of de opwarming van de aarde, terwijl automobilisten al claxonnerend hun steun betuigden en voorbijgangers de petities ondertekenden die de verontwaardigde oudjes hun voorhielden. Bij meer dan één gelegenheid waren beelden van de oproerkraaiers op tv verschenen en stond de politie voor aap toen deze probeerde hen uiteen te drijven door met traangas te dreigen, dreigementen die nooit werden uitgevoerd. Een geemotioneerde Hans Voigt had Irina gewezen op de gedenkplaat die in het park was opgericht ter nagedachtenis van een musicus van zevenennegentig, die in 2006 onder de felle zon in het harnas gestorven was toen hij door een acuut herseninfarct werd getroffen tijdens zijn protest tegen de oorlog in Irak.

Irina was opgegroeid in een Moldavisch dorpje waar alleen bejaarden en kinderen woonden. Iedereen was er tanden kwijt, de eerste groep door slijtage, de tweede door het wisselen van hun melkgebit. Ze moest weer aan haar grootouders denken en zoals zo vaak de laatste jaren speet het haar dat ze hen in de steek had gelaten. In Lark House zou ze de kans krijgen aan anderen te geven wat ze hun had moeten onthouden en met dat voornemen in haar hoofd begon ze de mensen te verzorgen voor wie ze verantwoordelijk was. Al snel won ze ieders sympathie, ook die van een aantal personen van het eerste niveau, die zelfstandig gehuisvest waren.

Vanaf het begin had Alma Belasco haar aandacht getrokken. Deze onderscheidde zich van de andere vrouwen door haar aristocratische verschijning en door het magnetische veld waarmee ze de rest van de mensheid op afstand hield. Lupita Farías beweerde dat die Belasco niet paste in Lark House en dat ze het er niet lang zou uithouden. Dezelfde chauffeur die haar in een Mercedes-Benz had gebracht, kon haar elk moment weer komen ophalen. Maar de maanden regen zich aaneen zonder dat dit gebeurde. Irina keek alleen vanuit de verte naar Alma Belasco, want Hans Voigt had haar opgedragen zich te concentreren op haar plichten jegens de mensen van het tweede en derde niveau en zich niet te laten afleiden door hen die zelfstandig woonden. Ze had haar handen meer dan vol aan haar cliënten – ze werden nooit patiënten genoemd – en aan de bijzonderheden die ze in haar nieuwe baan nog onder de knie moest krijgen. In het kader van haar inwerkperiode moest ze de video’s van twee recente begrafenissen bestuderen, die van een Joodse boeddhist en die van een tot inkeer gekomen agnosticus. Alma Belasco, van haar kant, zou geen aandacht aan Irina hebben geschonken als de omstandigheden het meisje niet plotseling tot de meest omstreden persoon van het centrum hadden gemaakt.

De Fransman

In Lark House, waar een deprimerend vrouwenoverschot bestond, zag men Jacques Devine als de ster, de enige cavalier onder de achtentwintig mannen van de instelling. Hij werd De Fransman genoemd, niet omdat hij in Frankrijk geboren was maar vanwege zijn verfijnde manieren – hij liet dames altijd voorgaan, schoof gedienstig met hun stoel en vergat nooit zijn gulp dicht te doen – en omdat hij kon dansen, ondanks zijn vastgeklonken rug: op zijn negentigste liep hij nog rechtop dankzij pinnen, bouten en moeren in zijn wervelkolom. Hij beschikte over een laatste restje krullend haar en kaartte als de beste, waarbij hij met flair vals speelde. Hij was nog gezond van lijf en leden – afgezien van de alom toeslaande artritis, zijn hoge bloeddruk en de doofheid die in de herfst van het bestaan onontkoombaar is – en ook nog behoorlijk helder van geest, maar niet helder genoeg om te onthouden of hij al had geluncht. Daarom verbleef hij in het tweede niveau, waar hij de benodigde begeleiding kreeg. Hij was naar Lark House gekomen met zijn derde vrouw, die daar net drie weken had volgemaakt toen ze op straat door een onoplettende fietser werd aangereden en stierf. De dag van De Fransman begon vroeg. Hij douchte, kleedde en schoor zich met hulp van Jean Daniel, een Haïtiaanse verzorger, stak steunend op zijn stok de parkeerplaats over, waarbij hij goed op de fietsers lette, en liep naar de Starbucks op de hoek voor de eerste van zijn vijf dagelijkse koppen koffie. Hij was één keer gescheiden, twee keer weduwnaar en nooit had het hem aan aanbidsters ontbroken, die hij behendig als een illusionist verleidde. Op een dag, nog niet zo lang geleden, rekende hij uit dat hij zevenenzestig keer verliefd was geweest en noteerde dit in zijn zakboekje zodat hij het getal niet vergat, want de gezichten en namen van de gelukkigen kon hij zich steeds slechter voor de geest halen. Hij had verscheidene wettige kinderen en eentje uit een onwettig ongelukje bij iemand van wie hij de naam niet meer wist, en verder neven en nichten, stuk voor stuk ondankbare types die hem liever vandaag dan morgen naar de andere wereld zagen vertrekken vanwege de erfenis. Het gerucht ging dat hij over een klein fortuin beschikte, dat met veel lef en weinig scrupules was vergaard. Hijzelf gaf toe, zonder een zweem van spijt, dat hij een tijdlang in de gevangenis had gezeten, waar hij als een zeerover tatoeages op zijn armen had laten zetten, die op zijn verslapte huid onder vlekken en rimpels waren vervaagd, en aanzienlijke sommen geld had verdiend door te speculeren met de spaarcenten van de bewakers.

Ondanks de attenties van een aantal dames in Lark House, die hem weinig ruimte lieten voor amoureuze manoeuvres, stond Jacques Devine in vuur en vlam voor Irina Bazili vanaf het eerste moment dat hij haar zag lopen, met haar klembord vol notities en haar wiegelende achterste. Ze had geen druppel Caraïbisch bloed in haar aderen, dat mulattenkontje moest dus een gril van de natuur zijn, zo stelde de man na zijn eerste martini vast, verbaasd dat niemand anders het zag. De beste jaren van zijn leven had hij als zakenman gesleten tussen Porto Rico en Venezuela, waar hij een fervent bewonderaar van vrouwenbillen was geworden. Die machtige achterwerken stonden voor eeuwig op zijn netvliezen gebrand, hij droomde ervan, hij zag ze overal, zelfs op een zo weinig waarschijnlijke plek als Lark House en bij zo’n iel vrouwtje als Irina. Zijn bejaardenbestaan, zonder plannen of ambities, werd plotseling overspoeld door deze late, onvoorwaardelijke passie, die de rust van zijn dagelijkse routine compleet verstoorde. Kort nadat hij haar had leren kennen, toonde hij haar zijn warme gevoelens door middel van een topazen scarabee bezet met briljantjes, een van de weinige juwelen van zijn overleden echtgenotes die hij uit de klauwen van zijn nageslacht had gered. Irina wilde hem niet aannemen, maar door deze weigering steeg de bloeddruk van haar bewonderaar tot duizelingwekkende hoogte en moest ze hoogstpersoonlijk de hele nacht op de intensive care naast zijn bed zitten. Gekoppeld aan het infuus verklaarde Jacques Devine haar onder verzuchtingen en verwijten zijn belangeloze, platonische liefde. Het enige wat hij verlangde was haar gezelschap, dat zijn ogen zich te goed mochten doen aan haar jeugdige schoonheid, dat hij mocht luisteren naar haar heldere stem en zich kon vleien met de gedachte dat zij ook van hem hield, al was het maar zoals een dochter van haar vader. Ze mocht zelfs van hem houden als van een overgrootvader.

Terug in Lark House en met blauwe kringen onder ogen rood van slaapgebrek, nam Irina de volgende middag Lupita Farías in vertrouwen over deze relationele verwikkelingen, op het moment dat Jacques Devine van zijn rituele martini genoot.

‘Zoiets hoor ik echt niet voor het eerst, wijfie. Om de haverklap betrappen we bewoners bij iemand anders in bed, niet alleen die ouwe opa’s, de dametjes evengoed. Bij gebrek aan mannen moeten die arme donders genoegen nemen met wat er is. Iedereen heeft behoefte aan gezelschap.’

‘Bij meneer Devine is het platonische liefde, Lupita.’

‘Ik weet niet wat dat betekent maar als het is wat ik denk, geloof hem dan niet. De Fransman heeft een implantaat in zijn piemel, een plastic worst die wordt opgeblazen met een pompje dat tussen zijn ballen zit verstopt.’

‘Wat vertel je me nou, Lupita!’ Irina proestte het uit.

‘Je hebt me toch gehoord? Ik zweer het je. Zelf heb ik het niet gezien, maar De Fransman heeft een demonstratie gegeven aan Jean Daniel. Die was onder de indruk.’

Voor Irina’s bestwil vertelde de goede vrouw er nog iets bij wat ze tijdens al die jaren dat ze in Lark House werkte zelf had geconstateerd, namelijk dat ouder worden op zich niemand beter of wijzer maakt, het benadrukt slechts hoe iemand altijd al is geweest.

‘Een gierig mens wordt met het vorderen van de leeftijd niet vrijgevig, Irina, hij wordt een nog grotere vrek. En Devine was vast en zeker altijd al een schuinsmarcheerder, daarom is hij nu een ouwe snoeper,’ besloot ze.

Aangezien Irina de mestkeverbroche niet aan haar aanbidder kon teruggeven, ging ze ermee naar Hans Voigt, die haar liet weten dat het pertinent verboden was fooien of cadeautjes aan te nemen. Deze regel ging niet op voor de goederen die cliënten op hun sterfbed aan Lark House schonken en ook niet voor steekpenningen om een familielid boven aan de wachtlijst te krijgen, maar dat kwam in het gesprek niet aan de orde. De directeur nam het opzichtige topazen insect van haar over om het aan zijn rechtmatige eigenaar terug te geven, zoals hij zei, en floep, daar verdween het in de la van zijn bureau.

Een week later kreeg Irina van Jacques Devine honderdzestig dollar in briefjes van twintig toegestopt en ditmaal ging ze er direct mee naar Lupita Farías, die een voorstander was van eenvoudige oplossingen. Ze legde het geld terug in de sigarenkist waarin de charmeur zijn contanten bewaarde; hij zou vast en zeker niet meer weten wat hij eruit had gehaald of hoeveel hij bezat. Zo loste Irina het probleem van de fooien op, maar niet dat van de hartstochtelijke brieven die Jacques Devine haar schreef, zijn invitaties om in dure restaurants te gaan eten, de eindeloze reeks smoesjes waarmee hij haar naar zijn kamer lokte om daar op te scheppen over de triomfen die hij nooit had gevierd, en tot slot zijn huwelijksaanzoek. De Fransman, ooit zo doorkneed in de ondeugd van het verleiden maar nu teruggevallen in de puberteit, was ten prooi aan een pijnlijke verlegenheid en in plaats van haar persoonlijk ten huwelijk te vragen overhandigde hij een brief, perfect leesbaar want hij had hem op zijn computer getypt. De envelop bevatte twee kantjes propvol omhaal van woorden, beeldspraak en herhalingen, die in weinig punten konden worden samengevat: Irina had hem nieuwe energie gegeven, dankzij haar wilde hij weer leven, hij kon haar een heel gelukkig bestaan bieden, in Florida bijvoorbeeld, waar altijd een warm zonnetje scheen, en als ze weduwe werd was haar financiële toekomst verzekerd. Hoe ze zijn voorstel ook bekeek, ze zou er altijd beter van worden, schreef hij, omdat het leeftijdsverschil een punt in haar voordeel was. De handtekening ging verloren in schriele hanepootjes. Ze zag ervan af de directeur op de hoogte te brengen, bang dat ze de laan uit werd gestuurd, en de brief beantwoordde ze niet, in de hoop dat de huwelijkspretendent er nooit meer aan zou denken, maar voor één keer werkte het kortetermijngeheugen van Jacques Devine zonder haperen. Verjongd door de hartstocht stuurde hij haar het ene bericht na het andere, steeds dwingender, terwijl zij hem probeerde te ontlopen en Sint-Paraskeva smeekte de aandacht van de oude man af te leiden naar het plukje overjarige fans dat hem hardnekkig achternazat.

De toestand werd steeds verhitter en ze zou die onmogelijk nog lang hebben kunnen verdoezelen als niet een onverwachte gebeurtenis het einde had betekend van Jacques Devine en daarmee van Irina’s dilemma. Die week had De Fransman twee keer een taxirit gemaakt zonder te zeggen waarheen, in zijn geval iets ongewoons omdat hij op straat vaak de weg kwijtraakte. Het behoorde tot Irina’s taak dan met hem mee te gaan, maar hij was stiekem vertrokken, zonder met een woord van zijn plannen te reppen. De tweede rit moest veel van zijn gestel hebben gevergd, want toen hij bij Lark House terugkwam was hij zo verzwakt en van de kaart dat de chauffeur hem praktisch zijn taxi uit moest slepen en hem zo slap als een vaatdoek bij de receptioniste afleverde.

‘Wat is er gebeurd, meneer Devine?’ vroeg de vrouw.

‘Dat weet ik niet, ik was er niet bij,’ had hij geantwoord.

De dienstdoende arts die hem onderzocht constateerde dat zijn bloeddruk normaal was. Hij vond het niet de moeite waard hem weer naar het ziekenhuis te sturen en schreef een paar dagen bedrust voor. Maar tegelijk gaf hij aan Hans Voigt door dat Jacques Devine psychisch niet meer geschikt was voor het tweede niveau en dat het tijd werd hem naar het derde te verhuizen, waar hij over constante begeleiding zou beschikken.

De volgende dag maakte de directeur zich gereed om de man van zijn overplaatsing op de hoogte te brengen, een karwei dat hem altijd een bittere smaak in zijn mond gaf want iedereen wist maar al te goed dat het derde niveau het voorgeborchte was van Het Paradijs, de afdeling waarvan je nooit meer terugkeerde. Hij werd echter gestoord door een ontdane Jean Daniel, de Haïtiaanse verzorger, met het bericht dat hij Jacques Devine koud en stijf had aangetroffen toen hij hem wilde helpen met aankleden. De dokter stelde een autopsie voor, aangezien hij de gestorvene de vorige dag nog had onderzocht en toen niets vond wat op deze onaangename verrassing kon duiden, maar Hans Voigt was ertegen. Waarom argwaan wekken over iets wat zo voor de hand lag als het overlijden van iemand van negentig? Autopsie zou een smet kunnen werpen op het onbevlekte blazoen van Lark House. Toen Irina hoorde wat er gebeurd was, zat ze een hele poos te huilen, want zeer tegen haar zin had ze een zwak gekregen voor die zielige Romeo. Toch kon ze een gevoel van opluchting, omdat ze nu van hem verlost was, niet onderdrukken. Maar evenmin een gevoel van schaamte omdat ze zich opgelucht voelde.

Het verscheiden van De Fransman verenigde het clubje van zijn aanbidsters in een collectief proces van weduwerouw, maar de troost om een herdenkingsdienst te organiseren werd hun niet gegund, want de familie van de overledene koos voor de snelste weg en liet zijn stoffelijke resten in allerijl cremeren. Het zou niet lang geduurd hebben of de man was vergeten, zelfs door de zo aan hem verknochte dames, als er onder zijn familieleden niet een storm van verontwaardiging was opgestoken. Kort nadat ze zijn as zonder hinderlijke emoties hadden verstrooid, ontdekten zij die zich zijn erfgenamen waanden dat alle bezittingen van de oude man vermaakt waren aan een zekere Irina Bazili. Zoals een kort briefje bij het testament vermeldde, had Irina hem genegenheid geschonken in de laatste fase van zijn lange leven en verdiende ze het derhalve zijn erfgename te worden. De advocaat van Jacques Devine legde uit dat zijn cliënt hem telefonisch de veranderingen in het testament had doorgegeven en dat hij vervolgens twee keer naar zijn kantoor was gekomen, eerst om de papieren na te lezen en daarna om ze te ondertekenen in aanwezigheid van een notaris. Daarbij had hij verklaard zeker te zijn van wat hij wilde. Zijn nabestaanden betichtten het bestuur van Lark House ervan de psychische gesteldheid van de bejaarde verkeerd te hebben ingeschat en beschuldigden dat kreng van een Bazili van diefstal met voorbedachten rade. Ze lieten weten dat ze het testament zouden aanvechten, dat ze de advocaat een proces zouden aandoen wegens onbekwaamheid en de notaris wegens medeplichtigheid en dat Lark House een eis tot schadevergoeding tegemoet kon zien. Hans Voigt ontving de horde gefrustreerde verwanten met de kalmte en beleefdheid die hij zich tijdens het jarenlang leiden van de instelling eigen had gemaakt, hoewel hij inwendig kookte van woede. Een dergelijke schurkenstreek had hij niet verwacht van Irina Bazili, die hij niet in staat achtte een vlieg kwaad te doen, maar zo zag je maar weer, je kunt niemand vertrouwen. Hij nam de advocaat apart en vroeg hem om hoeveel geld het ging. Het bleek dat het een paar onbevloeide landerijen in New Mexico betrof en aandelen in verschillende bedrijven, de waarde daarvan moest nog worden bekeken. Het bedrag in contanten was onbeduidend.

De directeur vroeg vierentwintig uur om tot een oplossing te komen die minder duur zou uitvallen dan een gerechtelijke procedure, vervolgens riep hij onmiddellijk Irina bij zich. Hij was van plan deze netelige zaak met fluwelen handschoenen aan te pakken, het was beter die doortrapte meid niet tegen zich in het harnas te jagen, maar toen ze voor hem stond verloor hij zijn zelfbeheersing.

‘Zeg op, hoe heb je die ouwe verdorie weten in te palmen,’ beet hij haar toe.

‘Over wie hebt u het, meneer Voigt?’

‘Wat dacht je? Over De Fransman natuurlijk! Hoe heeft zoiets pal onder mijn neus kunnen gebeuren?’

‘Neemt u me niet kwalijk, ik wilde u niet ongerust maken, daarom heb ik het niet verteld. Ik dacht dat alles vanzelf in orde zou komen.’

‘Nou, dat is je goed gelukt! Hoe moet ik dit aan zijn familie uitleggen?’

‘Die hoeft er niets van te weten, meneer Voigt. Ook oudere mensen worden verliefd. U begrijpt dat, maar voor personen van buiten kan het een schok zijn.’

‘Ben je met Devine naar bed geweest?’

‘Nee! Hoe durft u zoiets te denken!’

‘Dan snap ik er niks meer van. Waarom heeft hij jou tot zijn enige erfgename benoemd?’

‘Wat zegt u?’

Verbouwereerd moest Hans Voigt constateren dat Irina Bazili geen idee had gehad van de plannen van de man. Als het testament voor iemand als een verrassing kwam, dan wel voor haar. Net wilde hij haar waarschuwen dat het niet mee zou vallen iets van de erfenis binnen te halen omdat de wettige erfgenamen tot aan hun laatste cent zouden blijven procederen, toen ze plompverloren verklaarde dat ze niets wilde hebben, het geld zou onrechtmatig verkregen zijn en dat bracht ongeluk. Jacques Devine was niet meer bij zijn volle verstand, zei ze, iedereen in Lark House zou dat beamen. Het best konden ze de zaak in stilte afhandelen, het volstond als de dokter de diagnose dementie stelde. Irina moest haar woorden herhalen, toen pas begreep de onthutste directeur wat ze zei.

Hoe ze ook probeerden het gebeurde geheim te houden, het mocht niet baten. Iedereen kwam het te weten en van de ene dag op de andere werd Irina de meest omstreden persoon in het centrum, bewonderd door de bewoners en bekritiseerd door de latino’s en Haïtianen onder het personeel, voor wie het een zonde was geld af te slaan. ‘Spuug niet naar de hemel, want het valt in je gezicht,’ verklaarde Lupita Farías plechtig en Irina kon geen Roemeense vertaling vinden voor deze zo cryptische zegswijze. De directeur, onder de indruk van het onbaatzuchtige gedrag van de immigrante uit een land dat hij niet eens op de kaart zou kunnen aanwijzen, nam haar in vaste dienst voor veertig uur per week en tegen een salaris dat hoger lag dan dat van haar voorgangster en kwam bovendien met de nabestaanden van Jacques Devine overeen dat ze Irina tweeduizend dollar uitkeerden als blijk van erkentelijkheid. Ze zou dat beloofde geld nooit ontvangen, maar omdat ze zich er toch geen voorstelling van kon maken zette ze het al snel uit haar hoofd.

Alma Belasco

Dankzij de roemruchte erflating van Jacques Devine viel het oog van Alma Belasco op Irina en toen de storm van roddelpraatjes was geluwd vroeg ze haar langs te komen. Ze ontving het meisje in haar spartaanse appartement, waar ze statig als een keizerin troonde in een abrikooskleurig fauteuiltje met Neko, haar cyperse kater, op schoot.

Ze kwam direct ter zake: ‘Ik zoek een secretaresse. Ik wil dat je voor mij gaat werken.’

Dit was geen voorstel, het was een bevel. En omdat Alma haar nauwelijks teruggroette als ze elkaar op de gang zagen, kwam het voor Irina als een complete verrassing. Bovendien teerde de helft van de bewoners op een bescheiden pensioentje, soms aangevuld met een bijdrage van familieleden, en velen moesten zich strikt beperken tot de beschikbare dienstverlening, zelfs een extra maaltijd liet hun krappe budget al uit zijn voegen barsten. Niemand kon zich dus de luxe van een persoonlijke assistente permitteren, het spook van de armoede lag net als dat van de eenzaamheid voortdurend bij de oudjes op de loer. Irina legde uit dat ze maar weinig tijd had. Na haar vaste uren op Lark House werkte ze in een cafetaria en verder waste ze honden aan huis.

‘Hoe zit dat met die honden?’ wilde Alma weten.

‘Ik heb een compagnon, hij heet Tim en hij werkt in dezelfde cafetaria als ik. Hij is ook mijn buurman in Berkeley. Tim heeft een stationcar met daarin twee wasteilen en een lange tuinslang. We rijden ermee naar het huis van de honden, van hun baasjes bedoel ik, we sluiten de slang aan en we doen onze klanten in bad, eh… hun honden liever gezegd, achter de woning of op straat. We maken ook hun oren schoon en knippen hun nagels.’

‘Van de honden?’ vroeg Alma, die met moeite een glimlach kon onderdrukken.

‘Ja.’

‘Hoeveel verdien je per uur?’

‘Het kost vijfentwintig dollar per hond, maar dat moet ik delen met Tim, daar hou ik dus twaalf vijftig van over.’

‘Ik neem je op proef, voor dertien dollar per uur, drie maanden lang. Als ik tevreden ben over je werk, maak ik er vijftien van. Je komt aan het eind van de middag, als je klaar bent in Lark House, twee uur per dag om te beginnen. De werktijden kunnen variëren, het hangt ervan af hoe laat ik je nodig heb en of je dan beschikbaar bent. Akkoord?’

‘De cafetaria zou ik kunnen opzeggen, mevrouw Belasco, maar de honden kan ik niet in de steek laten. Die kennen me al en ze rekenen op me.’

Dat werd de afspraak en zo begon een dienstverband dat in korte tijd tot vriendschap zou uitgroeien.

De eerste weken sloop Irina bedeesd en onzeker rond tijdens haar nieuwe werk want Alma Belasco bleek bazig in de omgang, veeleisend op het pietluttige af en onduidelijk in haar aanwijzingen. Maar na niet al te lange tijd raakte Irina die schuchterheid kwijt en maakte ze zich onmisbaar, zoals ze dat ook in Lark House was geworden. Ze observeerde Alma met de fascinatie van een zoöloog, alsof ze een eeuwenoude salamander voor zich had. De vrouw leek op niemand die ze ooit had gekend en al helemaal niet op een van de bejaarden van het tweede of derde niveau. Ze was gebrand op haar onafhankelijkheid, werd niet gehinderd door goedkope sentimenten of gehechtheid aan het materiële, leek weinig behoefte aan affectie te hebben, behalve aan die van haar kleinzoon Seth, en voelde zich zo zeker van zichzelf dat ze geen steun zocht bij God of bij de honingzoete heilsboodschap van sommige gasten in Lark House, zelfverklaarde spiritualisten die methodes predikten om een hogere staat van bewustzijn te bereiken. Alma stond stevig met beide benen op de grond. Irina zag in haar hooghartigheid een strategie om zich van de nieuwsgierige buitenwereld af te schermen en in haar eenvoud een vorm van elegantie; weinig vrouwen zouden haar die kunnen nadoen zonder onverzorgd over te komen. Haar stugge witte haar was opgeknipt in ongelijke lokken, die ze kamde met haar vingers, en haar enige concessie aan de ijdelheid waren haar rode lippenstift en een masculien parfum dat geurde naar bergamot en sinaasappel. Overal waar ze kwam neutraliseerde dit frisse aroma de vage lucht van ontsmettingsmiddelen en ouderdom die er in Lark House hing, en hier en daar die van marihuana. Ze had een krachtige neuslijn, een trotse mond, een langgerekt beenderstelsel en de doorleefde handen van een landarbeider. Haar ogen waren bruin, omzoomd door dikke donkere wenkbrauwen en door paarse wallen die haar zwarte brilmontuur niet kon verbergen, waardoor ze altijd een doorwaakte nacht achter de rug leek te hebben. De vraagtekens die haar uitstraling opriep dwongen tot terughoudendheid. Niemand van het personeel richtte zich tot haar op de betuttelende toon die ze gewoonlijk tegen de andere bewoners bezigden en niemand kon er prat op gaan haar te kennen, totdat Irina Bazili erin slaagde door het pantser van haar privacy heen te breken.

Alma woonde met haar kat in een appartement met een minimum aan meubilair en persoonlijke bezittingen en verplaatste zich in het kleinste autootje dat er op de markt was, zonder enig respect voor verkeersregels, die ze als facultatief zag (een van Irina’s taken was het betalen van de boetes). Ze gedroeg zich minzaam omdat ze aan goede manieren gewend was, maar de enige vrienden die ze in Lark House had gemaakt waren Victor, de tuinman, met wie ze eindeloos in de weer was bij de vakken met vers gespitte aarde waarin ze groente en bloemen plantten, en dokter Catherine Hope, aan wie ze eenvoudig geen weerstand kon bieden. Ze huurde een studio in een loods die met houten scheidingswanden was opgedeeld en waarvan ze samen met andere handwerkslieden gebruikmaakte. Daar beschilderde ze zijde, zoals ze dat al zestig jaar deed, al was het tegenwoordig niet meer uit artistieke inspiratie maar om niet vroegtijdig dood te gaan van verveling. Een aantal uren per week bracht ze in haar atelier door met Kirsten, haar assistente, die door het downsyndroom niet verhinderd werd haar werk naar behoren te doen. Kirsten kende de kleurencombinaties die Alma gebruikte en wist welk gereedschap ze nodig had, ze prepareerde de doeken, hield het vertrek op orde en maakte de penselen schoon. Beide vrouwen werkten in harmonie naast elkaar en hadden geen woorden nodig om de bedoelingen van de ander te raden. Toen Alma’s vingers begonnen te trillen en ze haar vaste hand verloor, huurde ze een paar studenten in om de tekeningen die zij op papier had gemaakt over te brengen op zijde, waarbij haar trouwe helpster hen beloerde met de achterdocht van een cipier. Kirsten was de enige die het zich kon veroorloven Alma te begroeten met een omhelzing of die haar mocht lastigvallen om in een opwelling van tederheid haar gezicht te kussen en te likken.

Eigenlijk spelenderwijs had Alma naam gemaakt met haar kimono’s, tunieken, omslagdoeken en sjaals, origineel van ontwerp en gewaagd van kleur. Zelf droeg ze die niet, zij hulde zich in wijde linnen broeken en bloezen in de tinten zwart, wit en grijs, vodden voor armoedzaaiers volgens Lupita Farías, die er geen benul van had wat die vodden hadden gekost. Alma’s beschilderde textiel ging in kunstgaleries voor exorbitante bedragen van de hand, ten bate van de Belasco Foundation. Haar collecties waren geïnspireerd door de wereldreizen die ze had gemaakt – dieren uit de Serengeti, Ottomaanse keramiek, Ethiopisch schrift, hiërogliefen van de Inca’s, bas-reliëfs uit Griekenland – en werden door haar vernieuwd zodra de concurrentie ze ging imiteren. Ze had geweigerd haar merk te verkopen of met modeontwerpers samen te werken. Elk van haar originelen werd in een beperkte oplage gereproduceerd, onder haar strenge supervisie, en elk stuk ging voorzien van haar handtekening de deur uit. Op het hoogtepunt van haar roem had ze wel vijftig man personeel in dienst en stond ze aan het hoofd van een aanzienlijk productieapparaat in een grote fabriekshal ten zuiden van Market Street, San Francisco. Reclame had ze nooit gemaakt, ze hoefde immers niets te verkopen om in haar onderhoud te voorzien, maar haar naam was een garantie geworden voor exclusiviteit en topkwaliteit. Op haar zeventigste besloot ze de productie te beperken, tot grote schade van de Belasco Foundation, die daarvan afhankelijk was voor haar inkomsten.

Deze stichting was in 1955 in het leven geroepen door Alma’s schoonvader, de legendarische Isaac Belasco, en wijdde zich aan het creëren van groene zones in gevaarlijke stadswijken. Dit initiatief, dat oorspronkelijk vooral esthetische, ecologische en recreatieve doelen beoogde, leverde onvoorzien ook sociale voordelen op. Waar een tuin, park of plantsoentje verscheen nam de criminaliteit af, omdat de bendeleden en verslaafden, die elkaar voordien naar het leven stonden voor een shotje heroïne of een stoeptegel van hun territorium, nu gingen samenwerken om hun bloedeigen stukje stad in stand te houden. Hier hadden ze muurschilderingen aangebracht, daar sculpturen, elders werden speeltoestellen geplaatst, overal stroomden artiesten en musici toe om het publiek te amuseren. De Belasco Foundation werd altijd geleid door het oudste mannelijke familielid van iedere generatie, een stilzwijgende regel waarin de vrouwenemancipatie geen verandering had gebracht omdat niet een van de dochters de moeite nam er vraagtekens bij te zetten, en op een dag zou ook Seth, het achterkleinkind van de eerbiedwaardige stichter, deze eer te beurt vallen. Die had hij graag aan zich voorbij laten gaan, maar het hoorde nu eenmaal bij zijn erfenis.

Alma Belasco was het zo gewoon om opdrachten te geven en afstand te houden en Irina was zo gewend bevelen op te volgen en bescheiden te zijn dat ze nooit echt waardering voor elkaar zouden hebben gekregen zonder de aanwezigheid van Seth, Alma’s favoriete kleinkind, die het als zijn taak zag de formele barrière tussen hen beiden te slechten. Seth maakte kennis met Irina Bazili kort nadat zijn oma haar intrek in Lark House had genomen en raakte direct in de ban van het meisje, al zou hij niet kunnen zeggen waarom. Ondanks haar naam had ze niets weg van de Oost-Europese schoonheden die in de voorafgaande jaren stormenderhand hun plaatsje in mannenkleedkamers en modellenbureaus hadden veroverd, bij haar geen giraffenbotten, Mongoolse jukbeenderen of het lome van haremdanseressen. Op afstand zou je Irina eerder voor een sjofel jongetje hebben aangezien. Je keek haast door haar heen; ze neigde zo naar onzichtbaarheid dat het heel wat belangstelling vergde om haar op te merken. Ook haar ruimvallende kleding en de tot op haar wenkbrauwen omlaaggetrokken wollen muts waren niet bevorderlijk om de aandacht op haar te vestigen. Wat Seth verleidde waren het mysterie van haar intelligentie, haar kaboutergezichtje, hartvormig en met een diep kuiltje in de kin, haar verschrikte grijsgroene ogen, de ranke hals die haar indruk van kwetsbaarheid nog versterkte en haar huid die zo wit was dat hij oplichtte in het donker. Zelfs het zien van haar kinderhanden met de afgekloven nagels ontroerde hem. Dan werd hij bekropen door een nooit eerder gevoeld verlangen om haar te beschermen en met attenties te overladen, een nieuwe en verontrustende gewaarwording. Irina droeg zo veel lagen kleding over elkaar dat het onmogelijk was de rest van haar lichaam te beoordelen, maar toen maanden later de zomer haar dwong de hemdjes en truitjes waaronder ze schuilging uit te trekken bleek ze goedgeproportioneerd en knap in haar armoedige stijl. De gebreide muts werd vervangen door zigeunerhoofddoeken, die haar haren niet helemaal bedekten, en springerige lokken van een albinoachtig blond omlijstten haar gezicht.

In het begin was zijn grootmoeder de enige weg waarlangs Seth contact met haar wist te leggen, want geen van zijn gebruikelijke methodes bleek te werken, maar later ontdekte hij de onweerstaanbare kracht van de letteren. Hij vertelde Irina dat hij met hulp van zijn oma anderhalve eeuw geschiedenis van het geslacht Belasco en van San Francisco aan het vastleggen was, vanaf de stichting van de stad tot aan het heden. Al sinds zijn vijftiende liep hij met die omvangrijke roman in zijn hoofd, een kolkende stroom van beelden, anekdotes, ideeën, woorden en nog eens woorden, waarin hij zou verdrinken als hij ze niet op papier wist te zetten. Deze beschrijving was overdreven, de stroom was niet meer dan een armetierig beekje maar sprak zo tot Irina’s verbeelding dat er voor Seth niets anders opzat dan aan het schrijven te gaan. Naast het bezoeken van zijn oma, die bijdroeg met mondelinge overleveringen, begon hij zich te documenteren in boeken en op internet en verzamelde hij foto’s en brieven uit allerlei periodes. Daarmee oogstte hij bewondering bij Irina maar niet bij Alma, die hem beschuldigde van overtrokken ideeën en slordige gewoontes, een dodelijke combinatie voor een schrijver. Als Seth zichzelf tijd tot nadenken had gegund, zou hij hebben toegegeven dat zijn oma en de roman voorwendsels waren om Irina te kunnen ontmoeten, dit wezentje dat regelrecht uit een noordse saga leek te zijn gestapt en was opgedoken waar men haar het minst zou verwachten: in een bejaardentehuis. Maar al zou hij nog zo hebben nagedacht, hij had nooit kunnen verklaren waarom ze hem zo onweerstaanbaar aantrok, met dat tere gestel van een weeskind en haar bleekheid van een tbc-patiëntje, precies het tegenovergestelde van zijn ideale vrouw. Hij hield van gezonde, bruine, opgewekte meiden, de ongecompliceerde types die Californië en zijn verleden zo overdadig bevolkten. Irina gaf er geen blijk van te merken welk effect ze op hem had, ze behandelde hem met de gedachteloze genegenheid die men gewoonlijk voor andermans huisdieren reserveert. Deze vriendelijke onverschilligheid van haar kant, die hij in andere periodes als een uitdaging zou hebben gezien, verlamde Seth nu tot een toestand van constante verlegenheid.

Zijn oma begon ijverig in haar herinneringen te wroeten om haar kleinzoon te helpen met het boek waar hij, naar hij zelf had bekend, al tien jaar aanstalten toe maakte maar steeds weer van afzag. Het was een ambitieus plan en niemand verkeerde in een betere positie om hem te helpen dan Alma, die er de tijd voor had en nog geen tekenen van dementie vertoonde. Ze ging met Irina naar het landhuis van de familie Belasco op Sea Cliff om daar in haar dozen te zoeken, die geen mens sinds haar vertrek had aangeraakt. Haar oude slaapkamer zat altijd op slot, alleen de werkster kwam er. Alma had bijna al haar bezittingen weggegeven: aan haar schoondochter en haar kleindochter de juwelen, behalve een ring met briljantjes, die ze bewaarde voor de toekomstige echtgenote van Seth; aan ziekenhuizen en scholen haar boeken; aan charitatieve instellingen haar kleren en bontjassen, waarmee geen vrouw door Californië durfde te lopen uit angst dat een lid van het dierenbevrijdingsfront haar in een vlaag van woede overhoop zou steken. Weer andere dingen gaf ze aan wie ze hebben wilde, maar ze bewaarde het enige wat ze echt belangrijk vond: haar brieven, dagboeken, krantenknipsels, documenten en foto’s. ‘Ik moet dit materiaal op orde brengen, Irina, ik wil niet dat iemand met zijn vingers aan mijn privéleven zit als ik straks oud ben.’ In het begin had ze geprobeerd dat alleen te doen, maar naarmate haar vertrouwen in Irina groeide, liet ze steeds meer aan haar over. Uiteindelijk kreeg het meisje alles onder haar hoede behalve de brieven in gele enveloppen die van tijd tot tijd bezorgd werden en die Alma dan onmiddellijk liet verdwijnen. Irina had opdracht gekregen ze niet aan te raken.

Aan haar kleinzoon gaf ze haar herinneringen een voor een prijs, mondjesmaat, om hem zo vaak mogelijk over de vloer te hebben, want als dat gedraai rond Irina hem de keel uit ging hangen, zo vreesde ze, zou het veelbesproken manuscript voor eeuwig in een la verdwijnen en kreeg ze van de jongeman lang niet zo veel meer te zien. Tijdens de besprekingen met Seth was Irina’s aanwezigheid onmisbaar, anders zat hij op haar te wachten en was hij er met zijn hoofd niet bij. Alma moest gniffelen als ze bedacht hoe haar familie zou reageren als Seth, toekomstig stamhouder van het geslacht Belasco, verkering zou krijgen met een immigrante die leefde van bejaardenverzorging en het wassen van honden. Haar stond die mogelijkheid wel aan, want Irina was veel slimmer dan de meeste van Seths fraaigebouwde kortstondige vriendinnetjes. Maar ze was een ruwe diamant die geslepen moest worden. Alma nam zich voor haar in een cultureel bad te dompelen, met haar naar concerten en musea te gaan, haar romans voor volwassenen te laten lezen in plaats van die absurde flutboeken over fantastische werelden vol bovennatuurlijke wezens waar ze zo dol op was, en haar goede manieren bij te brengen, zoals het correcte gebruik van bestek aan tafel. Van dat alles had Irina niets meegekregen, niet van haar boerse grootouders in Moldavië en evenmin van haar alcoholische moeder in Texas, maar ze was schrander en dankbaar. Het zou gemakkelijk zijn haar bij te schaven en bovendien een subtiele vorm van beloning omdat ze Seth naar Lark House lokte.