De nieuwe kok

Julia Franck

De nieuwe kok

Vertaald door Goverdien Hauth-Grubben

WERELDBIBLIOTHEEK • AMSTERDAM

De vertaalster ontving voor deze vertaling
een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Der neue Koch, S. Fischer Verlag GmbH,

Frankfurt am Main

© 2001 Julia Franck

© 2015 Nederlandse vertaling Goverdien Hauth-Grubben/

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Getty Images

Foto auteur © Thorsten Greve

NUR 302

ISBN 978 90 284 4143 9

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de
eerste druk, 2015, met ISBN 978 90 284 2626 9

Dag een

Zware benen, rood met witte puntjes omdat het bloed onder de aderkleppen wordt opgestuwd en bij deze hitte het hart maar langzaam pompt. In haar ogen zie ik de zwaarte van haar benen, vermoeide ogen, gezwollen, met kringen eronder. Ik heb haar naast de deur neergezet, ze wuift haar oogleden koelte toe en haar knieën trillen van de inspanning in een poging elkaar te raken – als ze zit, kan ze haar benen al lang niet meer goed bij elkaar krijgen, het vlees ertussen verhindert dat. Haar ogen kijken op mij neer, in kleine stroompjes druipt zweet langs haar kuiten omlaag, en ook tussen haar dijen glanst het plakkerig, haar ogen volgen me traag zo goed ze kunnen, het geel rondom het bruin is taai en dik en troebel, het slijm, ze komen me achterna, terwijl ik over de grond kruip en met de hand glassplinters verzamel. Ik moet oppassen dat ik me niet snij en mijn knieën beschermen, die bloot zijn omdat het nog steeds zomer is en ik een korte broek aanheb. Ze wist haar voorhoofd af met een zakdoek, die ze in haar geopende hand houdt, ook die kan ze niet meer helemaal sluiten. Met haar andere hand tast ze naast zich de muur af naar de schakelaar van de ventilator, waar een aantal groezelige vlekken omheen zit. Ze kan er niet bij, laat haar arm zakken. Bij elke ademhaling gaat haar boezem bevend op en neer, ik ken haar, ik hoef niet te kijken om te weten hoe dat eruitziet. Er blijven fijne glasschilfertjes aan mijn vingers en handpalmen kleven.

Je moet een vochtig doekje pakken, zegt ze en ze wijst met uitgestrekte arm naar de wasbak. Ik sta op, lopen valt me niet moeilijk, maar toch heb ik me aangewend in haar bijzijn alles heel langzaam te doen – dus loop ik langzaam naar de schakelaar en zet de ventilator aan, vervolgens loop ik naar de wasbak, ik spoel het glas van mijn handen, hoop ik, en pak het doekje dat ze heeft aangewezen. Het ruikt naar schimmel. Voordat ik weer buk, bied ik aan een nieuw glas ijsthee voor haar te halen. Ze heeft het graag met veel ijs, en ik breng het haar. Ze zet het aan haar mond, elk glas drinkt ze in één teug leeg, een gedeelte gaat ernaast, druppelt van haar kin op haar blouse. Als ze de nattigheid op haar boezem voelt, haar hoofd buigt en, zonder iets te kunnen ontdekken, weer optilt om mij aan te kijken, snel ik toe om haar te helpen. Ik neem het glas van haar over en dep met het vochtige doekje behoedzaam de op en neer gaande boezem, voorzichtig. Ze lijkt niet te merken dat ik haar aanraak. Ik geef haar het glas terug. Ze drinkt. Ik kniel op de grond en raap minuscule scherfjes op. Haar zandkleurige jurk is gekreukt, overal valse vouwen, verdroogde rivierbeddingen tussen haar armen en benen, het zweet drupt op de grond. Ik kan haar onderbroek zien, jurk en onderbroek zijn vrijwel even lang, allebei zijn ze kort.

Madame Piper had veel bewondering voor mijn moeder, ik geloof dat ze vriendinnen waren. Omdat madame vaak de hele winter als hotelgast bij ons verbleef, was ze erbij toen mijn moeder overleed. Ze vond zichzelf nauw verbonden met ons en vermoedelijk voelde ze zich daarom voortaan verantwoordelijk voor mij. Dat valt op te maken uit het feit dat ze graag controleert of ik in het hotel alles wel goed doe, net zo goed als mijn moeder. Mijn moeder hield van fresia’s, het is dan ook verkeerd als ik lelies koop, en daar wijst madame mij op. Ik koop speciaal nogal eens lelies in de herfst en ’s winters, als madame er is, die zijn dan vaak te krijgen, ze komen uit Duitse en Nederlandse kassen, met geur. Madame houdt niet van die geur, die verdraagt ze niet, zegt ze en ze hoest. Ik heb geen verstand van bloemen, ik vind lelies mooi en niet duur, ik zeg dat ze geen fresia’s hadden. Madame blijft maar aanwijzingen geven, zodat ik heb geleerd me op haar vertrek te verheugen. Mijn moeder is nu bijna tien jaar dood, ze stierf toen ik twintig was, en ik ontvang madame elk jaar met meer geduld.

Madame Piper zegt dat ze evenveel van me houdt als mijn moeder. Ik weet niet hoeveel mijn moeder van mij gehouden heeft. Bij het traplopen heeft ze mijn hulp nodig. Ik spoel het doekje uit, neem haar het glas uit de hand en pak haar onder de arm. Meerdere keren heb ik madame al aangeboden kamer 1 uit te proberen, die bevindt zich op de begane grond, direct naast de receptie, maar ze bedankt daar telkens voor en wil per se haar hoekkamer op de eerste verdieping, waarin ze sinds haar eerste bezoek eenendertig jaar geleden regelmatig verblijft. Ze bezoekt mijn hotel al langer dan ik leef, dat zegt ze vaak tegen me, ze heeft mijn moeder langer gekend dan ik, en volgens mij bedoelt ze daarmee dat ze haar beter heeft gekend. Ik vind het best, want ik heb mijn moeder nooit beter willen kennen dan strikt nodig was. Het bed beneden in kamer 1 zou voor madame Piper geschikter zijn, het is iets groter en nog tamelijk nieuw, het is stabiel en piept niet. Madame wil geen ander bed, ik denk dat ze het piepen niet hoort. Als ze aankomt en haar koffers uitpakt, haalt ze altijd eerst haar handdoek tevoorschijn, die ze uit voorzorg thuis altijd al bovenop heeft gelegd. Ze legt de handdoek op het bed, en daar blijft hij liggen zolang ze hier verblijft. We hebben hier weliswaar zee, maar geen strand, ze heeft hem overdag niet nodig als ze naar buiten gaat. Ze heeft me ooit verteld dat ze dat de Duitse vakantiegangers heeft zien doen, de handdoek als vlag, zo, dat is en blijft haar bed. Ze is bang dat ik haar achter haar rug om, als ze gaat wandelen of boodschappen doen, een andere kamer zou kunnen geven. De laatste tijd moet ik met haar mee omdat ze niet meer zo goed ter been is.

Als ik met madame de trap opklim, vibreert het hout onder elke stap die we zetten. Met haar linkerhand trekt ze zich aan de leuning op, met haar rechter steunt ze op mij. Ze laat haar zakdoek vallen, ik raap hem op. Ik ken de geur van haar zweet net als die van mijn moeders zweet. Madame Piper denkt dat ze Française is omdat ze ooit drie jaar in Frankrijk heeft gewoond. Ze zegt dat ze een opwindend leven heeft gehad, ze is correspondente vreemde talen geweest. Ik doe haar een plezier door haar madame te noemen. In de kamer aangekomen laat ik haar op het bed plaatsnemen. Even blijft ze zitten, dan valt ze naar achteren, een grote baby. Ik pak haar benen en draai ze een beetje, zodat ze ook kunnen liggen. Het licht hindert haar, ik trek de gordijnen dicht, ze wil dat ik de luchtbevochtiger aanzet. Ik moet er nog een scheutje eucalyptusolie bij doen, die in een flesje ernaast staat. Haar ogen zijn dichtgevallen, ze mompelt nog dat ze het boodschappen doen maar vermoeiend vond, ze laat me gaan. Ik ben blij als ik de deur achter me dichttrek.

Ik loop de trap af en ga achter de ontvangstbalie zitten, die is maar klein. Een meubelmaker die zeer op mijn moeder gesteld was, had haar meteen na de verdwijning van mijn vader zijn meesterstuk cadeau gedaan. Mijn vader is op de dag af vijftien jaar voor de dood van mijn moeder op de vlucht geslagen, ik weet niet waarheen en denk er niet meer over na.

Het geluid van de ventilator stoort me. Het is toch al niet zo warm, dat wordt het hier ook nooit. Madame is de enige die het warm heeft, en ik heb gehoord dat veel mensen alleen al bij het zien van een ventilator denken dat het warm is. Dat maakt een hotel aantrekkelijk. Aan de ontvangsttafel zit een knop waarmee ik hem kan uitzetten, de meubelmaker heeft aan alles gedacht. Ik heb meerdere knoppen, ik kan van hier de deur openen, kan het kamermeisje roepen, ze heet Berta, ik kan de jaloezieën neerlaten en het brandalarm af laten gaan. Ik zet de ventilator uit. Bij wijze van tegenzet had mijn moeder de meubelmaker een nacht in het hotel cadeau gedaan. Dat beviel hem wel. Hij vroeg of hij de raamkozijnen moest schuren. Mijn moeder had ja geknikt en gezegd dat ze dat al langer van plan was. Hij deed van alles in het hotel. Mijn moeder had ook een vriend die bloemist was en haar de fresia’s bracht. Ook tegen hem had ze gezegd dat hij een nacht in het hotel kon blijven slapen als hij wilde, en hij wilde wel. Kort daarna wilde mijn moeder de meubelmaker aan madame overdoen, maar dat wilde hij niet, hij wilde alleen mijn moeder, zei hij en hij vertrok liever helemaal. Toen mijn moeder gestorven was kwam de meubelmaker opdagen, ging voor mijn ontvangsttafel staan en vroeg of hij de doodkist mocht timmeren. Ik knikte instemmend, want ik dacht dat mijn moeder daar wel blij mee geweest zou zijn omdat ze altijd graag alles had aangenomen wat men haar cadeau deed.

Als ik met mijn hoofd draai, kan ik mijn vader en moeder zien op twee schilderijen aan de muur achter mij, ze hebben die allebei zelf laten schilderen en daar laten ophangen als een blijvende herinnering aan hen.

Ik ben blij dat ik geen reden heb om Berta te roepen. Berta heb ik samen met het hotel geërfd. Ze heeft een lange stok met bovenaan een plumeau, waarmee ze zich meermaals op een dag door het huis spoedt en in de weer is, ze veegt ermee over de gordijnroeden en in de nissen tussen radiator en muur. Berta maakt op een onderdanige manier de kopjes schoon, dat wil zeggen dat ze haar hoofd daarbij niet optilt, deemoedig haar rug kromt en me niet aankijkt als ik de keuken binnenkom. Ik heb haar gezegd dat ze de Chinese kopjes met de hand moet afwassen omdat ik er al twee kapot uit de vaatwasser heb gehaald. Ze maakt de kopjes eerst vanbinnen schoon, dan vanbuiten. Ze neemt de ruwe kant van de sponsjes en heeft intussen bijna alle figuurtjes van het porselein afgepoetst. Ze zegt daar niets over, verontschuldigt zich niet, daarom denk ik dat ze de afbeeldingen nooit gezien heeft of dat ze geen verband ziet tussen haar vlijt en het verdwijnen ervan. Meneer Hirschmann, een gast, die maar heel zelden komt en wel, zoals hij me heeft verteld, alleen als het nodig is, denkt dat Berta de Polenbonus had en daarom door mijn moeder in dienst is genomen, ze was goedkoop. Goedkoop vind ik haar niet. Meneer Hirschmann maakt er geen geheim van dat hij mijn moeder een slavendrijfster vond, maar omdat hij van zijn kant haar goedkoop vond, kwam hij altijd weer terug.

Ik durf tegenover Berta niet over de afbeeldingen op de kopjes te beginnen, omdat ze in tegenstelling tot de bonus die ze bij mijn moeder gehad moet hebben, bij mij een andere heeft: ze is eigenlijk te oud, rond de vijfenzestig, en ik heb niet het lef aanmerkingen op haar werk te maken. Ik denk dat ze me onbeleefd zou kunnen vinden. Misschien, denk ik, gaat ze op zekere dag wel vanzelf weg. Ze is nog energiek, ze zou nog iets met haar leven kunnen doen. Bovendien is meneer Hirschmann niet de enige gast voor wie Berta het enige lichtpuntje is. Berta biedt voortdurend haar verontschuldigingen aan, behalve dus na het wegpoetsen van de afbeeldingen op mijn porseleinen kopjes. Als achter haar een deur hard in het slot valt of als ik per ongeluk op haar tenen ga staan, verontschuldigt ze zich, en ook als ik haar op de gang van de tweede verdieping tegenkom. Vanwege het schuine dak is de gang er zo smal dat twee mensen die elkaar tegenkomen zich een kwartslag moeten draaien om zonder aanraking langs elkaar heen te kunnen lopen. Ze verontschuldigt zich ook als ze een kamer binnenkomt waar ik al ben. Dat komt vaak voor, in elk geval heb ik die indruk. Berta ruikt naar vanille, alsof ze een geurboompje onder haar schort draagt, zo een dat je in de auto aan de achteruitkijkspiegel hangt of in de badkamer als je niet tegen je eigen stank kunt of die niet aan vreemden wilt laten ruiken. Berta werkt gehaast en daarom vaak oppervlakkig – ze haast zich alsof haar ontslag haar op de hielen zit, maar daar heeft ze niet veel aan. En ik, hoewel ik er vaak over gedacht heb haar te ontslaan, enkel om mij eindelijk een keer alleen in huis te voelen, kan niets geruststellends tegen haar zeggen, omdat ik daardoor alleen al haar vermoeden zou bevestigen. En dus laat ik haar zo onopgemerkt mogelijk langs me heen rennen. Er zijn dagen dat ik het geluid van haar stappen niet verdraag, dan geef ik geen antwoord als de wind een deur dichtslaat en zij zich daarvoor verontschuldigt, ik zwijg ook als zij zich door de stilte gedwongen voelt nieuwe verontschuldigingen te uiten of als ze zich verontschuldigt zodra ze de stofzuiger aanzet. Ik vlucht voor Berta, daardoor komt het ook dat ze me vaak laat schrikken in kamers die gedurende enkele uren rond het middaguur leeg staan.

Veel gasten komen al jaren, sommige van hen regelmatig op een bepaalde tijd van het jaar, in een bepaalde maand, sommige blijven een paar weken en slechts een enkeling maar één nacht.

Een van de gasten die ik al vanaf mijn jeugd ken, is Anton Jonas. Hij draagt uitsluitend zwarte pakken, die eruitzien alsof hij ermee vergroeid is, ze accentueren zijn bleke teint en de schaduwen onder zijn ogen, zodat het mijn moeder plechtig te moede werd toen ze hem voor het eerst zag. Dat heeft ze tegen hem, Berta en mij, en misschien ook nog tegen anderen gezegd. Hij is een zwijgzaam man, voor wie maar zelden een moment geschikt lijkt om iets te vertellen. Soms zou je kunnen denken dat hij onder het eten zo stil op zijn stoel zit of schijnbaar zonder enige motivatie in de leunstoel naast de ingang, waar hij ondanks zijn omvang in wegzakt, om juist zo’n ogenblik niet te missen. Hij is iemand die altijd wacht, tijdens het avondeten legt hij zijn servet van links naar rechts en weer van rechts naar links, vergeet elke vorm van beleefdheid jegens zijn tafelbuur, en zelfs als die hem een vraag stelt, merkt hij niet dat hij aangesproken wordt. Die ogenblikken, waarop hij in de lange periodes tussen het ene en het volgende wacht, zijn heel dierbaar voor hem, en hij laat zich dan niet graag onderbreken, zodat ze ook weleens twee, drie uur kunnen duren en hij ze graag met nog een paar kwartier verlengt als het verzoek om een toegift hem dat toestaat. Zijn stortvloed van woorden galoppeert eerst over alle hoofden heen, om zich meteen als een net over zijn disgenoten te leggen, aan de hoeven van de woorden kleven draden, het net wordt steviger, een mantel waarin de meeste van mijn gasten zich uitermate geborgen voelen. Mij zat hij vaak te strak, zodat ik hem al een hele tijd niet meer wil dragen. De anderen merken dat niet, ze applaudisseren uit eigen beweging voor hem en laten zich meeslepen door zijn voordracht, waarin hij naast meningen ook een paar dijenkletsers ten beste geeft.

In de vrije tijd daartussen schrijft Anton Jonas gedichten. Dat feit had mijn moeder met een zekere trots vervuld, en ze noemde hem, als ze het over hem had, ‘de dichter Anton Jonas’, waarmee ze haar gesprekspartner erop attent maakte dat er sprake was van een belangrijk persoon, en meteen had deze of gene dan ook het gevoel dat hij die naam al eens eerder gehoord had. Des te gelukkiger beschouwen degenen zich die als gast in mijn hotel zijn verhalen uit de eerste hand mogen horen en van zijn aanwezigheid genieten.

Ik weet nog hoe ik de dichter Anton Jonas heb leren kennen. Het was avond en ik had op mijn kamer gezeten omdat ik moest doen alsof ik huiswerk maakte. Het avondeten betekende de verlossing, de gong door de luidsprekers riep niet alleen de gasten, maar ook mij. Toen ik de eetkamer binnenkwam, zat er een magere man op mijn stoel. Ik keek naar mijn moeder, die niets leek te merken, en omdat ik goed opgevoed wilde zijn, zei ik niets en ging tegenover hem zitten. Mijn moeder, die zich bijzonder voor dichtkunst interesseerde en veel van kunstkalenders met plaatjes van Spitzweg en korte spreuken hield, was heel nieuwsgierig naar de kunstbeoefenaar naast haar. Gewoonlijk voegden de gasten zich naar de belangstelling van hun bazin – als zodanig werd mijn moeder onvoorwaardelijk geaccepteerd – en dus luisterden zij ook aandachtig naar het tweegesprek dat zich tussen mijn moeder en de magere man ontspon. Mijn moeder vroeg: En wat maakt u allemaal voor moois?

Niets, zei de dichter, ik maak geen mooie gedichten. Weet u, dat was het eerste wat ik op de kunstacademie heb geleerd, geen mooie gedichten te willen maken. Want ten eerste zijn de mooie motieven de oninteressante en ten tweede is er geen schoonheid, tenminste niet in de kunst.

Ja? Mijn moeder vergat even haar mond dicht te doen, wat haar vaak overkwam. Als ze haar best deed om mee te denken, zag ze eruit alsof ze aan het rekenen was, ze spreidde haar vingers en telde er iets op af. Zo, dan is er dus niets oninteressants om over te dichten, maar waarover dan wel?

Licht. De dichter stopte een rolmops in zijn mond en kauwde op de vis, allemaal keken ze naar hem, ze wachtten op een uitleg. Ik keek ook naar hem, maar ik was nog te klein om op een antwoord te hopen, zelfs het begin van het gesprek begreep ik niet, ik vond het onlogisch en begon er langzaam over na te denken. Als kind deed ik alles langzaam, ik was nogal mollig, daarom zat er voor mij niets anders op. Bijzonder langzaam was ik in de tijd dat ik Anton Jonas voor het eerst ontmoette, dat was namelijk vlak voor het begin van de puberteit en vandaar een tijd waarin ik bijzonder mollig en langzaam werd, in elk geval voor de buitenwereld. De dichter verklaarde dat hij niet van verklaringen hield, daarom wilde hij niet verder praten. Tegenwoordig ben ik er zeker van, zoals ik Anton Jonas ken, dat hij ook dat alleen maar zei om onze nieuwsgierigheid te prikkelen. Niemand van ons had tot dan toe met een dichter gesproken, hij was onze allereerste en dat wist hij. Ik geloof dat de gasten en met name mijn moeder hem zwaar onder druk zetten. In zijn verlegenheid viel zijn blik op mij.

En, kleine meid, je hebt toch vast ook al een gedicht geschreven?

Ik kreeg het heel warm, maar ik vergat niet ijverig te knikken. Ik vond het fijn dat hij notitie van mij nam, en dat hij een belangrijke dichter was, deed me nog meer plezier. Mijn moeder keek me aan, ze trok sceptisch haar wenkbrauwen op, ze lachte en legde een hand in mijn nek, ze zei dat ik toch niet hoefde te blozen, en ze verklaarde dat ze van die schrijfpogingen van haar dochter niets af wist. Mijn moeder verklaarde graag dat ze onschuldig was, bij voorkeur al bij voorbaat.

Haal je gedicht en laat het ons maar eens zien, zei de dichter tegen mij, en ik voelde me aangemoedigd, legde mijn servet opzij en rende naar boven naar mijn kamer. Ik haalde een boekje met een stofomslag, waarin ik alle bladzijden al genummerd had en ook een inhoudsopgave had aangelegd. Eén bladzijde had ik al een hele poos geleden volgeschreven. Het gedicht was getiteld ‘Hondengeluk’, en nadat ik een korte pauze na de titel had ingelast, zoals ik op school had geleerd, begon ik gehaast te lezen:

Een hondje liep alleen door het woud

Het was doodsbang en had het koud

In de verte zag het een lichtje in het bos

Het hondje rende er meteen op los

En bij het vuurtje aangekomen was het reuzeblij

Want kip aan het spit was wel een lekkernij

Ik klapte, verlegen zoals het een welopgevoed kind betaamt, mijn boekje dicht en wachtte het applaus af, dat welwillend was en waar zelfs mijn moeder fatsoenshalve aan meedeed. Nou ja, zei mijn moeder, het hele gezelschap wendde zich van mij af en richtte zich weer op de dichter Anton Jonas, en mijn moeder wilde beginnen een verklaring voor mijn gedicht te vinden, toen Anton Jonas zei: En? Hebt u het licht gezien? Hebt u dat werkelijk gezien? Dat hebt u niet, en ik zal u verklappen waarom niet. Ten eerste rijmt een dichter tegenwoordig niet meer, wat een kind natuurlijk niet kan weten, maar ten tweede, en dat lijkt me belangrijker: een dichter zou nooit lichtje zeggen als hij een lichtje bedoelt.

Praat u er altijd omheen? vroeg een jonge vrouw, en Anton Jonas wees met zijn vinger naar haar. Hij zei: Zo is het maar net. Het was alsof we op school aan een quiz meededen, voortaan haatte ik hem. Ik haastte me ongemerkt de eetkamer uit. Er rolden tranen van schaamte en vertwijfeling over mijn wangen. Ik had mezelf voor schut gezet. Ik nam van het gastentoilet, dat pal naast mijn kamer lag, de rol wc-papier die als reserve op de vensterbank stond, en ging daarmee op bed liggen, ik moest lang mijn neus snuiten. Ik dacht aan veel dingen waardoor ik nog meer en steeds opnieuw moest huilen. Vooral verontwaardigd was ik over het feit dat Anton Jonas het had gewaagd mij een kind te noemen, hoewel ik dat niet meer was, heel ongepast, vond ik. Ik zou hem graag hebben gezegd dat in mijn gedicht met lichtje ook geen licht, maar een vuurtje werd bedoeld, maar ik was bang voor al die vreemde mensen die beneden in de eetkamer lachten en joelden, en ik was ook bang voor mijn moeder, die wel een vreemde leek. Ik besloot me niet bij de mening van Anton Jonas aan te sluiten. Ik wilde iemand die er altijd omheen praat niet als dichter beschouwen, en ik wilde al helemaal geen dichteres worden. Sindsdien beschouw ik Anton Jonas als een leugenaar, helaas een slechte. Anton Jonas houdt werkelijk van zijn eigen verklaringen, hij kan er niet genoeg van krijgen.

Vandaag moet ik aan hem denken, dat ergert me, want hij heeft zich aangemeld voor de laatste dagen van september, heel oktober en de halve maand november. Hij heeft een fax gestuurd, waarin hij laat weten dat hij vandaag komt. Ik heb geen zin om hem te ontvangen, ik weet al hoe dat zal gaan.

Een vrouw, van wie ik de naam niet kan onthouden en die ik daarom in gedachten de inhaalmoeder noem, komt waardig de trap afgelopen. Ze logeert hier met twee jonge kinderen, die achter haar aan lopen. Zelf is ze ongeveer midden veertig, de jongen zit op de kleuterschool, vermoed ik, en het meisje is iets ouder. De inhaalmoeder stelt zich terughoudend op, ze zegt alleen het allernoodzakelijkste tegen me. Ze praat zacht en zonder enig accent. Door haar terughoudendheid vermaant zij ook voortdurend haar kinderen zich net als zij, dat wil zeggen geruisloos, te bewegen. De kinderen hebben dat nog niet goed geleerd, vooral het meisje doet alles verkeerd. Ze zou over de trapleuning omlaag willen glijden, dat zie ik aan alles, en het liefst zou het meisje haar broertje ertoe aanzetten het haar na te doen, misschien duwt ze hem zelfs wel naar voren. Ze huppelt langs de leuning en strijkt met haar hand over het houtwerk. Waardig loopt de inhaalmoeder verder, daar kan niets haar van afbrengen, ze kijkt even naar rechts, achter zich, bestraft het meisje, en vervolgens naar links, en grijpt de hand van het jongetje om hem tegen de schadelijke invloed van zijn zusje te beschermen. Het meisje doet een gymnastiekoefening een halve stap achter de inhaalmoeder, wil dan ook een hand van haar moeder, maar krijgt die niet. Het meisje weet hoe haar moeder is, ze huilt niet, is ook niet hoorbaar teleurgesteld, maar doet alleen haar best nu netjes achter haar aan te lopen. Ze zijn aan de voet van de trap aangekomen en lopen mij voorbij. Onder het lopen draait de inhaalmoeder haar hoofd eventjes in mijn richting, knikt en loopt waardig de deur uit. Ook het meisje heeft even naar me durven kijken, maar moet dan een stap versnellen om de aansluiting bij haar moeder niet te verliezen.

Ik vijl mijn vingernagels en duw het velletje terug. Madame heeft ooit geschrokken tegen me gezegd: Maar kind toch, je komt liefde tekort, je bijt op je nagels!

Dat wilde ik me geen tweede keer laten zeggen en ik ben ermee gestopt. Het stoort me te weten dat madame intieme gedachten aan mij wijdt. Ik sla mijn ene been over het andere. Het is drieëntwintig over twee. Anton Jonas is een half uur geleden aangekomen. De kok, sinds een week hebben we hier weer een nieuwe, heeft me opgedragen nog haaienfilet te gaan kopen. Hij heeft verfrissende ideeën, ik zal hem wel niet lang kunnen houden. Ik moet ook sjalotjes en verse dragon kopen. Ik weet niet waar ik allemaal naartoe moet om zoiets te krijgen. Ik wil nergens naartoe. Omdat hij er wel sportief uitziet, heb ik voorgesteld dat hij die dingen zelf gaat halen, daar betaal ik hem tenslotte ook voor. Dat begreep hij niet, hij vond dat hij niet aangenomen was om boodschappen te doen en wilde daarvoor ook niet betaald worden. Hij zei dat hij hier de weg niet kende, want hij woonde hier nog maar net.

Misschien, zei hij, en hij knipperde met zijn ogen, ga ik wel een keertje met je mee boodschappen doen. Ik heb niet gezegd dat hij me met jij mag aanspreken.

De deur gaat open, de magere gedaante van Jonas komt binnen, hij paradeert niet meer zoals vroeger toen hij nog indruk op mijn moeder kon maken, hij sleept zich voort.

Kan ik u ergens mee van dienst zijn? vraag ik hem, hij antwoordt niet, zet zijn koffer voor mijn ontvangsttafel neer en kijkt om zich heen alsof hij mij gezien noch gehoord heeft – zonder notitie van me te nemen gaat zijn blik over mij heen naar de trap, die naar de twee verdiepingen leidt, vervolgens weer terug naar mij alsof hem nu pas opvalt dat ik achter de ontvangsttafel sta. Hij knikt. Berta komt de trap af, ze glimlacht en klapt in haar handen om haar blijdschap te tonen. Ze kent Anton Jonas sinds zijn eerste bezoek bij ons. Hij geeft haar een hand, vraagt hoe het met haar gaat, goed, goed, zij vraagt hoe het met hem gaat, uitstekend, ze lachen over het weer, ze maken het allebei goed, en hij vraagt naar de sleutel. Ze loopt om mijn ontvangsttafel heen, duwt mij een beetje opzij om met haar hand naar het sleutelbord te reiken, verontschuldigt zich zachtjes, glimlacht onafgebroken voor zich uit en beweegt haar hoofd heen en weer, misschien knikt ze, terwijl hij over de ongemakken van zijn reis vertelt. Ze bukt en wil zijn koffer pakken, maar hij staat dat niet toe. Hij zegt: Berta, mijn beste, ik zie er dan misschien niet sterk uit, maar ik ben vast sterker dan jij. Daarbij lacht hij luidkeels en hij laat haar alleen het leren tasje overnemen waarin hij ongetwijfeld zijn dichtregels vervoert. Zij loopt voorop en hij volgt haar.

Vroeger, als mijn moeder mij erop uitstuurde om boodschappen te doen, vond ik het heerlijk buiten het hotel te komen, met een opdracht in de hand, met het gevoel nuttig en bruikbaar te zijn liep ik naar de brug, vervolgens een heel stuk parallel eraan, waar deze steeds lager wordt, elke keer telde ik alle drie de pijlers, de laatste nauwelijks groter dan ikzelf, en ten slotte, waar de brug helemaal in de straat overgaat, stak ik over bij het eerste kruispunt met een stoplicht en ging naar mevrouw Meyer, die me kende en voor mij het boodschappenbriefje las, samen met mij in de winkel de spullen bij elkaar zocht en het geld van mij in ontvangst nam. Als ik terugkwam, was ik heel trots, ik had iets gepresteerd. Tegenwoordig is alles anders. Ik loop niet meer tot aan de brug, ik loop dwars door het veld, een paar jaar geleden is daar een park aangelegd, waar ik doorheen loop, snel, en ik steek niet bij het stoplicht over, maar tien meter verderop omdat dat korter is en het stoplicht te lang nodig heeft om op groen te springen. In de supermarkt kom ik mensen tegen die ik niet wil tegenkomen, ze vragen hoe het met me gaat, ik wil geen antwoord geven, ik ben bang voor hen. Ik ben bang voor de verkopers, die niet meer dezelfde zijn als vroeger, die in hun winkel niet meer goed de weg weten – zoals ooit wijlen mevrouw Meyer – en mij niet kunnen helpen, misschien sluipen ze wel onopvallend achter me aan, observeren hoe ik een pak cornflakes uit het schap pak, het vervolgens weer terugzet en hoe ik radeloos voor de blikjes sardines sta, overweeg of ik er een paar zal nemen. Daarna voor de kruiden, ik vind geen dragon, neem een stengel peterselie in de hand, en het kleine bleke mannetje achter mij komt dichterbij geslopen, kucht en zegt, hij zegt het timide maar zonder waarschuwing, dat ik de peterselie niet mag aanraken, ik zeg tegen hem dat ik die wil kopen, hij zegt dat hij in mijn tassen wil kijken. Ik zeg tegen hem dat ik hem nog nooit heb gezien, waarom zou ik hem in mijn tassen laten kijken? Hij zegt dat ik heel goed weet waarom en dat hij me wil helpen. Nee, nee, dat doe ik zelf wel, ik ken dat, ik word vaker van winkeldiefstal verdacht, vooral in deze winkel waar het personeel voortdurend wisselt en iedereen opnieuw in mij een dievegge meent te zien, alstublieft, dank u wel, nu laat hij me met rust, ik heb de peterselie nog steeds in mijn hand, mijn hart bonst alsof ik iets verkeerds heb gedaan, ik ben helemaal van slag en heb ondertussen een rood hoofd gekregen, ze irriteren me, ze jagen me angst aan, ik wil snel naar mijn hotel terug. Ook als ik de straat wil oversteken, voel ik me niet op mijn gemak, de auto’s, waarin mensen zitten die ik al heb gekend toen ik klein en nog een schoolkind was, die nu toeteren omdat ze denken mij nog altijd te kennen, voor hen ben ik bang, die vragen me wat er van mij terechtgekomen is, waar ik woon, wat ik doe, of ik getrouwd ben, hun vragen storen me, ik heb er een hekel aan. Ik heb een hekel gekregen aan boodschappen doen.

Bij mijn terugkeer kom ik voor het hotel twee jonge mensen tegen, die hier kennelijk nog nooit zijn geweest en niet weten dat je alleen aan de zijkant naar binnen kunt. De man heeft zijn rugzak neergezet en draagt nu alleen nog een rood diplomatenkoffertje in de hand, hij rammelt aan de klink van de vroegere toegangsdeur, waarachter de eetkamer ligt. De jonge vrouw loopt om het huis heen en komt weer tevoorschijn. Ze roept naar hem dat ze de ingang heeft gevonden en dat hij moet ophouden en de lage trap afkomen. Ik volg hen naar binnen en doe de deur dicht. Ik zet de boodschappen op de leunstoel naast de deur en vraag of ik kan helpen. Ja, zegt zij en daarna ook hij, ja, we zouden graag met iemand van de receptie spreken, we hebben een kamer gereserveerd. Ik vraag of ze ontbijt of avondeten willen. Ze willen zowel het een als het ander, het ontbijt op bed. Of ik moet helpen met de bagage? Nee, nee, dat doen ze liever zelf, en ik druk hun de sleutel in de hand, eerste verdieping.

De boodschappen zijn iets anders uitgevallen, ik heb forel en peterselie gekocht, daar moet hij het maar mee doen. De kok is er nog niet. Hij werkt hier nu ruim een week en is elke keer te laat gekomen, ik zou hem tussen het ontbijt en het avondeten eigenlijk niet meer moeten laten gaan. Ik zal aan het eind van de maand het geld van zijn salaris moeten aftrekken, als hij überhaupt zo lang blijft. Er wordt gebeld, madame roept me. Ze ligt nog in bed, maar heeft uitgeslapen en informeert of de dichter Anton Jonas er al is. Ja, dat is hij. Ik moet het gordijn openmaken en haar naar de badkamer helpen. Daar heeft ze een stoel voor de wasbak laten staan waar ze naartoe gebracht wil worden. Ze wil dat ik haar oksels scheer. Ze wil dat ik haar voor de dichter Anton Jonas een beetje opmaak, ik moet ook een keer een jurkje aandoen, ik draag nooit een jurkje, ik wil zeker niet in de smaak vallen. Ze reikt me het scheermesje aan. Misschien wil ze zich eerst nog onder haar oksels wassen? Ach nee, zegt ze, dat hoeft nu niet, en ze houdt haar rechterarm omhoog, zodat ik eindelijk kan beginnen. Ik doe het met schuim, dat camoufleert haar geur. Het schuim is zacht en glibberig, het mes niet scherp genoeg, ze zegt dat het pijn doet. Zodra ik klaar ben, vindt ze dat ik het niet goed heb gedaan, ik heb, als ze er goed over nadenkt, het nooit echt goed gekund, tenslotte was haar huid vroeger, toen ze het nog zelf deed, na het scheren altijd glad als een babyhuidje, tegenwoordig is alles stoppelig, nee, waarschijnlijk kan ik het gewoon niet. Ze vraagt of ik mijn eigen oksels dan niet scheer.

Jawel, beweer ik, elke dag, maar uw huid, neemt u mij niet kwalijk, madame, is rimpelig, dan lukt glad scheren niet meer. Ze besluit me humoristisch te vinden, en lacht zo lang als nodig is, ze lacht als een rob, aangenomen dat robben kunnen lachen. Aansluitend werpt ze me via de spiegel een lome blik toe en zucht. Brutaal, zegt ze, ben ik ook altijd al geweest, wat uit haar mond geen lof is. In haar toilettas zit zwarte mascara en lippenstift, daarmee is vast wel iets te doen, ik breng haar wat ze gevraagd heeft. Of ik het niet eens wil proberen? Ze heeft bobbelige lippen. Vroeger wilde ik grimeur worden, daar is het niet van gekomen omdat mijn moeder te vroeg doodging en ik het hotel heb geërfd. Het is de schuld van mijn moeder. In plaats daarvan mag ik nu madame opmaken, dat is leuk om te doen. Haar lippen trillen en ik beef een beetje, maar dat kan met een zakdoek gecorrigeerd worden. Ze kijkt naar zichzelf en doet alsof ze geschrokken is.

Maar kind, zie je mijn lippen dan niet? Ze pakt de lippenstift uit mijn hand en doet het zelf, zet flink aan, zo moet het eruitzien. Haar mond is nu tweemaal zo groot. Nee, ik mag op de wimpers geen mascara aanbrengen, daarvoor is het nog te vroeg, eerst moeten ze aangeplakt worden. Omdat ik niet wil toezien hoe ze de wimpers telkens weer in de wasbak laat vallen, help ik haar, ook al doe ik het niet goed. De mascara wil ze dan toch alleen opdoen. Ze zegt dat ik een glaasje voor haar kan inschenken, het staat ginds op de commode, met de fles ernaast. Elke keer dat ze me om haar glaasje vraagt, zegt ze dat het goed is voor de bloedsomloop. Voor mijn part. Ik breng haar het glas. Ze is heel voorzichtig, vanwege de lippenstift, er drupt weer iets op haar boezem, ze merkt het niet, ik ook niet, denk ik en ik kijk rond waar haar kam ligt.

Het heeft zeker een uur geduurd voor ze klaar is. Ze wil nog televisiekijken, tot het avondeten, dan kan ik haar komen ophalen, als het zover is, ach, en de gordijnen moet ik weer dichttrekken. Ik ga naar beneden, eerst naar de keuken om te kijken of de kok er is, vervolgens naar mijn plaats achter de ontvangsttafel. De kok zegt dat ik hem waarschijnlijk niet goed begrepen heb, en hij stuurt me meteen nogmaals naar de winkel, hij zegt dat hij graag een keer met mij boodschappen wil doen, dan kan hij me ook iets over vis en kruiden vertellen, want hij wil er niet van uitgaan dat ik erg op de centen ben, maar in de keuken sta ik in de weg, of ik maar wil ophoepelen.

De kok is op Cuba geboren, zegt hij, ik geloof hem niet, omdat ik altijd heb gedacht dat Cubanen goed kunnen koken. Het is treurig, zeg ik tegen hem, als ik de haaienfilets, die ik Berta heb laten halen, voor hem op de tafel leg, maar alles wordt steeds slechter, vooral je vissen. Hij kijkt me aan, toont zich verbaasd en zegt dat ik dat andere nog helemaal niet geprobeerd heb. Of ik even wil proeven? Hij opent zijn broek en grijpt naar mijn hand. Daar was ik niet op bedacht. Dank je, daar bedank ik voor, het klagen kost me veel inspanning, genoeg in elk geval, het wordt allemaal steeds slechter, één groot tranendal. Hij geeft me mijn hand terug en doet zijn broek dicht. Hij heeft weinig medelijden met mij, met zichzelf daarentegen des te meer en hij jankt als een jonge hond, eentje die de kip ziet hangen, maar niet dicht bij het vuur durft te komen. Niet zonder liefde, eerst liefde, dan kip, zeg ik tegen hem. Hij zegt, liefde ja, kip ja, maar liefde niet lang, omdat hij nooit weet hoe het verdergaat, bijvoorbeeld na een half uur, en als hij dan wat moet zeggen waarvan hij niet weet wat het is, dan maakt hij zich nog zorgen en heeft heel onaangename schuldgevoelens.

O, zit dat zo? Ik klop hem op de schouder, zover zal het niet komen. Ik zucht, zal ik je zeggen wat je moet zeggen?

Nee, zegt hij, dat gaat ook niet, want tenslotte moet hij dat toch zelf weten, niet alleen in dit geval, hij richt zich op, wie ik wel niet denk dat hij is, wie of wat? Zo aantrekkelijk ben ik nou ook weer niet. Ja, hij zegt ook dat het hem spijt dat hij niet nog meer tegen me kan zeggen, dat is alles.

Ik wilde ook helemaal niets, nu klaag ik dat de tijden steeds slechter worden. Hij zegt dat hij klagende mensen nooit heeft gemogen, hij houdt van sterke mensen die weten hoe ze moeten treuren, maar mijn geklaag vindt hij vreselijk. Dat vind ik vervelend, ik wil hem immers niet lastigvallen. Er zijn tenslotte veel mensen die ervan houden in koor te klagen, die zich er graag bij aansluiten, maar ja, als hij niet wil, waar kan ik hem verder nog mee van dienst zijn? Hij duwt me opzij om de vis in de oven te leggen, zegt dat hij me toch al gezegd heeft dat ik me niet zo moet aanstellen. Daar sta ik dan, mijn armen hangen zonder nut vanaf mijn schouders omlaag, ik deug nergens voor, jammer dat daaraan niets te veranderen valt. Ik haal mijn schouders op. Dat wil hij helemaal niet meer weten, ik haal nog een keer mijn schouders op, het zou kunnen dat hij het niet gemerkt heeft, maar hij stuurt me naar de winkel, er ontbreken nog twee filets, het jonge stel wil immers mee-eten.

De straat is smeriger, de mensen zijn lelijker, de dagen donkerder en de vis is duurder, ziet zo iemand uit Cuba dan niet hoe alles steeds erger wordt? Nou, hij zal het wel merken, dan kort ik hem gewoon op zijn loon, ik zeg tegen hem dat ik zijn vis niet lekker vind. Ik smeed plannen, hij zal het nog wel merken, en als hij niet leert van mij te houden, dan moet hij maar bang voor me zijn. Ik ben woedend. Berta moet de vis maar gaan halen.

Even na zevenen begin ik zelf de tafel te dekken, Berta verontschuldigt zich omdat ze me helpt, maar dat geeft toch niet, Berta, doe jij de rest maar alleen. Ze knikt, verontschuldigt zich. Sinds de kopjes denkt ze waarschijnlijk dat ik geen bevelen kan geven. Toch wel, al verontschuldigt ze zich nog zo vaak. Ik loop om mijn ontvangsttafel heen en druk op de knop voor het luiden van de gong. Ik heb de jonge mensen, het paartje van mijn leeftijd, speciaal gezegd dat ze erop moeten letten, op de gong, die zouden ze dan wel herkennen, de roep voor het avondeten. Wel, we zullen zien wat de kok zoal kan hebben.

Ik loop de trap op, klop, open de deur en ga langzaam naar binnen. Haar ogen zijn gesloten, het glas hangt op haar boezem, ik zet de televisie uit. Het raam staat open, ik loop er langzaam naartoe. Op de vensterbank zit een duif te koeren, ik jaag de duif weg, doe zachtjes het raam dicht en draai me naar madame om. Ik schenk haar een gemaakte glimlach.

U ziet er goed uit, madame Piper, heel goed, u hebt iets heel jeugdigs over u, dat is toch telkens weer verbazingwekkend. Ze bedankt me. Ik neem het glas van haar over. De whisky heeft haar een beetje opgemonterd, ze gaat helemaal rechtop zitten en tast met haar rechtervoet naar de pantoffel, een blinde voet, madame noemt zichzelf een sufferd, ik spreek haar niet tegen, met beide armen zet ze zich op het bed af, de matras is doorgezakt, het ziet er bijna uit alsof ze op de grond zit, geen wonder dat haar voet niets kan vinden. Ik laat haar zoeken, ik heb geduld. Wilt u nog een keertje in de spiegel kijken? O ja? Ik reik haar de spiegel aan, ze schijnt de pantoffel te hebben gevonden en trekt hem aan. Ze duwt de spiegel opzij, ze wil dat ik haar help en dat doe ik ook. Haar handtas moet ik haar nog geven. Eén, twee, drie, ze staat, ze staat samen met mij, houdt zich aan me vast, zo neem ik haar op sleeptouw en komt ze haar kamer uit, samen dalen we tree voor tree de trap af, op elke trede wacht ik even, zodat ze op adem kan komen.

Beneden staat de dichter Anton Jonas, voor de eetkamer maakt hij een praatje, hij heeft toehoorders gevonden, twee jongemannen, die er trots op zijn hem te ontmoeten. Hartwig, de zoon van de meubelmaker, en Ivo, zijn vriend. Hartwig en Ivo wonen aan de overkant van de baai, waar ze kunnen studeren. Ze studeren overigens maar weinig en ze werken er een beetje bij, daarom zijn ze juist in de buurt. Ze zijn allebei nog jong, hebben een heel lichte huid en geen duidelijke baardgroei. Ze zijn meteen vol bewondering voor Anton Jonas, hij is de eerste dichter die ze persoonlijk leren kennen. Ze blijven maar één nacht, daarom gloeien de oren van Ivo, de blonde en jongste van de twee, voor wie het een avontuur is met Hartwig hierheen te komen en dan direct op een dichter te stuiten.

De dichter Anton Jonas! roept madame uit, ze laat mijn arm los en snelt hem tegemoet, de whisky helpt haar kennelijk ook bij het lopen.

Madame! De dichter vangt haar op, kust haar op beide wangen en laat de studenten staan, die zijn begroeting nog nieuwsgierig volgen. Er gaat niets boven zijn oude vriendin, vindt Anton Jonas, ze nemen naast elkaar plaats. Ik ga aan het andere einde van de tafel zitten, Ivo, wiens oren nog altijd gloeien, vertrouw ik toe dat ik niet van luidruchtige mensen hou. Ivo knikt, hij heeft me niet aangekeken, hij heeft alleen gehoord dat iemand iets gezegd heeft. Ik zie dat hij een sjaal in de hand heeft, waarvan hij niet weet wat hij ermee moet doen. Hij loopt naar het andere einde van de tafel en geeft Anton Jonas zijn sjaal.

Die hebt u daarnet verloren.

Anton Jonas bedankt hem, hij staat de student toe naast hem plaats te nemen. Hartwig volgt hem, ik zit alleen. De inhaalmoeder met haar twee kinderen gaat zwijgend zitten, de jongen naast madame, daarnaast de moeder en aan de andere kant van haar het meisje, dat niet zo met haar benen moet zwaaien. Wil Berta vandaag misschien mee-eten? Ja? Misschien, een kleinigheid, waarna ze zich verontschuldigt en eveneens aan het andere einde van de tafel een plaats vindt. Het geeft niet, ik ben gewend alleen te eten. De kok is een beetje ijdel, hij kondigt zijn gangen met een belletje aan. In de ene hand de soepterrine en in de andere het belletje, dat heeft hij zelf meegebracht, ik heb het hem in elk geval niet gegeven. Hij straalt, en omdat madame in haar handen klapt, klappen ook de anderen. Hij heeft succes. Hij schept op, de dame als eerste, de oudste, ze bedankt hem en prijst zijn handigheid. Tussen mij en de anderen zijn een paar stoelen niet bezet. Hij komt als laatste bij mij.

Wilt u alleen zitten? vraagt hij, want zo moet het hem wel voorkomen. Dan laat hij me ook meteen weer met rust. Sinds wanneer zegt hij u tegen mij? Ben ik in het bijzijn van anderen een vreemde voor hem? Of wil hij die indruk wekken? Hij brengt de terrine naar de keuken terug.

Wat is er allemaal aan nieuws verschenen? vraagt madame aan haar dichter, en die zegt: Ach, weet u, mijn beste, het wordt er niet gemakkelijker op. Met veel omhaal vertelt hij over een geflopt contract en dat er collega’s zijn die worden voorgetrokken. Er is immers meer belangstelling voor thuiswerkers en ontwerpsters van breipatronen, die verdienen grof geld, die verdienen veel. De moeder neemt haar twee kinderen bij de hand, ze hebben genoeg gegeten, ze eten niet zoveel als de anderen of ikzelf, de helft laten ze liggen, soms meer, een bedankje kan er nauwelijks vanaf, de kinderen, pats, lopen achter haar aan, ze moeten naar bed. Hij wordt steeds luidruchtiger en bozer, Anton Jonas, tot madame hem onderbreekt. Nee, hij moet zich niet zo opwinden, het gaat ons immers allemaal slechter, haar ook. Maar Anton Jonas wil niet naar haar luisteren en houdt een voordracht over de onbeschaamdheid, de schande, dat er aan een dichter zoals hij gewoon geen aandacht wordt geschonken. Aangezien de meeste aanwezigen al jarenlang van zijn betekenis overtuigd zijn, heeft niemand er moeite mee om hem te beklagen. En dat niet alleen, ze ontdekken bijkomende onrechtvaardigheden, zoals het feit dat ook autobladen en goedkope vrouwenbladen nog beter verkopen dan gedichten!

Genoeg, genoeg, zegt Anton Jonas, alsof hij bang is dat het gesprek te ver van hem zou kunnen wegvoeren. Want hij, en dat is volgens hem het ware schandaal, heeft altijd zijn uiterste best gedaan, hij heeft veel toewijding en tijd in zijn werk gestoken, hij heeft, zo je wilt, alles gedaan zoals het hoort, volgens de regels, ja, hij is blij met zichzelf, hij is een modeldichter, met een diploma zelfs. Vervolgens wordt hij serieus, opdat niemand hem verkeerd begrijpt, en hij wil Hartwig en Ivo alleen zeggen dat ze niet moeten denken dat het leven eenvoudig is. Ook hen zal het nog vroeg genoeg treffen, want niemand blijft ervan verschoond. Ivo houdt zich in, wiebelt zelfs een beetje op zijn stoel omdat hij niet zo heel dicht bij de tafel wil zitten. Hartwig en Ivo kijken elkaar aan en bevestigen met een knik wat ze al een tijdje vermoeden. De dichter Anton Jonas verwoordt precies wat zij ook vinden.

U treft de kern, zo is het, ik zou u graag een keer aan mijn vader voorstellen, die gelooft mij namelijk nooit.

De mijne ook niet, zegt Ivo, en zachtjes voegt hij eraan toe dat zijn vader ook niet in dichters gelooft.

Het vergaat Ivo zoals mij, niemand luistert naar hem, dat gun ik hem niet, toch laat hij me alleen zitten en verdient het dus niet mijn lotgenoot te worden. Hartwig wil ook graag iets uit zijn leven vertellen: dat het hem vaak zwaar op het hart ligt dat hij een zoon heeft, met een meisje dat twee jaar ouder is dan hij, intussen dus drieëntwintig. Hartwig zegt: Ik heb het kind niet gewild, maar ik was verliefd op dat meisje en kon haar niets weigeren. Hartwig schraapt zijn keel. De kok komt met de vis. Hij oogst opnieuw succes. En Anton Jonas, die vindt dat hij nu aan de beurt is, staat op. Hij brengt een toost uit, zegt dat tenminste de vissen nog achter hem staan, op oude waarden, en hoe goed het toch is dat er nog iemand is die kan koken, hij heft zijn glas, de anderen doen het hem na, en hij drinkt. Toch jammer dat de kok niet heeft gehoord hoe graag Anton Jonas samen met de anderen klaagt. Dat is traditie in mijn hotel, geen wonder dat ik daaraan gewend ben geraakt. De schuldvraag laat zich ook hier snel oplossen. Hartwig schraapt opnieuw zijn keel en wil per se zijn monoloog voortzetten. Hij is blij, zegt hij, zo onder ons een keer vrijuit te kunnen praten, maar tegen zijn zoon, als hij een weekend op hem past, weet hij niet wat hij moet zeggen. Dat is altijd al zo geweest en hij kan zich niet voorstellen dat het ooit anders zal zijn. Ja, zegt hij, hij voert ook geen gesprekken met zichzelf en ook toen hij nog een hondje had, heeft hij daar niet mee gepraat. En nu er een baby of intussen een klein jongetje is, kan hij ook niets bedenken, hij voelt zich dan gewoon te verlegen om iets te vertellen of te zeggen. Hartwig schraapt zijn keel. De jongen, zijn zoon bedoelt hij, heeft zich daarop ingesteld en praat ook niet met hem, hoewel hij dat kennelijk wel kan, praten, tenminste dat beweert zijn moeder. Op de moeder, hij schraapt zijn keel, is hij intussen allang niet meer verliefd, als hij er goed over nadenkt, is hij dat ook eigenlijk nooit geweest, hij denkt dat hij alleen gedacht heeft dat hij het was.

Ik heb intussen een hapje van de vis genomen, de rest wil ik laten liggen, de kok moet zien dat het me niet smaakt. Ik zou graag willen opstaan en weggaan, zou graag iets belangrijks te doen hebben, maar er schiet me niets te binnen wat dat zou kunnen zijn. Het lachen wordt luid, het gezelschap komt los. Madame Piper vertelt over vroeger, toen ze nog met mijn moeder naar het danscafé ging. Ze zegt dat mijn moeder een mooie vrouw was, zo edel en goed dat de mannen groot gelijk hadden achter haar aan te zitten. Ik heb alle verhalen van madame al meermaals gehoord, ze zijn een beetje star geworden, madame doet niet eens moeite om nieuwe woorden te bedenken.

Het jonge paar dat vanmiddag de ingang van het hotel niet meteen kon vinden, komt binnen, ze stellen zich voor, hij zegt Elisabeth, en zij zegt Niclas, ze gaan zitten, grijpen naar de karaf en lachen naar elkaar, hij mag eerst en schenkt haar in, zij lacht hem grijnzend toe, wat niemand mag zien. Haar haar staat alle kanten op, misschien is de trui die ze aanheeft van plastic, in elk geval is haar haar elektrisch geladen, en ook haar gezicht gloeit. Ze grijnst weer naar hem, en alle anderen doen hun best niet te kijken. Hij zegt dat ze een beetje laat zijn, maar het is nog op tijd voor het nagerecht. Ze pakken allebei een rond potje, lepelen pudding en kauwen op de kersen waar pitten in zitten, dat weet ik, die ze doorslikken, terwijl ze naar madame Piper luisteren. Niclas is het luisteren al snel beu, en dus beweegt hij telkens na punt of komma met zijn hoofd, hij knikt, nu eens heftig, dan weer aarzelend, dat zou kunnen, hij slikt alleen maar kersenpitten.

Anton Jonas is helemaal in zijn eigen gedachten verzonken, hij is een denker, en denkers moeten zich zo nu en dan bezinnen. Hij bijt zomaar wat op zijn sigaar, dat is belangrijk en het ziet er onverschrokken uit. Eén keer heeft Anton Jonas me recht in het gezicht gezegd dat hij een zeker medelijden voelt met mensen zoals ik die geen kunst beoefenen, we zijn immers zo arm, zo zonder passie en bezetenheid. Dat maakt hem soms woest van vertwijfeling. Hij dacht waarschijnlijk dat hij bijzonder grote woorden moest gebruiken om tot mijn eenvoudige gemoed te kunnen doordringen. Ik wilde hem eraan herinneren dat ik toch ook al eens een gedicht had geschreven, zoals hij heel goed wist. Hij voegde eraan toe dat hij er razend van werd, en toen hij razend zei, ging de telefoon, waarvan hij schrok, en zijn elleboog raakte heel licht de vaas met de lelies. Hij viel niet naar beneden, alleen een stengel die al een beetje schuin hing, bewoog heen en weer. Ik kon in alle rust mijn arm uitsteken en de hoorn opnemen. Terwijl ik opnam, zag ik vanuit mijn ooghoek dat hij zich uit de voeten maakte. Het stoorde hem ook dat ik niet onder de indruk was van zijn medelijden. Dat heeft me in zijn ogen onwaardig gemaakt. Sindsdien probeert hij niet meer met mij gesprekken over kunst te voeren. En omdat gesprekken over andere levenskwesties in de loop der jaren voor hem wat moeizaam zijn geworden, voert hij helemaal geen gesprek meer met mij.

Na ruim een uur – de kok heeft mijn vis zonder te vragen afgeruimd, het nagerecht is al genuttigd, en ik heb nog steeds geen reden kunnen bedenken om op te staan en weg te gaan – brengt madame het ook weer ter sprake – die wending wijst vaak op de uitputting van haar repertoire – hoe weinig ik toch op mijn moeder lijk. Ze vermaant Ivo dat hij niet moet wiebelen, dat werkt haar op de zenuwen, daarna praat ze verder. Volgens haar behoor ik meer tot de simpele mensen, dat kan ook aan de broek liggen die ik altijd draag. Ze heeft me al vaker op het hart gedrukt, de laatste keer vanmiddag nog, een jurk aan te doen. Ze zou me toch zo graag een beetje schoon en verzorgd zien. Al scheer ik, zoveel is zeker, wel mijn oksels.

Hoewel tot nog toe niemand belangstelling leek te hebben voor madame Pipers informatie over mij, valt er een pauze, misschien ongewild. De glazen zien er tegen het licht vettig uit, met veel vingerafdrukken. Niemand heft zijn glas of zet het neer, het bestek is afgeruimd en de sigaar van de dichter ligt in de asbak, hij heeft die zeker al tien minuten niet in de hand genomen. De jongeman, Niclas, schijnt aan iets moeilijks te denken en knikt met zijn hoofd. Madame Piper maakt van de gelegenheid gebruik. Ze haalt het gouden pillendoosje uit haar handtas, ze ledigt de inhoud ervan in haar hand, neemt een slok uit het waterglas, dat tussen de andere glazen staat, en gooit haar hoofd achterover om alles door te slikken. Ik hoef mijzelf niet in twijfel te trekken, dat heeft madame Piper allang voor me gedaan, ze is daarbij nauwgezet en niet geneigd op dit punt te veranderen. Ze is zorgzaam en standvastig. Ik geloof dat er in haar leven niets nieuws meer kan gebeuren, want zelfs als er zich iets nieuws zou aandienen, zou zij het gewoon niet opmerken, ze kent haar verhalen en verspreidt ze graag, daar komt niets tussen, daar laat ze zich door niets van weerhouden, tientallen jaren al zijn haar verhalen muren van steen, die blijven zoals ze ooit zijn gebouwd, ze zijn wat zij kortweg het leven noemt. Ze is geheel vervuld van haar eigen wereld, je zou kunnen zeggen dat ze een tevreden mens is. De tafel is afgeruimd, ik wens iedereen goedenavond, ik glimlach niet. Madame houdt er niet van als ik me ergens over verheug, dan is het moeilijker voor haar mij brutaal en te simpel voor beleefdheden te vinden.

Ze legt haar hand op mijn arm en glimlacht vriendelijk. Ach wat, nu doet mijn meisje alsof ze zich schaamt, dat van haar oksels wist toch iedereen al. Ik heb jullie niets nieuws verteld, of wel soms? vraagt ze en ze vergewist zich er niet meer van of men met haar instemt. Ik mag haar nu naar boven brengen, het is laat. Ik ben opgelucht omdat ze vanavond heeft afgezien van het verhaal over mij en een kok op de koelkast. Een verhaal dat zij grotendeels verzonnen heeft. Ik pak haar handtas en hang hem over mijn schouder, haar glas wil ze ook meenemen, en of ik nog een fles water mee naar boven kan nemen. De kok helpt me, hij ondersteunt haar en loopt voorop, ik moet haar spullen dragen. Trap op, licht aan, gordijn dicht, dekbed open, jurk uit en nachtpon aan, been omhoog, gedraaid, in bed. Langzaam naar de deur lopen, afstandsbediening, alstublieft en wegwezen. Buiten wacht de kok, hij wilde niet toekijken hoe madame haar nachtpon aantrekt. Hij zegt tegen me dat het niets uitmaakt dat ik geen jurken draag, hij houdt er niet van. Hij zou me graag kussen. Nadat hij me gekust heeft, zegt hij dat hij me wil uitkleden. Ik zeg dat dat hier op gang voor madames deur niet gaat. Dat had hij wel gedacht, dat ik niet wil. We kunnen ook gewoon bij elkaar slapen, helemaal zonder seks, stelt hij voor. Ik kan geen nee zeggen, dat weet hij, hij zegt dat hij de keuken nog zal opruimen en dat hij dan komt.

Ik loop naar mijn kamer en ga op bed liggen. Ik kan me niet herinneren wanneer ik de laatste keer een andere persoon in mijn kamer had. Misschien is dat al jaren geleden. De kok zal de eerste zijn sinds heel lange tijd. Ik ben een beetje zenuwachtig, ik sta op, loop naar mijn grote kast waarin alles door elkaar ligt. Ik zoek ondergoed dat hem zou kunnen bevallen. Ik vind iets wits, dat ik cadeau heb gekregen, ik gooi het over de stoel, die niet ver van het bed staat, en ga onder het laken liggen. Het licht laat ik aan. Ik hoor hoe hij beneden met de pannen in de weer is en dat de vaatwasser aangaat. Mijn handen klampen zich vast aan het laken, daaronder wordt het heel warm. Ik kleed me helemaal uit en stop mijn ondergoed tussen de matras en het laken. Steeds opnieuw bevochtig ik mijn lippen en bijt met mijn tanden kleine velletjes af. Beneden hoor ik zijn stem en hoe Berta antwoord geeft, dan hoor ik stappen, die op zachte pantoffels door de gang lopen en de trap opkomen. De deur naar een van de kamers gaat open en weer dicht. Het is stil. Later hoor ik nog een keer stappen de trap opkomen, het zijn de twee jongemannen, Hartwig en Ivo, ze lopen voorbij. Beneden in de keuken draait de vaatwasser. Dan maar een trucje, ik begin bij honderd af te tellen en tel tot hij komt. Ik merk dat ik heel snel ademhaal en sluit mijn ogen om diep in- en uit te ademen zodat ik rustig word. De vaatwasser draait nog steeds. Hij pompt water. Verder hoor ik niets. Ik kijk op de klok, er is bijna een uur verstreken. Ik trek mijn broek en een blouse over mijn met zweet bedekte huid en druk voorzichtig de klink omlaag.

Op de gang is het donker, beneden zie ik een lichtschijnsel, dat uit de keuken komt. Heel zachtjes, omdat de planken kraken en de gasten al slapen, loop ik naar de trap en zet één voet voor de andere tot ik de keukendeur kan zien. In de keuken brandt licht, ik ben bang dat hij me op de trap betrapt, of iemand anders, daarom trek ik me geluidloos weer terug. Mijn laken is nog vochtig, maar koud. Ik ga in bed liggen en ril van de kou. Een vreemde geur naast me, die zou me opgewonden hebben, zijn vreemde geur, die ik al in de keuken tussen de vissen heb ontdekt. Mijn voeten zijn ijsklompen, ik vind het onaangenaam. Ik begin weer vanaf honderd terug te tellen.

Als ik wakker word, is mijn lamp nog aan, ik kijk op de wekker, het is tien voor vijf, buiten is het nog donker, de kastdeur staat open, ik had ondergoed uitgezocht en gedacht dat hij zou komen, ernaar kijken, ik doe het licht uit. Opnieuw krijg ik het koud. Ik trek mijn oude ondergoed, dat ik naast de matras heb gestopt, weer aan. Het witte, dat op de stoel heeft gewacht, stop ik morgen weer in de kast. Ik kan niet meer in slaap komen. Om kwart voor zeven sta ik op.