VERLANGEN NAAR CHOCOLADE

Care Santos

Verlangen naar
chocolade

Vertaald door Jacqueline Visscher

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs
van het Nederlands Letterenfonds

De dichtregels uit Canzoniere van Francesco Petrarca op pagina 320 zijn afkomstig uit Het liedboek (vertaald door Peter Verstegen), Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2012, tweede, herziene druk

Oorspronkelijke titel Deseo de chocolate.

Uitgeverij Planeta de Libros, Barcelona

© 2014 Care Santos

© 2016 Nederlandse vertaling Jacqueline Visscher/

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagbeeld © Getty Images

Foto auteur © Koos Hageraats

NUR 302

ISBN 978 90 284 4163 7

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016, met
ISBN 978 90 284 2647 4

Voor Deni Olmedo,
voor alles wat
che dirsi
mal può dalla parola

PRELUDE

Verrijzenis

Zestien stukken wit porselein in verschillende vormen en groottes en een tube alleslijm. Max geeft zich over aan het verre van leuke spel om ze in elkaar te passen, als iemand die een legpuzzel maakt. Het is al over half vier en eigenlijk had hij moeten liggen slapen – over vier uur moet hij op –, maar hij heeft Sara beloofd dat hij het zou doen en hij wil zijn woord houden.

Een voor een pakt hij de stukken en zoekt de juiste partner. Hoe meer hij er vindt, hoe minder kans op vergissingen op tafel overblijft. Hij smeert de kantjes in met lijm en voegt ze zachtjes drukkend samen, zodat de vloeibare kleefstof haar werk kan doen. Tevreden bekijkt hij het resultaat. Op sommige plekken is het litteken bijna onzichtbaar. Bij andere is het lastiger, vooral als de breuk niet mooi glad maar gesplinterd is. Desondanks herstelt Max stilaan iets wat voorgoed verloren leek. Hij heeft het ervoor over om om te vallen van de slaap na het lange en gezellige samenzijn van vandaag. Sara zal aangenaam verrast zijn wanneer ze ’s ochtends de keuken binnenkomt en ziet dat hij de moeite heeft genomen.

Het is een fantastische avond geweest. Eerst de ontboezemingen van twee oude vrienden die elkaar op een gegeven moment weer ontmoeten. En toen Sara, heel charmant, heel knap, heel zelfbewust. Wat is dat toch met vrouwen na hun veertigste? Ze maken een proces door dat hun kwaliteiten verdiept waardoor ze intenser, intelligenter, serener, aantrekkelijker zijn dan twintig jaar eerder. Als zodanig zag Max zijn vrouw vanavond en hij was trots op haar. Trots omdat ze van hem is, wat een primitief, verkeerd en volstrekt niet bij hem passend gevoel, denkt hij, maar hij moet toegeven dat dit gevoel het etentje voor hem een vrolijk randje gaf.

Zodra Oriol de deur uit was, zijn hij en Sara aan het afruimen geslagen. De een deed de afwas terwijl de ander het overgebleven eten opborg, een perfecte taakverdeling waarin ze uitermate geoefend zijn. En intussen bespraken ze uiteraard het smeuïge nieuws. Het is goed dat hun vriend eindelijk zijn wilde haren kwijt is, hoewel ze allebei vonden dat hij best wat dichter bij huis een vriendin had kunnen zoeken. ‘Wie ver voor een huwelijk is getogen, bedriegt of zal worden bedrogen,’ mompelde Sara, in navolging van de riedeltjes van haar moeder, intussen druk doende de overgebleven salade in een transparant plastic bakje te scheppen. ‘Hoe zal hij als vader zijn, denk je?’ had Max gevraagd. ‘Een ramp,’ antwoordde ze, ‘zoals in alles.’ ‘Nou zeg, niet in alles, dat is niet eerlijk.’ Daar hebben we de trouwe vriend die in de verdediging schiet. ‘Hij heeft het anders prima voor elkaar.’ Maar Sara had niets meer gezegd. Haar ogen stonden moe en ze zag er terneergeslagen uit. De aanblik van het gebroken porselein deed haar pijn. Ze bekeek de scherven met treurige berusting. ‘Kop op, we lijmen haar,’ merkte haar man op, in een poging haar op te monteren. ‘Ook al doe je dat,’ luidde haar antwoord, ‘ik zal altijd weten dat ze gebroken is.’ Vervolgens zette Sara de transparante bakjes keurig geordend in de koelkast en vroeg: ‘Vind je het erg als ik vast naar bed ga?’

Max vindt het niet erg. Integendeel. Hij weet dat Sara tijd en ruimte voor zichzelf nodig heeft om het te verwerken. Deze avond is pas het begin van een lange weg. Misschien vervagen de littekens nooit helemaal, net als op de huid van het voorwerp dat zich onder zijn handen herstelt, maar je moet er de zin van leren inzien.

Wat we weten te redden bezit een flagrante, verpletterende schoonheid.

De inscriptie in blauwe letters op de onderkant is – wat jammer – doormidden. ‘Je suis à madame Ad…’ existeert in Max’ rechterhand terwijl ‘…élaïde de France’ dat in zijn linker doet. Gelukkig ontbreekt er nog geen millimeter van het porselein en passen de twee helften perfect in elkaar. Mevrouw Adélaïde van Frankrijk, wie dat ook mocht zijn, kan gerust ademhalen.

‘In voorwerpen wonen geschiedenissen en stemmen die ze vertellen,’ had Sara jaren geleden opgemerkt, toen ze de witporseleinen chocoladekan pas had bemachtigd. ‘Soms is het net of ik ze hoor als ik haar aanraak.’ ‘En, zijn het er veel?’ vroeg hij gefascineerd. ‘Best wel. Je ziet toch dat het een heel oud voorwerp is dat door vele handen is gegaan?’ En hij, als altijd wetenschappelijk geïnteresseerd, ging dieper op de kwestie in. ‘Maar daarmee zeg je dat dingen vol zitten met spoken, zoals die oude landhuizen in suspensefilms.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Dat is het nou net, Max. Mensen geloven in spookhuizen, maar doorgaans wonen verschijningen veel liever in kleine, bijna onbeduidende voorwerpen, waar niemand ze verwacht.’ ‘Zeker omdat ze geen zin hebben om af te stoffen,’ was Max’ geamuseerde reactie.

Wanneer hij de tuit, in drie stukken gebroken, reconstrueert en aan de peervormige romp lijmt, wordt het steeds duidelijker. Op tafel liggen alleen nog de twee stukken van het oor. Zodra ze terug zijn op hun plek en die sierlijke lus weer vertonen, zal de puzzel af zijn. ‘Hier hebt u uw chocoladekan, madame. Hopelijk vergezelt ze u vele jaren. Over luttele uren zult u haar kunnen inwijden,’ lijkt een onbekende stem in zijn hoofd te zeggen, en hij glimlacht even bij de gedachte. Hij lijmt de stukken, geconcentreerd als een chirurg die een moeilijke operatie voltooit. Vervolgens verwijdert hij met een in alcohol gedrenkt wattenbolletje de overtollige lijmresten langs de breuklijnen.

De chocoladekan doet hem denken aan een oorlogsveteraan die helemaal stuk terugkeert naar huis. Toen Sara haar lang geleden kocht, in het holst van de nacht, was de tuit al beschadigd, waren deksel en roerstok verloren gegaan, maar was het niettemin een sierlijk exemplaar. Zijn vrouw heeft hem nooit verteld of de antiquair van wie ze de kan kocht iets over de herkomst had losgelaten. Hij weet alleen dat het een oude man was, praatlustig en zonderling, die flink wat van de prijs afdeed toen hij zag dat Sara zo jong en zo geïnteresseerd was. Destijds sprong de beschadiging in het oog en bedierf ze het harmonieuze effect van het geheel. Nu valt ze echter totaal niet uit de toon. Max strijkt met zijn vinger over de oude kwetsuur. Ze heeft de ruwte van pasgebakken klei. Van dingen van binnenuit gezien. De ruwte van het verstrijken van de tijd. Zelfs nu, van boven tot onder opgelapt, zou de kan nog gebruikt kunnen worden. Er passen precies drie kopjes chocolade in. Max kan een spijtig gevoel niet onderdrukken: nu Oriol weg is, schiet er één over. In feite zal er voortaan altijd een kopje overschieten.

Wanneer hij klaar is, ruimt hij alles op. De zojuist verrezen chocoladekan zet hij midden op tafel. Hij scheurt een blaadje van het notitieblok dat hij en Sara gebruiken om hun boodschappenlijstje te maken. ‘Voilà!’ schrijft hij en hij legt het voor zijn werkstuk. Hij doet het licht uit.

Hij is bang Sara nog wakker aan te treffen, piekerend over wat er vandaag allemaal is gebeurd. Maar nee. Sara slaapt als een roos. Wanneer hij tussen de schone lakens glijdt, merkt hij dat zijn vrouw volledig naakt is. Hij weet dat het een gewisse uitnodiging is, maar ook dat het moment niet daar is. Nadat hij oorzaken en gevolgen heeft afgewogen, zet hij de wekker een half uur later en doet zijn ogen dicht. Zijn hart gaat als een razende tekeer.

EERSTE BEDRIJF

Rode peper, gember en lavendel

De open wonden in de ziel zijn de prijs die we betalen voor
onze onafhankelijkheid.

HARUKI MURAKAMI

Polymorfe gedragingen

Mensen – dat zit in onze natuur – krijgen overal genoeg van. Van voorwerpen, van vertier, van ons gezin, van onszelf zowaar. Het maakt niet uit dat we alles hebben wat we wilden, dat het leven dat we gekozen hebben ons bevalt of dat we de dagen delen met de beste mens ter wereld. Vroeg of laat krijgen mensen overal genoeg van.

Het gaat zo: op een doodgewone avond van een willekeurige maand wenden we onze blik af van het tv-scherm en kijken een poosje naar de andere kant van de woonkamer, waar de echtgenoot zich heeft geïnstalleerd, zoals elke avond na het eten tot het bedtijd is. Niets van wat we daar zien verrast ons. Op het tafeltje naast hem ligt de stapel verplichte boeken, gelezen, nog te lezen of beide tegelijk, en daar zit Max, elke avond op dezelfde plek sinds de dag dat de verbouwing van hun maisonnette was afgerond: onderuitgezakt in zijn leesfauteuil (het enige meubelstuk dat hij had uitgekozen), met zijn benen op het voetenbankje, zijn bril op het puntje van zijn smalle, benige neus, de vloerlamp die de bladzijden als bij een variétéster in de spotlights zet, en een boek in zijn handen dat hem volledig afsluit van alles wat er om hem heen gebeurt.

Max is iemand die om te lezen geen stilte of enig ander toneelattribuut nodig heeft dan het decor dat we net beschreven hebben: de fauteuil, het voetenbankje, de lamp en de bril. En het boek uiteraard. Zijn constante aanwezigheid op deze plek in de kamer lijkt die van een goeiig gezelschapsdier. Hij maakt geen herrie, valt niemand lastig, laat alleen af en toe een zucht ontsnappen, verandert van houding of slaat een bladzijde om, en dat alles is goed om te weten dat hij nog leeft en daar nog zit. Hoewel ze hem zou missen als hij er niet was, denkt Sara op het moment dat ze haar ogen van de tv losmaakt en haar man op zijn vaste stek met zijn vaste bezigheid ziet zitten. Ze zou hem missen omdat ze gewend is aan zijn stille aanwezigheid, op dezelfde manier als mensen gewend zijn de meubels op hun vaste plek te zien. Het is een kwestie van zekerheid, van evenwicht. Max is alles wat Sara op de wereld heeft. Maar dat neemt niet weg dat ze zich op dit moment afvraagt: waarom ben ik met deze man getrouwd?

Het is een van die vragen die het bewustzijn afvuurt als je even niet oplet en waarvoor ze zich uiteraard meteen schaamt. Een van die vragen die ze nooit hardop zou formuleren, tegenover niemand, want op een of andere manier zijn ze een aanval op datgene wat ze als onaantastbaar beschouwt in haar leven. Misschien ratelt haar bewustzijn daarom meteen een complete batterij antwoorden af: Vanwaar dit opeens? Heb je soms niet alles wat je hartje begeert? Dan hebben we het niet over materiële zaken, maar over andere die echt moeilijk te verwerven zijn. Heb jij niet zelf, toen je de kans had, in alle vrijheid gekozen met wie je verder wilde? Heb je jezelf ooit iets ontzegd? Heb je jezelf niet heel vaak gefeliciteerd omdat je de beste keuze had gemaakt? En ben je niet volstrekt zeker, zonder een spoortje twijfel, dat Max inderdaad een fantastische uitkomst is, degene die het best bij je paste, die op een of andere manier voor jou gereserveerd was? Heb je niet twee prachtige kinderen gekregen, intelligent en lang, die jou bewonderen en die het beste van jullie beiden bezitten? Ben je niet stiekem trots dat jouw manier van zijn en die van Max hebben geresulteerd in het min of meer volmaakte karakter – vanzelfsprekend! – van je kinderen?

Op dit moment kijkt Max op van zijn boek, doet zijn bril af en zegt: ‘O ja, mama, dat was ik bijna vergeten! Weet je wie me heeft gebeld? Als ik het zeg geloof je het nooit. Pairot. Hij vertelde dat hij in Barcelona is en overmorgen de avond vrij heeft. Ik heb hem voor het eten gevraagd, dat is wel goed, hè? Heb jij ook zo’n zin hem weer eens te zien? De laatste keer is al eeuwen geleden!’

Max zet zijn bril alleen af als hij iets belangrijks te melden heeft. Omdat dit nu het geval is wacht hij een poosje op de reactie van zijn vrouw, maar Sara reageert totaal niet. De man zet zijn bril weer op en keert terug naar zijn boek, Frequent Risks in Polymorphic Transformations of Cocoa Butter, alsof hij niets bijzonders heeft gezegd.

‘Heeft hij je verteld waarom hij al die tijd niets van zich heeft laten horen?’ vraagt ze.

‘Hij is een drukbezet man. Wij hadden hem ook kunnen bellen, wat maakt het uit? Wanneer hebben we hem voor het laatst gezien, weet jij het nog? Die avond in Hotel Arts misschien, toen hij de prijs kreeg?’

‘Die avond, ja.’

‘Hoe lang is dat geleden? Zeker wel zes of zeven jaar.’

‘Negen,’ corrigeert Sara hem.

‘Negen? Verdraaid, zeg. Weet je het zeker? Wat gaat de tijd toch snel. Tja, wat moet ik verder nog zeggen? Ik kan me niet voorstellen dat jij geen zin hebt hem te zien. Je mocht Pairot immers altijd graag.’ Max zet zijn bril weer op en verdiept zich weer in zijn Engelse boek.

Sara vraagt zich af hoe haar man met evenveel belangstelling een verhandeling over de fysische eigenschappen van cacaoboter kan lezen als een roman over Sherlock Holmes, maar als ze er beter over nadenkt zegt ze bij zichzelf dat het haar niet meer zou moeten verbazen. Wat ze net heeft gehoord verwondert haar veel meer, en om vele redenen: dat Oriol in Barcelona is (en niet in Canberra, of Qatar of Shanghai of Litouwen of in een andere verre plaats waar hij winkels kan openen) en dat hij bovendien nog weet dat in dit stadje aan de westkust van de Middellandse Zee twee mensen wonen met wie hij lang geleden, toen hij bij verre na nog niet de Oriol Pairot was die de wereld over trekt om luxueuze vestigingen met zijn naam te dopen en die zijn landgenoten trots maakt omdat hij aldoor op de televisie te zien is, iets belangrijks gemeenschappelijk had. Het verbaast haar ook dat haar man eerder contact heeft gehad met Oriol dan zij terwijl de volgorde van de telefoontjes standaard andersom was. Maar waar haar mond echt van openvalt, is dat Max niet beseft hoe belangrijk de mededeling is die hij net heeft gedaan en dat hij dat tussen neus en lippen door deed, tussen de regels van de polymorfe problemen door, om meteen weer terug te keren naar zijn afwezige aanwezigheid van elke avond, wanneer ze op dezelfde plek gaan zitten om het eten – of misschien hun leven – te verteren en de laatste uren van de dag in stilte laten wegglippen.

Sara overdenkt wat ze nu moet zeggen. Ze zou kunnen antwoorden in de stijl van personages uit de soapserie waarmee ze meteen is gestopt toen ze merkte dat ze eraan verslaafd raakte: Mijn god, Max, ik wist wel dat hij vroeg of laat weer op zou duiken. Of ze zou een belachelijke scène kunnen schoppen: En wanneer had je gedacht het me te vertellen, Max? Maar dat laatste verwerpt ze meteen nog voor ze begint: Max is niet goed in ruziën en geeft haar in de regel bij het eerste teken ervan gelijk. Op die manier is ruziemaken niet leuk. Bovendien is ze vandaag te moe om ergens in verwikkeld te raken en ze besluit het zichzelf niet moeilijk te maken en de makkelijkste weg te kiezen, die ook de conservatiefste, zelfzuchtigste en tevens, dat wil ze best toegeven, de lafste is. Vluchten.

‘Hebben we dan geen Liceu?’

‘Nee, dat heb ik al gecheckt. Dat is volgende week dinsdag en die avond is heilig: Aida.’

‘Het doet er ook niet toe. Overmorgen kan ik sowieso niet. Dan heb ik een zakelijk etentje,’ ontvalt haar met een trek op haar gezicht die ergernis moet uitdrukken. ‘Kan hij geen andere dag?’

Max zet zijn bril weer af. De polymorfe gedragingen wachten onbewogen, zoals hun gewoonte is.

‘Tja, dat heb ik niet gevraagd, en je weet dat hij altijd maar doorgaat. Zijn agenda moet overvol zijn.’

‘Zoals die van iedereen. We hebben allemaal een hoop te doen.’

‘Je hoort mij niet zeggen van niet, maar bij hem is het anders. Hij leidt een turbulent leven, gaat van vliegveld naar vliegveld, naar allemaal van die aparte landen. Blijkbaar is Japan nu aan de beurt. Hij zegt dat hij ons erover moet vertellen. Hij klonk heel content. Wat een kerel! Hij is net een nomadische strijder. En intussen wachten wij hier aan de grond op hem, met de tafel gedekt. Er moet toch iemand zijn die een rustig en geregeld leven prefereert. In wezen zijn wij altijd zo geweest, vind je ook niet?’

Rustig, geregeld, wij en in wezen. Vier bepalingen die als vier zware stenen op Sara drukken.

‘Het spijt me, echt, maar ik kan er niet bij zijn. Dat etentje staat al weken geagendeerd.’

Agenderen, ziehier een werkwoord dat de toon zet. Sara is een van die drukbezette, belangrijke, moderne, met dringende verplichtingen overladen vrouwen die akelige woorden gebruiken, bedacht voor mensen die net als zij geen tijd kunnen verdoen aan omschrijvingen.

‘Kun je het niet verzetten?’ vraagt Max.

Waarom moet ik het zijn die iets verzet? Kan de grote Oriol Pairot zich soms niet verwaardigen zijn plannen ook maar een millimeter te wijzigen?

‘Onmogelijk. Het is een etentje met de uitgever van het tijdschrift,’ antwoordt ze bits.

‘Dat is pech.’ Op de doorgaans vriendelijke lippen van Max verschijnt opeens een trek van oprecht misnoegen. ‘Ik kan hem bellen en vragen tot wanneer hij hier blijft.’

Sara zet een zorgeloos gezicht op dat heel natuurlijk overkomt (precies wat ze wilde). ‘Voor mij hoef je dat niet te doen, liefste. Ik kom tegen koffietijd. Jullie blijven toch tot diep in de nacht kletsen.’

‘Liefste’ is een uitstekend gekozen strategie om de tegenstander te ondermijnen. ‘Liefste’ heeft in dit geval een heleboel impliciete betekenissen. Het betekent ‘het is goed’, het betekent ‘maak je geen zorgen’. Het betekent ‘ik ben kalm en ik doe wat ik wil’.

‘Goed, dan laten we het zo,’ zegt Max met zijn bijna perfecte accent, gepolijst als een ronde kiezelsteen na meer dan twintig jaar samen, waarvan zeventien getrouwd, iets waar hij bijzonder trots op is. Voordat hij zijn bril weer opzet en de zaak als afgedaan beschouwt nog een laatste, praktische kwestie: ‘Dekken we de tafel op het terras of liever binnen? Bestel jij het eten voor ons?’

‘Natuurlijk, papa. Zoals altijd.’

Nu wel: Max zet zijn bril weer op en keert onverstoorbaar terug naar de polymorfen en hun tamelijk merkwaardige manier om deel uit te maken van deze wereld, waarbij ze verschillende vormen aannemen terwijl ze in wezen zichzelf blijven. (‘In wezen’ betekent in dit geval ‘chemisch’. ‘Alles is chemie,’ mag Max graag zeggen, ‘wij zijn louter en alleen chemie. Alles wat ons overkomt, goed of slecht, is niet meer dan een chemische reactie.’) Sara maakt gebruik van haar mans aloude verstrooidheid om mentaal de volgende dag door te nemen. Ze heeft een paar afspraken in haar agenda staan, de bedrijfsleidster verwacht haar om over de turrón van dit jaar te praten, ’s middags heeft ze afgesproken met een journalist van een bekend gastronomisch tijdschrift die een reportage maakt over de beste chocolaterieën van Barcelona. Vanzelfsprekend bezet Casa Rovira een bevoorrechte plaats op zijn lijst. Maar voor dat alles komt een taak waar ze geen rekening mee gehouden had en die plots veel belangrijker is dan al het andere: een bezoek brengen aan het lege appartement van de buurvrouw van hiernaast. Dat had ze al veel eerder moeten doen en uit pure laksheid had ze het voor zich uit geschoven. Ze wil zich ervan verzekeren dat het een goede plek is, morgenochtend gaat ze meteen kijken. Ze moet een goed observatiepunt in de achterhoede regelen.

Sara kan zich niet herinneren wanneer Max haar voor het eerst mama noemde in plaats van haar naam te gebruiken of een van de koosnaampjes uit hun begintijd – sweetheart, honey, dear… –, maar het is duidelijk dat het metoniem een gevolg was van de geboorte van hun kinderen, en vooral ook van haar eigen nonchalance. Wat dit betreft heeft Sara zichzelf altijd de schuld gegeven, ze had nooit moeten toestaan dat de vrouw die ze was terrein verloor aan de moeder die ze was geworden. Stilaan verving het gevolg de oorzaak en in de loop der jaren vergat Max haar honey en dear en sweetheart te noemen met zijn charmante accent van geboren Amerikaan en zei hij alleen nog mama tegen haar. Zelfs in het openbaar was het geen Sara meer, of maar heel zelden, wanneer het gezelschap niet vertrouwd was; inmiddels was het altijd en tegenover iedereen ‘mama’ en dat deed pijn, maar ze protesteerde niet meer zoals in het begin, toen ze nog jong waren en ze hem vermaande: ‘Noem me geen mama! Ik ben niet jouw moeder maar die van haar!’ en ze wees naar Aina, die moest lachen, blij te weten dat taal niet alleen leuk maar ook problematisch is. En Max schoot in de verdediging: ‘Maar je bent de moeder van dit huis! Jij bent het belangrijkst! En dat moet erkend worden.’ In die tijd ontdekte Sara huiverend dat Max haar aantrekkelijker vond sinds ze gebaard had. Wanneer ze zijn leesfauteuil overnam – de enige twee periodes dat Max zijn plek aan haar afstond was tijdens de borstvoeding van hun twee kinderen, hij vond het zowaar goed dat zijn heilige boekentafel vol kwam te staan met vreemde voorwerpen als een borstkolf, spuugdoekjes en crèmes om tepels te beschermen – en zich er met haar dochtertje in nestelde om haar met een engelengeduld dat ze totaal niet bezat de borst te geven, merkte ze dat Max haar gefascineerd bekeek, alsof hij op een buitengewoon fenomeen was gestuit, en soms vond ze die blik teder maar andere keren boezemde hij haar ook een vage angst in, want het was net of een andere vrouw van lieverlee haar plek innam.

Sara geeft toe dat haar moederinstinct in deze melkkwesties vrijwel afwezig was, dat ze nooit enige bevestiging gevonden had in het geven van borstvoeding, of in de zoete intimiteit van dat moment, waar zo op gehamerd wordt door activisten die in staat zijn jarenlang te zogen, iets waarvoor ze grote bewondering koestert. Zij daarentegen maakte zich zo snel mogelijk los van dat onderdeel, hoezeer Max zijn handen ook naar het hoofd bracht en haar totaal niet steunde om zich wat minder schuldig te voelen. Ze kocht een stel zuigflessen en zes grote blikken van de duurste poedermelk en sloeg de bladzijde van het hoofdstuk ‘moedermelk’ om, slechts vier maanden na Aina’s debuut op deze wereld. De boeken van het leeshoekje dienden toen als onderzetter voor flessen en spenen terwijl Max het tafereel nog altijd met een verdwaasd gezicht bekeek, en die kwestie met haar naam was voorgoed verloren.

Nu, vijftien jaar later, komt het haar een beetje belachelijk voor om tegen haar man te zeggen dat ze het niet leuk vindt dat hij haar mama noemt. Net als de stilte van Oriol is het een fait accompli. En als ze iets geleerd heeft op haar vierenveertigste, is het wel dat je beter geen energie kunt verspillen aan onherroepelijk verloren zaken.

’s Ochtends maakt Sara zoals elke dag het ontbijt klaar in de keuken terwijl ze naar het nieuws kijkt. Vooral het weerbericht interesseert haar, maar alleen dat op korte termijn. Daar is het: morgenavond onbewolkt, aangename temperatuur, licht hoger dan gebruikelijk voor eind mei, dalende luchtvochtigheid.

De dag begint niet goed voor Sara, hoewel de weersvooruitzichten perfect zijn, precies wat ze nodig heeft. Max is al een poosje geleden naar de universiteit vertrokken nadat hij zijn eerste kop koffie had gedronken – die zij altijd voor hem maakt –, haar zoals elke morgen een kus op het voorhoofd had gegeven en had gezegd: ‘Een fijne dag, mama.’

Wanneer ze de deur hoort dichtgaan, snelt Sara naar haar mobieltje. Al uren wil ze haar berichten controleren. Ze doet het grondig, een voor een: de sms’jes, de gratis berichten, haar e-mail, Facebook, Twitter en tot slot haar voicemail. Van de afgelopen drie dagen. Het is een lange check die geen resultaat oplevert. Niets van Oriol kunnen vinden is vreemd, maar niets ontvangen hebben nog vreemder. Ze besluit hem te schrijven. Het eerste wat in haar opkomt:

Wanneer ben je aangekomen? Waar ben je?

Nee. Te direct. Ze wist de tekst, doet een nieuwe poging.

Gaat het goed met je?

Nu vindt ze het nogal onnozel. Ze wist het weer, legt de telefoon weg, pakt een snee brood uit de zak in de diepvries en stopt hem in de broodrooster. Ze zet de boter en de limoenjam die ze speciaal bij een Engelse leverancier bestelt (want blijkbaar is zij de enige in heel Barcelona die ervan houdt) op tafel, pakt haar mobieltje weer en probeert het voor de derde keer.

Ik heb erg veel zin je te zien.

Ze wil al op verzenden drukken als iets haar tegenhoudt. Ze vindt het een stijf, nogal onnatuurlijk berichtje, zoals de snee brood die ze net uit de vriezer heeft gehaald. Opnieuw laat ze het verdwijnen. Van al dat proberen begint ze inmiddels aan alles te twijfelen. Zou ze beter niets kunnen sturen? Misschien is zijn stilzwijgen weloverwogen.

Het brood springt omhoog, het verwarmingselement van het apparaat schakelt uit en alles wacht af. Een bord, een dienblad, een botermesje, haar mobieltje, een stoffen servet met haar naam erop en de afstandsbediening van de tv. Ze gaat pas zitten als alles op tafel klaarstaat. Ze zet het geluid van de tv wat harder en kijkt naar het nieuws terwijl ze het brood bebotert, zoals elke dag.

Een zwarte man met zijn ene handpalm rood van het bloed en twee grote messen in zijn andere hand praat woedend voor de camera. Ze verstaat hem zonder de ondertiteling te hoeven lezen, ook al is haar Engels het steenkolenniveau nooit ontstegen: ‘Jullie zullen nooit veilig zijn. Zet jullie regering af, zij geven niks om jullie.’ Deze man, legt de presentator uit, heeft zojuist een Britse militair onthoofd in een straat in het zuiden van Londen, op klaarlichte dag. Sara denkt: we hebben alles al gezien. En ze zet de tv uit.

Zodra ze haar ontbijt opheeft, voelt ze de stress weer. Ze moet nog drie pogingen doen voor ze het definitieve bericht te pakken heeft. Ze schrijft:

Hoi

Ze drukt op ‘verzend’ en totaal niet opgelucht gaat ze over tot de orde van die dag. Het programma ondervindt een belangrijke wijziging wanneer om half negen de bel van hun woning gaat en een achteloze transporteur zich voor openingstijd van de winkel meldt. De bedrijfsleidster is er nog niet en ze wil het risico niet lopen dat de bezorger onverrichter zake weggaat, want ze weet zeker dat hij de chocolade komt brengen die ze gisteren juist tekortkwamen om de bestellingen uit te voeren. Sara reageert op de bel. Uit de intercom klinkt een holle stem die zegt: ‘Ik heb hier dertig dozen van Callebaut.’

‘Ik kom eraan.’

Vliegensvlug pakt Sara de sleutels – die van haarzelf en die van het appartement van de buurvrouw – en loopt haastig het trapportaal in. Als ze op de lift staat te wachten checkt ze of ze een bericht heeft ontvangen. Ze fatsoeneert haar haar in de spiegeling van de metalen deur. Als ze nerveus is frunnikt ze altijd aan haar haar. Hoewel ze nu helemaal niet nerveus hoeft te zijn, er is niets aan de hand, alles is onder controle, de chocolade die ze nodig had is gearriveerd, het bezoek aan het buurappartement is gewoon terrein verkennen, ze heeft nog niets besloten en vroeg of laat zal Oriol moeten antwoorden, het kan best dat hij de jetlag van de lange reis ligt weg te slapen. Zodra de deuren sluiten en ze de knop ‘Begane grond’ heeft ingedrukt, begint de neergang. Niet alleen die van de metalen bak aan de kabels, maar ook een andere, veel intiemer. Ze bedenkt dat de zaken helemaal niet onder controle zijn, al wil ze zichzelf nog zo graag van het tegendeel overtuigen. Zoals altijd wanneer Oriol verschijnt, staat haar hele wereld op zijn kop. Ze zou trouwens weleens willen weten waarom ze zo boos is. Niemand heeft haar immers iets gedaan.

Sara handelt meteen de zaak met de transporteur af. Ze opent de deur en vraagt hem de lading dozen niet midden in het pad te zetten. Nog voor de klus geklaard is, arriveert de bedrijfsleidster en neemt het over. Sara zegt tegen haar dat ze naar de bank moet en verdwijnt. De afgelopen twee minuten heeft ze vijf keer op het scherm van haar telefoon gekeken, maar het antwoord laat op zich wachten.

De ingang van het appartement van haar buurvrouw is in het portaal naast hen. Het had een tweelingexemplaar van haar eigen woning kunnen zijn als het gebouw niet zo ouderwets en smal was, en als ze het net als dat van hen integraal en superduur verbouwd zouden hebben. Hier is geen lift, dus is ze gedwongen de vier verdiepingen omhoog te lopen. Dat vindt ze niet erg. Sara waakt al tijden over haar conditie en betaalt daarvoor contributie aan een exclusieve sportschool alleen voor vrouwen in de Zona Alta, de dure buurt van de stad. Ze gaat er af en toe heen, zwemt een poosje in de verlichte overdekte zwembaden, speelt een partijtje padel met de directrice van een luxueus hotel aan de Diagonal – hun relatie wordt op-en-top begrensd door de vier wanden van de padelbaan – en duikt daarna de sauna in. In feite bevallen de sauna en de jacuzzi’s van de sportschool haar het best, want bij de powertraining heeft ze niets te zoeken.

Hoe dan ook, dankzij de sportschool – of dat gelooft ze tenminste – bereikt ze Raquels appartement zonder te hijgen. Ze krijgt de koude rillingen van het trappenhuis, dat wel wat meer dan een likje verf kan gebruiken. Ze steekt de sleutel in het slot, draait hem moeizaam om, gaat naar binnen. Zodra ze de drempel over is ruikt ze de geur van haar afwezige buurvrouw, alsof die haar elk moment kan komen begroeten. Ze is hier maar één keer eerder geweest, die dag dat Raquel de patisserie binnenkwam en vroeg of ze haar een ‘grote gunst’ wilde doen, waarover ze haar ‘onder vier ogen’ meer zou vertellen. Ze ging ’s middags bij haar langs, tegen koffietijd. Tot aan dat moment kende ze Raquel alleen als klant van croissants, Weense broodjes, een enkel koffiebroodje en heel veel chocolate a la taza om warme chocolade te maken. Het is een iele vrouw, dichter bij de zestig dan bij de vijftig, sinds vijf jaar weduwe en met haar enige kind, een dochter, in het buitenland. Ze vertelde Sara dat haar dochter haar nodig had en dat ze had besloten een tijdje bij haar te gaan wonen. Ze wist niet hoelang ze weg zou blijven, en ze had gedacht ‘de huissleutels aan een vertrouwd iemand te geven zodat die naar binnen kan als er iets gebeurt. En ik zou u ook willen vragen, als het niet te veel moeite is, of u, als u hoort dat iemand hier in de buurt op zoek is naar een huurappartement, dat van mij wilt noemen. Ik zou u bijzonder dankbaar zijn, mevrouw Sara. U ziet dagelijks veel mensen en ik dacht dat u me misschien zou kunnen helpen, maar ik wil u geen werk bezorgen, het is alleen dat het geld me in deze moeilijke tijden goed zou uitkomen.’

Dit gesprek dateert al van ruim een maand geleden en eindelijk kan Sara het schuldgevoel dat ze hier nog niet één keer een voet heeft gezet afschudden, al is er geen dag voorbijgegaan waarop ze niet dacht dat ze het hoorde te doen. Ze verbaast zich over de goede staat waarin alles verkeert. Raquel heeft de ramen gesloten en sommige meubels met lakens afgedekt. Het ruikt niet muf. Na een vluchtige blik om zich heen begeeft ze zich regelrecht naar de plek waarvoor ze belangstelling heeft. Ze gaat de wenteltrap op naar Raquels slaapkamer, loopt op de tast in het donker verder – de zonwering voor het dakraam laat geen straaltje licht door – en gaat het terras op.

Voldaan beseft ze meteen dat de plek perfect is voor haar plan. De heidematschutting sluit aan op de muur en is wat hoger. Niet veel, maar genoeg voor iemand van haar postuur om zich erachter te verstoppen. Er zitten spleten in, maar die stellen niet veel voor en komen haar goed van pas om te gluren zonder zelf gezien te worden. De vloer loopt enigszins af, ze zal moeten oppassen dat ze niet struikelt. De maatregelen die ze moet nemen om alles goed te laten verlopen zijn minimaal: zwarte kleding aandoen – ter camouflage –, een makkelijke stoel zoeken die niet kraakt of wiebelt, een jasje dragen en misschien een sjaal omdoen. De avonden zijn nog fris, helemaal met deze vochtigheid. En het geluid van haar telefoon uitzetten, dat vooral, dat is wel het laatste wat ze niet mag vergeten.

Ze heeft nog steeds geen berichtje gekregen, hoewel ze telkens op het schermpje kijkt. Ze blijft nog een poosje op haar uitkijkpost. Ze kijkt naar het terras van haar eigen woning, dat vanhier gezien iets aristocratisch heeft: de houten vlonders op de vloer, de teakhouten tafel, het deel met kunstgras – kleiner dan Max wilde, groter dan waar ze zelf voor gekozen zou hebben –, de driepersoonsschommelbank, de bij Vinçon gekochte en in zes anatomische standen verstelbare ligbedden, de planten die liefdevol verzorgd worden door programma drie van de automatische bevloeiing, het zonnescherm met winddetector dat automatisch voelt wanneer het moet oprollen… Ze hadden ontzettend veel geluk gehad dat ze beide appartementen konden kopen – vier en vijf – van het gebouw waarin haar ouders hun hele leven hadden gewoond, net voor de prijzen als een cake met heel veel gist de pan uit rezen. En ook dat ze een goede architect hadden gevonden die de verbouwing voor een schappelijke prijs uitvoerde (dat alles was te danken aan Max en zijn koelbloedige manier van onderhandelen, iets waar zij helemaal gek van werd). En hun laatste meevaller bestond erin dat ze niets hoefden te overhaasten, geen stress hadden als de werkzaamheden vertraging opliepen of als hun aanvankelijke budget wat uitliep. Datzelfde jaar besloten haar ouders met pensioen te gaan en een tijdje op Menorca te gaan wonen. Zodoende konden zij drieën, Max, Sara en Aina, het meisje was nog geen jaar, zich in haar ouderlijk huis installeren zolang de verbouwing van hun paradijsje gaande was. Ze hadden totaal geen last van het werk.

Het gebouw was altijd al grandioos geweest. Midden in de Carrer Argenteria, monumentaal, gerenoveerd en voorzien van een lift – een zeldzaamheid in deze buurt –, maar het werd nog beter toen de vereniging van eigenaren zich eind jaren tachtig besloot aan te sluiten bij een van de verbeteringsplannen die het gemeentebestuur in gang had gezet tijdens die preolympische periode, en de gevel werd gerestaureerd. De appartementen stegen uiteraard onmiddellijk in waarde, maar daalden weer iets – niet veel – zodra de Spelen voorbij waren. De eerste keer dat Max en Sara het appartement bezochten dat de hoofdverdieping van hun toekomstige woning zou worden, was in het jaar 1995. Toen ze het uitzicht op de Santa Maria del Mar vanaf het terras ontdekten zei hij: ‘Hier wil ik ’s avonds eten, zolang ik leef.’

Het oorspronkelijke terras was klein, je kon er amper de was ophangen, maar ze dachten dat een architect dat en andere zaken wel zou kunnen oplossen. Op het andere appartement, nummer vier, moesten ze nog drie jaar wachten, tot het oude vrouwtje overleed dat het al vele tientallen jaren, niemand wist precies hoelang, in eenzaamheid bewoonde. Ze hadden het zowaar ongezien gekocht maar speelden hun rol goed. Max was aan het afdingen geslagen, Sara kreeg bijna een zenuwtoeval en de makelaar deed alsof hij beledigd was, maar de volgende ochtend belde hij al vroeg om hun bod te accepteren. Tijdens de werkzaamheden toonden alle betrokken partijen een grote belangstelling om muren neer te halen. Bijgevolg konden ze uitstekend met elkaar overweg.

Hun maisonnette werd zo mooi en ruim dat mevrouw Rovira, toen ze voor het eerst kwam kijken, tranen in haar ogen kreeg en stamelde: ‘Dit is de woning die jullie verdienen, meisje!’ Nog eens drie jaar later zouden ze ook het appartement op de tweede verdieping kopen, het enige deel van het gebouw dat nog niet van hen was. Vooralsnog gebruikten ze het als magazijn, kantoor en garderobe voor de werknemers, maar Sara’s werkelijke bedoeling was dat Aina de eerste verdieping zou krijgen en Pol de tweede. Dat ze dit belangrijke deel voor de toekomst van haar kinderen al had afgewikkeld voordat die zelfs maar van de basisschool af waren, zegt alles over de voorspoed die ze genoten.

Nu werpt Sara een laatste blik op het schermpje van haar mobiel, zucht even en tikt op ‘nieuw bericht’.

Hoi?

Verzenden, bericht wordt verzonden, bericht correct verzonden.

Ze stopt de telefoon in haar zak, gaat Raquels slaapkamer weer binnen en laat alles achter zoals het was. Ze daalt de wenteltrap af, doet de voordeur op slot, denkt dat een likje verf al veel zou doen en alles een andere uitstraling zou geven, en ook dat het raar is dat ze Oriol tegelijk wel en niet wil zien. Niets van hem wil horen en smacht naar een berichtje van hem omdat hij niet antwoordt. Gelukkig beschikt ze over de woning van haar buurvrouw, een perfecte oplossing. En dat is het, want als een van die dingen waarvan ze niet weet waarom ze ze doet of juist nalaat, heeft ze haar man nog niet verteld dat hun buurvrouw weg is, dat het misschien lang duurt voor Raquel terugkomt en dat ze haar zolang de huissleutels gegeven heeft.

Als iemand Sara zou vragen waarom ze haar man leuk vindt, zou ze een lang antwoord met waarachtige redenen geven. Max is, en daar zou iedereen mee instemmen, een adorabele man. Te beginnen bij zijn uiterlijk: met zijn tijdloze lichte ogen en de rebelse lok die zijn moeder tot wanhoop dreef, heeft hij iets weg van een eeuwige tiener. Zijn verschijning leverde alleen net na zijn promotie problemen op, toen hij college ging geven en erachter kwam dat het merendeel van zijn studenten langer, sterker en zelfverzekerder was dan hij. Het was niet echt een uitgestippelde strategie waardoor hij het respect van de leerlingen won. Hij hoefde alleen zijn karakter een beetje aan te zetten. Gereserveerd, streng, academisch extreem veeleisend en serieus. Dat waren zijn troeven, althans in het begin, opdat ze hem voor vol zouden aanzien. Hij stelde verbaasd vast dat het zowel op de meisjes als op de jongens effect had, hoewel die eersten een verontrustende tendens aan de dag legden om verliefd op hem te worden en hem overstelpten met nogal hinderlijke liefdesverklaringen tijdens zijn spreekuur of wanneer de tentamens besproken werden. Zelf voelde hij zich nooit aangetrokken tot een van die universitaire nimfen, niet eens lichamelijk. Hij vond ze oppervlakkig, dwaas, en vooral onontwikkeld. Hij kon zich niet voorstellen dat hij iets intiems of diepgaands zou doen met meisjes die niet eens wisten wie Mendelejev was.

Max heeft alles wat in het plaatje van de ideale schoonzoon zou passen. Hij praat met zo veel respect dat hij soms verstrikt raakt in een labyrint van vriendelijke woorden, hij staat ’s ochtends nooit na zevenen op, hij draait zijn rooster stipt als een klokkenluider, hij verheft nooit zijn stem en verliest evenmin zijn kalmte, in welke situatie dan ook – al helemaal niet bij zijn vrouw –, hij bezit geen grote of matige of kleine ondeugden (zelfs niet een waarvoor je bewondering kunt hebben, zoals verzamelingen aanleggen of liefde voor boeken), zijn handen staan nooit verkeerd als er een huishoudelijk klusje gedaan moet worden (toen de kinderen klein waren beroemde hij zich erop dat hij wereldrecordhouder luiers verschonen was), hij kan veel beter met de wasmachine overweg dan Sara en hij is degene die alles in huis wat is losgeraakt weer vastnaait. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, zet hij ook geen voet in de keuken tenzij Sara hem toestemming geeft, want ze kan er niet tegen als hij dat doet.

Natuurlijk zou Sara als haar geweten haar vroeg waarom Max bij vlagen niet het type man is met wie ze oud wil worden, ook een heleboel antwoorden kunnen geven. Het enige verschil is dat ze die alleen aan zichzelf zou geven en dan nog alleen met een speciale vergunning van haar schuldgevoel, dat niet echt gul is met uitzonderingen maken. Ze zou bijvoorbeeld zeggen dat Max een vroeg oud geworden man is. Niet dat hij nu, op zijn tweeënveertigste, oud is, nee, hij is het al twintig jaar en dat is ernstiger. Het is ondenkbaar een avondje uit met hem te plannen, want zijn ochtendschema is heilig en als hij niet ten minste acht uur slaapt presteert hij niet voldoende. Als het haar weleens lukte, toen ze nog niet geleerd had de zaken te accepteren zoals ze zijn, hem mee te slepen naar de schouwburg of naar een concert, moest ze de gevolgen verduren: in de schouwburg en ook tijdens het concert viel Max steevast in slaap. Bovendien lijdt haar man aan een, in de ogen van de maatschappij, positieve kwaal die vaak wordt verward met een geniale aard en die heel vermoeiend is als je met hem moet samenleven: hij is irritant snel verstrooid. In feite is hij zo verstrooid dat het soms behoorlijk wat moeite kost hem te laten afdalen naar de wereld waarin het leven van de mens zich afspeelt. Max pauzeert dan even om af te dalen naar de werkelijkheid van het avondeten, en zodra hij dat opheeft keert hij terug naar zijn parallelle werkelijkheid, waarin hij vanzelfsprekend colleges geeft, lezingen houdt en in zijn fauteuil zit te lezen. Tot slot is er de seks. Uiteraard is seks een van de punten, altijd. Op welke plaats hij komt, de eerste of de veertiende, hangt af van de persoon. Je kunt niet zeggen dat Max op dit gebied een teleurstelling is. Sara heeft niets te klagen, althans niet in grote lijnen gezien. Het zijn de details die sinds een poosje problematisch beginnen te worden. Zo wil Max tegenwoordig zijn sokken aanhouden tijdens het neuken, bijvoorbeeld. Hij voert aan dat hij anders koude voeten krijgt. In het weekend houdt hij de verplichte scheerbeurt voor gezien en wil haar desondanks op zondagmiddag bespringen. Wanneer zij hem dan te verstaan geeft dat hij zich of eerst scheert of er gebeurt niets, dan kiest hij voor het niets, waarmee hij verklaart dat hij er liever haveloos bijloopt dan met haar naar bed gaat. En zo zouden we nog een tijdje kunnen doorgaan, als het niet zo vermoeiend was om over deze zaken te praten.

Telkens wanneer ze de inventaris opmaakt – voor de balans opmaken is ze nog te jong – beseft Sara dat ze in wezen geen echte redenen heeft om haar man beu te zijn. Voor hetzelfde geld is het snobisme, net als de huidige trend om rare zaken in bonbons te stoppen, zoals ui of worst, je moet er maar zin in hebben. Kijk nou wie het zegt. Ze heeft zelf een hele etalage gewijd aan producten van het merk Oriol Pairot (met een foto van hun vriend en al) en het spreekt vanzelf dat de beroemde doos ‘Driehoek van zeer verschillende vrienden’ veruit het best verkochte product is. Gember, rode peper en lavendel, hoe verzin je het. Dat kan alleen Oriol gebeuren, die niet voor niets een genie is.

Wat Sara het duidelijkst voor ogen staat in de kwestie-Max is dat de schuld uitsluitend bij haar ligt. Al vanaf de eerste dag dat ze elkaar zagen weet ze dat hij doodgoed is, niet in staat iets te doen wat haar kan ergeren, laat staan kwetsen, of zich voor te stellen wat voor perikelen of gemene streken soms bij zijn vrouw opkomen. En als hij het wist zou hij er niets van begrijpen, de stakker.

Dat van haar met een verdwaasd gezicht bekijken is ook niets nieuws. Max verslindt haar met zijn ogen sinds die eerste avond in april, die we als het begin van hun gezamenlijke geschiedenis kunnen beschouwen. Eerder zelfs, want die blik van hem maakte Sara al nerveus gedurende de hele cursus chocoladetechnieken waar ze elkaar hebben leren kennen.

‘Welkom allen,’ zei Ortega plechtig, op de eerste dag, ‘ik heet Jesús, ik ben chocolatier en de komende drie weken zal ik mijn best doen dat ook van u te maken. Om te beginnen moet u zich ervan bewust zijn wat dat betekent in een stad met zo’n diepgewortelde chocoladetraditie als Barcelona. Wellicht weten velen van u niet dat ze in een van de eerste steden wonen waar chocolade een delicatesse voor de aristocratische kringen werd, waar de wieg stond van de eerste chocolademaker, genaamd Fernández, die het waagde een apparaat te bedenken om cacao te verwerken, en waar in de negentiende eeuw de schepen van grote chocoladefabrikanten het anker lichtten, onder wie de geslachten Sampons, Amatllers, Juncosa, Coll… die een traditie hebben geschapen waarmee ze en passant flinke fortuinen maakten. De stad waar de paassculpturen die we hier monas noemen werden bedacht en waarvan Joan Giner, de maestro van de chocolatiers, kunstwerken maakte die tentoongesteld werden in de etalages van patisserie Mora, tot vreugde van veel van mijn generatiegenoten. Uiteraard mogen we, als we het over etalages hebben, die van zijn grote vriend Antoni Escribà niet vergeten, aan wie de bijnaam de Mozart van de chocolade werd gegeven vanwege de grenzeloze verbeelding die hij tentoonspreidde. Kortom, Barcelona bezet naar eer en verdienste een plaats op de wereldkaart van de chocolade en dat dient u te weten als u uw naam wilt toevoegen aan de lijst die ik daarnet heb opgenoemd. En nu gaan we aan de slag, het wordt al laat. We beginnen met een voorstelronde om elkaar een beetje te leren kennen.’