HET ONEINDIGE PLAN

Isabel Allende werd in 1942 uit Chileense ouders geboren in de Peruaanse hoofdstad Lima. In Chili werkte ze onder meer voor een feministisch vrouwenblad; ze publiceerde talrijke artikelen, kinderboeken en toneelstukken, en verzorgde verschillende televisieprogramma’s. Na de militaire staatsgreep in 1973, waarbij haar oom, president Salvador Allende, de dood vond, vestigde ze zich met haar kinderen in Venezuela. Momenteel woont en werkt ze als schrijfster en journaliste in San Francisco (vs). Enkele van haar romans zijn verfilmd, ze ontving verschillende literaire prijzen en ze is sinds 2004 ambassadrice voor de Hans Christiaan Andersen-stichting.

Isabel Allende

Het oneindige plan

WERELDBIBLIOTHEEK • AMSTERDAM

Vertaald uit het Spaans door Adri Boon

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagfoto © Hillcreek pictures

Oorspronkelijke titel El plan infinito

© 1992 Isabel Allende

© 1992 voor Nederland: Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

www.wereldbibliotheek.nl

ISBN 978 90 284 4177 4

Deze digitale editie is gemaakt naar de eenentwintigste druk, 2012, met
ISBN 978 90 284 2486 9

Voor mijn vriend, William C. Gordon,

en voor de andere personen die mij de geheimen

van hun leven hebben toevertrouwd.

Ook voor mijn moeder, vanwege haar onvoorwaardelijke

liefde en het onverbiddelijke rode potlood

dat mij geholpen heeft bij de

correctie van dit verhaal.

I.A.

Dank aan het leven, dat mij zoveel heeft gegeven, dat mij de lach heeft gegeven, dat mij de smart heeft gegeven…

Violeta Parra, Chili

Ik ben alleen op de bergtop bij het aanbreken

van de dag. In de melkwitte nevel zie ik aan

mijn voeten de lichamen van mijn vrienden,

sommige zijn over de helling naar beneden

gerold als rode poppen zonder ledematen,

andere zijn bleke beelden verrast door de

eeuwigheid van de dood. Zwijgende

schaduwen klimmen naar mij toe. Stilte. Ik

wacht. Zij komen naderbij. Ik schiet op die

duistere silhouetten in zwarte pyjama’s,

spoken zonder gezicht, ik voel de mitrailleur

terugslaan, mijn handen branden van de

spanning, de lucht wordt doorkruist door de

gloeiende lijnen van de steekvlammen, maar

er valt niet één enkel geluid te horen. De

aanvallers zijn doorzichtig geworden, de

kogels gaan dwars door hen heen zonder hen

tegen te houden, onverbiddelijk komen zij

almaar dichterbij. Zij omsingelen mij… stilte…

Ik word wakker van mijn eigen geschreeuw en

blijf schreeuwen en schreeuwen.

Gregory Reeves

EERSTE DEEL

Zonder haast en zonder vast reisplan reden zij over de wegen van het Westen, van koers veranderend door een plotselinge gril, omdat ze in een zwerm vogels een waarschuwend teken zagen, of aangetrokken werden door een onbekende plaatsnaam. De Reeves onderbraken hun zwerftocht daar waar zij door vermoeidheid werden overvallen of iemand tegenkwamen die belangstelling voor hun ontastbare handelswaar toonde. Zij verkochten hoop. En zo reden zij kriskras door de woestijn, trokken de bergen over en zagen het op een vroege morgen dag worden op een strand aan de Stille Oceaan. Ruim veertig jaar later, tijdens een lange bekentenis waarin hij zijn leven de revue liet passeren en de balans opmaakte van zijn vergissingen en zijn successen, beschreef Gregory Reeves mij zijn vroegste herinnering: een kind van vier jaar, hijzelf, dat bij het vallen van de avond op een heuvel staat te plassen; de horizon rood en amber gekleurd door de laatste zonnestralen, met achter zich de pieken van bergen en beneden zich een uitgestrekte, onafzienbare vlakte. Het warme vocht stroomt als iets essentieels uit zijn lichaam en uit zijn geest, elke druppel die wegzinkt in de aarde markeert het terrein met zijn stempel. Hij rekt het genot, speelt met het straaltje, maakt een honinggele cirkel in het stof en raakt doordrongen van de onbedorven vrede van de avond. Hij wordt diep getroffen door de immense weidsheid van de wereld, die hem een gevoel van euforie bezorgt, omdat hij deel uitmaakt van dat ongerepte landschap vol wonderen, een onmetelijk en nog onontdekt gebied. Iets verderop wacht zijn familie. Alles is goed, voor de eerste keer is hij zich bewust van het geluk: het is een ogenblik dat hij nooit zal vergeten. In de loop van zijn leven onderging Gregory Reeves bij verschillende gelegenheden die verbijstering over de verrassingen van de wereld, dat gevoel tot een schitterende plek te behoren waar alles mogelijk is en ieder ding, van het verhevenste tot het afschuwelijkste, een bestaansreden heeft, waar niets aan toeval is overgeleverd, niets nutteloos is, zoals zijn vader schreeuwend predikte, brandend van messiaanse bezieling, met aan zijn voeten een opgerolde slang. En elke keer als een vonkje begrip op hem oversloeg, herinnerde hij zich de zonsondergang op die heuvel. De jaren dat hij met zijn familie rondtrok uitgezonderd, was zijn kindertijd een te lange periode van verwarring en schemerduister geweest. Zijn vader, Charles Reeves, leidde de kleine clan met strenge hand en duidelijke regels, allen te zamen, een ieder zich kwijtend van zijn taak, beloning en straf, oorzaak en gevolg, een discipline die gebaseerd was op een onwrikbare waardeschaal. Als het oog Gods hield zijn vader alles in de gaten. De reizen bepaalden het lot van de Reeves zonder dat daardoor de hechtheid van het gezin werd aangetast, aangezien de gewoonten en normen vastlagen. Dat was de enige periode van zijn leven waarin Gregory zich zeker voelde. De woede kwam later, toen zijn vader stierf en de werkelijkheid onherstelbaar begon krom te trekken.

Bepakt met zijn rugzak was de soldaat ’s morgens op weg gegaan en ’s middags had hij er al spijt van niet de bus te hebben genomen. Hij was tevreden fluitend vertrokken, maar in loop van de dag begon hij pijn in zijn lendenen te krijgen en onderbrak hij zijn lied zo nu en dan om te vloeken. Het was zijn eerste verlof na een jaar militaire dienst aan de Stille Oceaan en hij keerde naar zijn dorp terug met een litteken op zijn buik, met de naweeën van een malaria-aanval en net zo arm als hij altijd al geweest was. Hij had zijn overhemd over een tak gehangen om zich te beschermen tegen de zon, hij zweette en zijn huid glansde als een donkere spiegel. Hij was van plan elke minuut van die paar weken vrijheid te genieten, ’s avonds biljarten met zijn vrienden en dansen met de meisjes die op zijn brieven hadden geantwoord, lang uitslapen, wakker worden met de geur van vers gezette koffie en van de pannekoeken van zijn moeder in zijn neus, het enige gerecht dat zij lekker kon klaarmaken, de rest rook naar verbrande rubber, maar wie maalde nu om de kookkunsten van de mooiste vrouw in honderd mijl in de omtrek, een levende legende met een lang, welgevormd lijf en gele luipaardogen. Al urenlang was er geen mens voorbijgekomen in die verlatenheid, toen hij achter zich het gereutel van een motor hoorde en zag hoe zich in de verte vaag een vrachtwagen aftekende, die in de zindering van het licht beefde als een dappere luchtspiegeling. Hij wachtte om een lift te vragen, maar toen de wagen dichterbij kwam, veranderde hij van idee, afgeschrikt door de zonderlinge verschijning, een oude rammelkast, beschilderd in brutale kleuren, tot de nok toe volgestouwd met een hele berg spullen met bovenop een mand kippen en een hond aan een lijn. Op het dak was een megafoon bevestigd en een bord waarop in grote letters te lezen stond: Het Oneindige Plan. Hij ging opzij om de wagen door te laten, zag die een paar meter verderop tot stilstand komen, waarna een vrouw met vuurrood haar het hoofd door het raampje naar buiten stak en hem gebaarde dat hij mee kon rijden. Niet wetend of hij nu blij moest zijn of niet, liep hij behoedzaam naar de auto toe terwijl hij bij zichzelf zei dat hij er onmogelijk nog bij kon, want voorin zag hij drie volwassenen en twee kinderen op elkaar gepakt zitten en om achterin een plekje te vinden zou je een volleerd acrobaat moeten zijn. Het portier zwaaide open en de bestuurder sprong uit de vrachtwagen.

‘Charles Reeves,’ stelde hij zich beleefd maar onmiskenbaar autoritair voor.

‘Benedict… meneer… King Benedict,’ antwoordde de jongeman terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd wiste.

‘We zitten een beetje krap, zoals u ziet, maar waar plaats is voor vijf is ook plaats voor zes.’

De overige inzittenden waren ook uitgestapt. De vrouw met de rode ragebol verwijderde zich in de richting van een paar struiken, gevolgd door een meisje van een jaar of zes dat om tijd te winnen alvast haar broekje omlaag deed, terwijl het jongste kind, dat zich half verschool achter de andere vrouw, zijn tong uitstak naar de onbekende. Charles Reeves haalde een ladder die aan de zijkant van de vrachtauto vastgebonden zat, klom behendig tegen de lading op en maakte de hond los, die met een roekeloze sprong naar beneden kwam en snuffelend aan het struikgewas begon rond te rennen.

‘De kinderen zitten liever achterin, maar zonder begeleiding is het te gevaarlijk voor ze. Olga en u kunnen op ze letten. We doen Oliver voorin zodat u daar geen last van zult hebben, het is nog maar een pup maar hij heeft al de kuren van een oude hond,’ besloot Charles Reeves en maakte een gebaar dat hij moest instappen.

De soldaat gooide zijn rugzak op de berg spullen en klauterde omhoog, daarna strekte hij zijn armen uit om het jongste kind aan te pakken dat Reeves boven zijn hoofd uittilde, een tenger jongetje met afstaande oren en een onweerstaanbare glimlach, waardoor zijn gezichtje één en al tanden was. Toen de vrouw en het meisje terugkwamen, klommen ook zij naar binnen, de anderen stapten voorin in en even later zette de vrachtwagen zich weer in beweging.

‘Ik heet Olga en dit zijn Judy en Gregory,’ stelde de vrouw met het onmogelijke haar zich voor, haar rokken uitschuddend terwijl zij appels en koekjes ronddeelde. ‘Ga daar maar niet op zitten, dat is de kist van de boa en de luchtgaatjes moeten open blijven,’ voegde zij eraan toe.

De kleine Gregory hield op met zijn tong uitsteken zodra hij merkte dat de lifter van het front kwam. De spottende grimassen maakten plaats voor een eerbiedige uitdrukking en hij begon hem honderduit te vragen over gevechtsvliegtuigen, totdat hij door slaap overmand werd. De soldaat probeerde een gesprek aan te knopen met de roodharige vrouw, maar deze antwoordde slechts met ja of nee en hij durfde niet aan te dringen. Hij begon liedjes uit zijn geboortestreek te neuriën terwijl hij zo nu en dan een steelse blik op de geheimzinnige kist wierp. Toen ook de anderen op de hoop spullen in slaap waren gevallen, kon hij hen ongegeneerd observeren. De kinderen hadden bijna wit haar en zulke lichte ogen dat zij van opzij gezien wel blind leken; de vrouw daarentegen had de olijfkleurige huidskleur van sommige mediterrane rassen. De bovenste knoopjes van haar blouse stonden open en de zweetdruppels op haar hals liepen traag in een straaltje tussen haar borsten weg. Zij leunde tegen een doos en had een arm achter haar hoofd geslagen, waardoor het donkere okselhaar en een vochtplek in haar blouse zichtbaar waren geworden. Hij wendde zijn blik af, bang verrast te worden terwijl hij naar haar keek en zij zijn nieuwsgierigheid verkeerd zou opvatten. Tot nu toe hadden die mensen zich vriendelijk betoond, te vriendelijk zelfs, dacht hij, want met blanken wist je het maar nooit. Hij nam aan dat de kinderen van het andere paar waren, hoewel het, te oordelen naar de leeftijd waarop hij de Reeves schatte, net zo goed hun kleinkinderen konden zijn. Hij liet een onderzoekende blik over de lading spullen gaan en kwam tot de conclusie dat die mensen niet aan het verhuizen waren, zoals hij aanvankelijk dacht, maar dat die wagen hun permanente woning was. Hij zag dat zij een tank met zo’n tien liter water bij zich hadden en een andere met benzine en vroeg zich af waar zij die vandaan hadden, aangezien brandstof al een hele tijd op de bon was vanwege de oorlog. Alles was ingeladen met een grote zin voor orde, aan haken en pinnen hingen gebruiksvoorwerpen en gereedschap, koffers stonden in een opbergruimte waar zij precies in pasten, niets lag los, elk ding was gemerkt en er stonden ook een paar kisten met boeken. Al snel was hij niet langer opgewassen tegen de hitte en het schudden van de wagen en dutte ook hij in, geleund tegen de korf met kippen. Laat in de middag werd hij wakker toen hij merkte dat ze stopten. Het lichaam van het jongetje woog haast niets op zijn schoot, maar door het stilzitten waren zijn spieren verstijfd en hij voelde dat hij een droge keel had. Even wist hij niet waar hij was, stak zijn hand in zijn broekzak om er zijn heupflesje whisky uit op te vissen en nam er een flinke teug uit om de dufheid in zijn hoofd te verdrijven. De vrouw en de kinderen zaten onder het stof en over hun wang en hals liepen zwarte strepen van het zweet. Charles Reeves was van de weg afgereden en nu stonden zij onder een groepje bomen, de enige schaduw in die woestenij. Daar zouden zij blijven kamperen om de motor af te laten koelen, maar de volgende dag zou hij hem naar huis kunnen brengen, zei hij tegen de soldaat, die zich inmiddels wat meer op zijn gemak voelde en werkelijk sympathie begon te voelen voor die vreemde familie. Reeves en Olga haalden een paar kisten uit de vrachtwagen en zetten twee versleten kampeertenten op, terwijl de andere vrouw, die zich als Nora had voorgesteld, met de hulp van haar dochtertje Judy het eten bereidde op een oud petroleumstel en het jochie met de hond op zijn hielen takken ging zoeken voor een kampvuur.

‘Gaan we hazen vangen, papa?’ smeekte hij zijn vader terwijl hij hem aan zijn broek trok.

‘Daar hebben we vandaag geen tijd voor, Greg,’ antwoordde Charles Reeves, die een kip uit de mand haalde en haar met een stevige ruk de nek brak.

‘Er is nergens vlees te krijgen. We bewaren de kippen voor speciale gelegenheden…,’ verklaarde Nora, alsof zij zich wilde verontschuldigen.

‘Is het vandaag dan een speciale dag, mama?’ vroeg Judy.

‘Ja, kind, meneer King Benedict is onze gast.’

Toen het donker begon te worden was het kamp klaar. De kip pruttelde in de pan en een ieder was verdiept in zijn bezigheden bij het licht van de carbidlampen en de warmte van het vuur: Nora en de kinderen deden schoolwerk, Charles Reeves bladerde in een beduimeld exemplaar van de National Geographic en Olga reeg kettingen van gekleurde kraaltjes.

‘Ze brengen geluk,’ legde zij de gast uit.

‘En ze zijn ook tegen onzichtbaarheid,’ voegde het meisje eraan toe.

‘Hoe dan?’

‘Als u onzichtbaar begint te worden en u doet zo’n ketting om dan kan iedereen u weer zien,’ verklaarde Judy.

‘Let u maar niet op wat ze zegt, het is allemaal onzin,’ lachte Nora Reeves.

‘Het is waar, mama!’

‘Spreek je moeder niet tegen,’ onderbrak Charles Reeves haar bars.

De vrouwen installeerden de tafel, een plaat hout met een tafellaken erover, aardewerken borden, echte glazen en smetteloze servetten. Die luxe leek de soldaat weinig praktisch als je kampeert, bij hem thuis aten ze van een messingen servies, maar hij onthield zich van commentaar. Hij diepte uit zijn rugzak een blik vlees op en gaf dat enigszins beschroomd aan zijn gastheer, hij wilde niet dat het leek alsof hij daarmee betaalde voor het eten, maar hij kon toch ook moeilijk van hun gastvrijheid gebruik maken zonder een kleine bijdrage te leveren. Charles Reeves zette het blik midden op tafel neer, bij de bonen, de rijst en de schaal met kip. Zij namen elkaars hand en de vader zegende de aarde voor de gave van het voedsel. Er waren geen alcoholische dranken te zien en de gast durfde zijn flesje wkisky niet uit zijn zak te halen, omdat hij bang was dat de Reeves misschien uit religieuze overwegingen geheelonthouders waren. Het viel hem op dat de vader in zijn korte gebed niet één keer het woord God had genoemd. Hij zag dat zij netjes aten en het bestek met de vingertoppen vasthielden, hoewel hun tafelmanieren niets gemaakts hadden. Na het eten deden zij het vaatwerk in een teiltje met water om het de volgende dag af te wassen, dekten het kooktoestel af en gaven de kliekjes aan Oliver. Het was ondertussen pikdonker geworden, het lamplicht moest het afleggen tegen de ondoordringbare duisternis en de familie ging rondom het vuur zitten dat in het midden van het kamp brandde. Nora Reeves pakte een boek en begon een ingewikkeld verhaal voor te lezen dat in Egypte speelde en dat de kinderen blijkbaar al kenden, want Gregory onderbrak haar.

‘Ik wil niet dat Aïda opgesloten in het graf dood gaat, mama.’

‘Het is maar een opera, kind.’

‘Ik wil niet dat ze dood gaat!’

‘Deze keer zal ze niet dood gaan, Greg,’ besloot Olga.

‘Hoe weet je dat?’

‘Ik heb dat in mijn bol gezien.’

‘Weet je het zeker?’

‘Absoluut zeker.’

Nora Reeves keek enigszins onthutst naar het boek, alsof het veranderen van de afloop een onoverkomelijk bezwaar voor haar inhield.

‘Wat voor bol is dat?’ vroeg de soldaat.

‘De glazen bol waarin Olga alles ziet wat voor ieder ander verborgen blijft,’ verklaarde Judy op de toon van iemand die tegen een zwakzinnige spreekt.

‘Niet alles, alleen bepaalde dingen,’ verduidelijkte Olga.

‘Kunt u in mijn toekomst kijken?’ Benedict vroeg het zo begerig dat zelfs Charles Reeves opkeek van zijn tijdschrift.

‘Wat wilt u dan weten?’

‘Zal ik de oorlog overleven? Zal ik er gezond en wel uit terugkeren?’

Olga ging naar de wagen om even later terug te komen met een glazen bol en een verschoten geborduurde doek van fluweel, die zij over de tafel heen legde. De man voelde een bijgelovige huivering over zijn rug lopen en vroeg zich af of die mensen misschien tot zo’n vervloekte sekte behoorden die kinderen ontvoerden om hun in satanische missen het hart uit te rukken, vooral negerkinderen, zoals de vroedvrouwen in zijn dorp verzekerden. Judy en Gregory kwamen er nieuwsgierig bij staan, terwijl Nora en Charles Reeves zich weer verdiepten in hun lectuur. Olga gebaarde de soldaat dat hij tegenover haar moest plaatsnemen, draaide de bol rond met haar slordig gelakte nagels, staarde een hele tijd in de bol, nam daarna de handen van haar cliënt en bestudeerde zeer aandachtig de lichte palmen die doorgroefd waren met donkere lijnen.

‘U zult twee levens hebben,’ zei zij ten slotte.

‘Hoezo twee levens?’

‘Ik weet het niet. Ik kan alleen zeggen dat u twee keer of twee levens zult leven.’

‘Ik zal dus niet sterven in de oorlog.’

‘Als u sterft, zult u zeker weer uit de dood opstaan,’ zei Judy.

‘Maar ga ik dood of niet?’

‘Ik vermoed van niet,’ zei Olga.

‘Dank u, mevrouw, dank u wel…’ Zijn gezicht begon te stralen alsof zij hem een onherroepelijk garantiebewijs voor een eeuwig leven had gegeven.

‘Wel, het is tijd om te gaan slapen, morgen vertrekken we vroeg,’ onderbrak Charles Reeves hen.

Olga hielp de kinderen in hun pyjama’s en verdween daarna met hen in de kleinste tent, gevolgd door Oliver. Even later stak Nora Reeves op handen en voeten voor de ingang gehurkt haar hoofd naar binnen om een laatste blik op de kinderen te werpen voor zij zelf naar bed ging. King Benedict lag naast het vuur en hoorde hun stemmen.

‘Mama, ik ben bang voor die man,’ fluisterde Judy.

‘Waarom, kind?’

‘Omdat hij pikzwart is.’

‘Maar Judy, je hebt toch wel vaker een neger gezien? Je weet dat er mensen met heel verschillende huidskleuren zijn en het is goed dat het zo is. Wij blanken zijn het minste in aantal.’

‘Ik zie anders meer blanken dan negers, mama.’

‘De wereld houdt hier niet op, Judy. In Afrika zijn meer negers dan blanken. In China hebben de mensen een gele huid. Als we ten zuiden van de grens zouden wonen, zouden we raar worden aangekeken. De mensen op straat zouden stomverbaasd staan over jouw blonde haar.’

‘Toch maakt die man me bang.’

‘Zijn huidskleur doet er niet toe. Je moet naar zijn ogen kijken. Hij lijkt een goed mens.’

‘Hij heeft dezelfde ogen als Oliver,’ merkte Greg gapend op.

Tegen het einde van de tweede wereldoorlog was het leven geen pretje. Aangelokt door het avontuur vertrokken de mannen nog met een zeker enthousiasme naar het front, maar de vaderlandslievende propaganda maakte de eenzaamheid er voor de vrouwen niet minder ondraaglijk op, voor hen was Europa een verre nachtmerrie en zij waren het werken om het huishouden draaiend te houden en alleen de kinderen op te voeden beu. Daarbij was alles op de bon. Men zag nergens een teken van welvaart en soms trokken er over de wegen nog boeren die op zoek waren naar nieuw land, het blanke uitschot, zoals zij genoemd werden om hen te onderscheiden van anderen die even arm waren als zij maar waar nog veel meer op neergekeken werd: negers, Indianen en Mexicaanse dagloners. Hoewel de enige aardse goederen van de Reeves hun vrachtwagen met inhoud waren, verkeerden zij toch in een betere situatie, en zij leken minder afgestompt en wanhopig, hadden geen eelt op hun handen en hun huid was, hoewel verweerd door het buitenleven, niet zo ruw en doorgroefd als die van de landarbeiders. Wanneer zij van de ene staat naar de andere rijdend de grens passeerden, werden zij zonder dédain behandeld, aangezien de grenspolitie een subtiel onderscheid wist te maken tussen de verschillende niveaus van armoede en meteen zag dat deze reizigers niet tot de sociale onderlaag behoorden. Zij hoefden hun vrachtwagen niet uit te laden en alles binnenstebuiten te keren, zoals wel het geval was met de boeren die van hun bezittingen verdreven waren door stofstormen, droogte of de machines der vooruitgang; evenmin werden zij met beledigingen geprovoceerd tot een reactie die als voorwendsel kon dienen om tot geweld over te gaan, zoals gebeurde met latino’s, negers en de weinige Indianen die de slachtpartijen en de alcohol overleefd hadden, men beperkte zich ertoe te vragen waar zij heen gingen. Charles Reeves, een man met een ascetisch gezicht en een felle blik die louter door zijn voorkomen respect afdwong, antwoordde dat hij een kunstenaar was en op weg naar een stad in de buurt om er zijn schilderijen te verkopen. Hij repte niet over zijn andere handelswaar om geen verwarring te stichten en zich genoodzaakt te zien lange verklaringen af te leggen. Hij was in Australië geboren en na de halve wereld te hebben afgereisd op schepen van smokkelaars en louche handelaars, zette hij op een avond voet aan wal in San Francisco. Hier ga ik niet meer vandaan, zei hij bij zichzelf, maar zijn zwerversaard maakte het hem onmogelijk langere tijd op één plek te blijven, en zodra de stad geen verrassingen meer bood, trok hij weg om de rest van het land te verkennen. Zijn vader, een paardendief die in Sidney zijn straf uitzat, had hem de liefde voor die dieren en voor open vlakten bijgebracht. Het leven in de vrije natuur zit je in het bloed of niet, zei hij. Verrukt als hij was van de weidse landschappen en de heldhaftige legenden over de verovering van het wilde Westen, schilderde hij uitgestrekte prairies, Indianen en cowboys. Van deze kleine schilderijenproduktie en van de glazen bol van Olga leefde het gezin.

Charles Reeves, Doctor in Goddelijke Wetenschappen, zoals hij zichzelf noemde, had de diepere betekenis van het leven ontdekt dankzij een mystieke openbaring. Hij vertelde dat hij zich, net als Jezus van Nazareth, alleen in de woestijn bevond, toen een meester zich kenbaar maakte in de vorm van een slang die hem in zijn enkel beet, het litteken was nog te zien. Hij lag twee dagen zwaar ziek op bed en toen hij de kilte van de dood al vanuit zijn buik naar zijn hart voelde opkruipen, werd zijn geest plotseling geweldig verruimd en verscheen voor zijn koortsige ogen de volledige kaart van het universum met al zijn wetten en geheimen. Toen hij wakker werd, was hij genezen van de giftige beet en was zijn geest naar een hoger niveau gestegen dat hij niet meer dacht te verlaten. Gedurende die onthullende hallucinatie droeg de meester hem op De Enige Waarheid van Het Oneindige Plan te verbreiden en dat deed hij nu met gedisciplineerde toewijding, ondanks de grote ongemakken die een dergelijke missie met zich meebracht, zoals hij altijd tot zijn toehoorders zei. Hij herhaalde dat verhaal zo dikwijls dat hij er ten slotte zelf in geloofde en zich niet meer herinnerde dat hij dat litteken had opgelopen tijdens een val van zijn fiets. Zijn preken en boeken brachten zeer weinig geld in het laatje, nauwelijks genoeg om de huur te betalen van de zaaltjes waar de bijeenkomsten werden gehouden en zijn werken uit te geven in beperkte oplagen. De prediker bezoedelde zijn geestelijke arbeid niet met schunnige commerciële oogmerken, zoals wel het geval was bij de vele oplichters die in die dagen het land afreisden en de mensen de schrik op het lijf joegen met de toorn Gods om hen van hun schaarse spaarcenten te beroven. Ook maakte hij geen gebruik van het verfoeilijke middel van zoveel paniek te zaaien dat er een sfeer van hysterie onder de toehoorders ontstond, waardoor zij er makkelijk toe bewogen konden worden om uit iemand die schuimbekkend lag te kronkelen het Kwaad te verdrijven; voornamelijk omdat hij het bestaan van Satan ontkende en dit soort spektakels weerzinwekkend vond. Hij vroeg één dollar entree voor zijn preken en nog eens twee bij het weggaan, want bij de uitgang zaten Nora en Olga op wacht met een stapel van zijn boeken en niemand durfde langs hen te lopen zonder een exemplaar te kopen. Drie dollar was geen buitensporig hoog bedrag als men het geestelijk voordeel in aanmerking nam dat men ervoor in ruil ontving, en het publiek ging weg met de troostrijke zekerheid dat hun ellende deel uitmaakte van een goddelijke bedoeling, net zoals hun ziel een deeltje van de universele energie was. Zij waren niet reddeloos verloren en ook was de kosmos geen zwarte ruimte waar de chaos overheerste, er bestond een Grote Verenigende Geest die zin gaf aan het bestaan. Bij het schrijven van zijn preken maakte Reeves gebruik van dat beetje informatie dat hij voorhanden had, van zijn levenservaring en van een feilloze intuïtie, aangevuld met de lectuur van zijn vrouw en zijn eigen naspeuringen in de bijbel en de Reader’s Digest.

Tijdens de crisisjaren verdiende hij zijn brood met het beschilderen van muren in postkantoren en leerde op die manier praktisch het hele land kennen, van de warme en vochtige gebieden waar nog het klaaglied van de slaven naklinkt, tot de ijzige bergen en de hoge wouden; hoewel hij steeds weer naar het Westen terugkeerde. Hij had zijn vrouw beloofd dat hun zwerftocht in San Francisco zou eindigen, waar zij in een imaginaire toekomst op een stralende zomerdag zouden aankomen en voor de laatste keer de vrachtwagen zouden uitladen om er zich voorgoed te vestigen. Aan het beschilderen van muren voor de posterijen was al lang geleden een einde gekomen, maar zo nu en dan werd hij nog gevraagd een reclamebord te schilderen voor een winkel of een allegorisch tafereel voor een parochiekerk, en dan bleven de reizigers een tijdje op dezelfde plaats, waardoor de kinderen de kans kregen om vriendjes te maken. Zij schepten enorm op tegen andere kinderen en overdreven daarbij zo erg en fantaseerden er zo wild op los dat zij ten slotte zelf beefden bij het griezelige beeld van beren en prairiewolven die hen ’s nachts aanvielen, Indianen die hen achtervolgden om hen te scalperen en bandieten die hun vader bestreed met zijn geweer. De kwasten en penselen van Charles Reeves produceerden met een verbazingwekkend gemak de meest diverse schilderijen, of het nu een weelderige blondine met een fles bier in haar hand was of een angstaanjagende Mozes die de tafelen der wet omklemd hield. Maar dergelijke belangrijke werken kwamen niet vaak voor, in het algemeen raakte hij alleen bescheiden doeken kwijt die hij in samenwerking met Olga fabriceerde. Het liefst schilderde hij natuurtaferelen die hem verrukten, rode kathedralen van harde rotssteen, droge woestijnvlakten en steile kusten, maar niemand kocht wat men met eigen ogen kon zien en herinnerde aan het harde bestaan. Waarom zou je aan de muur hangen wat je ook uit het raam zag? De klant koos uit de National Geographic het landschap dat het meest tot zijn verbeelding sprak of waarvan de kleuren bij de versleten meubels van zijn woonkamer pasten. Legde hij er vier dollar bij, dan had hij recht op een Indiaan of een cowboy, en het resultaat was een roodhuid met een verentooi staand op de ijzige bergtoppen van Tibet of een paar cowboys met breedgerande hoeden en hoge rijlaarzen die op het hagelwitte zand van een Polynesisch strand een duel aangingen. Olga had niet lang nodig om het landschap uit het tijdschrift te kopiëren en Reeves zette er uit zijn hoofd schilderend in een paar minuten de menselijke figuur op, waarna de klanten contant betaalden en het doek nog nat meenamen.

Gregory zou hebben gezworen dat Olga altijd bij hen was geweest. Veel later pas vroeg hij wat haar rol in het gezin was geweest, maar niemand kon hem daarop antwoorden, want toen was zijn vader al dood en over dat onderwerp werd niet gesproken. Nora en Olga hadden elkaar leren kennen op het vluchtelingenschip dat hen over de Atlantische Oceaan van Odessa naar Noord-Amerika had gebracht. Gedurende vele jaren verloren zij elkaar uit het oog en het toeval bracht hen weer bij elkaar, toen Nora al getrouwd was en de ander zich gevestigd had als wonderdokter. Onder elkaar spraken zij Russisch. Zij verschilden als dag en nacht, zo in zichzelf gekeerd en verlegen als de eerste was, zo uitbundig was de tweede. Nora, lang van leden en traag van bewegingen, had het gezicht van een poes en droeg het lange, bleke haar in een knot; zij maakte zich niet op, droeg ook geen sieraden en zag er altijd uit alsof ze net uit bad kwam. Op reis, met al dat stof en bijna zonder water om zich te wassen, terwijl van strijken al helemaal geen sprake kon zijn, speelde zij het telkens weer klaar zo schoon als haar witte gesteven tafellaken voor de dag te komen. Haar gereserveerde karakter werd in de loop der tijd steeds markanter, geleidelijk aan onthechtte zij zich van de aarde en steeg op naar een hoogte waar niemand haar bereiken kon. Olga, enkele jaren jonger, was een brunette, klein van stuk, met een goed figuur, mollige vormen, een smalle taille en korte maar welgeschapen en brutale benen. Een wilde bos met henna geverfd haar viel tot over haar schouders, als een bizarre pruik in verschillende tinten rood. Zij had zoveel kettingen om haar nek hangen dat ze wel een met snuisterijen opgetuigd afgodsbeeld leek, een voorkomen dat haar goed van pas kwam bij haar waarzegsterspraktijken: de glazen bol en de tarotkaarten oogden in haar handen als natuurlijke verlengstukken van de vingers vol met ringen. Zij had niet de minste intellectuele belangstelling, las alleen de misdaadschandalen in de boulevardpers en een enkel kasteelromannetje; evenmin ondersteunde zij haar helderziendheid met systematische studie, aangezien zij die als een natuurlijke gave beschouwde. Je bent nu eenmaal helderziend of je bent het niet, boeken helpen je daar niet verder bij, zei ze. Zij wist niets van magie, astrologie, kabbala en andere zaken die met haar beroep te maken hadden, kende ternauwernood de namen van de sterrenbeelden, maar gezeten voor haar toverbol of haar gemerkte kaarten was zij een wonderlijke figuur. Zij bediende zich niet van een occulte wetenschap maar van haar verbeeldingskracht, die voornamelijk steunde op intuïtie en slimmigheidjes. Zij was oprecht overtuigd van haar bovennatuurlijke gaven, zou haar hoofd hebben verwed om de juistheid van haar voorspellingen en als ze niet uitkwamen, had ze daar altijd wel een aannemelijke verklaring voor, over het algemeen ging het om een verkeerde interpretatie van haar woorden. Zij vroeg een dollar voor het raden van het geslacht van nog ongeboren kinderen, bij vooruitbetaling te voldoen. De betreffende vrouw moest dan op de grond gaan liggen, met haar hoofd naar het noorden toe, waarna zij een muntstuk op haar navel legde en boven haar buik pendelde met een stukje lood dat aan een vislijn vastzat. Als de geïmproviseerde slinger met de wijzers van de klok meebewoog, werd het een jongetje en omgekeerd een meisje. Hetzelfde systeem paste zij toe op drachtige koeien en merries, pendelend boven het achterwerk van het dier. De voorspelling schreef zij op een papiertje dat zij bewaarde als overtuigend bewijs. Toen ze op een keer weer in een gehucht belandden waar ze enkele maanden eerder al eens waren geweest, kwam een vrouw, vergezeld van een hele stoet vijandig gestemde nieuwsgierigen, haar geld terugvragen.

‘U verzekerde mij dat het een jongetje zou worden, en moet u nu zien, heb ik er weer een meisje bij gekregen, terwijl ik er al drie heb!’

‘Dat is onmogelijk, weet u zeker dat ik een jongetje voorspeld heb?’

‘Natuurlijk weet ik dat zeker, daar heb ik toch voor betaald!’

‘U moet mij verkeerd begrepen hebben,’ antwoordde Olga beslist.

Zij klom de wagen in, rommelde een poosje in haar koffer en haalde een papiertje te voorschijn dat zij iedereen liet zien waarop slechts één woord geschreven stond: meisje. De aanwezigen slaakten een diepe zucht van bewondering, de moeder daarbij inbegrepen, die aan verwarring ten prooi op haar hoofd krabde. Niet alleen hoefde Olga de dollar niet terug te betalen maar bovendien werd haar reputatie als waarzegster er door verstevigd, want zij had niet genoeg aan de middag en een deel van de avond om de rij klanten af te werken die hun toekomst wilde laten lezen. Het meest gevraagde produkt van het assortiment amuletten en middeltjes dat zij te bieden had, was haar ‘gemagnetiseerd water’, een wonderdadig vocht dat zij verkocht in primitieve groene flesjes. Zij vertelde dat het om gewoon water ging maar dat het geneeskrachtige eigenschappen bezat omdat het behandeld was met psychische stralingen. Die behandeling verrichtte zij ’s nachts bij volle maan en bestond, naar wat Judy en Gregory ervan hadden gezien, uit niets anders dan het vullen van de flesjes, ze afsluiten met een kurk en het opplakken van een etiket, hoewel zijzelf beweerde dat ze het water tijdens die handelingen oplaadde met positieve kracht, en dat moest wel waar zijn, want de flesjes werden als warme broodjes verkocht en de gebruikers klaagden nooit over het resultaat. Al naar gelang hoe men het gebruikte, had het verschillende werkingen: als men het dronk, dan reinigde het de nieren, als men ermee masseerde, bracht het verlichting bij gewrichtsontstekingen en gesprenkeld over het haar verhoogde het de geestelijke concentratie, maar het hielp niet bij drama’s van hartstochtelijke aard, zoals jaloezie, overspel of een onvrijwillig vrijgezellenbestaan, daarover liet de waarzegster bij de kopers geen onduidelijkheid bestaan. Zij was even nauwgezet in haar recepten als in geldzaken en hield vol dat een goede remedie nooit gratis kon zijn. Voor het helpen bij bevallingen vroeg zij echter niets, ze hield ervan kinderen ter wereld te brengen en vond niets zo mooi als het moment waarop het hoofdje van de baby uit de moeder te voorschijn kwam. Zij bood haar diensten als vroedvrouw aan op afgelegen boerderijen en onder de armste mensen in dorpen en stadjes, met name in de negerwijken, waar bevallen in een ziekenhuis nog iets nieuws was. Terwijl zij de wacht hield bij de aanstaande moeder, naaide ze luiers en breide slofjes voor het kind, en alleen bij die schaarse gelegenheden kreeg haar zwaar opgesmukte heksengezicht iets zachts. Zij veranderde de toon van haar stem om de barende vrouw tijdens de moeilijkste uren moed in te spreken en om het eerste wiegeliedje te zingen voor de boreling die zij had gehaald. Als moeder en kind na een paar dagen aan elkaar gewend waren geraakt, ging ze weer terug naar de Reeves, die in de buurt kampeerden. Bij het afscheid noteerde zij de naam van het kind in een schrift; het was een lange lijst en zij noemde ze allemaal haar peetkinderen. Geboorten brachten geluk, was haar vinnige verklaring voor het feit dat ze geen geld aannam voor haar diensten. Zij ging met Nora om als een zuster, en met Judy en Gregory, die zij als haar neefje en nichtje beschouwde, als een mopperende tante. Charles Reeves bejegende zij als een compagnon, met een mengeling van ijdelheid en jovialiteit. Zij vermeden elk lichamelijk contact, leken elkaar zelfs niet aan te kijken, maar vormden desondanks een team, niet alleen voor zover het om de schilderijen ging, maar bij alles wat zij gezamenlijk deden. Met z’n tweeën gingen zij over het geld en de bestaansmiddelen van het gezin, raadpleegden de kaarten en bepaalden de route, gingen op jacht en dwaalden dan urenlang door de bossen rond. Zij respecteerden elkaar en moesten om dezelfde dingen lachen. Zij was onafhankelijk en avontuurlijk, had een even vastberaden karakter als de prediker en was uit hetzelfde hout gesneden, vandaar ook dat zij niet onder de indruk was van het charisma en het artistieke talent van die man. Het enige dat haar op bepaalde ogenblikken kleinkreeg, was de mannelijke kracht van Charles Reeves, die later ook het kenmerk van zijn zoon Gregory zou zijn.

Nora, de vrouw van Charles Reeves, was een van die mensen die voor het zwijgen voorbestemd zijn. Haar ouders, Russische joden, gaven haar de beste opleiding die zij konden bekostigen. Ze haalde haar onderwijzersakte en hoewel ze ophield met lesgeven toen zij trouwde, bleef zij haar kennis van geschiedenis, aardrijkskunde en wiskunde bijhouden om zelf haar kinderen te onderwijzen, aangezien het met het zwerversbestaan dat zij leidden ondoenlijk was om hen naar school te sturen. Tijdens de tochten las zij tijdschriften en esoterische boeken, maar zonder de pretentie die lectuur ook werkelijk te begrijpen: ze beperkte zich ertoe de informatie door te geven aan de Doctor in Goddelijke Wetenschappen, zodat hij er zijn voordeel mee kon doen. Ze betwijfelde niet in het minst dat haar man begiftigd was met geestelijke krachten om het verborgene te zien en de waarheid te ontdekken, daar waar de rest van de mensen alleen maar schaduwen zag. Zij hadden elkaar leren kennen toen beiden al niet meer zo jong waren en hun relatie had altijd iets vormelijks en bedaagds gehad. Nora was totaal ongeschikt voor de praktische kant van het leven, zij verloor zich in dromen over het hiernamaals en was meer bezig met de mogelijkheden van de geest dan met de dagelijkse beslommeringen. Zij hield van muziek en de mooiste momenten van haar onbeduidende bestaan waren een paar opera’s geweest, die zij in haar jonge jaren had gezien. Zij koesterde elk detail van die voorstellingen, kon haar ogen sluiten en dan hoorde zij die magistrale stemmen weer, werd zij weer aangegrepen door de liefdestragiek van de personages en genoot zij opnieuw van de kleurrijke aankleding van het decor en de kostuums. Bij het lezen van de partituren stelde zij zich elke scène voor als een deel van haar eigen leven; de eerste verhaaltjes die haar kinderen van haar te horen kregen, betroffen de verdoemde liefdes en de onontkoombare sterfgevallen van de universele lyriek. Wanneer de banaliteiten van de werkelijkheid haar te veel werden, vluchtte zij weg in die overdreven en romantische wereld. Wat Charles Reeves betrof, die had alle zeeën bevaren en met allerlei ambachten zijn brood verdiend, hij had meer avonturen beleefd dan hij ooit zou kunnen vertellen en verschillende mislukte liefdes achter de rug; van de kinderen die hij her en der had verwekt, had hij geen weet. Nora raakte verliefd op hem toen zij hem vol vuur zag preken voor een groep verbijsterde gelovigen. Net als zoveel andere vrouwen van haar generatie die niet het geluk hadden gehad dat hun pad werd gekruist door een geschikte huwelijkskandidaat en te verlegen waren om er zelf een te gaan zoeken, had zij zich al verzoend met het lot ongetrouwd te blijven, maar deze plotselinge verliefdheid terwijl ze niet zo jong meer was, gaf haar de moed haar aangeboren bedeesdheid te overwinnen. De prediker had een zaaltje gehuurd in de buurt van de school waar zij lesgaf en was bezig reclameblaadjes te verspreiden voor zijn lezing, toen zij hem voor de eerste keer zag. Zij was meteen onder de indruk van zijn nobele gelaat en zijn resolute manier van doen, en ging uit nieuwsgierigheid naar hem luisteren in de veronderstelling dat het een bedrieger was, zoals er daar zoveel langskwamen en die als enig spoor een stuk of wat verbleekte aanplakbiljetten achterlieten op de muren, maar dat bleek tot haar verrassing niet zo te zijn. Staande voor zijn publiek, met voor zich een sinaasappel die aan een touwtje aan het plafond hing, verklaarde Reeves de plaats van de mens in het universum en in Het Oneindige Plan. Hij dreigde niet met straffen en ook stelde hij geen eeuwige redding in het vooruitzicht, hij beperkte zich ertoe praktische oplossingen aan te dragen om de samenleving te verbeteren, de angst tegen te gaan en de natuurlijke bronnen van de aarde te beschermen. Alle schepselen kunnen en moeten in harmonie met elkaar leven, verzekerde hij, en om dat te bewijzen deed hij het deksel van de kist met de boa open en wikkelde, tot verbijstering van zijn toehoorders die nog nooit van hun leven een slang van een dergelijke lengte en omvang hadden gezien, het dier om zijn lichaam alsof het een brandweerslang was. Die avond verwoordde Charles Reeves de confuse gevoelens die Nora kwelden en waar zij geen uiting aan kon geven. Zij had de leer van Baha’ Allah ontdekt en het bahaïsme aangenomen. Die oosterse denkbeelden over liefdevolle verdraagzaamheid, eendracht onder de mensen, het zoeken naar de waarheid en de verwerping van vooroordelen, botsten met haar strenge joodse opvoeding en de provinciale benepenheid van haar milieu, maar toen zij Reeves hoorde leek alles haar heel eenvoudig, het was niet langer nodig zich suf te piekeren over die fundamentele tegenstrijdigheden; die man kende immers de antwoorden en zou haar als leidsman kunnen dienen. Overrompeld als zij was door zijn welbespraaktheid, schonk zij geen aandacht aan de vaagheid van de inhoud van zijn woorden. Zij was zo diep onder de indruk dat ze erin slaagde haar verlegenheid te overwinnen en zodra hij alleen was op hem af te stappen met de bedoeling hem te vragen of hij gehoord had van het bahaïsme, en zo nee, hem de werken van Shoghi Effendi aan te bieden. De Doctor in Goddelijke Wetenschappen kende het betoverende effect van zijn preken op sommige vrouwen en aarzelde niet van dat voordeel gebruik te maken, maar bij de schooljuffrouw lag het anders, die trok hem aan door het zuivere dat zij uitstraalde, het doorzichtige, dat niet slechts onschuld was maar heuse rechtschapenheid, een ongereptheid lichtend en koud als ijs. Hij verlangde er niet uitsluitend naar haar in zijn armen te nemen, hoewel dat zijn eerste opwelling was bij het zien van haar vreemde driehoekige gezicht en haar met sproeten bedekte huid, maar ook door te dringen in de kristalheldere materie van die onbekende vrouw en het sluimerende vuur van haar geest aan te wakkeren. Hij stelde haar voor hem op zijn reizen te volgen, waarop zij direct ja zei met het gevoel eens en voor altijd bij de hand genomen te worden. Op dat moment, toen zij de mogelijkheid overwoog zich volledig aan hem over te geven, begon het proces van onthechting dat haar verdere bestaan zou kenmerken. Zij vertrok zonder van iemand afscheid te nemen, met een tas boeken als enige bagage. Toen zij maanden later merkte dat ze zwanger was, trouwden ze. Als er wellicht al een potentieel vuur bestond onder haar onverstoorbare uiterlijk, had alleen haar man daar weet van. Gregory werd door dezelfde eigenaardigheid geïntrigeerd die Charles Reeves aantrok in dat huurzaaltje in een armzalig plaatsje in het Mid-oosten; talloze keren probeerde hij de muren die zijn moeder onbereikbaar maakten te slechten om bij haar gevoelens te komen, maar omdat hij daar nooit in slaagde, besloot hij dat er in haar binnenste niets was, dat zij leeg was en niet in staat om werkelijk iemand lief te hebben, op z’n hoogst gaf zij uiting aan een vage genegenheid voor de mensheid in het algemeen.

Naarmate Nora aan haar afhankelijkheid van haar echtgenoot gewend raakte, veranderde zij in een passief wezen dat functioneerde uit automatisme, terwijl haar ziel zich onttrok aan aardse zaken. De persoonlijkheid van haar man was zo sterk dat zij zichzelf geheel wegcijferde om hem de ruimte te geven, en er slechts een schaduw van haar overbleef. Zij had haar rol in de dagelijkse bezigheden maar droeg weinig bij tot de dynamiek van de kleine groep; zij was uitsluitend betrokken bij het onderwijs van de kinderen en bij zaken die met hygiëne en gezondheid te maken hadden. Zij was naar Amerika gekomen op een schip vol emigranten, en de eerste jaren, totdat haar familie erin slaagde de ellende te overwinnen, had zij weinig en slecht voedsel gehad; aan die jaren van gebrek had zij een blijvende angst voor honger overgehouden en zij zwoer bij voedzaam eten en vitaminepillen. Op dezelfde toon waarop zij hen leerde lezen of de namen van de sterren noemde, en zonder de minste drang om hen te bekeren, vertelde zij haar kinderen over bepaalde aspecten van het bahaïsme dat zij aanhing; alleen als ze over muziek sprak raakte ze in vervoering, de enige momenten dat haar stem expressief werd en haar wangen kleur kregen. Later stemde zij erin toe de kinderen een katholieke opvoeding te geven, zoals normaal was in de latinowijk waar ze terechtkwamen, want zij begreep de noodzaak van integratie voor Judy en Gregory. Ze hadden al genoeg te stellen met de verschillen in ras en gewoonten om hen ook nog te kwellen met onbekende religies zoals haar bahaïsme. Daarbij vond zij dat de verschillende levensovertuigingen in wezen allemaal op hetzelfde neerkwamen en was zij alleen geïnteresseerd in de morele waarden ervan. Op een bepaalde manier stond God boven de menselijke begrippen, het was genoeg te weten dat hemel en hel symbolen waren van de relatie tussen de ziel en God: de nabijheid van de schepper leidt naar goedheid en vreedzaam genot, afstand tot hem veroorzaakt slechtheid en lijden. In tegenstelling tot haar verdraagzaamheid op religieus vlak, week zij geen duimbreed waar het ging om de beginselen van fatsoen en goede manieren; zij waste de mond van haar kinderen met zeep als ze hadden gevloekt en haalde het bord onder hun neus weg als ze niet netjes met mes en vork aten, de overige straffen kwamen voor rekening van hun vader; zij beperkte zich tot de rol van aanklager. Op een dag betrapte zij Gregory toen deze in een winkel een potlood in zijn zak stak en vertelde het voorval aan haar man. Deze gebood het kind het potlood terug te bezorgen en zijn verontschuldigingen aan te bieden en brandde daarna met een lucifer zijn handpalm, onder de onbewogen blik van Nora. Gregory liep een week lang met de open wond, vergat al gauw het motief voor de straf en wie hem die had toegebracht, het enige dat hij niet van zich af kon zetten was de woede tegenover zijn moeder. Vele tientallen jaren later, toen hij zich ten slotte met het beeld van haar had verzoend, kon hij haar heimelijk dankbaar zijn voor de drie belangrijkste dingen die zij hem had bijgebracht: liefde voor muziek, verdraagzaamheid en eergevoel.

De zon brandt genadeloos, het land is overal droog, het heeft al een eeuwigheid niet meer geregend en het lijkt of de wereld bedekt is met een fijn, roodachtig poeder. Een onverbiddelijk licht vertekent de contouren van de dingen, de horizon gaat verloren in het opwaaiende stof. Het is een van die anonieme plaatsjes, gelijk aan zoveel andere, een lange straat, een snackbar, een eenzaam pompstation, een politiepost, dezelfde armoedige winkels en houten huizen, een school met op het dak een wapperende, door de zon verbleekte vlag. Stof en nog eens stof. Mijn ouders zijn naar de winkel gegaan om voor de hele week boodschappen te doen, Olga past op Judy en mij. Op straat is geen ziel te bekennen, de jaloezieën zijn neergelaten, de mensen wachten tot het wat koeler wordt om tot het leven terug te keren. Mijn zus en Olga liggen te dommelen op een bank onder de luifel van de tent, bedwelmd door de hitte, zij worden voortdurend belaagd door de vliegen maar slaan ze al niet meer van zich af en laten toe dat ze over hun gezicht lopen. In de lucht hangt een vreemde geur, van gebrande suiker. Grote blauwe en groene hagedissen liggen roerloos in de zon, maar als ik ze probeer te vangen schieten ze onder de huizen weg. Ik ben blootsvoets en voel de hete aarde onder mijn voetzolen. Ik speel met Oliver, ik gooi een versleten stoffen bal naar hem toe, hij brengt hem mij, ik gooi hem opnieuw, en al doende raak ik steeds verder van de kampeerplaats verwijderd. Ik sla een hoek om en kom in een nauwe steeg, die voor een deel in de schaduw ligt van de rustiek vooruitstekende dakranden. Ik zie twee mannen, een is mollig en heeft een felroze huid, de ander heeft strokleurig haar. Zij hebben overalls aan en zweten, hun overhemden en haren zijn doorweekt. De dikke omklemt een zwart meisje dat niet ouder dan zo’n tien, twaalf jaar zal zijn, met één hand bedekt hij haar mond en met de andere arm tilt hij haar omhoog terwijl hij haar stevig tegen zich aandrukt, zij trappelt zwak maar houdt daar al gauw mee op, haar ogen zijn rood geworden van het moeizame ademen onder de verstikkende hand. De ander staat met zijn rug naar mij toe en worstelt met zijn broek. Beiden zijn doodernstig, geconcentreerd, gespannen en hijgen. Stilte, ik hoor alleen hun zware ademhaling en het bonzen van mijn hart. Oliver is verdwenen, de huizen ook, alleen zij hangen daar in het stof, zich bewegend als in slow-motion, en ik, verlamd. De man met het strokleurige haar spuugt twee keer in zijn hand en loopt naar het meisje, doet haar benen wijd, twee dunne, donkere stokjes die slap neerhangen, nu kan ik haar niet meer zien, fijngeperst tussen de twee robuuste lichamen van haar verkrachters. Ik wil wegrennen, ben ontzet, maar ook wil ik blijven kijken, ik weet dat daar iets wezenlijks gebeurt dat verboden is, ik ben getuige van een gewelddadig geheim. Mijn adem stokt, ik probeer mijn vader te roepen, doe mijn mond open maar er komt geen geluid uit, ik sta in brand, een verstikkende schreeuw vult me van binnen. Ik moet iets doen, alles ligt in mijn handen, een juiste beslissing zal ons tweeën, het negermeisje en mij, redden, want ik besterf het, maar er schiet me niets te binnen en een gebaar kan ik al evenmin maken, ik sta als versteend. Op dat moment hoor ik in de verte mijn naam, Greg, Greg, en verschijnt Olga in de steeg. Er volgt een lange pauze, een eeuwige minuut waarin niets gebeurt, alles stil blijft. Dan trilt door de lucht de lange schreeuw, de schorre en verschrikkelijke schreeuw van Olga en meteen daarop volgend het geblaf van Oliver en de stem van mijn zusje als het gepiep van een rat en eindelijk lukt het me weer te ademen en begin ook ik wanhopig te gillen. Verrast laten de mannen het meisje los dat, zodra ze weer grond onder haar voeten voelt, wegvlucht als een konijntje. Zij kijken naar ons, de man met het gele haar heeft iets paars in zijn hand, iets wat geen deel van zijn lichaam lijkt uit te maken en probeert het in zijn broek weg te stoppen, ten slotte draaien zij zich om en lopen weg, ze trekken zich nergens wat van aan, lachen en maken obscene gebaren, wil jij soms ook een beurt, stomme hoer, schreeuwen zij tegen Olga, kom maar hier, dan steken we ’em d’r effe in. Op straat ligt het broekje van het meisje. Olga pakt Judy en mij bij de hand, roept de hond en we lopen snel, nee, we hollen naar de wagen. Het stadje is ontwaakt en de mensen kijken ons na.