Wachten op Bojangles

Olivier Bourdeaut

Wachten op Bojangles

Vertaald uit het Frans
door Eva Wissenburg

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel En attendant Bojangles

© 2015 Finitude

© 2016 Nederlandse vertaling Eva Wissenburg / Uitgeverij

Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagbeeld © 123RF/Valeriy Kachaev

NUR 302

ISBN 978 90 284 4232 0

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016, met

ISBN 978 90 284 2671 9

Voor mijn ouders

voor die mengeling van liefde en geduld

waarmee ze elke dag weer laten zien hoeveel ze om me geven

‘Sommige mensen worden nooit gek…

Wat een stomvervelend leven moeten zij leiden.’

– Charles Bukowski

Dit is mijn waargebeurde verhaal,
met links en rechts een leugentje,
want zo is het leven vaak.

1

Mijn vader zei dat hij voor ik werd geboren voor zijn werk met een harpoen op vliegen joeg. Hij had me de harpoen en een geplette vlieg laten zien.

‘Ik ben gestopt, want het is heel moeilijk en wordt nog slecht betaald ook,’ zei hij terwijl hij zijn oude werkuitrusting in een lakkistje deed. ‘Tegenwoordig open ik garages, dan moet je heel veel werken, maar het betaalt wel goed.’

Toen we ons aan het begin van het nieuwe schooljaar ’s ochtends moesten voorstellen, vertelde ik niet zonder trots over zijn banen, maar ik werd vriendelijk terechtgewezen en uitbundig uitgelachen.

‘Is de waarheid eens net zo grappig als een leugen, krijg je er nog geen cent voor,’ mokte ik.

In werkelijkheid werkte mijn vader voor de wet.

‘De wet geeft ons te eten!’ schaterde hij bij het stoppen van zijn pijp.

Hij was geen rechter, geen afgevaardigde, geen notaris en geen advocaat, niets van dat alles. Zijn baan had hij te danken aan een vriend die senator was. Hij was de eerste die het hoorde als er een nieuwe wetsbepaling kwam en had zich op een nieuw beroep gestort dat de senator van a tot z uit zijn duim gezogen had. Nieuwe richtlijnen, nieuwe baan. Zo werd hij ‘garageopener’. Ten behoeve van een veilig en betrouwbaar wagenpark had de senator besloten voor iedereen een technische controle verplicht te stellen. Zo moesten de eigenaren van allerhande rammelbakken, limousines, bedrijfswagens en rijdende wrakken met hun auto langs de dokter om ongelukken te voorkomen. Arm of rijk, iedereen moest eraan geloven. En omdat het verplicht was, schreef mijn vader natuurlijk hoge rekeningen, torenhoge rekeningen. Hij telde heen- en terugreis mee, bezoek en tegenbezoek, en te oordelen naar zijn schaterlach liep het prima zo.

‘Ik red levens, ik red levens!’ riep hij lachend vanachter zijn bankafschriften.

Levens redden leverde veel geld op in die tijd. Nadat hij een hele hoop garages had geopend, verkocht hij ze door aan een concurrent, tot grote opluchting van Mama, die dat levens redden maar niets vond, want hij moest er heel veel voor werken en wij zagen hem haast nooit.

‘Ik werk tot laat door om vroeg te kunnen stoppen,’ gaf hij haar als antwoord, maar dat begreep ik niet zo goed.

Ik begreep mijn vader vaker niet. In de loop der jaren ben ik hem ietsje beter gaan begrijpen, maar helemaal gesnapt heb ik hem nooit. En dat was goed zo.

Hij zei dat hij ermee geboren was, maar ik kwam er al snel achter dat de askleurige, licht opgezette groef rechts van zijn onderlip, die hem een mooie maar scheve glimlach gaf, het gevolg was van zijn regelmatige pijpgebruik. Zijn kapsel, met een scheiding in het midden en golfjes aan weerszijden, deed me denken aan het haar van de Pruisische ruiter op het schilderij in de hal. Behalve hem en die Pruis heb ik nooit iemand met zo’n kapsel gezien. Zijn wat holle oogkassen en wat bolle blauwe ogen maakten zijn blik nieuwsgierig. Diep en rusteloos. In die tijd zag hij er altijd gelukkig uit en zei hij vaak: ‘Ik ben een gelukkige malloot!’

Waarop mijn moeder antwoordde: ‘We geloven u op uw woord, Georges, we geloven u op uw woord!’

Hij neuriede heel vaak en heel vals. Soms floot hij ook, en dat was al even vals, maar zoals alles waar het enthousiasme van af spat, was het te harden. Hij kon mooie verhalen vertellen, en die enkele keer dat er geen gasten waren, vouwde hij zijn lange, magere lichaam in elkaar op de rand van mijn bed om me in slaap te krijgen. Met zijn rusteloze ogen, met een bos, met een poort, een kabouter en een moord verdreef hij al mijn slaap. Meestal stond ik aan het eind van de rit door het dolle heen op mijn bed te springen of had ik me in doodsangst achter het gordijn verstopt.

‘Het zijn in- en inspannende verhaaltjes,’ zei hij voor hij mijn kamer uit liep.

En ook wat dat betreft kon je hem op zijn woord geloven. Zondagmiddag deed hij, ter compensatie van alle doordeweekse uitspattingen, aan krachttraining. Voor de grote vergulde spiegel met een koninklijke strik bovenop stond hij in zijn blote bast met een pijp in zijn mond piepkleine haltertjes te heffen en ondertussen luisterde hij naar jazzmuziek. Hij noemde zijn work-out de gym-tonic, want soms stopte hij even voor een grote slok van zijn gin-tonic en dan zei hij tegen mijn moeder: ‘U zou dat sporten ook eens moeten proberen, Marguerite! Geloof me, het is hilarisch, en achteraf voel je je stukken beter!’

Waarop mijn moeder antwoordde – terwijl ze met haar tong tussen haar tanden en één oog dicht met een miniparasol de olijf uit haar martini probeerde te vissen: ‘U zou eens sinaasappelsap moeten proberen, Georges, geloof me, dan is dat sporten ineens een stuk minder grappig! En wees zo lief me geen Marguerite meer te noemen. Kiest u liever een nieuwe naam voor me, anders ga ik loeien als een kalf!’

Ik heb nooit goed begrepen waarom, maar mijn vader noemde mijn moeder nooit langer dan twee dagen op rij bij dezelfde naam. Hoewel de ene naam haar sneller verveelde dan de andere, vond ze dat een fijne gewoonte, en elke ochtend zag ik hoe ze in de keuken met haar neus in haar mok of haar hoofd in haar handen mijn vader met pretoogjes gadesloeg en al zijn bewegingen volgde, in afwachting van het vonnis.

‘O nee, dat kunt u me niet aandoen! Geen Renée, niet vandaag! We hebben vanavond mensen te eten!’ proestte ze uit, en ze keek in de spiegel en groette de nieuwe Renée met een grijns, de nieuwe Joséphine met een waardig gebaar of de nieuwe Marylou met haar wangen vol lucht.

‘Bovendien heb ik echt niets Renéeërigs in mijn kast!’

Slechts één dag per jaar had mijn moeder een vaste voornaam. Op 15 februari heette ze Georgette. Dat was niet haar echte naam, maar de dag na Valentijnsdag was het Sint-Georgette. Mijn ouders vonden het niet bepaald romantisch om in een restaurant te zitten met allemaal verkrampte, brave liefdespaartjes om hen heen. Dus vierden ze elk jaar Sint-Georgette in een uitgestorven restaurant met bediening voor hen alleen. Papa vond sowieso dat een romantisch feest alleen een vrouwennaam kon hebben.

‘Ik wil graag uw beste tafel reserveren, op naam van

Georgette en Georges. U hebt toch niet meer van die

vreselijke hartvormige taartjes in huis, of wel? Nee? Godzijdank!’ zei hij bij het reserveren van een tafel in een voornaam restaurant.

Voor hen was Sint-Georgette absoluut geen feest voor lichtvoetige liefde.

Na zijn garageavontuur hoefde mijn vader zijn bed niet meer uit om ons van eten te voorzien, dus ging hij boeken schrijven. Voortdurend en heel veel. Hij zat aan zijn grote bureau achter een vel papier en schreef, lachte bij het schrijven, schreef dingen waar hij om moest lachen, vulde zijn pijp, de asbak, de kamer met rook en het papier met zijn inkt. Alleen de koppen koffie en de flessen gemengde vloeistoffen raakten leeg. Maar het antwoord van de uitgevers luidde steevast hetzelfde: ‘Het is goed geschreven, het is grappig, maar het heeft kop noch staart.’

Als troost voor die afwijzingen zei mijn moeder: ‘Heeft iemand ooit een boek met een kop en een staart gezien? Zoiets zou toch algemeen bekend zijn!’

Daar moesten we erg om lachen.

Mijn vader zei over haar dat ze altijd zo hoog met haar hoofd in de wolken liep dat ze de sterren met jij mocht aanspreken, maar verder zei ze u tegen iedereen, zelfs tegen mij. Mijn moeder vousvoyeerde ook de jufferkraan, die zwierige, wonderlijke vogel die in ons appartement woonde en daar met haar lange golvende nek, haar witte pluimpjes en haar felrode ogen rondparadeerde sinds mijn ouders haar van een of andere reis in hun vorige leven hadden meegenomen. We noemden haar Mejuffrouw Supertopinada, omdat ze nergens goed voor was, behalve voor heel hard krijsen om niks, ronde piramides draaien op het parket en mij ’s nachts wakker maken door met haar oranje en olijfgroene snavel tegen mijn slaapkamerdeur te tikken. Mejuffrouw sliep staand, met haar kop onder haar vleugel. Als kind probeerde ik haar vaak na te doen, maar dat was nog best lastig. Mejuffrouw vond het heerlijk als Mama urenlang op de bank lag te lezen en haar over haar kop aaide. Mejuffrouw hield van lezen, zoals alle geleerde vogels. Op een dag had mijn moeder Mejuffrouw Supertopinada meegenomen toen ze boodschappen ging doen. Ze had een fraaie parelriem voor haar gemaakt, maar Mejuffrouw was bang voor de mensen en de mensen waren bang voor Mejuffrouw, die harder krijste dan ooit. Een oud dametje met een teckel zei zelfs dat het onmenselijk en gevaarlijk was om met een vogel aan een riem over de stoep te lopen.

‘Haren of veren, wat maakt dat nou uit! Mejuffrouw heeft nog nooit iemand gebeten, en ik vind haar heel wat eleganter dan uw harige leverworst! Kom, Mejuffrouw, we gaan naar huis, deze individuen zijn me veel te ordinair en onbeschaafd!’

Ze kwam volledig overstuur thuis, en in die toestand ging ze altijd naar mijn vader om alles in geuren en kleuren te vertellen. En net als anders was ze pas weer vrolijk nadat ze haar verhaal had gedaan. Ze wond zich vaak op, maar nooit lang, mijn vaders stem was een goed kalmeringsmiddel voor haar. De rest van de tijd was ze overal verrukt over, ze vond de gang van de wereld ontzettend vermakelijk en huppelde vrolijk met hem mee. Ze behandelde me niet als een volwassene en niet als een kind, maar eerder als een personage uit een roman. Een roman waar ze vreselijk veel en innig van hield en waar ze zich steeds opnieuw door liet meeslepen. Van problemen en verdriet wilde ze niets weten.

‘Als de werkelijkheid zo doorsnee en droevig is, verzint u dan liever een mooi verhaal voor me. U kunt zo goed liegen, het zou zonde zijn dat niet met ons te delen.’

Dus vertelde ik haar over mijn denkbeeldige dag, en met een blije lach klapte ze uitbundig in haar handen.

‘Wat een dag, lieve schat, wat een dag, ik ben blij voor u, u hebt zich vast goed vermaakt!’

Dan overlaadde ze me met kussen. Zelf noemde ze dat knabbelen, en ik vond het heerlijk als ze aan me knabbelde. Elke ochtend, nadat ze haar dagnaam had gekregen, gaf ze me een van haar vers geparfumeerde fluwelen handschoenen zodat haar hand me de hele dag kon leiden.

Sommige van haar gelaatstrekken weerspiegelden haar kindergedrag: mooie ronde wangen en onbezonnen fonkelend groene ogen. De kleurige, paarlemoeren haarspelden die ze kriskras in haar ontembare leeuwenmanen stak, gaven haar het tegendraadse en rebelse van een ouderejaarsstudent. Maar haar volle, karmijnrode lippen, waartussen dunne witte sigaretten op wonderlijke wijze bleven hangen, en haar lange wimpers waarmee ze het leven de maat nam, lieten de kijker weten dat ze geen meisje meer was. Haar enigszins extravagante, maar zonder meer sierlijke kleren, of in elk geval iets aan de samenstelling van het geheel, overtuigden nieuwsgierige blikken ervan dat ze had geleefd, dat ze zo oud was als ze was.

Dat schreef mijn vader in zijn geheime schrift, dat ik later las, achteraf. Het had dan misschien geen staart, maar een kop had het wel, en niet zomaar een kop.

Mijn ouders dansten altijd en overal. ’s Nachts met hun vrienden, ’s ochtends en ’s middags met zijn twee. Soms danste ik mee. Het was echt ongelooflijk hoe ze dansten, alles op hun pad ging omver, mijn vader gooide mijn moeder in de lucht en na een pirouette, soms twee of zelfs drie, ving hij haar met zijn vingertoppen weer op. Hij slingerde haar tussen zijn benen door, liet haar als een windhaantje om zich heen draaien en als hij haar per ongeluk helemaal losliet, zat Mama met haar billen op de grond en haar rok om zich heen, als een kop op een schotel. Bij het dansen maakten ze altijd krankzinnige cocktails, er kwamen parasolletjes, olijven, lepels en hele flessenverzamelingen aan te pas. Op de ladekast in de woonkamer, onder een gigantische zwart-witfoto van Mama die in avondjurk in een zwembad springt, stond een mooie, oude platenspeler waarop altijd dezelfde plaat met hetzelfde nummer van Nina Simone draaide: ‘Mister Bojangles’. Dat was de enige plaat die op die speler mocht spelen, andere muziek moest het doen met een nieuwe, kleurloze hifi-installatie. Dat nummer was echt waanzinnig, droevig en blij tegelijk, en het bracht mijn moeder in dezelfde stemming. Het lied duurde lang, maar stopte altijd te snel, en dan riep mijn moeder ‘Laten we Bojangles weer opzetten!’ en klapte uitbundig in haar handen.

Dan moest je de arm pakken en de diamant weer op de rand zetten. Alleen met een diamant kreeg je zulke muziek.

Om zo veel mogelijk mensen te kunnen ontvangen hadden we een heel ruim appartement. De grote zwarte en witte tegels op de vloer in de hal vormden een gigantisch dambord. Mijn vader had veertig zwarte en witte kussens gekocht, en woensdagmiddag gingen we dammen onder het toeziend oog van de Pruisische ruiter, die scheidsrechter was maar nooit een woord zei. Soms kwam Mejuffrouw Supertopinada het spel verstoren door met haar kop de witte kussens weg te duwen of er met haar snavel in te pikken, altijd de witte, want daar hield ze niet van, of juist te veel, dat wisten we niet, we hebben nooit geweten waarom ze het deed, Mejuffrouw had zo haar geheimen, net als iedereen. In een hoek van de hal was een brievenberg ontstaan doordat mijn ouders al hun post ongeopend op een hoop gooiden. De berg was zo reusachtig dat ik me erin kon laten vallen zonder me pijn te doen, het was een vrolijke, verende berg die deel uitmaakte van het meubilair. Soms zei mijn vader: ‘Als je stout bent, laat ik je voor straf al die brieven openmaken en sorteren!’

Maar dat is nooit gebeurd, hij was niet gemeen.

De woonkamer was echt gestoord. Er stonden twee bloedrode leunstoelen waar mijn ouders op hun gemak in konden drinken, een glazen tafel met allerlei kleuren zand erin en een enorme blauwe bank met knopen, waarop je het beste maar kon springen, dat was een tip van mijn moeder. Vaak sprong ze mee, ze sprong zo hoog dat ze de kristallen bol van de kroonluchter met de duizend kaarsjes raakte. Mijn vader had gelijk, ze was echt heel close met de sterren. Tegenover de bank, op een oude reiskoffer vol stickers van hoofdsteden, stond een beschimmelde tv die het niet meer goed deed. Op alle zenders kwamen beelden van grijs-zwart-witte mierenhopen voorbij. Als straf voor die slechte programma’s had mijn vader hem een ezelsmuts opgezet. Soms zei hij: ‘Als je stout bent, zet ik voor straf de tv aan!’

Het was een hel om uren naar die tv te turen. Maar hij zette hem bijna nooit aan, hij was echt niet gemeen. Op de servieskast, die mijn moeder lelijk vond, liet ze klimop groeien, want dat vond ze mooi. Dus de kast was nu een gigantische plant, die blaadjes verloor en water moest krijgen. Het was een rare kast en een rare plant. In de eetkamer stond alles wat je nodig hebt om te eten, een grote tafel en een boel stoelen voor de gasten, en natuurlijk ook voor ons, want dat was wel het minste. Om bij de slaapkamers te komen moest je een lange gang door, waar we hardlooprecords braken, tenminste, dat zei de stopwatch. Mijn vader won elke keer, en Mejuffrouw Supertopinada verloor steeds weer. Wedstrijdjes waren niets voor haar, en ze hield sowieso niet van applaus. In mijn kamer stonden drie bedden: een kleintje, een middenmaat en een groot exemplaar – ik had ervoor gekozen mijn oude bedden te laten staan vanwege de mooie momenten die ik erin had beleefd, en zo had ik geen last gehad van keuzestress, maar volgens Papa leverde mijn keuze juist keuzestress op. Aan de muur hing een poster van Claude François in een goedkoop glitterpak, die Papa met een passer tot dartbord had getransformeerd omdat hij vond dat hij zong als een steelpan, maar de elektriciteitsleverancier had daar godzijdank een eind aan gemaakt, zei hij, hoewel ik niet snapte hoe of waarom. Soms was hij overduidelijk moeilijk te begrijpen. De keukenvloer was bezaaid met allerhande potten vol planten voor het eten, maar meestal vergat Mama ze water te geven en stond er overal hooi. Als mijn moeder toch eens de gieter pakte, gaf ze veel te veel. De potten lieten alles lopen, en urenlang was de keuken glad als een spiegel. Zolang de potgrond het teveel aan water niet wilde hebben, was het één groot waterballet. Mejuffrouw Supertopinada vond het prachtig als de keuken blank stond, dat deed haar aan vroeger denken, zei Mama, en Mejuffrouw schudde haar vleugels uit en blies haar keel bol zoals tevreden vogels dat doen. Tussen de steel- en koekenpannen aan het plafond hing een gedroogde varkenspoot, die er walgelijk uitzag maar overheerlijk smaakte. Wanneer ik op school was, maakte Mama allerlei lekkers klaar, wat ze meegaf aan de traiteur, en die kwam het ons weer brengen zodra we het nodig hadden, met verblufte gasten tot gevolg. De koelkast was te klein voor iedereen en daarom altijd leeg. Op de raarste momenten nodigde Mama massa’s mensen uit voor het eten: vrienden, bepaalde buren (degenen die niet bang waren voor het lawaai), oud-collega’s van mijn vader, de conciërge, haar man, de postbode (als hij op het juiste moment langskwam), de kruidenier uit de verre Maghreb, die nu gewoon bij ons beneden in zijn winkeltje zat, en zelfs een keer een oude man in lompen, die heel vies rook maar toch tevreden keek. Mama had een hekel aan klokken, dus soms als ik om vier uur van school kwam om wat te eten was er lamsbout, maar andere keren moest je tot middernacht op het avondeten wachten. Dan gingen we geduldig dansen en olijven snoepen. Het kwam weleens voor dat we te veel hadden gedanst om nog te eten, dan begon Mama ’s avonds laat te huilen om te laten zien hoe erg het haar speet en met haar kletsnatte gezicht en haar cocktailgeur sloeg ze haar armen om me heen en begon aan me te knabbelen. Zo was mijn moeder, en het was goed zo. De gasten lachten veel en hard, en zo nu en dan waren ze zo moe van al dat lachen dat ze de nacht in een van mijn twee bedden doorbrachten. ’s Ochtends werden ze wakker geschreeuwd door Mejuffrouw Supertopinada, die geen groot voorstander van uitslapen was. Wanneer er gasten waren, sliep ik altijd in het grote bed om hen ’s ochtends als een accordeon in mijn babybed te zien liggen, daar moest ik altijd vreselijk om lachen.

Drie nachten per week hadden we een gast. De senator verliet zijn bestuursgebied in het midden van Frankrijk om in zijn paleis te kunnen zetelen. Mijn vader noemde hem liefkozend ‘het Zwijn’. Ik heb geen idee hoe ze elkaar hebben leren kennen, het verhaal verschilde van cocktail tot cocktail. Het Zwijn had varkenshaar. Kort, borstelig varkenshaar met rechte hoeken boven een ronde rode kop, die in tweeën werd gespleten door een prachtige snor met een dun stalen brilletje erboven, dat op zijn plaats werd gehouden door oren in de vorm van een garnalenstaart. Hij legde uit dat het door het rugby kwam dat zijn oren net gambastaarten leken, en dat begreep ik niet zo goed, maar ik had er in elk geval uit opgemaakt dat gym-tonic een minder gevaarlijke sport was dan rugby, zeker voor de oren. De kleur en het geheel met het verbrijzelde kraakbeen hadden alles van een garnaal, dat was nu eenmaal zo, jammer voor hem. Als hij lachte, schokte zijn lichaam op en neer, en omdat hij altijd lachte, schudden zijn schouders aan één stuk door. Hij praatte hard en krakend als een oude radio. Hij had altijd een enorme sigaar bij zich, die hij nooit aanstak. Hij hield hem in zijn hand of in zijn mond wanneer hij binnenkwam en stopte hem in zijn koker wanneer hij weer vertrok. Zodra hij de drempel over was, riep hij: ‘Caipiroska, Caipiroska!’

Ik heb lang gedacht dat hij een Russisch vriendinnetje had dat hij zo noemde, maar ze kwam nooit, dus om het wachten te verzachten maakte mijn vader een cocktail met ijs en munt voor hem, en dan was de senator ook tevreden. Mijn moeder mocht het Zwijn wel, want hij was grappig, bedolf haar onder de complimenten en dankzij hem hadden we heel veel geld verdiend, en ik mocht hem om dezelfde redenen, niet meer en niet minder. Tijdens de grote nachtelijke dansfeesten probeerde hij al mijn moeders vriendinnen te zoenen. Mijn vader zei dat hij alle kansen greep. Soms werkte het en dan ging hij naar zijn kamer om zijn kansen daar te grijpen. Een paar minuten later kwam hij gelukkig en roder dan ooit weer naar buiten en riep de naam van zijn Russische vriendinnetje, want hij voelde vast dat het niet helemaal in de haak was.

‘Caipiroska! Caipiroska!’ schreeuwde hij vrolijk, en hij zette zijn bril weer op zijn garnalenoren.

Overdag werkte hij in het Palais du Luxembourg, dat toch echt in Parijs lag – hoe dat zat, begreep ik nooit precies. Hij zei dat hij tot laat moest werken, maar was altijd heel vroeg weer terug. De senator had een rare manier van leven. Bij thuiskomst zei hij dat zijn werk voor de val van de muur veel grappiger was, want toen was er veel meer overzicht. Daaruit leidde ik af dat ze bij werkzaamheden op zijn kantoor een muur naar beneden hadden gehaald en daarmee de ramen hadden dichtgemetseld. Ik begreep wel dat hij zo vroeg terugkwam, in zulke omstandigheden kon je niet werken, zelfs een zwijn niet. Over hem zei Papa: ‘Mijn vriendschap met het Zwijn is de kostbaarste vriendschap die ik heb, juist omdat hij onbetaalbaar is!’

En dat begreep ik dan weer donders goed.

Met het geld van de garages had Papa een mooi kasteeltje diep in het zuiden van Spanje gekocht. Een beetje autorijden, een beetje vliegen, nog een beetje autorijden en heel veel geduld. In de bergen, niet ver boven een stralend wit dorpje waar je ’s middags nooit een mens zag en ’s avonds juist een heleboel, lag het kasteel met uitzicht op niet veel meer dan dennenbossen. In de rechterhoek grensden terrassen tjokvol olijf-, sinaasappel- en amandelbomen direct aan een melkachtig blauw meer met een koninklijke stuwdam. Papa zei dat hij de dam had gebouwd en dat het water zonder hem was weggestroomd. Maar dat geloofde ik niet helemaal, want in het huis was geen gereedschap te bekennen, en je moest niet overdrijven, vond ik. Een eindje verderop lag de zee, en daaromheen, op de stranden, in de flats, in de restaurants en in de files, barstte het van de mensen, dat was echt heel raar. Mama zei dat ze die vakantiegangers die de ene stad inruilden voor de andere niet goed begreep, ze legde uit dat de stranden vervuild werden door mensen die vet op hun huid smeerden om in de zon te kunnen liggen, terwijl ze van zichzelf al vies en vet genoeg waren, en dat dat allemaal heel veel lawaai gaf en ontzettend stonk. Maar dat weerhield ons er niet van om in de zon te gaan liggen langs de randen van het meer, waar net drie handdoeken pasten, en dat was veel gaver. Op het dak van het kasteel hadden we een groot terras met jasmijnwolken, die gelukkig juist heel lekker roken. Het uitzicht was echt supermooi. Mijn ouders kregen er dorst van en dronken wijn met fruit erin, dus overdag aten we heel veel fruit en ’s nachts bij het dansen dronken we het. Mister Bojangles reisde natuurlijk met ons mee, en Mejuffrouw Supertopinada kwam er later ook bij, haar moesten we van het vliegveld halen, want ze had een heel bijzondere status. Ze reisde in een kist met een gat erin waar alleen haar kop en nek uit staken en ze schreeuwde natuurlijk moord en brand, maar voor de verandering met recht. Opdat hun vrienden ook fruit konden eten, konden dansen en aan de rand van het meer in de zon konden liggen, lieten mijn ouders hen allemaal overkomen, ze vonden het echt het paradijs, en er was geen reden daar anders over te denken. Ik ging naar het paradijs wanneer ik maar wilde, maar vooral wanneer mijn ouders besloten te gaan.

Mama vertelde me vaak het verhaal van Mister Bojangles. Dat was net als zijn muziek: mooi, melancholisch en goed om op te dansen. Daarom schuifelden mijn ouders graag op Meneer Bojangles, het was een nummer voor diepe gevoelens. Hij woonde in New Orleans, en hoewel het verhaal lang geleden speelt, in de oude tijd, was daar helemaal niets nieuws te vinden. In het begin reisde hij met zijn hond in zijn oude kleren door het zuiden van een ander continent. Toen ging zijn hond dood en was niets meer zoals vroeger. Dus ging hij naar cafés om te dansen, nog steeds in zijn oude kleren. Meneer Bojangles danste echt de hele tijd, net als mijn ouders. In ruil daarvoor gaven de mensen hem bier, dus hij danste in zijn veel te wijde broek, sprong heel hoog en kwam heel zacht weer neer. Mama zei dat hij danste zodat zijn hond terug zou komen, dat had ze uit betrouwbare bron. Zelf danste ze zodat Meneer Bojangles terug zou komen. Daarom danste ze de hele tijd. Gewoon, zodat hij terug zou komen.

2

‘Noem me zoals u wilt! Maar vermaakt u me alstublieft, maak me aan het lachen, de mensen hier stinken stuk voor stuk naar verveling!’ zei ze terwijl ze twee champagneglazen van het buffet pakte.

‘Ik ben hier maar voor één ding: het vinden van een levensverzekering!’ verklaarde ze, en met haar half waanzinnige ogen op die van mij gericht sloeg ze het eerste glas in één klap achterover.

Toen ik naïef mijn hand uitstak naar het glas waarvan ik dacht dat het voor mij was bedoeld, dronk ze ook dat in één teug leeg, keek me aan, wreef over haar kin en zei met een brutaal lachje: ‘U bent zonder twijfel de mooiste deal op heel dit droevige bal!’

Ik had er verstandig aan gedaan voor haar op de vlucht te slaan. Ik had haar eigenlijk nooit moeten leren kennen.

Om de opening van mijn tiende garage te vieren had mijn bankier me uitgenodigd in een luxehotel aan de Côte d’Azur voor een van die fuiven met wat al te veel handtastelijkheden die gek genoeg ‘succesweekenden’ werden genoemd. Een soort symposia voor veelbelovende jonge ondernemers. De belachelijke naam ging gepaard met een treurig gezelschap en allerhande lezingen van mottige wetenschappers wier gezichten door kennis en cijfers in de kreukels waren gelegd. Zoals ik al sinds mijn jonge jaren deed, doodde ik de tijd door tegenover mijn kompanen en hun wederhelften nieuwe levens voor mezelf te verzinnen. Zo was ik tijdens het diner van de vorige avond direct bij het voorgerecht begonnen over mijn verwantschap met een Hongaarse prins die regelmatig bij graaf Dracula over de vloer kwam: ‘In tegenstelling tot wat ze ons willen doen geloven, was dat een zeldzaam hoffelijk, fijngevoelig man! Ik heb thuis documenten liggen waaruit blijkt dat de stumper ten prooi is gevallen aan een weergaloze lastercampagne, die enkel en alleen voortkwam uit laffe, lage jaloezie.’

Je moet je in dit soort gevallen niets van de twijfelende blikken aantrekken en je concentreren op de goedgelovigen van het gezelschap. Zodra je de naïefste blik hebt gevangen, moet je de eigenaar overstelpen met zulke akelig precieze details dat hij uiteindelijk iets zegt wat je verzinsel kracht bijzet. Die avond was het de vrouw van een wijnboer uit de Bordeaux die instemmend knikte en zei: ‘Ik wist het, dat verhaal is veel te sterk, veel te gruwelijk om waar te zijn! Het is een fabeltje!’

Ze werd bijgevallen door haar man, die onze andere disgenoten meesleepte, en de rest van het diner ging het nergens anders meer over. Iedereen wierp zijn eigen expertise en de twijfels die hij altijd al had gehad in de strijd, de een overtuigde de ander, ze bouwden samen een decor voor mijn leugens, en aan het eind van de maaltijd durfde niemand nog te bekennen dat hij ook maar één seconde had geloofd in het nochtans waargebeurde verhaal van graaf Dracula en zijn puntige palen. De volgende dag tijdens de lunch was ik nog zo bedwelmd door mijn succes van de vorige avond dat ik in herhaling viel en nog een vlieger opliet. Ditmaal was ik de zoon van een rijke Amerikaanse industrieel met een aantal autofabrieken in Detroit, die zijn jeugd in lawaaierige fabriekswerkplaatsen had doorgebracht. Ik dikte het verhaal nog wat aan door mezelf een zware vorm van autisme toe te kennen waardoor ik pas op mijn zevende had leren praten. Er is werkelijk niets zo eenvoudig als met een staaltje fantasterij op de gevoelens van je slachtoffers inspelen om zo hun hart te veroveren.

‘Maar wat was dan uw eerste woord?!’ riep mijn buurvrouw vanachter haar onaangeroerde, koude zeetong.

‘Ventiel!’ antwoordde ik ernstig.

‘Ventiel?!’ herhaalden mijn tafelgenoten in koor.

‘Ja, ventiel,’ zei ik nog eens. ‘Niet te geloven, toch?’

‘Oooo, daarom bent u garages gaan opzetten, dat verklaart alles!’ zei mijn buurvrouw op het moment dat haar bord even vol als bij aankomst weer terugging naar de keuken.

De rest van de lunch ging het over de wonderen van het leven, het lot van ieder mens en de erfenis die we allemaal met ons meetorsen, en ik genoot evenveel van mijn amandelcognac als van het waanzinnige, egoïstische genoegen dat je heel even de volledige aandacht hebt met verhaaltjes die nauwelijks bestendiger zijn dan een windvlaag.

Ik wilde net afscheid nemen van deze grandioze groep – voordat mijn gestoorde verzinsels in aanraking zouden komen met die confronterende muur van gasten die zo meteen rond het zwembad zou ontstaan – toen een jonge vrouw met veren in het haar, in een luchtige witte jurk en met een lange, dunne, onaangestoken sigaret in de geknikte hand aan het eind van een omhooggebogen gehandschoende arm met haar ogen dicht begon te dansen. Haar andere hand speelde zo vol overgave met een witlinnen sjaal dat het een levende danspartner werd, en ik stond als betoverd te kijken naar het golven van haar lichaam en de ritmische bewegingen van haar hoofd, die de veren in haar haren, die wonderlijke tooi, geruisloos in de rondte lieten draaien. Al naargelang de maat van de muziek was ze dan weer sierlijk als een zwaan, dan weer vurig als een valk, en ik stond met open mond als aan de grond genageld.

Ik dacht dat de bank dit amusement had bekostigd om de gasten bezig te houden, een dodelijk saaie cocktailparty op te fleuren en een stel stomvervelende mensen zo goed mogelijk te vermaken. Ik zag die combi van een courtisane uit de jaren twintig en een Cheyenne onder invloed van peyote tussen het gezelschap door lopen, van groepje naar groepje huppelen, de mannen met haar suggestieve poses doen verkleuren van plezier en de vrouwen irriteren op dezelfde manier. Zonder vragen pakte ze de heren bij de arm, draaide hen rond als een tol en bracht hen weer naar hun bitter jaloerse echtgenotes, terug naar hun treurige leven. Ik weet niet hoelang ik daar onder dat prieeltje mijn pijp heb gerookt, elk glas grijpend dat door het ballet van obers in livrei binnen handbereik werd gebracht. Ik was al behoorlijk beschonken toen ze haar blik op mijn schuchtere, ongetwijfeld glazige ogen liet vallen. Haar eigen ogen waren groen als de zee en stonden zo ver opengesperd dat al mijn originaliteit in één keer werd opgeslokt en ik niet meer dan een paar tragisch banale woorden kon stamelen.

‘Hoe heet u?’

‘Ik heb thuis boven de schoorsteen een schilderij van een prachtige Pruisische ruiter, en geloof het of niet, u hebt precies hetzelfde kapsel als hij! Ik heb iedereen ter wereld weleens gezien en kan u verzekeren dat sinds de oorlog niemand zijn haar nog zo draagt! Hoe krijgt u het zo geknipt nu Pruisen niet meer bestaat?’

‘Mijn haar groeit niet, en dat heeft het nooit gedaan! U moet weten dat ik een paar eeuwen geleden al met dit rotkapsel geboren ben… Als kind had ik de kop van een oude vent, maar met het verstrijken van de jaren zijn mijn haren steeds beter bij mijn leeftijd gaan passen. Ik reken op het terugkerende karakter van de mode en hoop dat ik sterf met een bijzonder hippe coupe.’

‘Ik meen het! U lijkt als twee druppels water op de ruiter op wie ik al verliefd ben sinds mijn jeugd, we zijn al duizend keer getrouwd, want je bruiloft is de mooiste dag van je leven, en daarom hebben we besloten elke dag opnieuw in het huwelijk te treden en nu leven we in een eeuwig paradijs.’

‘Nu u het zegt, ik herinner me vaag een veldtocht uit mijn tijd bij de cavalerie… Na een succesvolle slag heb ik me op doek laten vereeuwigen. Het doet me deugd dat ik tegenwoordig boven uw schoorsteenmantel hang en al duizend keer met u ben getrouwd.’

‘U lacht erom, u lacht erom, maar het is echt waar! Om begrijpelijke redenen is het huwelijk nog niet geconsummeerd en ben ik nog maagd. Ik kan naakt voor de schoorsteen dansen wat ik wil, maar achter dat vurige krijgersmasker van mijn arme ruiter zit volgens mij maar een klunzige klungelaar.’

‘Dat verbaast me, ik dacht dat een dans als de uwe een heel leger overeind deed springen! Uw krijgsman gedraagt zich als een slappeling. Nu we het er toch over hebben, hoe komt het dat u zo betoverend danst en beweegt?’

‘U brengt me in verlegenheid en dwingt me tot nog zo’n verbluffende bekentenis. Geloof het of niet, mijn waarde, maar mijn vader is de geheime zoon van Joséphine Baker!’

‘In Zeus’ naam, wilt u wel van me aannemen dat ik Joséphine Baker heel goed heb gekend, tijdens de oorlog zaten we in hetzelfde hotel in Parijs.’

‘U gaat me toch niet vertellen dat Joséphine en u… dat u… goed, u begrijpt wat ik bedoel!?’

‘Jazeker wel, toen er op een avond bombardementen waren, is ze in mijn kamer komen schuilen, het was een mooie zomernacht. De angst, de warmte, we waren zo dicht bij elkaar en konden de verleiding niet weerstaan.’

‘Jeetje mineetje, dan kon u zo maar eens mijn grootvader zijn! Laten we dat vieren met een cocktailfestijn!’ riep ze, en ze klapte in haar handen om een ober te strikken.