Het behouden kind

Janneke Holwarda

Het behouden kind

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

© Janneke Holwarda 2017

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Foto omslag © Julija Levkova / Demurez Cover Arts

Foto auteur © Koos Hageraats

NUR 301

ISBN 978 90 284 4245 0

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017, met

ISBN 978 90 284 2689 4

‘Close your eyes for a moment, turn around to look at something else, and the thing that was before you is suddenly gone. Nothing lasts, you see, not even the thoughts inside you…’

Paul Auster
– In the Country of Last Things

PROLOOG

De vliegende storm smeet een vogel tegen het raam. Hij viel als een baksteen op de zwarte aarde en bleef daar met uitgespreide vleugels liggen. Dood, dacht het meisje.

Het was een grote vogel. Een kromme gele snavel en gele poten. Hij was nog warm, zijn ogen waren half gesloten maar onder de veren voelde ze het trillen van zijn hart. Een buizerd, dacht ze.

In de schuur zocht ze een doos, legde oude doeken op de bodem, prikte een paar gaten in de deksel. Met een stokje tikte ze eerst tegen de klauwen van het beest, daarna tegen de snavel. Hij reageerde niet. Toen vouwde ze de vleugels tegen zijn lijf, schoof een hand onder zijn rug, ondersteunde met de andere zijn kop, en legde hem in de doos. ‘Stil maar, het komt wel goed.’ Ze deed de deksel dicht, bond een touw om de doos en reed hem in de kruiwagen naar de dierenarts.

Het was geen buizerd. Een buizerd heeft een rechte staart, deze had een roodbruine gevorkte staart. Een zeldzame vogel, een doortrekker, waarschijnlijk door de storm uit de koers geraakt. Een rode wouw, hij leefde nog. De dierenarts spalkte de vleugel, zette de vogel in een kooi en zei dat ze elke dag moest komen om hem te voeren.

Drie weken lang voerde ze de wouw muizen, kuikens en vissen. Toen hij sterk genoeg was nam ze hem mee naar huis, om hem vrij te laten op de plek waar hij was neergevallen. Ze zette de doos op de zwarte aarde en tilde de deksel eraf. De vogel bewoog niet. Het meisje deed een stap naar achteren. Hij stak zijn kop uit de doos, keek naar links en rechts, dook terug. Het meisje deed nog een stap naar achteren. De wouw kwam opnieuw tevoorschijn. Nieuwsgieriger nu hipte hij op de rand van de doos en bleef daar zitten. Het meisje bleef staan. Het beest schudde zich, streek zijn veren glad, vouwde zijn vleugels open en weer dicht, draaide zijn kop naar alle kanten, keek. Ze knikte hem toe. ‘Je kan het, toe maar.’ Hij spreidde zijn vleugels, fladderde een stukje, landde op de zwarte grond. Ze knikte nog een keer. ‘Toe maar.’ Hij opende zijn snavel en slaakte een langgerekte kreet, een stijgend en dalend: ‘Wiee-och, wie oe wie oh.’ In de verte, boven de weilanden, daar waar de rivier door het land kronkelde, klonk eenzelfde schreeuw. Een ver en ijl ‘wiee-oh’.

Met plotsklaps krachtige vleugels en draaiende staart vloog de wouw in de richting van zijn echo. Het meisje keek hem na. Aan de horizon verscheen een stip, de stip werd een vogel. ‘Wiee-och wie oh.’ Dezelfde roep, dezelfde vleugelslag. Ze naderden elkaar, riepen en antwoordden, kwamen halverwege samen, draaiden om elkaar heen, miauwden, stegen en daalden. Toen keerden ze naar waar zij stond, vlogen een rondje boven haar hoofd. ‘Wiee och wie oh wie oh’ en nog een rondje, hoger nu, en hoger en hoger klommen ze.

Het meisje strekte haar arm naar de vogels, haar lippen vormden een woord. Daarna legde ze haar hand boven haar ogen en keek ze na. Ook toen ze allang niet meer te zien waren stond het meisje daar nog, en keek.

1

‘En dat gevloek, Thomas, dat wil ik niet meer.’

Hij keek haar niet aan.

‘Kijk me aan.’

Hij draaide zijn hoofd nog verder van haar weg. Zijn hele houding drukte uit dat hij geen zin had in haar, dat ze zeurde, dat ze hem eindeloos verveelde, dat ze een ouwe trut was. Hij mompelde iets dat leek op ‘moet jij nodig zeggen’. Ze deed alsof ze het niet had gehoord.

‘Hoe laat kan ik je vandaag thuis verwachten?’

‘Gewoon.’

‘Wat is gewoon?’

‘Gewoon gewoon.’

‘Kunnen wij alsjeblieft ook gewoon gewoon doen?’

‘Als jij normaal doet.’

Op de punt van haar tong: ik doe normaal, ik ben volgens mij de enige hier die normaal doet, maar ze slikte het in. Het waren onzinwoorden, ze klopten niet, ze wilde met die woorden doen wat ze met haar handen niet mocht: hem door elkaar schudden tot hij op zou houden haar te tergen, tot hij weer normaal en aardig werd.

Nicht schütteln, nie, nooit schudden. Dat leerden de verpleegsters de jonge moeders in het Franziskushospital direct nadat hun kind geboren was. Soms wilden ze hun baby door elkaar schudden, in een reflex die voortkwam uit frustratie, machteloosheid of woede, als hun kind maar bleef huilen, als het maar steeds zijn hoofd wegdraaide in plaats van de speen te pakken, als het niet wilde wat de vermoeide moeder wilde. Maar schudden was uit den boze. Geduld moest je hebben, eindeloos veel geduld.

Toen hij er net was praatte ze de hele tijd tegen hem, en als ze niet praatte, dan zong ze. Met de komst van het kind waren de liedjes die haar moeder vroeger voor haar had gezongen teruggekomen. Moeder kon mooi zingen toen ze nog zong.

Lena zat vaak uren naast zijn ledikantje, luisterde zo stil mogelijk, bijna zonder zelf te ademen, naar het hele lichte ademen van de kleine jongen. Zachtjes sloot ze zijn half geopende lippen, behoedzaam boog ze zich over hem heen om zijn geur op te snuiven, als een dier dat haar jong besnuffelt.

‘Ben je blij? Voel je je al vader?’ Ze had dagen achtereen geprobeerd om met hem in verbinding te komen. Toen ze hem eindelijk te pakken had was de lijn zo slecht dat ze moest schreeuwen om zich verstaanbaar te maken.

‘Nee.’ Hij schreeuwde ook.

‘Nee’ en nog iets, ze verstond hem niet. ‘Of je blij bent, blij!’

Zijn antwoorden klonken kortaf. Er was nauwelijks bereik, de lijn viel steeds weg.

‘Is er iets, ben je boos? Ik vroeg of je boos bent. Boos.’

‘Jij?’ vroeg hij.

‘Ik? Nee, ik niet. Natuurlijk niet.’

Lag het aan de verbinding of lag het aan hem? Ze begreep het niet. Er was geen reden voor boosheid. Alleen maar vreugde. Ze hoorde hem iets roepen over wennen. Of wenden? Het schip?

‘Nog niet,’ had ze geroepen, ‘nu nog niet, Tom. Straks.’

De verbinding viel weg. Ze belde opnieuw, hij belde haar, ze belden elkaar tegelijk, toen de lijn eindelijk weer tot stand was gekomen wilde hij het kind horen, hoe het ademde.

‘Luister,’ had ze gezegd.

‘Ik hoor niets.’

‘Nu dan?’

‘Niets, echt niets. Laat hem even huilen dan.’

Het gekraak op de lijn nam toe, werd oorverdovend, alsof er daarginds een orkaan was losgebarsten. En op het hoogtepunt van die storm van geluid viel de stilte, zoals de nacht in de tropen valt, een zware zwarte deken. ‘Nee,’ had ze tegen de dode lijn gefluisterd, ‘een moeder laat een kind niet huilen, ook niet even.’

De dagen en weken daarna had ze steeds opnieuw geprobeerd te bellen, maar het was niet gelukt, er was geen contact meer tot stand gekomen tussen het huis met de gele ramen en de Noordster.

Ik hou van hem, dacht ze. Ik hou van je, wilde ze zeggen, en toe, kom, doe even iets aardigs, een lach, een woord, zo moeilijk is dat toch niet. Ze tuitte haar lippen om hem een zoen te geven. Hij bewoog zijn hoofd in een korte heftige ruk opzij, alsof hij een horzel van zich afschudde, keerde haar zijn rug toe, zwaaide zijn rugzak over zijn schouder en liep met schonkige stappen het tuinpad af. Hij verdween voor korte tijd in de schuur en kwam er even later met zijn fiets uit tevoorschijn.

In de open schuifpui stond ze nog steeds te hopen op een gebaar, een hand die hij even zou optillen, een knik van zijn hoofd waarmee hij zou zeggen: ik doe wel onaardig, maar ik vind je wel oké. Maar hij hield zijn blik gericht op het pad, alsof hij al zijn aandacht nodig had om zijn fiets daar goed overheen te sturen.

Ze verlangde naar het kind dat hij ooit was, zijn zachte vel, zijn zoete geur. Blote voeten aan de vloedlijn, opgedroogd schuim rond de enkels, haar voeten bruin en smal, de zijne klein, breed en plat; jongensvoeten. Handen steeds op de grens van water en zand.

‘Dit is een nonnetje, en deze, voorzichtig, de kleine tere platschelp, in een tissue wikkelen, anders breekt ze. Kijk, hier, een oester, van deze kant lijkt hij lelijk, maar draai hem eens om. Mooi hè? Parelmoer.’

De mossel, de Amerikaanse boormossel met de ribbeltjes, de strandgaper en de Noorse hartschelp, het wenteltrapje en de venusschelp, de platte slijkgaper – de slappe lach om zo’n domme naam – het alikruikje, het grote tafelmesheft. Met kleverige zoute vingers het zand wegvegen, de gevonden schatten oppoetsen, afspoelen, afdrogen aan de zoom van haar jurk en daarna likken – zout op je tong – om de kleur terug te laten komen die iedere keer bij het opdrogen verdween. Thuis de schelpen, de mooiste, in een bak met water. De rest in zijn schatkist. En de allermooiste: ‘Voor jou’ op het tafeltje naast haar bed.

Haar ogen volgden zijn weerbarstige rug tot hij om de hoek verdween. Haar oren wachtten op het oorverdovend kabaal van ijzer tegen ijzer waarmee het hek achter hem zou dichtslaan. Toen keerde ze terug naar zichzelf, een magere vrouw met grijze uitgroei in haar blonde piekharen, een oude onflatteuze ochtendjas en afgetrapte vilten pantoffels op de drempel tussen binnen en buiten. Een moeë moeder. Een moeder die het zwaar te moede is. Niet een moeder om trots op te zijn. Andere gedachten, Lena. Ze schoof de pui dicht, ze trok het gordijn ervoor. Het bracht een aangename schemering in huis. Het hield pottenkijkers buiten en buren op afstand. Ze wilde geen mensen om zich heen. Ze had genoeg aan zichzelf.

2

‘Bij welke praktijk was u voorheen ingeschreven?’

‘Nergens.’

‘Hebt u nooit een dokter nodig gehad?’

‘Nee,’ zei ze, ‘gelukkig niet.’ Ze keek op. Een rossig type zonder wenkbrauwen, weke trekken, lichte ogen. Hij knikte haar vriendelijk toe. Ze probeerde te glimlachen.

‘En wat kan ik voor u doen?’

Wat kon hij haar voor haar doen? Ze had met iemand willen praten. Maar nu ze hier zat vond ze dat opeens een slecht idee. Wat had haar bezield om te denken dat een dokter iets voor haar kon doen?

‘Piekert u?’

‘Nee hoor.’

‘Maakt u zich zorgen?’

‘Nee, eigenlijk niet.’

‘Eigenlijk niet?’

‘Niet echt.’

‘Wat bedoelt u precies?’

‘Ik bedoel dat ik me geen zorgen maak, behalve de gewone. Een puberende zoon, u kent dat wel, dat heeft iedereen, toch? Ik bedoel, iedereen die kinderen heeft in die leeftijd, ik denk dat alle moeders dat moeilijk vinden, ik bedoel, als hij opeens anders doet, normale moeders, ik bedoel normaal doen, ik zeg doe normaal tegen hem, hij zegt doe normaal tegen mij.’

Ze zweeg. Je praat te veel, Lena.

Het raam keek uit op een binnenplaats. Er groeide klimop tegen de muren, de bladeren glommen van de regen.

‘Hoe heet hij?’

‘Wie?’

‘Uw zoon.’

Thomas had ze hem genoemd, naar hem: “Je bent vader, Tom, je hebt een zoon. Het is heel snel gegaan, ik kon je niet bereiken, je nam niet op. Heftige weeën, meteen al om de twee minuten, met spoed naar het ziekenhuis omdat het te vroeg was, veel te vroeg, hij had rustig nog twee maanden kunnen blijven zitten, maar hij was niet tegen te houden. Ik was net op tijd in het Diakonessen. Eenentwintig juni, om twintig over twaalf ’s middags. Begin van de zomer. De langste dag. Dat belooft veel goeds, denk je ook niet? Een zevenmaands kindje, dat was ik ook, grappig hè. Kennelijk erfelijk. Wist ik niet. Alles goed, een heel sterk jongetje. In het ziekenhuis hebben ze meteen contact gezocht, maar je was, jullie waren er niet, niet bereikbaar, misschien op volle zee, je hebt, jullie hebben de berichten niet ontvangen, dat snap ik wel, ik bedoel, niemand had kunnen denken, ik ook niet, dat hij nu al zou komen. Omdat jij er niet was moest ik zelf aangifte doen. Dat kon niet anders. Dat snap je toch wel? Daarom. Daarom, Tom. Jouw voornaam, mijn achternaam. Behrends. Thomas Behrends, klinkt stoer, hè. Je hoeft het alleen nog maar te erkennen als je terug bent, dat kan, zeiden ze op het gemeentehuis. Als je terug bent moeten we even een afspraak maken en samen langskomen. Je hoeft niet te vliegen. Zeil maar terug. We redden ons wel. Zo’n baby heeft de eerste tijd genoeg aan zijn moeder, borstvoeding, ja, dat gaat allemaal goed. Een vader kan niet veel doen, ik bedoel, ik heb kraamhulp, en daarna heb ik alle tijd, ik hoef alleen maar voor hem te zorgen, en voor mezelf. Hij kan zijn groeiachterstand wegwerken, en tegen de tijd dat jij hem in je armen neemt is hij een gezonde Hollandse jongen met blozende wangen.’

Het was lang stil gebleven aan de andere kant. Niet echt stil, op de achtergrond dat ruisen en razen alsof het daar stormde, maar in die zee van geluid had zijn stem ontbroken. ‘Hoor je me? Een zoon, een zoon! Je bent vader.’

De verbinding was weggevallen. Of verbroken.

‘Mevrouw Behrends?’

Ze keek op. De dokter keek haar vriendelijk aan.

‘Thomas.’

‘En hoe oud is Thomas?’

‘Nu? Vijftien.’

‘Hoe gaat het op school?’

‘Goed.’

‘Gaat hij uit?’

‘Nee.’

‘Drinkt hij?’

‘Hij is pas vijftien.’

‘Dat zegt niet alles.’

‘Nee,’ zei ze, ‘niet alles.’ Die dokter wilde kennelijk iets anders horen. ‘Soms, thuis, een biertje. Hij vindt het niet echt lekker.’

‘Gebruikt hij drugs?’

‘Nee.’

‘Dus met die problemen valt het wel mee.’

Ze knikte. ‘Ja, het valt eigenlijk best mee, er is niets aan de hand, ik haal me soms dingen in mijn hoofd, dat zou ik niet moeten doen, maar dat heeft iedereen weleens, ik bedoel, dat is toch vrij normaal. Of niet?’ Ze wendde haar blik naar het raam, volgde het spoor van een druppel op het glas. Ik moet niet steeds ‘normaal’ zeggen. Ik had niet moeten gaan.

‘Slaapt u goed?’

‘Ja.’

‘U bent moe, zegt u. Al lang?’

Zei ze dat? Had ze dat gezegd? ‘Ik weet het niet, misschien de laatste tijd. Ik ben niet zo vrolijk als anders, heb het gevoel dat ik niet mezelf ben, er zitten watten in mijn hoofd, ik kan niet helder denken, ik zie dingen die er niet zijn, ik bedoel dat niet, ik bedoel, kijk, dat ik heel vaak zeg “ik bedoel”, snapt u?’ Dit wilde ze niet zeggen, het gesprek ging helemaal de verkeerde kant op.

‘Zoals?’

‘Ik ben niet gek.’

De dokter glimlachte. ‘Nee, dat geloof ik ook niet. Maar wat voor dingen ziet u die er niet zijn?’

‘Ik zie geen dingen die er niet zijn, ik bedoel, ik zie gewoon wat er is, was, ik kan niets vinden, ik ben alles kwijt, ik ben bang dat ik alles kwijtraak. Ik bedoel dat ik…’ Wat bedoel ik eigenlijk, dacht ze, ik zit hier maar een eind in het wilde weg te ratelen, ik moet mijn mond houden. ‘Ik weet het niet. Ik ben gewoon moe, meer niet. Dat is toch niet gek?’

‘Nee. U piekert en u bent moe. U kunt dingen niet vinden, u overziet het niet, u maakt zich zorgen. Neemt u wat rust, zoek afleiding, beweeg. Beweegt u voldoende?’

Ze knikte.

‘Beweging is goed. Komt u over een week terug, dan praten we verder.’

Ze stond op.

‘Tot ziens,’ zei hij.

‘Tot ziens.’ Ze probeerde het zo vriendelijk mogelijk te laten klinken. Ze zou niet meer teruggaan.

Ze fietste de brug over, de Oranjestraat door, reed de Oude Gracht op. Ik lijk wel een orakel, dacht ze. Iemand stelt mij een vraag en de woorden borrelen omhoog, stromen over mijn lippen zonder dat ik er iets over te zeggen heb. Ik bedenk ze niet, ik wil ze zelfs helemaal niet zeggen, iemand anders spreekt door mij. Ik ben mezelf niet. Dat klopt dus. Maar wie ben ik dan wel. Ik moet in ieder geval die stroom een halt toeroepen, en alleen nog maar woorden spreken die helder en kloppend zijn. Ik had moeten zeggen dat ik het steeds zo koud heb, dat ik me een ijspegel voel, dat had ik moeten zeggen, dat ik waarschijnlijk ijzertekort heb of bloedarmoede, dat er iets is met mijn suikerspiegel of met mijn lever, weet ik veel. Dan had hij, in plaats van door me heen te kijken, een bloedonderzoek kunnen doen. Of hij had me kunnen doorverwijzen naar iemand die er wel verstand van heeft. Ik moet een andere dokter zoeken. Nee. Ik moet niet meer om hulp vragen. Geen inmenging van buitenaf. Ik kan het zelf wel. Ik ben niet gek. Ik moet nadenken, rustig gaan zitten en opschrijven wat ik wil zeggen. Briefjes maken, dingen vastleggen. Ook voor Thomas. Ik moet ophouden met dat wanhopige zuchten, met die smekende ogen en die domme opmerkingen. Ik moet notities maken van wat ik precies bedoel.

‘Uitkijken, ouwe trut!’

Ze remde, sprong van haar fiets af. Klootzak. Had haar bijna geschept met z’n scooter. Reed veel te hard. Idioot. Ze stak over en zette haar fiets tegen de pui van Albert Heijn. Haalde het slot uit de fietstas. Sloeg het om haar voorwiel. Trok het roestige sleuteltje eruit. Stopte het in de zak van haar grijze jas. Ouwe trut. Ze monsterde zichzelf in de etalageruit. Haalde een hand door haar haar, wreef over haar wangen zoals je een appel oppoetst in de hoop dat er wat glans op zal komen. Aardappels, melk, kaas, eieren, witlof.

3

De winter was haar lang gevallen. Al vanaf half november had ze zich als een slak in haar huis teruggetrokken. Ze had met zichzelf afgesproken dat ze weer tevoorschijn zou komen zodra het ’s ochtends lichter werd. De zon kwam inmiddels al om zes uur op – als hij opkwam – maar ze zat nog steeds binnen. De narcissen en de tulpen waren uitgebloeid, de rozen stonden op het punt zich open te vouwen. Het was, hield ze zichzelf voor, nu alleen nog maar een kwestie van wachten tot de koude wind ging liggen.

‘Beweegt u?’

‘Ja.’

Ze bewoog. Ze stond op voor hij opstond, maakte ontbijt, smeerde zijn brood voor school.

‘Dat hoeft niet.’

‘Ik doe het toch.’

Ze deed boodschappen, de huishouding. Maar wandelen, hardlopen, een eind fietsen, fitness of aerobics, dat deed ze allemaal niet. Als het enigszins kon meed ze groepen, ze ging zo min mogelijk naar buiten, ze was bijna altijd thuis. Ze bewoog niet, omdat ze bang was dat ze anderen, alleen al door de lucht die ze verplaatste, tot last zou zijn, omdat ze bang was dat ze zou opvallen, dat mensen haar zouden aanspreken, iets van haar zouden vinden.

‘Kan je niet eens een keer niet thuis zijn? Ik moet me toch van je losmaken, dat zeg je zelf. Het is niet normaal dat een moeder er altijd is. Ik ken niemand waar de moeder thuis zit te wachten tot de zoon uit school komt. In een gewoon gezin is een moeder nooit thuis. Bij Matthias en Myrthe, bij Joost, bij Luuk, bij Frank, bij iedereen is er niemand als ze uit school komen. Dat is pas normaal. Waarom werk je niet gewoon, waarom ga je niet iets doen?’

Ik kan er niets aan doen dat ik zo ben, dacht ze, ik ben zo gemaakt. Misschien niet zo geboren, maar wel zo gemaakt. Heb je wel gehoord van de zeven de zeven, heb je wel gehoord van de zevensprong, ze zeggen dat ik niet dansen kan ik kan dansen als een edelman, en dat is één… Zevenmaands kindjes zijn levensvatbaar, ze kunnen eruitzien alsof ze voldragen zijn. ‘Zij was er zo een,’ zei haar moeder altijd. Haar vader glimlachte dan geheimzinnig. Maar zij, Lena, wist wel beter. Je kan maken wat je wilt. Je kan maken wat je wilt je kan maken wat je wilt je kan maken wat je wilt.

Hij heeft gelijk, ik moet me van hem losmaken. Beter ik van hem dan hij van mij. Straks, als het beter weer werd, zou ze in de tuin aan de slag gaan. De verdorde stelen van de stokrozen en de asters knippen, het verwelkte blad van de lelies opruimen, het zevenblad uittrekken, de groene aanslag van de grindtegels schrobben. Dan zou ze haar oude fiets opknappen, de ketting smeren, de derailleur opnieuw laten afstellen, nieuwe banden erom, een nieuw stuurlint. Dan kon ze op een zonnige dag weer eens naar de polder en de plassen, om met haar verrekijker naar de vogels te kijken. Van vogels werd ze rustig. Vogels stellen geen vragen over de zin van alles, die denken alleen in worm-zaad-water-nest, ze slapen als ze moe zijn. Een vogel zou nooit een nacht wakker liggen omdat hij piekerde. Gewoon, duizend kilometer vliegen, een partner zoeken, een nest bouwen, eieren leggen, uitbroeden, opvoeden, terugvliegen en opnieuw beginnen. En dat is twee.

Als ze rustig was kon ze misschien eens kijken of ze weer aan de slag kon komen. Als een gewone moeder deelnemen aan het gewone leven. Hij was inmiddels oud genoeg om af en toe alleen te zijn, en wat meer geld zou ook welkom zijn. Zeker straks, als hij ging studeren. Straks. En dat is drie.

Vanuit het huis met de gele ramen had ze hem elke week verslag gedaan van de ontwikkelingen van de zwangerschap en de groei van de baby. Dat het kindje zich prima ontwikkelde, het lag helemaal op schema. Hoe meer de moeder rustte, hoe beter het groeide. Dat het in de laatste maanden waarschijnlijk nog een groeispurt zou maken en dat ze hadden uitgerekend dat het dan op ongeveer acht pond zou uitkomen. Een mooi gewicht. Een sterke jongen. Allemaal wijsheden uit Ouders van Nu en Wij jonge ouders. Dat ze voor de babyuitzet al een heleboel had, maar nog niet genoeg, er kwam veel bij kijken, je kreeg een hele lijst, en vlak voor de bevalling zou er iemand komen controleren of de commode de goede hoogte had en of alles in huis was, zelfs de slaapkamer wilden ze zien om te kijken of het bed wel op klossen stond, zodat de kraamhulp niet steeds zou hoeven bukken. Dat ze voor de kinderkamer alvast een ledikantje had gekocht, geen wieg, daar waren ze zo uitgegroeid. Een ledikantje, daar had zijzelf ook in gelegen als baby, een ledikantje met een hemeltje erboven, zij zou ook een hemel maken.

Er waren toen nog geen problemen met de verbinding, alles was duidelijk en helder. De problemen waren pas gekomen toen de Noordster rond midzomernacht in de buurt van de poolcirkel voer, toen het kind geboren was.

‘Eenieder wil graag zijn eigen hemeltje bouwen.’ Wie zei dat ook alweer? Haar moeder. Lena had altijd gedacht dat het over het kinderbed ging, maar het ging over het vergaren van een beetje geluk, op je eigen wijze. Was niet gelukt.

‘Nee,’ zei ze tegen Tom, ‘alles doet het goed, doe maar kalm aan, we hebben jou nu nog niet nodig, straks pas, in de laatste maand, als hij er bijna is, als ik niet meer zo beweeglijk ben, dan is het fijn als je hier bij me bent.’ Ze had hem niet verteld dat ze het steeds koud had, dat ze hele dagen op het kleine kamertje zat te rillen, met de verwarming op vijf.

Uit de kast op haar slaapkamer pakte ze haar dikke bruine vest. Het was te koud voor de tijd van het jaar, er was regen gevallen die niemand voorspeld had, het was mei maar het leek wel maart. Er waaide nu al weken een polaire wind, het was helemaal mis met het klimaat. Ze rilde. Over een tijdje, als het een mooie dag was, dan zou ze de stad ingaan om een nieuwe jurk te kopen, een lichte jurk voor de zomer, en ze zou naar de kapper gaan, de dooie punten eraf. Nee, niet dooie, niet dood. Het waren gespleten punten. Nee, gespleten ook niet. Ze schudde haar hoofd. Ze ging niet naar de kapper, ze knipte er zelf wel een stuk af, ze had geen kapper nodig.

Beneden zette ze de thermostaat een paar graden hoger, trok haar vest stevig om zich heen, plukte wat aan de pluizen op de mouwen. Ze trok per ongeluk een draad los, prutste hem terug, streek met haar vingertoppen de losse steek glad. Wat aan de binnenkant zat kon niemand zien.

4

Half tien. De dag strekte zich voor haar uit als het grote brede strand aan de oostpunt van het eiland waar ze vroeger had gewoond. Eindeloos veel zand, ver weg de zee, daarachter de contouren van het volgende eiland, en midden in die uitgestrekte leegte een kleine grijze stip. Zij.

Ze pakte de boodschappen uit, aardappels, witlof, eieren, kaas. Thomas wilde geen vlees meer eten. Ook geen vis. Sinds drie maanden was hij vegetariër. Eigenlijk wilde hij veganist worden, maar daar had zij haar veto over uitgesproken. Ze ging niet apart voor hem koken, dat was veel te duur en dan zou er waarschijnlijk nog meer eten overblijven dan nu al steeds. En los daarvan: ‘Je hebt koolhydraten nodig, je bent nog in de groei,’ had ze gezegd. Vijftien. Een goede middenvelder. Een stevige compacte jongen. Schoenmaat tweeënveertig. Lengte een meter drieënzeventig. Tien centimeter langer dan zij. Volwassener dan zijn leeftijdgenoten. Serieuzer. Voor zover zij wist blowde hij niet, had hij geen geheimen, tenminste geen grote. Ze hadden samen de regels gemaakt over wat wel en niet mocht, over hoe ze met elkaar omgingen: altijd de waarheid vertellen, nooit boos gaan slapen, zorgen delen, op tijd komen, afspraken nakomen, eigen kamer opruimen, afwassen, bij voorkeur samen. En over sociale media; niet doen wat je ook niet zou doen in je normale leven.

‘IRL,’ had Thomas gezegd.

‘Wat IRL?’

‘In Real Life.’

Anderen behandelen zoals je zelf behandeld wil worden, en geen mobiel bij de maaltijd. Hij had er onlangs een regel aan toegevoegd: je niet de hele tijd met mij bemoeien. En nog een: kloppen. De andere regels, zoals respect, attent en beleefd zijn, nooit met lege handen de trap op, verlichting op de fiets, die stonden nergens genoteerd, die waren vanzelfsprekend.

Ze zeggen dat jongens makkelijker zijn dan meisjes. Meisjes zijn onberekenbaar, minder loyaal, meisjes liegen en bedriegen. Met een meisje was het waarschijnlijk allemaal heel anders gelopen, dan had ze misschien nog veel meer zorgen gehad. Het was goed dat hij een jongen was. ‘Een zoon, Tom, we krijgen een zoon!’

Ze had poste restante een kopie van een echo naar Bergen gestuurd. Ze zei dat ze het origineel liever thuishield, voor het geval de brief niet zou aankomen. Met excuses voor de wat mindere kwaliteit had ze er een gebruiksaanwijzing bij gedaan: je moet naar de witte beelden kijken, het is een negatief. Alles zit erop en eraan, het bolletje is het hoofd, het streepje is een arm, de andere zit achter het ruggetje, als je goed kijkt zie je vier vingers – hij heeft er natuurlijk vijf maar de duim heeft hij naar binnen gevouwen – en in de hoek van de foto, dat zijn de benen, lang hè, jouw benen, en tussen de benen, het is niet goed te zien, maar daar zitten zijn balletjes.

In de Hema, tussen de stellingen met de babykleren, waren twee Marokkaanse vrouwen met dikke buiken onder hun djellaba’s bezig allerlei kleertjes uit en weer op te vouwen. Ze praatten en lachten veel te hard, god wat een harde stemmen. Iedereen in die winkel praatte zo hard. Ze had lukraak wat kleertjes, rompertjes, sokken, broeken, truitjes, een speen, een slab, luiers gepakt, was als een slaapwandelaar naar de kassa gelopen. De stem door de luidspreker had de weekaanbieding omgeroepen: Nu bij aankoop van een taart twee gratis tompoezen. Ze rekende af, propte de plastic tas met spullen in haar rugzak. Ook buiten de Hema had ze nog ‘twee gratis tompoezen’ gehoord. Bij elke stap op weg naar huis: ‘twee gratis tompoezen’.

In het slaapdorp, in het huis met de gele ramen, zat ze op een stoel in de babykamer. Het was koud. Ze rilde. Ze kon er niet meer mee ophouden. Ze liet de kleertjes een voor een door haar handen gaan. Blauwe rompertjes, een piepkleine spijkerbroek, gestreepte sokken maat nul, zachte warme truitjes. Hij had een pakje gestuurd, uit Bergen. Een klein blauwwit gestreept T-shirt met een zeilbootje op de voorkant, op de linkermouw stond port, op de rechter styrbord. Ze had steeds opnieuw geprobeerd haar gedachten te ordenen maar het was onbegonnen werk. Ze kreeg er geen greep op. Begin augustus, als zij acht maanden was, zou hij thuiskomen. Ze rekende terug. In april was ze vijf, in mei zes, in juni zeven. Dat is ze-he-ven. Dan moest het gebeuren. Stop. Alles stokte. Haar hoofd was leeg.

Haar vinger gleed over de krassen in het tafelblad. Oude krassen die anderen erin hadden gemaakt, nieuwe krassen van haar, van hem. ‘Het mag,’ had ze gezegd, ‘je naam in de tafel.’ Thomas. Ze had haar naam er ook in gekrast, de letters hakerig en scheef. Lena. En een hoekig hart met een pijl erdoor. L pijl T. Je kunt een kind niet verpesten door hem liefde te geven, je kunt een kind alleen verpesten door hem te weinig liefde te geven. Liep hij naast zijn schoenen? Nee, hij was een jongen met een normaal zelfbewustzijn. ‘Wat heb je mooie ogen.’ ‘Wat zit je haar mooi.’ ‘Wat ruik je lekker.’ ‘Wat ben je sterk.’ ‘Wat knap van je.’ ‘Wat kan je dat goed.’ Dat had ze allemaal heel vaak gezegd, en nog veel meer. Hij hoefde niet bang te zijn dat niemand van hem hield. ‘Wat jij ook doet en ook wat je niet doet,’ zei ze, ‘ik hou van je, ik kan niet anders.’

Shit. Ze was de melk vergeten. Je moet briefjes maken, Lena. Opschrijven wat je moet onthouden. Van je af schrijven wat je wilt vergeten. En wat niemand mag weten niet noteren. Ophouden. Ze schudde haar hoofd. Gaan zitten, ademen en mindful doen.