Eerste familie

PIETRO VALSECCHI

EERSTE FAMILIE

Vertaald uit het Italiaans door Philip Supèr

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Voor de vertaling van deze roman heeft de vertaler een projectsubsidie ontvangen van het Nederlands Letterenfonds.

Oorspronkelijke titel Prima famiglia

© 2015 Mondadori Libri S.p.A., Milaan

© 2017 Nederlandse vertaling Philip Supèr / Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Bureau Beck

Foto omslag © Andreas Feininger

NUR 302

ISBN 978 90 284 4261 0

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017, met
ISBN 978 90 284 2705 1

Ieder het zijne

LEONARDO SCIASCIA

Proloog

Wat maakt het uit dat de lucht donkergrijs is nu, en dat de straten stoffiger zijn dan normaal, en dat er steeds maar een eigenaardig gebeier van kerkklokken te horen is. Tony Palermo haast zich voort tussen zandzakken en kapotte muren, om hem heen een kakofonie van knallen, gefluit en saloonkreten. Hij springt over een gat, over een hoop touw, over de verse stront van een paard dat door een cowboy aan de teugel wordt gehouden. ‘Hé, weg daar!’ roept iemand tegen hem. Meteen wordt er een schot gelost, in een hooiberg ontvlamt een nepbrand. Hij drukt zich plat tegen een muur om vier galopperende runderen doorgang te verlenen. Dit is Hollywood, jongen, zegt hij bij zichzelf. En ofschoon het de vijfde keer is dat hij deze route volgt – die steeds een andere sfeer heeft, al naargelang er een western of een musical wordt opgenomen – vergeet hij even zijn nervositeit en geniet hij weer van de entourage.

Hollywood! Hoe graag zou hij erbij horen, iemand worden die echt een film mag maken. Zomaar even opdracht geven voor een brand of een schietpartij, zelfs kunnen bepalen wat voor weer het moet zijn. Naar het verleden terug kunnen gaan of juist naar de toekomst en reizen in het heelal. Daarom houdt hij de grote envelop die hij bij zich heeft zo goed vast. Zijn handen zweten, zijn hart bonkt, maar dat maakt niet uit. Doorzetten, Tony, doorzetten!

Hij herinnert zich nog de eerste keer dat hij hier was en per ongeluk in botsing kwam met een man met een potlood achter zijn oor en het uiterlijk van een boekhouder. ‘Hé, kijk uit waar je loopt!’ snauwde die tegen hem. Maar toen hij zag dat Tony benauwd om zich heen keek, zei hij: ‘Waar moet je zijn?’ Tony liet zijn envelop zien. ‘Ik moet dit afgeven bij meneer Warner, de producent,’ antwoordde hij. De man grinnikte en nam hem van top tot teen op: linnen broek, geruit overhemd, colbertje met een lelietje op de borstzak genaaid. Kleren uit een goedkoop warenhuis. De man stak zijn arm uit en wees naar links. ‘Zie je die rode trap? Het is het derde gebouw na die trap.’

Natuurlijk had de producent hem niet ontvangen. En toen Tony eind maart opnieuw verscheen, hadden ze hem weggestuurd omdat de grote baas in Miami zat. Twee weken later kreeg hij te horen dat meneer Warner die middag niemand kon ontvangen. Twee dagen later dan maar weer een nieuwe poging. Maar het vermoeide ‘Bent u er nou alweer…?’ waarmee de secretaresse hem begroette, beloofde niet veel goeds. En inderdaad, meneer Warner bleek het te druk te hebben. Waarmee? Zinloos om dat te vragen. En toen was hij er opnieuw heen gegaan en had hij gezien hoe een klein ergernisje een grote ergernis kan worden, om daarna méér dan een ergernis te worden, met standaardantwoorden, lachjes als van een boer met kiespijn en korzelig vertrokken lippen.

Maar vandaag is hij er gewoon weer. Hij komt bij de trap, loopt verder langs de eerste studio, dan de tweede. De derde heeft een gammele deur met verfspatten. Op het bordje, dat hij inmiddels kan dromen, staat: WARNER BROS. ENTERTAINMENT.

De eerste keer dat hij die deur zag was hij verbaasd, hij had heel wat anders verwacht. Hij was naar binnen gegaan en een gang in gelopen die stonk naar lijm en pis, waar hij was gestruikeld over een houten driewieler. Hoewel hij dacht dat hij zich moest hebben vergist, was hij toch doorgelopen. Altijd doorzetten, Tony, had hij van zijn vader geleerd, altijd. Achter in de gang was nog een deur, en daarachter – kijk nou toch ’s! – een andere wereld.

Deze ochtend is hij nerveuzer dan ooit. In de bezoekersruimte die hij binnenstapt, verspreidt een geheel kristallen luchter een hel licht. Hij kijkt even verstrooid naar de fluwelen fauteuils, de tafeltjes, de schilderijen met afbeeldingen van een stormachtige zee. De secretaresse bekijkt hem alsof ze hem voor het eerst voor zich ziet. ‘U bent meneer…?’ vraagt ze.

‘Palermo.’

‘Heeft u een afspraak?’ Met haar lichtblauwe ogen kijkt ze hem op een nare manier aan, en omdat hij geen antwoord geeft vraagt ze het nog een keer, alsof ze met een zwakzinnige te maken heeft: ‘Heeft u een afspraak?’

‘Nee.’

‘Dan spijt het me voor u, meneer Paterno…’

‘Palermo.’

De blonde vrouw vertrekt haar mond tot iets wat een glimlach moet voorstellen. ‘Het spijt me,’ zeg ze weer, ‘maar meneer Warner ontvangt alleen op afspraak.’

‘Ik moet hem spreken.’

De secretaresse zucht, waardoor haar borsten, die haar decolleté ternauwernood gevangen weet te houden, nog groter worden. ‘Iederéén moet hem spreken.’

‘Ik moet hem spreken!’ Hij schrikt zelf van hoe hij schreeuwt. De woorden worden uit zijn keel gespoten door de woede over de vier eerdere, mislukte pogingen. Even is het dametje van haar stuk gebracht.

Een deur vliegt open. ‘Wat gebeurt hier?’

Tony draait zich om. Hij ziet een lange man, slank, zwart snorretje, kalend, verfomfaaid colbert. Jack Warner in eigen persoon. De jongen keert de secretaresse zijn rug toe en gaat voor Warner staan. ‘Ik heb een verhaal,’ stamelt hij, ‘en…’

En dat was het.

Hij had een heel betoog voorbereid: de grote lijnen van dat verhaal, de geschiktheid ervan voor een filmbewerking, de aantrekkelijkheid ervan voor het publiek, kortom een film waarvoor zelfs blinden onmiddellijk een kaartje zouden kopen. Jammer dan dat hij nu geen stom woord uit zijn mond krijgt. Het ligt allemaal op zijn lippen, maar daar blijft het dan ook.

Warner balt zijn handen tot vuisten. Hij is kwaad en laat dat duidelijk zien. Maar omdat hij nu toch al hier is, blaft hij: ‘Wat voor verhaal?’ Hij neemt de jongen eens goed op: lang, goed gebouwd, donkere ogen. Wel een interessant type, vindt hij. En vooral bevlogen. Gepassioneerd zelfs.

‘Het verhaal van mijn familie.’

De producent laat een gemeen lachje schallen. ‘Kom jij me hier nou een beetje aan m’n kop zeuren omdat je me het verhaal van je familie wilt slijten?’

‘Zo is het, meneer,’ antwoordt Tony.

Warner kijkt hem verbijsterd aan. Zo’n irritant naïef kereltje heeft hij nog nooit meegemaakt. ‘En waarom,’ vraagt hij smalend, ‘zou het verhaal van jouw familie mij dan wel moeten interesseren?’

‘Omdat het een verhaal is over het leven en de dood,’ zegt Tony verbeten.

‘Gelul! Leven doen we allemaal, en doodgaan ook.’

‘Het is ook een verhaal over wraak.’

‘Doet me niks.’

‘En over eer. En over respect. En over jezelf te grabbel gooien. En over verdriet…’ Zijn stem stokt. Kom op, Tony Palermo, laat je nou niet naaien door je eigen gevoelens, zegt hij tegen zichzelf. Op hetzelfde moment glijdt de envelop uit zijn vingers en valt op de grond. De blaadjes komen her en der op het tapijt terecht. Potverdomme! Meteen bukt hij zich om ze bijeen te rapen.

Wat ben jij een vreemde snuiter, denkt Warner. Toch is er iets in de zorgvuldigheid, in de tederheid waarmee de jongen de papieren oppakt wat hem intrigeert.

‘Nou,’ zegt hij kortaf, ‘waar gaat die film van jou nog meer over?’ Hij kijkt naar Tony’s handen: vol kloven en eelt, niet de fijne beringde vingertjes die je ziet bij schrijvertjes van niks die na een zuippartij gapend gaan zitten wachten tot ze weer eens inspiratie krijgen. Nee, deze hier was van een ander kaliber…

‘Het is het verhaal van mijn familie,’ zegt de jongen opnieuw.

‘Ik heb geen belangstelling voor familieverhalen,’ repliceert de producent afgemeten.

‘Ook niet voor dat van een beroemde maffiafamilie in New York?’

Warner staat stil en draait zich langzaam weer om. ‘Wat zei je daar?’

‘Dat mijn verhaal gaat over misdaad, meneer, over de maffia.’

Meteen maakt de verstoordheid op het gezicht van de producent plaats voor interesse.

Tony ziet het. ‘Het is het verhaal van de familie Palermo,’ zegt hij.

‘Salvatore Palermo?’ vraagt Warner ongelovig. ‘Die boss?’

‘Dat is mijn broer,’ zegt de jongen. En omdat Warner blijft zwijgen, voegt hij eraan toe: ‘Het wordt een prachtige film. Dat zweer ik u.’

1

Hoewel de maand mei al ten einde liep, was het die ochtend koud in New York. Luigi Palermo liep naar de keuken. Hij schoof het gordijntje opzij dat voor de afvoer van het wasbakje hing, pakte een stuk zeep, maakte het nat en begon zijn gezicht te wassen. Het water was zo koud dat het hem even de adem benam, maar dat was juist goed. Warm water, dat is voor zwakkelingen, dacht hij.

Hij duwde het raam open. Er waren nog een paar sterren te zien en hier en daar klonk vrolijk getsjirp van krekels. Wat viel er te tsjirpen? Dit was een klotedag, zo’n dag die beter helemaal niet kan komen! Hij deed het raam weer dicht en dwong zichzelf kalm te blijven. Hij was bezorgd. Hij had geen geld, geen rooie cent, en die dag zouden ze langskomen om te innen. Geen centjes? Ach, jongetje toch, dat doet me nou echt verdriet, je breekt mijn hart. Ze zouden hem op de schouder slaan en dan zijn ondergang afkondigen, die van hem en van zijn gezin. Hij kende ze, er viel niet met ze te praten. Of je betaalt, óf je bent de lul, maatje! De gedachte dat Carmela helemaal alleen zou zijn als ze kwamen, deed het bloed naar zijn hoofd stijgen. Maar hij moest absoluut de deur uit, vandaag kreeg hij zijn loon. En aangezien dat loon niet genoeg zou zijn om de schuld af te betalen, zou hij zijn klarinet moeten verkopen. Deze beslissing, die hij lang voor zich uit had geschoven maar nu onontkoombaar was geworden, sneed door zijn hart. Maakt niet uit, zei hij bij zichzelf. Doorzetten, Luigi Palermo, doorzetten! Hij dacht weer aan Carmela: ze mocht voor niemand opendoen, dat moest ze heel goed beseffen! Dan dropen die gasten wel weer af en zouden ze een andere keer terugkomen, als het geld er zou zijn. Hij dacht ook aan zijn kinderen, vooral over Sal maakte hij zich zorgen. Die was zo anders dan de rest, zo onrustig, met allerlei wilde gedachten in zijn kop. Hij zou hem eens een flink pak op zijn donder moeten geven, maar dat idee stond hem tegen. Daarvoor lag die zoon, zijn eigen vlees en bloed, hem te na aan het hart.

Hij ijsbeerde door zijn woning, een en al zenuwen. Uit de fruitschaal pakte hij een citroen, en nam er zonder ’m te schillen een hap uit. Het zuur vulde zijn hele mond, wat hij heerlijk vond. Hij kauwde en slikte. Zuur en bitter was het leven, net als die citroen. Maar het leven was een wiel, en een wiel draait voor iedereen: vandaag is het zo, en morgen… wie weet?

Hij liep terug naar de slaapkamer en ging bij het bed staan. Carmela lag nog te slapen. ‘De zon is al uit de zee gekomen, en jij, schoonheid van me, slaapt nog steeds,’ fluisterde hij haar in het Siciliaans toe zoals elke ochtend.

Carmela draaide zich om en liet zich met gesloten ogen kussen door haar man, die haar zijn vaste ochtendgroet had gebracht. In het Siciliaans, in de taal van het eiland waar ze waren opgegroeid en waarnaar ze heimwee hadden, maar waar ze ook de honger hadden geleden waarvoor ze waren gevlucht. Ze kwam overeind. Haar lange zwarte haar, dat ze straks zou samenbinden in een knot, viel over haar schouders en over haar borsten, die nog steeds stevig en vol waren. In het halfdonker gingen haar lippen iets van elkaar: een glimlachje. Vertederd stond Luigi naar haar te kijken.

Ook Tony voelt vertedering als hij aan zijn moeder terugdenkt. ‘Mijn moeder was een heel mooie vrouw,’ zegt hij tegen meneer Warner, die met over elkaar geslagen armen naar hem luistert. Het lijkt alsof de man maar niet kan besluiten of hij Tony de deur uit moet schoppen of nog een paar minuten tijd moet geven. ‘We waren allemaal verliefd op haar. Ze was onze koningin. Als mijn vader haar “koninginnetje van me” noemde, protesteerde ze zogenaamd: “Wat nou, koninginnetje, de bediende van iedereen ben ik!” “Bediende in je eigen huis, schat,” zei hij dan, “waar niemand je met geweld zal dwingen.” Dan trok ze even een scheve mond, om zich niet meteen gewonnen te geven, en zei dan, met een klein lachje alweer: “Moet je weer ’s gelijk hebben, Luigi Palermo?” “Dat heb ik toch ook!”’

Even verliest Tony zich in die woorden uit een gelukkige tijd, en opeens is zijn vader heel dicht bij hem, jong, vitaal en met in dat spichtige lijf van hem een kracht waar iedereen versteld van stond.

‘Mijn vader werkte als een paard,’ gaat hij verder tegen de producent, ‘en al betaalden ze hem dan een hongerloontje, hij klaagde nooit. Hij moest ons te eten geven en nam al het werk aan dat hij kon krijgen, als het maar eerlijk was. En hij hield van muziek maken.’ Hij valt stil, en voegt er dan terloops aan toe: ‘Ook Sal hield daarvan.’

‘Echt waar?’ vraagt Warner verbaasd.

‘Ja,’ antwoordt Tony. ‘Als het verhaal begint, is Frank dertien jaar, Sal twaalf, Nina tien en ik nog maar zeven. Ik ben de enige die in Amerika is geboren.’ Hij zegt het met iets van spijt in zijn stem, alsof het feit dat hij niet bij zijn geboorte dezelfde lucht heeft ingeademd als zijn broers en zus hem heeft beroofd van een onschatbaar voordeel.

‘Dus Sal leek op je vader?’

‘Nee.’ Tony schudt heftig zijn hoofd. ‘Ze hielden allebei van muziek maken, maar voor de rest hadden ze niet méér van elkaar kunnen verschillen. Hard werken, dat is nooit iets voor Sal geweest.’

‘En je andere broer?’

‘Frank was net als mijn vader: koppig, altijd je rug recht houden. Hij wilde studeren, een echte Amerikaan worden.’

‘En je zus?’

Tony kan een lachje niet onderdrukken. ‘Een kind vol dromen.’ Hij kucht, om een beeld van Nina dat hem niet bevalt weg te jagen, zoekt in zijn zakken naar een sigaret, steekt hem op. Langzaam blaast hij de rook uit. Terwijl die zich verspreidt, zoekt Tony in zijn hoofd tussen de foto’s uit het verleden. Hij speurt naar stemmen, namen, mensen, details van een tijd die nog gloeiend in zijn geheugen ligt.

2

Haastig loopt Warner het kleine stukje van zijn kantoor naar de studio’s. De al gekostumeerde en geschminkte acteurs bevinden zich in een setruimte op de eerste etage. De secretaresse met het ruime decolleté komt achter hem aan om hem een paar papieren te laten ondertekenen. ‘En dan ook nog…’ zegt ze.

‘En dan ook nog dat je me met rust laat,’ kapt de producent haar af terwijl hij nog sneller gaat lopen. Die Tony Palermo heeft een lawine van gedachten bij hem losgemaakt. Het verhaal van een beroemde maffiafamilie in New York, vraagt hij zich af, wordt dat weer zo’n film van alleen maar knokken, schieten en moorden, of is deze beginneling in staat tot iets anders? Hij heeft al geprobeerd zich de personages van het verhaal voor te stellen. Scharminkels zag hij voor zich, schepsels van vel over been, waarin de gemene nagels van de honger littekens heeft achtergelaten.

Hij duwt de deur open en staat in een zaal vol acteurs. Tony loopt op hem af met de houding van iemand die al helemaal in zijn rol zit en geen vergissingen duldt, van anderen net zomin als van zichzelf.

‘Dit is de cast van de film,’ zegt hij.

Warner knikt even. Deze regisseur is erin geslaagd de juiste mediterrane types te vinden om zijn familieleden te spelen, en dat lijkt hem een goed begin.

‘Hij daar is mijn vader, Luigi Palermo,’ zegt Tony. Hij wijst naar Jack Friday, een man van tegen de zestig die een kleine buiging maakt, de klep van zijn pet tussen de vingers. Hij heeft een recht zwart snorretje op zijn lip, rimpels rond zijn mond, levendige donkere ogen, is van gemiddelde lengte en een beetje aan de magere kant.

‘En dit is mijn moeder.’

Vol bewondering bekijkt Warner de knappe vrouw. Haar slanke figuur draagt een weelderige boezem en haar ogen worden beschaduwd door lange wimpers. De hals van een godin heeft ze, en een mond als een roos in de knop.

‘En dit ben ik als kind,’ zegt Tony terwijl hij zijn hand legt op de schouder van een verlegen ogend, teer gebouwd jongetje, ‘Tony Palermo.’

‘Ik ben Sal,’ zegt een jongeman die naar voren stapt. In tegenstelling tot de anderen is hij goed gekleed. Zijn haar is lichtblond en zijn ogen zijn zo blauw dat het onprettig is ernaar te kijken.

‘Zij daar is Lucia,’ zegt de regisseur terwijl hij een jonge vrouw aanwijst met een trotse blik en een rozige gelaatskleur. Haar lange haar zit in een paardenstaart en haar blauwe jurk doet haar nog slanker lijken dan ze al is.

‘Ik ben Nina,’ zegt een meisje dat nu naar voren komt.

Opnieuw knikt Warner instemmend. De twee actrices die de moeder en de dochter spelen lijken fysiek op elkaar: ogen van dezelfde kleur en dezelfde haardos – zacht, kastanjebruin neigend naar mahonie. Maar de mond, ook al bestaat er veel gelijkenis, is bij het meisje wellustiger, doortrokken van een kwaadaardigheid die bij de moeder afwezig is.

‘En ik ben Frank,’ zegt een lange jongeman met rechte schouders. Zijn houding straalt waardigheid uit en aan zijn blik kun je zien dat die kan wisselen tussen grote tederheid en diepe minachting.

Warner bekijkt ze allemaal koeltjes en probeert elementen te vinden die niet kloppen: een bepaalde manier van bewegen, een vleug arrogantie of juist in het oog springende verlegenheid. Niets van dat alles.

‘En?’ vraagt Tony.

Warner toont even een tevreden gezicht. ‘Moet ik soms voor je applaudisseren?’ vraagt hij pesterig.

‘Dat,’ mompelt Tony, ‘doet het publiek wel. Later, als ze de film hebben gezien en hem waarderen.’

‘Dus?’ daagt de producent hem goedmoedig uit.

‘Ik popel om te beginnen,’ antwoordt Tony.

‘Hoeveel weken heb je nodig?’

‘Een paar, drie op z’n hoogst.’

‘Goed,’ zegt Warner, ‘we beginnen over drie weken.’ Dan loopt hij weg met de gehaaste tred van iemand die een verplichting heeft die geen verder uitstel duldt.

3

Op die koude ochtend liep Luigi naar de kamer waar zijn kinderen sliepen. Hij ging bij het bed van Frank staan en zei tegen iedereen (al leek het of hij het vooral tegen Sal had): ‘Jullie weg naar school is één rechte weg, is dat duidelijk? Recht, zonder tussenhaltes, zonder dat je je door wie dan ook laat aanspreken. Duidelijk? En haal het niet in jullie hoofd om te stoppen en te gaan kletsen met de nietsnutten die daar de hele dag lopen te lanterfanten. Want als ik erachter kom, sla ik jullie morsdood. Begrepen?’

‘Ja, papa,’ zeiden zijn kinderen allemaal, en het klonk oprecht genoeg. Nee, ze zouden niet stoppen onderweg, ze zouden niet praten met die ellendelingen van het criminele wereldje in Little Italy, laaghartige Italianen die moordden, beroofden en de eerlijke Italianen te schande maakten.

Maar Luigi was te bezorgd om genoegen te nemen met zo’n slaperig ‘Ja, papa’. Nog luider riep hij: ‘Horen jullie me? Hebben jullie het goed begrepen?’

‘Ja,’ klonk het van allemaal, ‘ja!’

‘Sal, heb jij het ook begrepen?’

‘Ja.’ In tegenstelling tot de anderen was Sal klaarwakker. Zijn lichte ogen stonden wijd open en door de duisternis heen keek hij naar de gestalte van zijn vader, het baardloze gezicht, de altijd bewegende handen die meer dan zijn woorden duidelijk maakten hoe gespannen hij was.

De kinderen hoorden hem naar de keuken gaan, de la opentrekken, een stuk brood pakken, en ook een paar olijven, die lang niet zo lekker waren – dat bleef hij maar zeggen – als die op zijn Sicilië. En terwijl hun vader at, dommelden ze weer in slaap of, in het geval van Sal, veinsden dat.

Luigi slikte zijn brood door, veegde de kruimels bij elkaar die op de tafel waren blijven liggen en stopte die ook in zijn mond. Hij huiverde in zijn jasje. En dan zitten we in mei, zei hij bij zichzelf. In Sicilië had hij zo’n kou nooit ervaren. Hij sloot zijn ogen en liet de herinneringen aan zijn kindertijd terugkomen: het huis, de schapen die naar het land moesten worden gebracht, zijn moeder die voordat hij op pad moest, hem een opgevouwen doek in de hand drukte met brood, olijven en een paar gedroogde vijgen erin. Die vijgen liet hij langzaam smelten in zijn mond zodat hij de hele ochtend de smaak bleef proeven, en als hij ze ophad, zocht hij met zijn tong naar pitjes die vast waren gaan zitten tussen zijn tanden om daar ook nog een beetje smaak uit te halen. De zoetheid van die vijgen was het enige zoete dat hem toen gegeven was, tot er nog iets veel heerlijkers op zijn pad kwam. Op een dag keek Carmela Infantino een paar keer naar hem met ogen zo snel als die van een hagedis en voelde hij die blikken op zijn huid. Het waren eerder duwtjes, schokjes en bedreigingen dan liefkozingen. De volgende dag gebeurde hetzelfde, en de dag daarna weer. Toen begreep hij dat in die blikken van haar al een diep gevoel te vinden was, het vooruitzicht op een leven samen. Hij wachtte haar op bij de waterput. ‘Momentje,’ zei hij, en hij hield haar staande en legde een vijg in haar hand. Ze lachte. ‘Bedankt,’ zei ze. Ze was dertien jaar en haar haren hingen tot op haar dijen.

Luigi stond op van zijn stoel en liet die herinneringen verder maar de kolere krijgen. Deze dag beloofde een sombere te worden, vol gevaar, zo’n dag dat als hij voorbij is, je God op je blote knieën dankt. Hij liep naar de kast en pakte zijn klarinet.

Carmela kwam zachtjes achter hem aan lopen, al helemaal aangekleed. Ze zag het instrument en siste onmiddellijk: ‘Nee!’

Luigi glimlachte maar wat. ‘Ik moet hem absoluut verkopen, lieverd. Vandaag komen die gasten langs. We moeten betalen. Want als we niet betalen…’

Carmela’s ogen gloeiden van woede, ze had wel zo een stapeltje dollars uit haar zak willen trekken en willen zeggen: ‘Kijk, verkopen is niet nodig, je moet niet wegdoen wat je zo veel plezier bezorgt.’ Maar dat was niet mogelijk, en wonderen, als die al bestonden, hadden de weg naar hun huis nog niet gevonden.

Ze schrokken op van een harde klop op hun deur. Luigi draaide zich om. ‘Nee, alsjeblieft…’ zei Carmela, die hem probeerde tegen te houden. Hij legde zijn wijsvinger tegen zijn mond. Zonder geluid te maken liep hij naar de deur, legde zijn oor tegen het luikje en wachtte op nog meer geklop, dat niet kwam. Toen deed hij open. Niemand. Hij wilde alweer naar binnen gaan, toen hij iets zag dat zijn bloed deed stollen: aan hun deur zat zo’n ‘afpersbrief’ waarmee de Zwarte Hand hen eraan herinnerde dat die dag de geldontvanger zou langskomen om het beschermingsgeld op te halen, en dat ze maar beter konden betalen, omdat anders…

Voordat Luigi het papier in zijn zak had kunnen proppen, had Carmela het hem al uit de hand gerukt. Ze had genoeg aan de tekening van een zwarte hand met een dolk erdoor gestoken om te begrijpen hoe het zat. ‘De schoften,’ zei ze.

Ze gingen weer naar binnen. Luigi leek zijn woede niet onder controle te kunnen krijgen. Hij liep heen en weer door de kamer en kwam er maar niet toe om de deur uit te gaan naar zijn werk in de bouw. Carmela probeerde hem gerust te stellen: ‘Maak je geen zorgen, ik heb het altijd weten te redden.’

Luigi trok haar tot vlak bij zijn gezicht. ‘Vandaag moet je voor niemand opendoen, dat moet je me zweren!’

‘Denk je dat ik gek ben? Natuurlijk doe ik niet open. Ga nou maar rustig naar je werk.’

‘Ze zullen komen en zo hard kloppen dat ze het hout zowat verbrijzelen. Maar jij geeft geen kik. Hier is niemand thuis. We zijn ergens anders, ver weg, kan me niet schelen waar! Dan gaan ze weg en komen ze morgen weer terug. En met een beetje geluk kunnen we ze dat geld morgen geven. Maar vandaag is er niks!’

Carmela maakte een beslist gebaar met haar hand, ze had alles goed begrepen, ze zou voor niemand ter wereld de deur opendoen. Maar haar vonkende ogen verrieden haar woede en bezorgdheid.

Niets was zoals ze zich dat in hun eenvoudige droombeelden van Amerika hadden voorgesteld: werken en leven, geld verdienen en leven. Maar nee: je werkt, je verdient geld, en dan komt er iemand die er een deel van inpikt dat hem niet toekomt, en dan is wat je verdient niet genoeg. Maar je moet je hoofd buigen, net doen alsof je het allemaal prima vindt, want dat ‘extraatje’ is zogenaamd de prijs die je nou eenmaal moet betalen om zonder problemen door het leven te komen.

‘Denk erom,’ zei Luigi opnieuw toen hij al buiten was, ‘voor niemand!’

Carmela draaide de sleutel drie keer om en haakte ook nog de veiligheidsketting vast. Ze liep naar de kamer van de kinderen, zag dat ze sliepen en besloot ze nog maar even te laten liggen. Ze haalde het papier met de zwarte hand tevoorschijn en spreidde het uit op de tafel. ‘Duivels!’ foeterde ze. ‘Jullie zouden eeuwig moeten branden!’

Luigi haastte zich door Mulberry Street. Het was nog donker, uit vuilnisemmers schoten katten weg. Eentje zat er pal voor de etalage van Peter de schoenlapper: goudgele vacht, groene ogen die hem aanstaarden. Het beest leek op de poes die hij vroeger in zijn dorp had gehad. Hij wist niet waarom, maar dat hij deze hier was tegengekomen leek hem een goed teken. Hij lachte en bracht het dier met de hand aan zijn pet een militaire groet. Dit zou zeker het enige leuke moment zijn van deze kloteochtend. Maar hij moest opschieten nu. De klok aan de muur bij Muriel & Mary wees tien over half zes, hij was vijf minuten later dan normaal, de vijf minuten waarin hij Carmela instructies had gegeven, vijf minuten die toch niet genoeg waren geweest om hem te verlossen van zijn zorgen.

Langs hem heen liepen bouwvakkers, werkmannen, sjouwers, allemaal weggedoken in hun truien en jasjes van niks, allemaal met het hoofd tussen de schouders. Met hun adem dampend in de ijskoude lucht haastten ze zich voort. Een paar keukenmeisjes waren op weg naar het Golden, het bekendste etablissement van de East River, waar ’s avonds de mannen met geld kwamen potverteren, mannen bij wie de dollars uit hun zakken puilden. Muziek, drank, vrolijke meiden, wat kon een mens zich nog meer wensen? Zonder een woord te wisselen sleepten de keukenmeisjes zich voort, ze wilden hun krachten sparen. Ze wisten dat ze over een paar uur alweer uitgeput zouden zijn.

Een paar uur eerder, in het holst van de nacht, stond in een van de zaaltjes van het Golden die gereserveerd waren voor belangrijke klanten, een prachtige vrouw te zingen. Ogen gesloten, diepe stem, een lichaam als gehouwen uit ivoor. En niemand luisterde naar haar, iedereen had veel meer aandacht voor haar op het ritme meewiegende heupen en borsten. Toen het lied was afgelopen, was er gefluit, applaus en bisgeroep opgestegen.

Dat gefluit en applaus had ook de kelder bereikt, waar aan een van de achterste pilaren een man was vastgebonden. Een paar dagen eerder was die man ‘doorgeslagen’, te veel gepraat had hij. Praten kon hij nu niet meer, geen woord zou er nog uit hem komen. Dat kwam doordat een ex-kompaan van hem zojuist zijn tong eraf had gesneden.

De man, een zekere Barone, was keurig gekleed en gilde harder dan je zou hebben verwacht bij wat een heer van aanzien leek. Maar zijn gegil kwam niet verder dan de kisten en de kapotte tafeltjes die hier stonden. Zijn bloed gutste naar de grond en drong in het laagje zaagsel dat daar lag.

De ex-kompaan, een reus van een slager, bijgenaamd De Beer, had hem met opzet zo langzaam mogelijk te grazen genomen. Met liefkozende halen sneed een scheermes zijn gezicht open, terwijl de verrader iets bleef uitstoten dat leek op ‘genade’.

‘Genade? Vraag je om genade? Heb jij dan soms genade gehad?’ vroeg Michele Di Bella, die pal tegenover hem zat om het zo goed mogelijk te kunnen zien. Hij was de grote boss van de wijk en een neef van beul De Beer.

De man schudde zijn hoofd om aan te geven dat hij helemaal niks had gedaan, helemaal niks!

‘Niks? Je hebt gepraat, kereltje, en weet je wat er gebeurt met kereltjes die praten?’

Uit de mond van Barone kwam nu een lange, afgeknepen kreet, want tussendoor had Calogero Cazzetta, de rechterhand van boss Di Bella, hem een mes in zijn zij geplant, dat hij daar ronddraaide.

De Beer kreeg hem meteen weer stil door hem een steen achter zijn tanden te duwen, die hij speciaal daarvoor had meegebracht. ‘Zie je het nou zelf: jij praat veel te veel,’ was zijn commentaar.

‘En zie je nou ook zelf,’ zei Di Bella er venijnig meteen achteraan, ‘dat we geen andere mogelijkheid hebben dan je op deze manier af te maken?’

Barone liep blauw aan.

Calogero Cazzetta greep hem bij zijn haar en schudde hem door elkaar. ‘We hebben je altijd behandeld als een vriend, stuk stront,’ beet hij hem toe, ‘en wat krijgen we daarvoor terug? Nou? Weet je het niet? Kun je de woorden niet vinden? Dan zal ik het je zeggen: verraad hebben we teruggekregen van je.’

‘Geef maar toe dat je ervan hebt genoten toen je je rug keerde naar een landgenoot die ervoor heeft gezorgd dat je wat te vreten had,’ vervolgde Di Bella. En weer ging er een messteek in het lijf. Barone schudde met zijn hoofd als een bezetene, hij rochelde en stootte allerlei geluiden uit die wie weet wat moesten betekenen.

Maar het was laat geworden en ze konden niet eeuwig doorgaan met zich te vermaken met die slachtpartij. Cazzetta sprong op, greep het haar van Barone vast en trok het hoofd naar achteren zodat de keel naar voren kwam. Met een onverhoedse haal van zijn mes sneed De Beer de luchtpijp helemaal door. Barones lichaam zakte in elkaar. Cazzetta trok hem omhoog, en met weer een beweging van zijn mes doorboorde De Beer nu in één keer Barones halsslagader. Het bloed spoot in stromen naar buiten, kleurde het zaagsel nog roder en droop op de handen van De Beer, die nu de touwen losmaakte waarmee de dode man aan de pilaar had vastgezeten.

Het lichaam werd in een doek gerold en in een vat gestopt met zaagsel op de bodem. Een arm en een been staken nog naar buiten. Met een oude deken, waar ze het etiket van af hadden getrokken, bedekten ze die zo goed mogelijk.

In het vat had suiker gezeten, en een paar van de witte korrels kwamen terecht tussen de vingers van het lijk.

Ondertussen ging boven hen het optreden van de vrouw door. Al zingend had ze zich helemaal uitgekleed en nu begon ze dan de een en dan weer de ander aan te halen.

‘Mooi! Mooi ben je!’ riep iemand.

‘Hé, lekkertje, kom ’s bij je oompje!’

Muziek, gelach en uitroepen klonken door de zaal, en daardoorheen knallende champagnekurken.

Het vat werd naar buiten gebracht via een deur die op een steeg uitkwam. Daar stond een kar klaar. Twee mannen hielpen De Beer om het lijk erop te hijsen. Ze plaatsten het tussen een paar kisten, trokken hun pet omlaag, spoorden het paard aan en gingen ervandoor. Op bevel van Di Bella ging De Beer met hen mee.

Uit een openstaand raam kwam het lange applaus voor de vrouw die nu naakt stond te dansen op een tafel.

Onder applaus dus verliet Pasquale Barone de plek van zijn dood.

4

Luigi’s bezorgdheid had de woede in Carmela’s hart nog verder aangewakkerd. Ze deed niets anders dan denken aan wie er straks langs zouden komen. Ze zou niet opendoen, dat was zeker, en Tony, die koorts had en niet naar school zou gaan, had ze op het hart gedrukt zich stil te houden. Over die jongen hoefde ze zich geen zorgen te maken. Denk maar niet dat Sal stommetje zou hebben gespeeld als die thuis was gebleven. Die zou de deur hebben opengetrokken en die gasten een grote mond hebben gegeven. Veel te brutaal was die jongen, veel te heethoofdig.

Ze zette een pannetje met wat verdunde melk op het vuur, pakte vier kopjes, verdeelde het brood dat ze de vorige dag had achtergehouden in vier stukken, liet een paar korrels suiker in de melk oplossen en ging haar kinderen wakker maken.

Ze waren nog slaperig toen ze aan tafel gingen zitten, maar zagen toch meteen dat het ontbijt wel heel karig was. Toch was het alleen Sal die vroeg: ‘Is dat alles?’

‘Meer is er niet,’ zei Carmela met pijn in het hart, en ze spreidde haar armen. Sal keek haar aan met zijn lichte, mooie ogen, een en al wrok. ‘Dat is niet eerlijk,’ zei hij, en voor zijn moeder had kunnen antwoorden, was hij de kamer al uit.

Wat is dan wel eerlijk, vroeg Carmela zich af terwijl Frank opstond en zijn kopje en ook dat van Sal ging omspoelen, en Nina het huis verliet om naar de kleermakerij te gaan waar ze werkte tegen stukloon. Zakken! Ze naaide zakken, altijd en alleen maar zakken. Soms een paar mouwen, soms een boordje. Maar nooit een hele jurk.

‘Kijk uit,’ maande Carmela haar, ‘laat je met niemand in.’

‘Ik kijk uit, maak je geen zorgen.’ Ze gaf haar moeder een kus op de wang en voegde zich bij haar vriendinnen, die aan het eind van de straat op haar stonden te wachten.

‘Brr, wat is het koud,’ zei Concetta toen ze haar zag. ‘Doe jij geen muts op?’

Nina trok hem uit haar zak. ‘Ik dacht dat ik die vandaag niet nodig zou hebben,’ antwoordde ze huiverend. Rond deze tijd lag op Sicilië de zon al als een warme hand over de huizen en zette ze in een gouden gloed.

Ook Frank en Sal gingen de deur uit.

‘Met niemand praten!’ riep hun moeder vanaf de drempel, op een heel andere toon dan ze tegen haar dochter had gebruikt.

Sal deed of hij haar niet hoorde. Frank lachte haar toe en groette haar: ‘Tot straks!’ Ook hij had haar wel een kus willen geven, net als Nina, maar kussen was iets voor vrouwen, dus liet hij het maar bij een glimlach.

Frank was anders dan Sal. Hij wilde graag leren, hij wilde zich graag Amerikaan voelen en niet een Siciliaan die naar de Nieuwe Wereld is verplant door ouders op de vlucht voor de honger. Nee, hij wilde een volwaardige Amerikaan zijn en gebruikmaken van de rechten – vooral het recht op geluk – die iedere Amerikaan toekwamen. En als ze hem vroegen wat hij wilde worden als hij groot was, zei hij: ‘Advocaat.’

‘Zo, zo,’ kreeg hij dan te horen, ‘zoiets hoogs? Waarom dan wel?’

‘Om alle regels te leren en ook het systeem dat de mensen respect bijbrengt voor die regels.’

‘Er zijn ook plichten,’ werd hem dan gezegd.

‘Natuurlijk,’ was zijn antwoord. ‘Kan de dag bestaan zonder de nacht?’

Onderweg voegde Lucia Pizzuto zich bij de broers Palermo. Zij was de dochter van de fruitverkoper en woonde sinds een jaar in het huis naast dat van hen. Een verstandig meisje, slim, deugdzaam, dat door haar vader werd gesteund bij haar plannen om door te leren.

Carmela keek hen na tot ze het kruispunt met Grand Street voorbijgingen. Mooie jongens waren het, Onze-Lieve-Heer moest maar goed op ze passen. Ze ging weer naar binnen. Er lag een papiertje op de vloer, met een paar muzieknoten erop, dat zeker uit de kist van de klarinet was gevallen. Zou het Luigi lukken het instrument te verkopen, en zouden ze hem er een eerlijk bedrag voor geven en niet het schijntje waarmee iemand die uit nood iets moest verkopen meestal werd afgescheept? En daarna? Als er geen klarinet meer was om te verkopen en er toch niet genoeg geld zou zijn? Wat moesten ze dan doen? Maar meteen joeg ze die sombere gedachten weer weg uit haar hoofd. Ze zouden het wel redden. Doorzetters waren ze, mensen die het hoofd niet snel in de schoot legden, en voor hard werken schrokken ze niet terug. Vroeg of laat zou een of andere heilige in de hemel zich wel over hen ontfermen.

Zodra zijn moeder uit het zicht was, zei Sal, die nog een schreeuwende honger had: ‘Laten we even bij het Manwijf langsgaan!’ Aan Lucia vroeg hij: ‘Jij hebt ook wel wat brood voor ons, toch?’

‘Wie zegt dat?’ kaatste het meisje fel terug.

‘Kom op, Luciaatje, hou je niet van den domme. Heb je wel of geen brood vandaag?’

Uit haar schooltas haalde ze een half broodje tevoorschijn, dat Sal meteen in zijn mouw schoof.

Het Manwijf had een winkeltje, en ze werd zo genoemd omdat ze wel een vrouw was, maar ook een man leek, wat ze dan ook weer niet helemaal was. Je wist eigenlijk niet welke kant je met haar op moest.

Het winkeltje rook naar zuurtjes en pepermunt, maar ook naar worst. Het water liep je in de mond. De vrouw stond een portie ansjovis af te wegen. Frank legde het muntje dat Lucia hem had gegeven op de toonbank. ‘Drie zuurtjes,’ zei hij. Zijn broer schoof naar een hoek waar een grote pot met jam stond. Hij hoefde alleen maar het deksel op te tillen, het stuk brood erin te dopen en…

‘En ook twee cent drop,’ zei Lucia snel toen ze zag dat de winkelierster zich wilde omdraaien naar de hoek met de jam.

Sal keek of het kon, en hup, daar ging het deksel omhoog, het stuk brood dook helemaal onder in die lekkernij van abrikozen en toen meteen weer zijn mouw in. Frank betaalde de zuurtjes, Lucia de drop, even een snel ‘dag!’ en ze stonden weer buiten.

Het Manwijf glimlachte vertederd onder het zwarte snorretje dat haar nog lelijker maakte. Ze kende hun streken wel, maar ze kende ook hun honger. Ze hield zich van den domme en liet ze hun gang gaan.

‘Sodeju!’ riep Sal, nog buiten adem van het rennen. ‘Nou, hebben jullie het gezien? Was ik snel of niet?’

‘Zo snel als een hagedis was je!’ zeiden Frank en Lucia, ook nog hijgend, in koor, en ze barstten in lachen uit. Sal haalde het met jam besmeerde brood tevoorschijn en verdeelde het in gelijke delen. Alle drie schrokten ze het in een oogwenk met smaak op. Toen zei Sal, zijn mouw opstropend: ‘En nu moeten jullie me even helpen om deze smerigheid eraf te krijgen.’ Dit was een spelletje dat ze alle drie heel leuk vonden: met hun tong moesten ze centimeter na centimeter alle restanten jam van zijn arm af likken.

Lucia’s tong was klein en roze, als die van een katje. Bij een van de snelle kusjes die ze de jongens weleens had toegestaan, had Sal hem gevoeld. Maar vandaag was Frank aan de beurt. ‘Mooi niet,’ zei Lucia dan ook tegen Sal, die zijn lippen al naar voren stak. Ze draaide zich naar zijn broer, ging op haar tenen staan en likte zorgvuldig de jam weg die nog aan zijn mond kleefde. Ook dit was een spelletje, natuurlijk, maar het zachte ding tussen Franks benen werd er wel hard van, en Sal stond erbij te proesten van het lachen – om te verbergen dat hij woedend was niet in de positie van zijn broer te zijn.

Ze wilden hun weg naar school weer voortzetten, toen ze een vreselijke kreet hoorden. Als een pijl uit een boog schoot Sal naar het trottoir aan de overkant, waar met de handen in het haar een vrouw stond te gillen. Voor haar stond een vat, half bedekt door een deken.

Sal was er als een van de eersten bij. Uit het vat staken een hand en een been. Op de stoeptegels lag een plas bloed, waar al vliegen op af waren gekomen. Binnen in het vat zag je een gezicht met een opengesperde mond waaruit een grote bloederige steen puilde.

De mannen die de kar hadden gereden, hadden van Di Bella het lijk duidelijk zichtbaar moeten achterlaten, op het kruispunt van Mulberry Street en Hester Street – daar waar werd rondgehangen en gehandeld – zodat het een lesje kon zijn voor iedereen die er behoefte aan zou hebben zijn tong wat losser te maken en eens lekker openhartig te zijn.

Iets verderop was een pleintje met allerlei winkels: Enzo’s Barber Shop, Armando’s Drug Store, Gift Shop, een uitdrager, een kleermaker en ook café Giglio, centrum van louche zaakjes en de plek waar mannen en goederen werden verdeeld. Aan een tafeltje bij het grote raam volgden Michele Di Bella en Calogero Cazzetta – de eigenaar van het café – aandachtig alles wat er gebeurde rondom het vat.

Met zijn helblauwe ogen keek Sal in de opengesperde van de dode. Medelijden voelde hij niet, die man had gepraat, en wie praat betaalt daarvoor de rekening. Dat is de wet van de straat en die kende hij goed. Terwijl hij naar de man keek, was er geen enkele angst in hem: hijzelf zou nooit op die manier aan zijn einde komen, nooit.

Dienstdoende agent Burke, die eindelijk ter plaatse was verschenen, duwde hem opzij. ‘Weg jij, dit horen kinderen niet te zien.’

‘Ik ben geen kind,’ zei Sal beledigd.

Burke hoorde het niet eens. Hij blies hard op zijn fluitje, waarna zijn ook in de buurt patrouillerende collega’s erbij kwamen. Met hun knuppels in de hand begonnen die de nieuwsgierigen op afstand te zetten. Agent Griffin werd eropuit gestuurd om te gaan telefoneren met de rechercheafdeling van de wijk, de rest begon het vat te onderzoeken. Met afschuw trokken ze de deken weg. Ook voor sterke magen was dit niet bepaald fijn om te zien.

Toen Burke de jonge brigadier Joe Basile aan zag komen lopen, wist hij dat de moordenaars – en misschien ook de opdrachtgevers – hun dagen konden gaan tellen. Een stier, die man, robuust en doortastend, slimmer dan wie ook, en vooral oplettend, zo’n oplettendheid die grenst aan het maniakale. Ze begroetten elkaar met een kort knikje; vroeger hadden ze samengewerkt, en ze waardeerden elkaar. Met Basile verscheen ook brigadier Michael Fiaschetti, die een punt van de deken optilde en een blik op de dode sloeg: ‘Bijna onherkenbaar,’ zei hij.

‘Inderdaad,’ zei Burke. ‘Het is nou al sinds 1903 dat die maffiosi van Little Italy lijken in vaten proppen om ze dan aan de mensen te laten zien, zodat ook de jongste snotneus er een lesje uit trekt.’

‘En het lijkt te werken ook, als je bedenkt hoe doodsbang de mensen hier zijn,’ zei Basile. ‘Hoe dan ook, dit ventje heeft gepraat,’ voegde hij eraan toe toen hij zag dat er een steen in de mond van het lijk zat.

‘En ze hebben hem voor altijd stil gekregen,’ beaamde Burke.

Basile speurde het stuk stoep rond het vat af. Fiaschetti keek naar de menigte nieuwsgierigen die door de agenten op afstand werd gehouden. Hij herkende een paar gezichten, figuren met wie hij al te doen had gehad. ‘Sinds Morello in de bak zit,’ zei hij zacht zodat alleen zijn collega’s hem konden horen, ‘doet iedereen hier maar wat hem goeddunkt.’

Basile knikte. Sinds De Klauw was opgepakt, was inderdaad de balans verdwenen uit Little Italy. D’Aquila, de boss van Brooklyn, had niet meer genoeg aan zijn eigen gebied en zou binnenkort zeker de familie Terranova opslokken, die te zwak was om hem weerstand te bieden. En dan zou de vlam echt in de pan slaan.

Fiaschetti dacht waarschijnlijk aan hetzelfde, want hij zei: ‘Als er oorlog komt, moeten we zorgen dat we daarvoor klaar zijn.’

Achter het caféraam wisselde Di Bella een snelle blik met zijn rechterhand Cazzetta. Geërgerd vertrok hij zijn mond. Hij haatte die smerissen die aan dat lijk snuffelden als hongerige honden, hij zou ze allemaal wel kunnen vermoorden: een flink mitrailleursalvo en hup, daar lagen ze, als omgegooide kegels. Hij zou beginnen met die Fiaschetti, die door rechercheur Petrosino grondig was opgeleid, en eindigen met Basile, die een veel te goede opvolger van Petrosino was geworden.

‘Smerissen!’ gromde hij, en hij spuugde op de grond. Hij keek naar Basile, naar zijn zwarte kleren, naar de handschoenen die hij altijd droeg, naar dat maskerachtige gezicht als van de mummie van een farao, zelfs als alle anderen gruwden van afschuw. Het was iemand die de indruk wekte een halvegare te zijn, maar in werkelijkheid haarscherp kon denken. Heel wat kleine boeven had hij met een schop onder hun kont teruggestuurd naar het land waar ze vandaan kwamen: een plaats op de boot en hup, klaar waren ze met Amerika, zoals vóór hem die klote-Petrosino dat had gedaan, maar die was gelukkig door een begenadigde hand in Palermo uit de weg geruimd.

Nou ja, dacht Di Bella terwijl hij een sigaar opstak, iedereen heeft wel een zwakke plek. Het gaat erom die te vinden en je mes erin te steken.

Hij lachte, Michele Di Bella, onder dat snorretje van hem dat net zo zwart was als het hart dat klopte in zijn borst. Hij nam een haal van zijn sigaar en keek naar de straat. Even verscheen er een klein glimlachje, dat meteen weer verdween achter zijn gebruikelijke ontevreden trekken. ‘Geef me nog even tijd, Peppino Basile, en dan zul je zien wat ik met je van plan ben.’

Een bleek zonnetje bescheen nu de plek en zorgde voor een klein beetje warmte, maar niemand op straat merkte het. De kou bleef in je lichaam zitten, net als de afschuw van dat toegetakelde lijk.

Fiaschetti ging terug naar het bureau om verslag uit te brengen. Basile bleef om ter plekke onderzoek te doen. Hij ging op zijn hurken zitten om, centimeter voor centimeter, het plaveisel te bestuderen. Hij had iets meer nodig. Hij zocht een kleinigheid, iets wat over het hoofd was gezien en wat een spoor kon opleveren. Hij wist dat moordenaars dat soort sporen meestal niet achterlaten, maar toch zocht hij ze. En vaak genoeg had hij geluk. Een stukje verderop zag hij een grijzige vlek die de vele schoenen van de nieuwsgierigen niet helemaal hadden weggeveegd. Het leek op een voetafdruk. Hij zette zijn eigen voet ernaast, die, grote vent als hij was, niet bepaald van een klein maatje was, en zag dat de afdruk kwam van een voet die nog groter was dan die van hem. Die moest van een kerel zijn van minstens twee meter. Hij haalde een stuk papier tevoorschijn, legde dat naast de afdruk en tekende de omtrek ervan met een potlood na. Inmiddels was het hoofd van de rechercheafdeling, Antonio Vachris, verschenen, die, zoals zijn gewoonte was, niet meer deed dan een blik op het lijk werpen en opdracht geven een ambulance te laten komen om het naar het mortuarium te brengen.

Toen het lichaam even later uit het vat was gehaald en op een brancard was gelegd, bleek dat er niets te vinden was waarmee de identiteit van de overleden man kon worden vastgesteld. Uit zijn kleren waren de etiketten weggescheurd, in zijn zakken zaten alleen een paar centen, geen portefeuille, geen papieren.

Maar nu hadden de ogen van Basile zich gevestigd op een paar witte korreltjes in het haar van de dode. ‘Vreemd,’ zei hij. Hij wreef de korrels tussen zijn vingers. ‘Dit is suiker, en suiker wordt gebruikt in banketbakkerijen, restaurants…’ Aandachtig zette hij zijn onderzoek voort, en hij zag dat op het colbert van de dode man wat flintertjes zaagsel zaten; hij deed ze in een zakje. En tussen dat zaagsel vond hij ook nog kleine stukjes glas, die niettemin groot genoeg waren om ze te herkennen. ‘Die komen van een champagnefles,’ zei hij tegen Burke.

‘Kolere!’

‘En hoeveel zaken zijn er in de omgeving waar champagne wordt geschonken?’

‘Eentje maar,’ zei de agent. ‘Het Golden.’