de dag dat ik jezus ontmoette

Charlotte Rørth

De dag dat ik Jezus ontmoette

Bekentenissen van een moderne ongelovige

Vertaald uit het Deens door Annelies van Hees

wereldbibliotheek · amsterdam

Oorspronkelijke titel Jeg mødte Jesus – Bekendelser fra en modvilligt troende

© 2015 Charlotte Rørth en Informations Forlag

© 2017 Nederlandse vertaling Annelies van Hees / Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon / Bart Rouwhorst

Foto auteur © Lars Pauli

nur 708

isbn 978 90 284 4262 7

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017, met
ISBN 978 90 284 2706 8

Inhoud

Voorwoord

Luister

Hier hoor ik thuis

Als het licht inslaat

Er was een man

Tijd om het over het geloof te hebben

Verwondering verblijdt

Mijn lichaam is ontwaakt

Ze denken vast dat ik gek ben

Ziek van liefde

Wie was die man?

Als plekken beladen zijn

Gezegend weten

Het Kruis en Kierkegaard

Ik ben niet alleen

Een lange, donkere nacht

De tweede ontmoeting

Er is geen weg

Aan het Meer van Genesareth

Literatuur

Voorwoord

Dit is een zeer ongewoon boek. Jarenlang heb ik de totstandkoming ervan vanaf de zijlijn gevolgd. Het was een mooi, veeleisend proces. Het vergt aandacht en nabijheid om zo’n geboorte bij te wonen. Twijfel, nederigheid, overtuiging, richting, geloof en ernst zijn natuurlijke ingrediënten voor deze geengageerde auteur. In dit boek ontmoeten we een heel bijzondere levensbeschrijving en heel bijzondere herinneringen. Charlotte Rørth nodigt ons uit om haar belevenissen en haar reizen gedurende een periode te volgen waarin er veel, deels onverwachte, gebeurtenissen plaatsvinden. Die worden in dit boek in een ontmoeting tussen auteur en lezer verteld en beleefd.

Het is gemakkelijk om af te wijzen wat anders is: het mystieke af te wijzen, het religieuze of het spirituele, het geloof in of de beleving van de niet-lineaire levensopvatting. Het geloof überhaupt af te wijzen. Zelfs de wetenschap af te wijzen als die met ongewone hypothesen en resultaten komt. Het leven is veelzijdig. Dit boek gaat over geest, ziel en gemoed, over leven en dood, over God, over de afzonderlijke mens en over de menselijke gemeenschap. Charlotte Rørth wil hokjes, systemen en vaststaande categorieën achter zich laten. Ze nodigt de lezer uit voor een reis waar nieuwe begrippen en voorstellingen worden ontsloten, nieuwe belevenissen en gebeurtenissen, maar de lezer moet zelf nadenken en besluiten nemen.

Ik wil mijn vreugde uitdrukken dat ik het ontstaan van dit boek heb mogen volgen. Vervolgens heb ik het met grote belangstelling gelezen. Ik hoop dat vele anderen het boek zullen lezen met de ernst, het engagement en de intensiteit waarmee het geschreven is.

Steen Hildebrandt

Hoogleraar leadership, Ph. D.

Frederiksberg, december 2014

Luister

‘Ik heb alles gewaagd in een avontuur van liefde.’

Johannes van het Kruis

Het begint op woensdag 28 november 2008 ’s avonds als ik op een stadsfeest ben in Baeza in Zuid-Spanje.

Op het schuin aflopende plein waar de Calle del Rojo verandert in de Calle Doctor Ojeda bieden Zuid-Spaanse madammen gebrande amandelen en ander lekkers te koop aan. Een kleine draaimolen draait rond en rond. De kinderen lachen in het donker. Hun gezichten hebben in het kermislicht alle kleuren van de regenboog, rood, groen, geel, blauw. Mannen staan aan tonnen die als tafeltje dienen en krijgen hun glaasjes bier, copitas, eten er olijven bij en bewegen hun armen met gebaren die de toestand in de wereld moeten oplossen. Er zijn spandoeken en er klinkt muzak in de lucht boven ons hoofd want overmorgen is het de naamdag van de patroonheilige van de stad, San Andrés.

In de propvolle kerk met krijtwitte gewelven en een altaar dat licht geeft door de vergulde beelden en Maria met Jezus op haar arm is de mis ter ere van de heilige juist afgelopen. De kerkgangers staan op uit de houten banken en groeten aan alle kanten buren, neven, nichtjes en broers. Opeens duwt een enigszins rond, zwart gekleed vrouwtje op platte schoenen en een sjaal in haar linkerhand mensen opzij totdat ze recht voor me staat. Ze is minder dan één meter vijftig, zo klein dat ze naar me op moet kijken terwijl ze opgewonden hijgt.

Jij bent uitverkoren, zegt ze en ze trekt buiten adem mijn handen naar zich toe om ze hard tegen haar borst te drukken.

Ik ben er zeker van dat ze mij met een ander verwisselt en ik probeer me beleefd los te maken, maar zij grijpt mijn polsen nog steviger beet en kijkt me doelbewust en vol herkenning aan. Ze knikt.

Hoe heet je, waar kom je vandaan, wat doe je in het leven?

Ze antwoordt goed, goed, bien bien, en vouwt haar handen om de mijne als ze het woord journalist, periodista, hoort.

Dan ben je daarom uitverkoren, zegt ze.

Je moet het belangrijkste verhaal van jouw tijd vertellen, dus luister nu, escuchame, gaat ze door en haar sjaal wordt warm tussen onze handen.

De wereld zal vergaan en alleen zij die geloven zullen gered worden. En jij moet dat aan iedereen vertellen.

Ze haalt adem.

Het is een paar minuten stil tussen haar en mij. Ik ben hier op een persreis, aan het werk. Zoals al vaker uitgenodigd door het Spaanse bureau voor toerisme, dat reizen met lezingen en tochten met gidsen organiseert voor journalisten en fotografen zodat wij in onze thuislanden kunnen publiceren over plaatsen en bezienswaardigheden in Spanje die niet al bekend zijn. Deze tocht naar Jaén, Úbeda en Baeza in de bergen van Andalusië met de nadruk op olijfolie en cultuur is nogal hectisch tot stand gekomen. Vanwege ziekte en afzeggingen ontbrak er iemand die Spaans sprak, wat ik min of meer doe na mijn eindexamen met een talenpakket en een ondefinieerbaar plezier in het land waar ik heb rondgereisd sinds ik in shorts op een Interrailreis ging. Het bureau voor toerisme had maandag gebeld terwijl de reis woensdag begon. Mijn werk en mijn gezin zeiden ja en nu sta ik hier met de handen van een vreemde vrouw om de mijne en ik heb geen idee dat ik op weg ben naar een tijd in mijn leven waar ik misschien mijn verstand kwijtraak, mijn man, mijn baan, mijn vrienden, mijzelf.

Deze dag begint datgene waar geen eind aan is, maar waar dit boek over gaat.

Hier hoor ik thuis

‘We hebben het recht niet om te oordelen over wat we niet kunnen begrijpen.’

Jesus Leiros

Misschien is het een herseninfarct, denk ik als ik een dag na het bezoek aan de kerk in Baeza in het naburige stadje ben, Úbeda, waar ik verstijfd als een zoutpilaar in een sacristie sta, achter een vijfhonderd jaar oude kapel, La Sacra Capilla del Salvador, de heilige kapel van de Verlosser.

De hele groep journalisten is een kwartier geleden de El Salvador binnengegaan en stond onder de koepel naar de gids Andrea Pezzini te luisteren, die lang praatte over deze kapel, een van de mooiste in de wereld, gebouwd door en voor de adellijke Francisco de los Cobos y Molina en zijn echtgenote. Het echtpaar ligt midden onder de koepel begraven in de crypte, voor het abnormaal grote en bijna obsceen versierde altaar met een barokke overdaad aan met goud bekleed houtsnijwerk, bloemen en kransen met glitters en kleuren, wijnranken en bloemenranden, engelen, zuilen en gordijnen. Andrea stond te gebaren en uit te leggen en bracht ons daarna naar de klerikaal koel ingerichte en bijna lichtgevend witte sacristie aan de linkerkant. Hier waar ik nu sta.

Binnen ging de gids door met vertellen. Hij vertelt nog steeds, maar zijn stem verwijdert zich van me, of ben ik degene die zich verwijdert? Er zitten watten in mijn oren, magneten in mijn voeten, alles is leeg, geen gedachte, geen kennis. Kun je je zo voelen?

Ja.

Het is al de tweede keer dat er iets vreemds met me gebeurt. Gisteren werd ik overrompeld door het kleine vrouwtje dat mij ‘uitverkoren’ noemde. Vandaag sta ik als een willoos wezen aan de vieze vloer genageld. Ik zou bang moeten zijn, maar dat ben ik niet, hoewel ik me niet kan bewegen.

Toen ik vanmorgen wakker werd, was ik een normaal, weldenkend wezen met eindexamen gymnasium en een opleiding als journalist, zoals de meeste mensen in Denemarken vast verankerd in gezond verstand. Geboren in 1962, opgegroeid, opgeleid en zonder opstandigheid goed geschoold in atheïstische, zij het academisch respectvolle zin. Ik was een heel gewone, tevreden rondreizende journalist die alles had verdrongen over de voorspelling van de vorige dag die me vertelde dat ik ‘uitverkoren’ was.

Ik was al vanaf negen uur aan het werk, ik had mijn notitieblok en balpen bij me, had er zin in, dus namens de lezers stelde ik vragen en schreef ik van alles op. Bij de olijfoliefabriek Castillo de Canena reden rode vrachtwagens af en aan met de laatste oogst van het jaar van de eindeloze plantages olijfbomen die er al generaties geleden geplant zijn en waarvan de rijen dwars over alle bergen en door alle dalen in de hele streek hun strepen trekken. De gele olie klotste rond in retorten en in stalen tanks, de flessen rinkelden, er werden etiketten op geplakt, de lucht was vet van duizend jaar oude aarde. De olie is al eeuwenlang het middel van bestaan van de streek, in het ijskoude laboratorium van Úbeda, waar wetenschappelijke kennis de zintuigelijke indrukken in formules uitdrukt en waar de olie als wijn in kleine blauwe glaasjes wordt geproefd. Een professionele proever van het gemeenschappelijke kwaliteitsmerk van de coöperaties kwam met vellen papier vol vragen over de smaak. Was die bitter? Zoet? Smaakte de olie naar hout? Naar bloemen?

Vanochtend was het leven concreet en in het geheel niet mystiek, en nu zijn de anderen weg uit de kapel en sta ik in de sacristie, ik ben gevuld met zacht lood en beweeg niet, maar ik bevind me in een toestand die zo aangenaam is dat hij alles overtreft, ook de nieuwsgierigheid. Andrea komt terug, staat stil en staart.

Ik kan niet bewegen, zeg ik tegen hem.

Waarom is er zo’n licht om je heen? vraagt hij. We staan even naar elkaar te kijken.

Waarom is er zo’n licht om je heen? herhaalt hij.

Waarom kan ik niet bewegen? herhaal ik.

Er is iets met je gebeurd, zegt hij, pakt me stevig bij mijn schouders en leidt me naar buiten.

Ik kan lopen, constateer ik dom.

Je moet niet denken dat ik zo iemand ben die gelooft, zegt hij dan. Ik weet niets over die dingen, maar je geeft licht, je geeft licht, stamelt hij verlegen.

Het ogenblik is zo intiem dat we blozen. Ik kijk naar hem en haast me terug naar mezelf en hij kijkt beschaamd weg.

De komende jaren zou hij nog van meer dingen getuige zijn. In mij en in zichzelf. Die dagen in november 2008 in Baeza en Úbeda begon datgene waar mijn leven over zou gaan en waar dit boek over gaat. Het is een hoeveelheid kennis, ervaring en gedachten bij elkaar gezet en opgeschreven, omdat ik zelf onderweg had gewenst dat iemand anders al over die heftige verandering had geschreven waar ik op geen enkele manier op was voorbereid.

Als het licht inslaat

‘Maar ergens – in mijn ziel – weet ik dat ik dit eerder heb gezien.’

Emily Dickinson

Ik ben al een week terug uit Spanje.

Thuis in mijn witgekalkte boerenhuisje tussen de velden midden in Himmerland tegen het bos van Rold aan. Het grootste bos van Denemarken, zeggen sommige mensen, veilig en vertrouwd. Ook op deze gewone dag in december, nu het bijna half acht is. Het is donker en waterkoud zoals op alle andere natte, overbekende winterochtenden, waar de riem al van zijn haak af is, mijn jas helemaal dichtgeritst, zodat de golden retriever van het gezin, Linnea, en ik aan onze ochtendwandeling kunnen beginnen. We nemen dezelfde weg als altijd. De bleke buizerd die op de open plek aan de rand van het bos woont, zeilt hoog boven ons met een schreeuw weg. Linnea reageert zelfs niet: ze kennen elkaar. Ze snuffelt, rent een beetje vooruit, heen en terug over de akker.

We zijn helemaal alleen als er licht van boven komt.

De volvette gele lichtstraal schiet uit de hemel en raakt mij zacht maar indringend precies boven mijn wenkbrauwen en baant zich dan een weg door het kraakbeen van mijn voorhoofd en door mijn opvatting van de wereld en verschuift alles wat weinig mensen begrijpen en waar ik niet van kan wegvluchten, want het boort zich dwars door mijn voorhoofd, hier achter mijn eigen huis.

Het doet geen pijn als de lichtkegel hard inslaat, mijn huid opwarmt en mijn hoofd achteroverduwt. De gele stroom glijdt langs mijn ruggengraat naar beneden en er bij het staartbeen weer uit en laat een strook van licht in mij achter. De duizeligheid laat mijn lichaam achteroverwankelen, ik ben weg, wankel en word op de koude aarde weer op mijn knieën wakker. Linnea piept en steekt haar snuit onder mijn arm, geeft me duwtjes alsof ze wil zeggen: sta nou op.

Ik kom overeind. Ik ben overweldigd en blij en vervuld van een diep gevoel van geluk. We gaan naar huis, zij springt in haar mand en krijgt drie hondenkoekjes. Ik ga naar de schuur en start de auto.

Hoe kan ik weten wat het is als ik het niet weet? Hoe kan ik weten dat dat licht God is, als er niemand is die weet of God bestaat?

Mijn leven is gebouwd op weten, op mijn werk, op mijn land. Bij ons is alles erop gebouwd dat je vragen stelt, bewijzen zoekt, antwoorden krijgt en in de loop der tijd meer leert, maar nu weet ik opeens iets wat ik een half uur geleden niet wist en wat ik niet kan bewijzen. In de auto op weg naar mijn werk doorloop ik de seconden aan de bosrand nog eens. Die lijken wel van een leugenachtige Amerikaanse tv-predikant te komen, maar als ik niet geloof in wat ik zelf ervaar, hoe kan ik dan anderen vertrouwen zoals ik iedere dag opnieuw doe op mijn werk, waar ik mensen interview en vertrouw wat ze zeggen.

Korte tijd later gebeurt er meer.

Mijn nachten worden doormidden gesneden door een droom over een diepe stem die roept achter een brede, zware deur van donker eikenhout. De deur naar de kapel in Úbeda. In mijn droom is de deur dicht en dat zou niet moeten. Het is dag en dan is de deur altijd open, weet ik in mijn droom. De zon is bleek en onzeker, het moet een ochtend vroeg in het jaar zijn. Een klein briesje heeft de tere blaadjes in de plataan rechts van de deur beet. Er lopen mensen voorbij, met alledaagse verhalen. Ze merken niet op dat de deur gesloten is en ze lijken ook de stem die van binnenuit roept niet te horen. Het is een mannenstem, die eerst keurig en beleefd roept, maar langzamerhand steeds meer aandringt. Ten slotte is die stem zo bevelend en bars dat ik mezelf wek. Ik weet waar die deur is. Maar ik weet nog niet hoe groot de betekenis is die het voor mijn leven krijgt dat ik ervoor kies hem te openen.

Er was een man

‘Toen U me bekeek vervulden Uw ogen mij met Uw genade; daarom beminde U me teder, en waren mijn ogen in staat om te aanbidden wat ze zagen in U.’

Johannes van het Kruis

Op woensdag 25 februari 2009 even na twaalf uur sta ik opnieuw in Úbeda voor de deur naar La Sacra Capilla del Salvador, drie maanden nadat ik hier de laatste keer was. De deur is bijna vijfhonderd jaar oud, uit 1536, en is van massief eikenhout. De klink is van smeedijzer. Het is de deur uit mijn vele gelijkvormige dromen maar het lijkt een paar weken vroeger in het jaar. In mijn droom zaten er blaadjes aan de plataan. Nu is het koud en winter. De takken van de boom zijn nog steeds kaal.

De drukte waarin ik ben gevlucht sinds ik hier drie maanden geleden was, neemt het weer bijna over en krijgt me zover om door mijn vijf dagen lange, strakke werkprogramma heen te jachten. Artikelen over ongebruikelijke reisdoelen met de twee pas geopende vliegroutes direct van het Aalborg van mijn lezers naar het Zuid-Spaanse Málaga. Maar ik ben niet alleen en ik krijg geen kans om eronderuit te komen.

Nu staat Andrea Pezzini staat hier, de gids die het heeft zien gebeuren en aan wie ik schreef toen de dromen in frequentie toenamen. Ik schreef hem toen ik thuiskwam en verontschuldigde me voor mijn gedrag. Hij antwoordde met excuses omdat hij misschien te dichtbij was gekomen. Hij is opgegroeid in het piepkleine Noord-Italiaanse Castel Goffredo, heeft in Londen en Parijs en Sevilla gewoond, en sinds 1994 hier in Úbeda, waar hij samenwoont met Carmen en hun vier kinderen, en journalisten en toeristen rondleidt, en waar zijn bedrijf kerken en cultuurhistorische gebouwen als musea onder zijn beheer heeft. Onder andere La Sacra Capilla del Salvador. Hij is iets jonger dan ik, een beetje slordig, met donker haar in een halve cirkel en stoppels zoals iedere Italiaan met respect voor zichzelf. Hij weet dat hij niet gelooft.

Maar die dag in november gaf je licht, verdedigt hij zich en in een van de vele, steeds geruststellender mails in het begin van het nieuwe jaar ging hij als volgt verder: ik ben katholiek opgevoed, mijn moeder gaat iedere dag naar de mis maar ik ben er heel wat jaartjes geleden uit gestapt. Maar toen ik je zag staan met dat licht om je heen, toen… Ik kan het niet uitleggen. Ik kom al veertien jaar iedere dag in die sacristie, maar ik heb er nog nooit iets religieus meegemaakt. Voordat jij daar stond met dat licht om je heen.

Hij antwoordde ja toen ik vroeg of hij naast me wilde staan als ik de deur uit mijn dromen open zou maken.

Ik ben bang. Bang dat ik achteraf niet meer dezelfde ben. Ik ben niet gewend te dromen over mannen die me in kerken roepen, schreef ik in een poging om de humoristische toon afstand te laten scheppen, om mezelf te beschermen.

Hij ging er niet op in.

Vandaag al evenmin.

Ga hier zitten, zegt hij en laat me achter op de zware houten bank die midden in de diepe, ongelooflijk hoge sacristie staat. Ik ben alleen. Helemaal alleen in de sacristie.

Zo ging het.

Zelfs de trilklank van de kleine tl-buizen die de drie witte gewelven van het plafond verlichten, is dezelfde, net als de bijna muffe lucht van het parfum en de aftershave van de duizenden bezoekers, van wasmiddel en alledaagsheid. De muren zijn van witgekalkte zandsteen, kolossale ladekasten van donker hout met de papieren van alle priesters vullen de nissen aan beide kanten helemaal. Vijfhonderd jaar werk geordend. Tussen de drie nissen aan iedere kant en in alle hoeken hangen er bustes en beelden. Het zijn er acht, vier mannen, vier vrouwen. Ze zien op me neer. Hercules en Hebe, de mannenmoed met leeuwenmanen en de liefde als bloeiende vrouw. Er zijn ook heidense symbolen, omdat bouwheer Francisco de los Cobos y Molina andere godsdiensten accepteerde als deel van de geschiedenis. Hij en zijn tijdgenoten bezaten de weinige jaren rond 1550 een menselijke openheid en nieuwsgierigheid en erkenning van het andere, en ze hadden verering voor alles wat Grieks was. Ook voor de denkers.

In deze kapel zijn de ideeën van de renaissance op bijna provocerende wijze in een katholieke kerk uitgedrukt. De samenhang met het verleden en de toekomst, engelen aan het plafond en Jezus op een eenvoudig kruis aan de achterwand, die bedekt is met hout met kleine dekseltjes en laatjes, en er staat een tafel met een plank erop als altaar, en helemaal bovenaan een klein raampje op het oosten.

De bank is bijna zacht van ouderdom. De jaren hebben er lichte strepen in getrokken, de armleuning is onder mijn pols volkomen glad. Het is een hoge bank. Ik kan maar net met mijn tenen bij de vloer van vierkante klinkers die diagonaal liggen als op een schuin liggend schaakbord. De lichte, zachte zandsteen is in laagjes versleten, op sommige plekken dieper dan het harde donkergrijze graniet.

Ik sluit mijn ogen. En ontmoet een man.

Ik heb hem nooit eerder gezien. Maar ik herken hem wanneer hij als een hologram in natuurlijke grootte, anderhalve meter voor mij, enigszins naar links verschijnt. Het hologram lijkt op iets uit de sciencefictionfilms waar ik bijna nooit naar kijk, denk ik, en ik probeer met behulp van de referenties aan film het beeld als pure fantasie van me af te schudden.

Maar hij blijft recht voor me staan.

Achter mijn gesloten ogen staat hij in deze sacristie in een koepel, compleet met landschap en lucht. De scène is driedimensionaal en in natuurlijke grootte. Hij staat op een gruispad en tegelijkertijd zie ik de klinkers onder zijn voeten. Hij is niet doorzichtig, maar echt. Even echt als de toeristen die binnen zijn gekomen en achter me staan te praten. Om hem heen is het heel warm, het is midden op de dag, zijn schaduw is kort, de zon is wit, de hemel wazig babyblauw. Hij loopt langs een pad over de bergwand met een dorp op de top, aan zijn rechterzijde is een dal met rijen bomen.

Ik durf niet naar zijn gezicht te kijken. Wil wachten. Zit met gebogen hoofd en zie als eerste het lichtgevende stof onder zijn versleten leren sandalen met dunne riempjes die om zijn enkels zijn gebonden.

Jezussandalen, net als ik heb. De absurditeit geeft verlichting. Tussen zijn tenen zit vuil van olieachtige aarde, niet lichtgeel als het pad. Vreemd, denk ik, en ik vind het huiselijk en terecht dat de haren aan de bovenkant van zijn voeten helemaal verbleekt zijn, net als de haren op zijn gebruinde benen, net als de zomerbenen van mijn zoons. Zijn toga reikt tot over zijn knieën. Hij is blauw, een heel zacht soort blauw, over zijn linkerschouder geworpen, waar hij verbleekt is door de zon zodat hij daar lichte strepen vertoont.

Zijn haar reikt tot zijn schouders, het is ook prachtig, licht golvend, zijn baard heeft bijna dezelfde kleur, iets lichter, geen erg volle baard. Die reikt tot aan zijn strottenhoofd. Hij staat er mooi bij. Hij is lang, heeft rimpels in zijn hals, een rechte rug en lange spieren op zijn arm. Zijn handen zijn uitgemergeld, schoon, slank en droog met duidelijke aders op de rug van de hand. Met zijn rechterhand duwt hij zijn gewaad recht, legt het beter op zijn plaats op zijn schouder, terwijl hij met zijn linkerhand de stof tegen zijn heup aan drukt. Hij is een jaar of dertig, misschien ietsje ouder, en hij maakt een lange indruk zoals hij daar in zijn eentje op het gruispad staat. Dat kronkelt omhoog langs een niet bijzonder steile bergwand tot aan het dorp op de top. Ik kan in de lichte, lage huisjes met bijna platte pannendaken lichte openingen met doeken ervoor onderscheiden.

Op het pad komen vijf mannen in lange gewaden pratend naar hem toe. Achter hem lopen er nog twee en dichter bij het dorp lopen anderen. Een paar van hen lijken vrouwen te zijn met waterkruiken. Helemaal bovenaan bij het dorp zijn ook kinderen. Schapen. Of zijn het geiten? De vijf man die het dichtst bij hem zijn, zien er blij uit. Ze lopen met hun armen te gebaren alsof ze volledig in beslag zijn genomen door iets wat ze zojuist hebben beleefd. Ze hebben geen bagage bij zich, maar ze lijken op weg te zijn van één plek naar een andere.

Aan de linkerkant kijk ik uit over het dal. De bomen staan een eindje van elkaar in rechte rijen onder aan de helling langs het pad. Citroenbomen lijken het. Misschien ook olijfbomen, maar ze lijken niet helemaal op de bomen die hier overal in úbeda staan. Onder de bomen is de aarde bijna kaal, afgezien van wat geel bloeiend mager onkruid, in de berm steken bosjes verbrand gras op en waaien in de wind, die ook zijn haar enigszins doet bewegen. Is het Israël? Ik ben daar nooit geweest, ik heb het landschap nooit eerder gezien, maar ja.

Hij is stil blijven staan en staat zwijgend op mij te wachten. Ik kan voelen dat hij me aankijkt, maar ik wacht even met hem in de ogen te kijken. Bekijk langzaam zijn gezicht. Het is van een klassieke schoonheid, als een Griekse god, zijn roodachtige haar is een harmonische verlenging van de zonnebrandkleur van zijn huid. Als ik het waag om zijn blik te ontmoeten, kijk ik in ogen die groen en grijs zijn met een flits blauw, en ze zijn zowel verwelkomend als vol vriendelijkheid. Zijn blik geeft mij hetzelfde gevoel als die ochtend bij het bos, die ochtend met de lichtflits. Sterker dan verliefdheid. Een beetje zoals de eerste blik tussen mij en mijn pasgeboren zoon. En nog meer.

Pas als ik klaar ben met hem bekijken, begint hij te spreken.

Welkom, goed je te zien.

Hij zegt het zonder dat ik het begrijp, maar mijn bewustzijn bevat het meteen. Hij kent mij. Hij kent iedere gram, iedere seconde, kan door alles heen zien, houdt toch van me, ondanks alle leugens, grote en kleine, mijn boosheid en mijn kleinzieligheid. Hij heeft me mijn zoons horen uitschelden, heeft me dingen horen zeggen die ik zelf vergeten ben; een gewemel van kleine scènes treedt tussen ons op, het gaat zo snel als een film die afgedraaid wordt en het blijft zitten als herkenning, zodat ik niets hoef uit te leggen: hij heeft alles gezien. Er is geen greintje twijfel in me. Die is uitgevaagd, verdwenen in gevoel. Alle mentale verdediging is geërodeerd. Ik registreer dat mijn op intellect gebaseerd verstand verdwenen is ten behoeve van een weten dat gewichtiger is.

Hij spreekt in een taalmelodie die enigszins doet denken aan de Spaanse en die ik probeer te begrijpen, maar ik herken de woorden niet. Ik denk dat hij Aramees spreekt. Hij praat niet erg hard, bijna alsof we recht tegenover elkaar staan. We ontmoeten elkaar hier in de sacristie. Wij tweeën.

Als door een kijker hervind ik veiligheid door mezelf en mijn kleren te herkennen, mijn gele vest, dat ik bij Banana Republic in Newbury Street in Boston gekocht heb, en de zwarte broek van Ivan Grundahl, die een beetje prikt tegen mijn dijbeen, mijn roze laktas, die op de bank staat, het dagelijks leven van thuis, de parelketting van mijn overgrootmoeder om mijn hals, de trouwring, de driedelige zilveren ring van mijn moeder en mijn zus. Ik kan ook het gebabbel van de andere toeristen horen. Het zijn Italianen.

Hij praat zachtjes door in de zekerheid dat ik het kan horen en begrijpen. Het lijkt alsof hij zich er alleen van wil verzekeren dat ik weet dat hij er is. Hij eist niets, vraagt niets, praat alleen maar. De tranen stromen over mijn wangen, door mijn hals, onder de kraag van mijn blouse, mijn lichaam registreert ze maar ik heb niet de macht om ze af te vegen; anderen kunnen me zien huilen, maar dat heeft niets te betekenen.

Andrea komt binnen en legt zijn hand van achteren op mijn rechterschouder.

Gaat het?

Ik knik. Hij knijpt even in mijn schouder, verwijdert zijn hand en verlaat de sacristie en dan wordt mijn journalisteninstinct wakker. Ik moet iemand vragen stellen over de dingen die hij zegt. Ik kan hem niet zomaar laten gaan. Ik moet terug. Ik moet hem te pakken krijgen. Ik sluit mijn ogen, ik ben er zeker van dat ik mijn kansen verspeeld heb, maar hij staat er nog en zelfs met een glimp in zijn ogen alsof hij wil zeggen: daar had je vast niet op gerekend.

Ik begrijp niet wat je zegt, denk ik tegen hem.

Het geeft niets dat je niet begrijpt wat ik zeg. Dat geeft niets.

De opluchting slaat in me neer. Het ging om de ontmoeting zelf.

Zijn blik vloeit mijn lichaam in. Van mijn hals over mijn schouders, buik, schoot, benen, voeten. Hij is zozeer man, zo mannelijk, zo verleidelijk en onweerstaanbaar, zijn uitstraling is sterker dan erotiek, hij raakt me nog dieper vanbinnen dan enig andere man ooit. Zijn glimlach is niet zoals die van een man voor een vrouw in een echt liefhebbende verhandeling over het bereiken van orgasmes of over kinderen. Het is een glimlach die mij me bemind doet voelen met een ander soort liefde dan ik ken. Het is vriendelijkheid. Een rechtstreekse, eenvoudige acceptatie dat het goed is dat ik er ben.

Als hij me helemaal kan zien en me toch wil hebben, is het minste wat ik kan doen op zijn oordeel te vertrouwen. Maar zo denk ik niet, ik voel het. De woorden die het voor mezelf moeten beschrijven zijn niet toereikend of ze zijn belachelijk hoogdravend. Ik volsta met het gevoel op te slaan voordat we uit elkaar gaan, alsof we elkaar altijd hebben gekend en altijd zullen kennen. Hij knikt naar me, glimlacht weer en verdwijnt. Ik vind het niet erg dat hij me verlaat.

Niemand zal me geloven, dat weet ik, maar ik weet ook dat ik hem heb gezien. Hoe moet ik dat doorgeven, dat wat je niet eens in woorden kunt vertellen? Ik heb de kracht niet om de gedachte helemaal tot het eind te denken. Mijn knieën trillen, mijn ogen jeuken van de tranen, de mascara moet uitgelopen zijn, mijn neus loopt ook, mijn kraag hangt er slap en vochtig bij. Ik zeg ‘dank u wel’ zonder dat woord te denken, het komt gewoon. Ik sta op en ga de sacristie uit, Andrea komt me tegemoet. Hij ziet er vragend en onzeker uit, begint aan zijn verhaal over de plek zoals hij gewend is, kijkt me intens aan, terwijl ik meer mascara van mijn wangen afwrijf.

Nu is het weg, je hebt het afgeveegd.

Er was een man.

Kom.

We gaan door de kapel naar buiten, draaien halverwege in het schip van de kerk naar links en openen de kleine zware deur in het paneel naar de ingang, waar ze kaartjes verkopen. Het lijkt hier zo prozaïsch, zo alledaags, het past bij mij, bij mijn tijd, maar hoe zit dat met wat ik heb gezien? Het botst en dan ook weer niet. Er is plaats voor heel veel tijden. Er is oneindig veel plaats in mij.

Als we over de brede drempel de zon instappen, begin ik hem te beschrijven. De woorden. Zou te verlegen moeten zijn om over iets zo hemelschreiend onwaarschijnlijks te praten, maar ik ben blij en voel me veilig en durf alles tegen Andrea te zeggen, want hij heeft het zien gebeuren. Mijn woorden zijn niet toereikend; mijn Engels is goed, mijn Deens is beter, mijn Spaans minder, maar het verhaal wordt minder door de woorden, ongeacht in welke taal ik ze uitspreek.

We lopen samen door de smalle straatjes, de schaduw in, de zon in, van de Calle Baja del Salvador naar de Plaza Vásquez de Molina naar de Plaza del Primero del Mayo over de Cuesta del Losal langs de stadsmuur en voorbij de markt met kopers en verkopers, verder over de Plaza de Andalucia de heuvel op en de Calle del Obispo Cobos. We lopen midden tussen het dagelijks leven van anderen, maar het is een dag die voor ons zonder tijd en plaats, geloof en weten is. We kennen het verhaal zo goed, maar we zijn er geen deel van geweest en het is geen deel van onze werkelijkheid geweest. Tot dit moment.

Niemand van ons noemt hem bij zijn naam.

U geeft licht. Sterker dan in november, maar op dezelfde manier.

Al mijn deuren staan open. Ook die tussen mijn schouderbladen. Ik ben onbeschermd als een elfenmeisje, iedereen kan naar me toe komen, kan zo mijn hart in komen stampen, tot op de bodem, ik kan het niet verhinderen. Als iemand me kwaad zou willen doen, kan hij me vernietigen, maar ik ben niet bang. Ik ben kwetsbaar, maar de wereld wil niets kwaads van mij, ik ben beschermd.

Op het koele terras, Asador de Santiago, naast het ziekenhuis met dezelfde naam, ontworpen door de architect Andrés de Vandelvira (1509-1575), net als de kapel en de sacristie, lunchen we aan een ronde tafel met een dubbele laag witte kleden. Mijn lichaam is onrustig, mijn benen bewegen de hele tijd. De tafelkleden wapperen. Het ziet er raar uit. Ik moet wel lachen.

Iedereen staart naar me.

Ja. Natuurlijk. Je straalt ook, antwoordt Andrea. Hij vraagt niet zoveel, kijkt alleen vol verwondering naar mij en schudt zijn hoofd.