Afrodite

Liefdesverhalen en andere zinnenprikkels

Afrodite

Liefdesverhalen en andere zinnenprikkels

DOOR

Isabel Affende

ILLUSTRATIES

Robert Shekter

RECEPTEN

Panchita Llona

WERELDBIBLIOTHEEK • AMSTERDAM

Ik draag deze uitweidingen over erotiek op

aan speelse geliefden en ook

— waarom niet? — aan angstige mannen

en melancholieke vrouwen.

Uit het Spaans vertaald door Brigitte Coopmans

Oorspronkelijke titel Afrodita. Cuentos, Recetas y Otros Afrodisíacos

© 1997 Isabel Allende

© 1998 Nederlandse vertaling Brigitte Coopmans /

Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

Alle rechten voorbehouden

Omslagbeelden Lori Barra

Omslagontwerp Sophie Deinum

NUR 320

ISBN 978 90 284 4274 0

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2016, met
ISBN 978 90 284 2638 2

Haar adem is als honing met kruidnagel,

Haar mond als een rijpe mango zo zoet.

Het kussen van haar huid is als het proeven van de lotus.

De holte van haar navel verbergt een schat aan specerijen.

Welke geneugten komen daarna? De tong weet het

maar kan het niet zeggen.

Srngarakarika, Kumaradadatta (twaalfde eeuw)

Inleiding

EN RONDO CAPRICCIOSO

Vijftig jaar is als

het late middaguur

waarop de zon is ondergegaan en je

natuurlijkerwijs tot bezinning komt.

Maar bij mij spoort de schemer

me juist aan tot zonden

en misschien daarom

bezin ik mij in mijn vijftiger jaren

op mijn relatie met eten en erotiek,

de zwakheden van het vlees die

me het meest in verzoeking brengen,

al zijn het helaas niet

mijn meest begane zonden.

Ik heb spijt van het lijnen, van de heerlijke gerechten die ik uit ijdelheid heb laten staan en van de gelegenheden om de liefde te bedrijven die ik voorbij heb laten gaan uit puriteinse deugdzaamheid of omdat ik nog wat anders te doen had. Terwijl ik wandel door de tuinen van mijn geheugen, ontdek ik dat mijn herinneringen aan de zintuigen gekoppeld zijn. Mijn tante Teresa, die geleidelijk in een engel veranderde en stierf met beginnende vleugels op haar schouders, is voor altijd verbonden met de geur van zuurtjes met viooltjessmaak. Wanneer die allerliefste dame op bezoek kwam, met haar grijze jurk die werd gesierd door een sober kanten kraagje en het met sneeuwwit haar omlijste gezicht als van een koningin, renden wij kinderen op haar af en opende zij met rituele gebaren haar oude handtas – altijd dezelfde –, haalde er een klein beschilderd blikken doosje uit en gaf ons een mauvekleurig snoepje. En sindsdien komt telkens wanneer het onmiskenbare aroma van viooltjes de lucht binnendringt, het beeld van die heilige vrouw, die bloemen uit andermans tuin stal om ze naar de stervenden in het bejaardentehuis te brengen, ongeschonden bij me terug. Veertig jaar later kwam ik erachter dat deze geur ook karakteristiek was voor Napoleons echtgenote Joséphine de Beauharnais, die blindelings vertrouwde op de stimulerende kracht van het vluchtige aroma, dat even snel met een bijna misselijk makende intensiteit oprukt als weer verdwijnt zonder een spoor achter te laten, om direct weer met hernieuwde kracht terug te keren. De courtisanes in het oude Griekenland gebruikten het voor elke amoureuze ontmoeting om hun adem en erogene zones te parfumeren, want in combinatie met de natuurlijke geur van transpiratie en vrouwelijke afscheiding verlicht het de zwaarmoedigheid van de oudste mannen en veroorzaakt het een enorme opschudding in de gemoederen van de jongeren. In de tantra, een mystieke en spirituele leer die de vereniging van tegenstellingen op alle niveaus, van het kosmische tot het allerlaagste, verheerlijkt, en waarin man en vrouw afspiegelingen zijn van goddelijke krachten, is paars de kleur van de vrouwelijke seksualiteit; daarom is zij door verscheidene feministische bewegingen overgenomen.

De doordringende geur van jodium roept bij mij geen beelden op van snijwonden of chirurgie, maar van zee-egels, die vreemde wezens die voor mij onlosmakelijk verbonden zijn met mijn inwijding in het mysterie van de zintuigen. Ik was acht jaar oud toen de ruwe hand van een visser er een in mijn mond stopte. Wanneer ik in Chili ben, zoek ik altijd een gelegenheid om naar de kust te gaan en opnieuw vers gevangen zee-egels te proeven, en telkens weer word ik overweldigd door diezelfde mengeling van angst en fascinatie die ik voelde tijdens dat eerste intieme contact met een man. Zee-egels zijn voor mij onverbrekelijk verbonden met die visser, zijn donkere zak met schelpdieren waaruit het zeewater stroomde en mijn ontluikende sensualiteit. Zo herinner ik mij de mannen die in mijn leven zijn geweest (ik wil niet opscheppen: het zijn er niet zoveel): sommigen vanwege het weefsel van hun huid, anderen door de smaak van hun kussen, de geur van hun kleding of de toon van hun gefluister, en bijna allemaal gekoppeld aan een specifieke etenswaar. Het hoogste vleselijke genot, dat zonder gejaagdheid in een omgewoeld en clandestien bed wordt beleefd, een volmaakt samenspel van liefkozingen, gelach en intelligente spelletjes, smaakt naar baguette, prosciutto, Franse kaas en rijnwijn. Bij elk van deze keukenschatten doemt voor mij een man in het bijzonder op, een voormalige minnaar die als een gekoesterde geestverschijning altijd terugkeert om me op mijn gerijpte leeftijd weer wat ondeugende glans te geven. Dat brood met ham en kaas geeft me de geur terug van ons samenzijn, en die Duitse wijn de smaak van zijn mond. Ik kan erotiek niet van eten scheiden en ik zie ook geen reden om dat te doen, integendeel, ik wil van beide blijven genieten zolang mijn krachten en mijn opgewekte gemoed het toelaten. Daar komt het idee vandaan voor dit boek, dat een reis is zonder kaart door de regionen van het zinnelijke geheugen, waar de grenzen tussen liefde en eetlust zo vaag zijn dat ze voor mij soms volledig zoek zijn.

Het is niet eenvoudig om een nieuwe verzameling keukenrecepten of erotische instructies te rechtvaardigen. Ieder jaar worden er duizenden gepubliceerd en ik weet eerlijk gezegd niet wie ze kopen, want ik ken nog altijd niemand die kookt of de liefde bedrijft met behulp van een handleiding. Mensen zoals u en ik die met moeite de kost verdienen en in stilte bidden, improviseren naar beste kunnen met pannen en tussen de lakens en maken gebruik van wat we bij de hand hebben, zonder ons het hoofd erover te breken en zonder al te veel misbaar, blij als we zijn met de tanden die we nog hebben en met het enorme geluk iemand te hebben om aan het hart te drukken. Waarom dan dit boek? Omdat ik het een leuk idee vond om het een en ander over afrodisiaca uit te zoeken, en ik hoop dat dit ook voor u geldt. Ik probeer op deze bladzijden de waarheid te benaderen, maar dat is niet altijd mogelijk. Wat valt er over bijvoorbeeld peterselie te vertellen? Soms moet je je fantasie gebruiken…

Van oudsher heeft de mensheid haar toevlucht gezocht in goedjes, trucs, magische handelingen en spelen, door serieuze en deugdzame mensen haastig afgedaan als perversiteiten om de begeerte en de vruchtbaarheid te stimuleren. Dit laatste is voor ons niet van belang, er zijn al te veel kinderen op de wereld, wij gaan het hier hebben over genot. In een boek over magie en minnedrankjes, dat tussen een grote stapel soortgelijke teksten op mijn bureau lag, staan formules uit de Middeleeuwen en nog een aantal oudere; sommige daarvan worden nog steeds uitgevoerd, zoals het steken van spelden in een arme levende pad en hem daarna begraven onder het prevelen van bezweringen op een vrijdagavond. Vrijdag wordt beschouwd als de dag van de vrouw, de andere zes behoren de man toe. Ik vond bijvoorbeeld een toverrecept om de ongrijpbare minnaar te strikken, dat nog steeds in gebruik is in een aantal plattelandsgebieden in Groot-Brittannië. De vrouw kneedt meel, water en boter, spat wat speeksel over het mengsel, neemt het vervolgens tussen haar benen om het de vorm en de smaak van haar intieme delen te geven, bakt het en biedt dit brood het onderwerp van haar verlangen aan. Vroeger werden er brouwsels gemaakt van bloed – vaak elixir rubeus of menstruatiebloed – en andere lichaamsvloeistoffen, die moesten gisten bij maanlicht in de oogholte van een doodshoofd.

Als het de schedel was van een misdadiger die op het schavot de dood had gevonden, des te beter. Er bestaat een verbazingwekkende verscheidenheid aan dergelijke afrodisiaca, maar we concentreren ons hier op het soort dat door een normaal verstand en een normale keuken kan worden voortgebracht. Vandaag de dag zijn er maar weinig mensen die tijd hebben om deeg te maken of die beschikken over het hoofd van een gehangene. De bedoeling van een afrodisiacum is het prikkelen van de vleselijke liefde, maar als we tijd en energie verspillen met het bereiden ervan, hoe kunnen we dan van de uitwerking genieten? Daarom hebben we hier geen recepten van lange adem opgenomen, op een paar onvermijdelijke gevallen na, zoals onze orgiastische schotels.

We hebben ook bewust gruwelijke recepten vermeden. Als iemand de hele dag bezig moet zijn met het vervaardigen van een schotel kanarietongetjes, zie ik niet hoe hij zich daarna kan overgeven aan erotische spelletjes. Het idee dat hij zijn spaarcenten in een twaalftal van die tere vogeltjes zou steken om vervolgens genadeloos hun tongetjes uit te rukken, zou mijn geslachtsdrift voor altijd temperen.

Robert Shekter, de maker van de saters en nimfen die dit boek illustreren, was piloot in de Tweede Wereldoorlog. Zijn ergste nachtmerries gaan echter niet over bombardementen en doden, maar over een onoplettende eend die hij met zijn jachtgeweer neerschoot. Terwijl hij ernaartoe liep, zag hij dat het dier nog met zijn vleugels sloeg, en hij moest het de nek omdraaien om het nog meer leed te besparen. Sindsdien is hij vegetariër. Het schijnt dat de eend bij zijn val een krop sla plette, dus die groente eet hij ook niet meer. Het is erg moeilijk een erotisch diner te bereiden voor een man met dergelijke beperkingen. Robert zou nooit met me hebben samengewerkt in een project waarin gefolterde kanaries voorkomen.

Haaienvinnen, testikels van een lammetje en andere ingrediënten komen hier niet voor omdat ze niet te vinden waren in de nabijgelegen supermarkten. Als u dergelijke extremen nodig hebt om uw libido of minnedrift te bevorderen, raden wij u aan een psychiater te raadplegen of een andere partner te zoeken. Wij hebben het hier alleen over de zinnelijke kwaliteiten van eten en de effecten ervan op de praktijk van de liefde, en we bieden recepten aan van producten die men via de mond tot zich kan nemen zonder – althans direct – gevaar voor eigen leven, en die bovendien smakelijk zijn. Daarom is broccoli uitgesloten. We beperken ons tot eenvoudige afrodisiaca, zoals oesters die uit de mond van de geliefde worden ontvangen, naar een nooit falend recept van Casanova die op deze wijze een paar jonge bedriegsters verleidde, of de milde pasta van honing en gemalen amandelen die de uitverkorenen van Cleopatra tot gek wordens toe van haar intieme delen likten, en ook moderne recepten met minder calorieën en cholesterol. We geven geen recepten van bovennatuurlijke drankjes, want dit is een praktisch boek en we weten hoe moeilijk het is koalapoten, salamanderogen of maagdenurine te bemachtigen, producten van drie soorten die met uitsterven bedreigd worden.

Gulzigheid leidt regelrecht tot wellust en, als we nog iets verder gaan, tot geestelijk verderf. Lutheranen, calvinisten en anderen die naar christelijke volmaaktheid streven, eten dan ook slecht. De katholieken echter, die al met de aanvaarding van de erfzonde en de menselijke zwakheden ter wereld komen, en die door het sacrament van de biecht gereinigd worden en weer klaarstaan om opnieuw te zondigen, zijn veel buigzamer als het gaat om de goede tafel. Ze gebruiken zelfs de uitdrukking ‘alsof er een engeltje over je tong piest’ om aan te geven dat iets verrukkelijk smaakt. Gelukkig groeide ik op tussen katholieken en kan ik zoveel lekkernijen verslinden als ik wil zonder te denken aan de hel, alleen maar aan mijn heupen; het was echter niet zo eenvoudig mij te ontdoen van de taboes op het gebied van de erotiek. Ik behoor tot de generatie vrouwen die trouwden met de eerste met wie ze ‘het verst gegaan waren’, want als ze eenmaal hun maagdelijkheid hadden verloren, waren ze waardeloos geworden voor de huwelijksmarkt, al waren hun vriendjes meestal net zo onervaren als zij en konden ze zelden het onderscheid maken tussen maagdelijkheid en preutsheid. Als de anticonceptiepil, de hippies en de vrouwenemancipatie er niet waren geweest, zouden velen van ons nog steeds gevangenzitten in gedwongen monogamie. In de joodschristelijke cultuur, die het individu opdeelt in lichaam en geest, en de liefde in wereldlijk en goddelijk, is alles wat los van de voortplanting naar seksualiteit verwijst verwerpelijk. Op een bepaald moment bedreven deugdzame echtparen zelfs de liefde door een in de vorm van een kruis geborduurd gat in hun nachthemd. Alleen het Vaticaan kan zoiets pornografisch bedenken!

In de rest van de wereld is seksualiteit een bestanddeel van een goede gezondheid, ze inspireert de kunst en ligt op het pad van de geest; ze wordt niet geassocieerd met schuld of geheimhouding, want de gewijde en de wereldlijke liefde hebben dezelfde oorsprong en men gaat ervan uit dat de goden zich verheugen over het genot van de mensen. Helaas deed ik er dertig jaar over om daarachter te komen. In het Sanskriet bestaat een woord om het genot van de oorsprong van de schepping te omschrijven, dat vergelijkbaar is met het zinnelijke genot. In Tibet werd de geslachtsgemeenschap bedreven als spirituele oefening en in het tantrisme is het een vorm van meditatie. De man, in lotushouding gezeten, ontvangt de vrouw die hem met haar benen omsluit, beiden tellen zonder ergens aan te denken hun ademhaling en verheffen hun geest tot het goddelijke, terwijl de lichamen langzaam en sierlijk met elkaar verstrengeld raken. Zo is het prettig mediteren.

Aan de uitwerking van dit project hebben actief meegewerkt: Robert Shekter met zijn tekeningen, Panchita Llona met haar recepten en Carmen Balcells als literair agente. Zo’n vijftig auteurs wier teksten ik heb geraadpleegd zonder om toestemming te vragen, en die ik hier niet wil vermelden omdat het opstellen van een bibliografie een rotwerk is, hebben passief meegewerkt. Iets van één auteur overnemen is plagiaat, overnemen van velen is onderzoek. En zonder het te weten werkten veel van mijn vrienden mee, die om mij een plezier te doen bereid waren de recepten te proeven en me hun ervaringen te vertellen, hoewel ze ervan overtuigd waren dat dit boek nooit het licht zou zien.

Uit pure liefde voor de poëzie kwam Robert Shekter met het idee om bij het boek een plaat met erotische muziek te doen en de thema’s, net als bij Vivaldi, over vier jaargetijden te verdelen, maar dat bleek niet zo’n goed idee te zijn. Panchita probeerde haar gerechten te maken met inachtneming van de producten uit elk seizoen, maar toen Robert haar vroeg er ook nog muzikale namen aan te geven, zei ze dat hij de boom in kon. Het schijnt dat de meeste muzikale termen Italiaans zijn en je kunt een burrito met chilisaus geen allegro ma non troppo noemen. Als u op deze bladzijden nog een ontglipt muzikaal italianisme tegenkomt, hecht er dan geen belang aan: het is maar een bevlieging van onze tekenaar. Het idee voor de plaat had ook geen succes want we konden het niet eens worden over het soort muziek dat als erotisch wordt ervaren. Panchita voelde wel voor de Bolero van Ravel, Robert voor Bach en ik voor een draaiorgelwijsje dat door het raam naar binnen kwam op een zomeravond toen… nou ja, dat is een ander verhaal.

Robert is een wetenschapper. Hij stond me geen schrijverskunstjes toe, hij eiste nauwkeurigheid. Ik moest hem de berg boeken laten zien die ik voor het onderzoek gebruikt had en de stimulerende werking van de recepten van Panchita beoordelen volgens een door hem bedachte methode. We deden een beroep op vrijwilligers van beide seksen, van verschillende rassen en ouder dan veertig jaar, aangezien jongeren zelfs van kamillethee opgewonden raken, hetgeen onze statistieken in de war zou sturen. Nadat we hen op een diner hadden onthaald en hun gedrag geobserveerd hadden, maten we de resultaten en tekenden ze op. Ze waren te vergelijken met de resultaten die ik enkele jaren geleden verkreeg, toen ik als journaliste werkte en een verslag moest schrijven over de werkzaamheid van de zwarte magie in Venezuela. De personen die met hun medeweten onderworpen werden aan voodoorituelen, begonnen te raaskallen en demonische vloeistoffen uit te scheiden, ze kregen bultjes in hun keel en hun haar viel uit, terwijl het de mensen die in gelukzalige onwetendheid verkeerden even voorspoedig verging als voorheen. In het geval van dit boek bekenden de vrienden die wisten van de werking van de afrodisiaca, dat ze ervan hadden genoten en dat ze smeuïge gedachten, plotselinge aandrangen, vlagen van perverse fantasieën hadden gehad en geheimzinnig gedrag hadden vertoond, terwijl zij die niets wisten van het experiment, de gerechten zonder zichtbare veranderingen verorberden. Een enkele keer was het voldoende het manuscript op tafel te laten liggen, met de titel duidelijk zichtbaar, om de stimulerende werking effect te laten sorteren: nog voordat het diner was geserveerd, begonnen de disgenoten aan elkaars oren te knabbelen. Daarom is mijn conclusie dat het, net als bij zwarte magie, raadzaam is de deelnemers van tevoren in te lichten. Dat bespaart tijd en werk.

Toen het plan er eenmaal was, stortte ieder van ons zich op zijn taak en naarmate er nimfen, saters en andere mythologische schepsels uit het potlood van Robert kwamen, fabuleuze gerechten uit de keuken van Panchita, wiskundige berekeningen uit het verstand van Carmen en gegevens uit de bibliotheek, die ik onderzocht, leefden we allemaal op. Robert kreeg minder last van zijn botten en denkt er nu over een zeilboot te kopen, Panchita hield op de rozenkrans te bidden, Carmen kwam enkele kilo’s aan en ik liet een garnaal op mijn navel tatoeëren. De eerste uitingen van wellust dienden zich aan toen we de inhoudsopgave samenstelden. Tegen de tijd dat we de eerste happen van de afrodisiaca namen, waren we een orgie nabij. Robert is vrijgezel, dus ik vraag liever niet hoe hij het heeft opgelost. Carmen Balcells heeft sinds ze zich wekelijks in kippenbouillon baadt, een gave blanke huid. Panchita’s man en die van mij lopen huppelend en met grote pupillen rond en staan achter elke deur om ons te laten schrikken. Als deze gerechten bij een stel oudjes als wij al zoveel succes hebben geboekt, wat zullen ze dan wel niet voor u kunnen doen?

Tegen het einde, toen wij als medewerkers aan dit project klaar dachten te zijn en de laatste herzieningen aanbrachten, beseften we dat er zich onder de talrijke afrodisiaca, van schelpdieren met kruiden en specerijen tot kanten nachthemden, roze lichtjes en geurig badzout, één bevond, het krachtigste van allemaal, dat we niet hadden opgenomen: verhalen. In onze lange levens van genotzoekers hebben Robert, Panchita, Carmen en ik kunnen vaststellen dat de beste erotische prikkel even doeltreffend is als de meest weloverwogen liefkozingen: een verhaal dat verteld wordt tussen twee voor het bedrijven van de liefde vers gestreken lakens. Het bewijs hiervoor is Sheherazade, de wonderbaarlijke Arabische verhalenvertelster die gedurende duizend en één nachten een wrede sultan in haar ban hield met haar gouden keel. De man keerde onaangekondigd terug van het slagveld – een onvergeeflijke vergissing die een eindeloos aantal tragedies heeft veroorzaakt – en trof een van zijn vrouwen, zijn meest geliefde, vrolijk stoeiend met zijn slaven aan. Hij liet haar onthoofden en vervolgens besloot hij – typisch mannelijke logica – elke nacht een maagd te bezitten en haar bij het ochtendgloren door een beul te laten executeren; zo zou ze de kans niet krijgen hem ontrouw te zijn. Sheherazade was een van de laatste maagden in dit rijk van de nachtmerrie. Ze was niet zozeer mooi als wel intelligent en ze bezat de gave van de welsprekendheid en de grenzeloze verbeeldingskracht. De eerste nacht schikte ze, nadat de sultan haar zonder omhaal had verkracht, haar sluiers en begon hem een lange en boeiende geschiedenis te vertellen, wat enkele uren duurde. Zodra het eerste straaltje daglicht verscheen, zweeg Sheherazade discreet; ze had de monarch zodanig in verrukking gebracht dat hij haar nog een dag liet leven, op het gevaar af dat zij hem in gedachten de hoorntjes zou opzetten, daar dat gezien de bewaking op andere wijze niet mogelijk was. En zo redde het meisje, van verhaal tot verhaal en van nacht tot nacht, het vege lijf van het kromzwaard, verlichtte ze de ziekelijke onzekerheid van de sultan en maakte zichzelf onsterfelijk.

Als het kostelijke diner eenmaal bereid en opgediend is, als de heimelijke warmte van de wijn door het bloed stroomt en de specerijen kriebelen, en het voorspel van liefkozingen de huid doet blozen, is het tijd om enkele minuten te pauzeren en de toenadering uit te stellen opdat de geliefden elkaar met een verhaal of gedicht verwennen, zoals gebeurt in de meest verfijnde oosterse tradities. Bij andere gelegenheden verhevigt een vertelling de hartstocht na het eerste samenzijn, wanneer het paar weer op adem en enigszins bij zinnen komt en tevreden uitrust. Het is een goede manier om de man, die de neiging heeft om in te sluimeren, wakker te houden en om de vrouw te vermaken als ze zich begint te vervelen. Dat verhaal of die verzen zijn uniek en waardevol: niemand heeft ze ooit op deze toon, in dit ritme, met deze specifieke stem of met deze precieze bedoeling uitgesproken, en niemand zal dat ooit doen. Het is niet hetzelfde als een video! Als geen van hen de natuurlijke aanleg heeft voor het verzinnen van verhalen, kan men terugvallen op het immense repertoire van de wereldliteratuur, van de voortreffelijkste erotische teksten tot de vulgairste pornografie, als het maar kort is. Het gaat erom het genot te verlengen door het lezen van een opwindend, maar beknopt stuk; de liefdesdrang die door het diner is opgewekt, mag niet verloren gaan in literaire excessen. Zo kunt u iets zo alledaags als seks tot een onvergetelijk moment maken.

In mijn boek Het goud van Tomás Vargas staat een voorwoord dat de kracht van het vertellen oproept, iets wat ik niet zou kunnen hebben geschreven als ik het niet zelf had meegemaakt. Ik verontschuldig me voor de arrogantie om mijzelf te citeren, maar ik denk dat dit het voorgaande verduidelijkt. De geliefden, Eva Luna en Rolf Carlé, rusten uit na een wild samenzijn. In het fotografische geheugen van Rolf verschijnt het tafereel als een oud schilderij, waarop de geliefde naast hem op het bed ligt, haar benen opgetrokken, met een zijden sjaal over haar schouder en haar huid nog vochtig van de liefde. Rolf beschrijft het schilderij als volgt:

De man heeft zijn ogen gesloten, zijn ene hand rust op zijn borst en de andere op haar dij, in intieme saamhorigheid. Voor mij is deze aanblik onverbiddelijk en bestendig, er verandert niets, het is steeds dezelfde vredige glimlach van de man, dezelfde loomheid van de vrouw, dezelfde plooien in de lakens, dezelfde duistere hoeken van de kamer, steeds strijkt het lamplicht in dezelfde hoek over haar borsten en jukbeenderen en steeds hangen de zijden sjaal en de donkere haren even fijntjes naar beneden.

Steeds als ik aan je denk, zie ik je zo, zie ik ons zo, voor altijd gevangen op dit schilderij, onaantastbaar voor de aftakeling van het geheugen. Aan dit schouwspel kan ik mij langdurig te goed doen totdat ik voel dat ik de ruimte van het schilderij binnenga en niet langer degene ben die waarneemt, maar de man die naast deze vrouw rust. Dan wordt de symmetrische stilte van het schilderij verbroken en hoor ik onze stemmen van heel dichtbij.

‘Vertel me een verhaal,’ zeg ik tegen je.

‘Wat voor verhaal wil je?’

‘Een verhaal dat je nooit eerder aan iemand verteld hebt.’

Apologie van de schuldigen

ROBERT SHEKTER

In een boekhandel bij mij in de buurt, zo’n ruimte met een fijn houten vloer en oude fauteuils die me aan het huis van mijn grootouders doen denken, leerde ik Robert Shekter kennen. Bijna elke ochtend ga ik, gedreven door tegenstrijdige gevoelens, die boekhandel binnen. Aan de ene kant vind ik het heerlijk om me onder te dompelen in die van literaire geesten vervulde atmosfeer, en aan de andere kant raak ik zwaar gefrustreerd bij het zien van het indrukwekkende aantal nieuwe titels dat dagelijks verschijnt. Zoveel concurrentie doet me de moed verliezen. Niets kan me dan beter troosten dan een shot dubbele cappuccino met een geurige croissant, waardoor ik tijdelijk de schrik te boven kom. Vanaf het eerste moment viel Robert Shekter me op, want zijn profiel is precies als dat van mijn grootva- der, die in vrede ruste. Die haviksneus, die staalblauwe ogen en die enigszins strenge mond intrigeerden me en ik had stiekem van deze man leren houden lang voordat het eerste woord werd gewisseld. Ik vermoed dat hij mijn aanhoudende blikken wel had opgemerkt en aangezien hij een echte gentleman is, besloot hij het initiatief te nemen en me te begroeten. Zo ontstond er een vriendschap die was gebaseerd op koppen koffie, croissants en een voorzichtige ironie die als een krachtige stroom tussen ons vloeit. Iemand zei eens dat conversatie het seksuele verkeer van de geest is…

Op een van die ochtenden met koffie en krokante calorieën vertrouwde ik mijn vriend een van mijn rare erotische dromen toe, waarin ik een Rubensvrouw was, alleen wat ouder, en als een corpulente fee naakt rondsprong in een tovertuin, waar asperges zo hoog als bomen groeiden, vlezige paddestoelen, angstaanjagende aubergines en allerlei soorten weke vruchten waaruit een stroperige, goudkleurige honing droop. Er waren ook dieren aanwezig op deze wonderlijke plek: eend in sinaasappelsaus, gebraden fazanten, konijnen in wijnsaus, varkensvlees in karamel en hier en daar een inktvis met knoflook. Terwijl ik die visionaire voorstellingen zat te beschrijven, wiste Robert discreet het zweet van zijn voorhoofd en verwijderde, misschien om afleiding te zoeken, enkele spalken die hij vaak om zijn hand heeft als de gewrichtspijn ondraaglijk wordt, en met zijn stijve vingers die wel adelaarsklauwen lijken, nam hij een potlood en met een wonderbaarlijk gemak tekende hij op een papieren servetje een mollige nimf. Zo zou mijn toekomst eruitzien als ik niet zou lijnen, bekende ik blozend. Direct daarna zag ik een galopperende sater uit zijn potlood vloeien en het behoefde geen uitleg dat hij zich vanbinnen zo voelt, ondanks de ziekte die zijn geraamte heeft vervormd. Zo ontstonden op dat servetje de figuren die op deze bladzijden een hoofdrol zouden gaan vervullen: de parmantige nimfen en de ondeugende saters.

‘Waarom heb ik deze nachtmerries toch, Robert? Al een halve eeuw vecht ik tegen de demonen van het vlees en de chocola.’

‘Ik heb slecht nieuws voor je, lieverd. Op mijn tweeënzeventigste zit ik in hetzelfde schuitje. De verleiding blijft, maar de uitvoering faalt,’ antwoordde hij.

Vanaf hier ging het gesprek als vanzelfsprekend over op het onderwerp van de afrodisiaca, terwijl we nog een cappuccino dronken en de spot dreven met mijn doorzichtige nachthemden, die met de dag minder succes hebben om mijn man achter de computer vandaan te krijgen, en om Roberts benen, die niet meer achter de vrouwen aan kunnen… maar ze ook niet meer kunnen ontvluchten. ‘Uiteindelijk is alles seks,’ verzuchtte Robert weemoedig. Toen we het over de afrodisiaca hadden, haalde mijn vriend zijn kennis over medicijnen erbij en begon uit zijn hoofd een lijst op te stellen, maar ik was ietsje moderner en riep de hulp in van het archief van de boekhandel om teksten over het onderwerp te zoeken. We ontdekten dat er minder informatie bestond dan verwacht en dat kwam volgens ons doordat de mensen aan het einde van dit millennium niet meer buiten adem raken in de liefdesstrijd, maar liever op een sportschool. Dit is echter een voorbarige conclusie; in feite leeft er nog steeds dezelfde interesse voor afrodisiaca als die de koks van Lucrezia Borgia kenmerkte, wier faam als gifmengster overigens onterecht haar uitstekende gastvrouwschap heeft overschaduwd. Robert en ik waren nog maar net begonnen met onze navraag onder vrienden en kennissen, of we werden al overspoeld met raadgevingen. Iedereen wilde zich met het onderwerp bemoeien en de recepten proeven. Toen we daarna het project in gang hadden gezet, waren er vrijwilligers te over om uiterst consciëntieus de maaltijden van Panchita te verorberen. Vervolgens belden ze ons bij nacht en ontij op om over hun erotische heldendaden te vertellen. Dit boek zou niet bestaan zonder de vriendschap met Robert Shekter. Zonder zijn humor en wijsheid was ik nu een fatsoenlijke, tragedies schrijvende oma geweest.

PANCHITA LLONA

Stapje voor stapje legden Robert en ik een lijst aan van alles wat volgens onze ervaring en de door de eeuwen heen vergaarde kennis uit verschillende culturen zou kunnen bijdragen aan het verfraaien van het liefdesleven en het leven in het algemeen. Zoals te verwachten was, stond eten boven aan de lijst. Meteen dacht ik daarbij aan Panchita, de beste kokkin die ik ken, en uit Roberts magische handen vloeide een kameraadje voor de nimfen en saters: een heks met alle benodigdheden voor haar keukentoverijen en minnedrankjes. Ik denk dat ik, om misverstanden te voorkomen, er even bij moet zeggen dat Panchita mijn moeder is. Nu ik me toch in dit wespennest begeef, doe ik dat liever met iemand die ik goed ken. Gedurende de jarenlange vriendschap met deze fantastische vrouw heb ik haar nog nooit twee keer hetzelfde gerecht op tafel zien zetten. Ze doet er altijd weer iets nieuws mee en garneert het op zo’n originele wijze dat een doodgewone kool in haar handen tot een kunstwerk wordt, als een ikebana, die Japanse bloemstukken van twee chrysanten en een gebogen tak. De creativiteit wint het van de schaarste.

Mijn moeder heeft iets elegants, kokets en ironisch, zodat je op het eerste gezicht zou kunnen denken dat ze oppervlakkig en lichtzinnig is. Ze is echter zeer helder van geest. Als een onderwerp haar interesseert, bestudeert ze het met de concentratie van een sterrenkundige maar zonder ermee te koop te lopen, zodat ze op een dag tot onze enorme verrassing opstaat als specialist in iets wat niemand in de familie had verwacht. Zo ging het bijvoorbeeld met de Italiaanse Renaissance, de impressionistische schilderkunst en de literatuur van de twintigste eeuw. De kookkunst is een van haar sterke punten. Ze hoeft een gerecht, hoe bewerkelijk ook, maar te proeven, om meteen te weten wat voor ingrediënten erin zitten en in welke verhouding, hoe lang het op het vuur heeft gestaan en hoe zij het zou kunnen verbeteren. Zo vervaardigde ze haar fameuze amandeltaart met een recept dat familiegeheim was en sinds de koloniale tijd in Chili als een reliekschrijn was bewaard. Niets ontgaat haar reukzin, haar smaakpapillen en haar instinct van meesterkok, zelfs niet het ondoorgrondelijke mysterie van de kabeljauw à la vizcaína van een boerenfornuis in Bilbao, of de op parelmoeren schoteltjes opgediende muskuskonfijt tijdens een begrafenis in Damascus, en minder nog de vernuftige recepten uit de nouvelle cuisine, vooral de Californische, die ze met minachting besnuffelt.

Met mijn moeder naar een restaurant gaan is meestal een gênante ervaring. Wanneer ze binnenkomt, loopt ze langs de tafels om de borden van andere mensen te bekijken, soms van zo dichtbij dat ze de klanten laat schrikken. Ze leest met overdreven aandacht de menukaart en plaagt de ober met gemene vragen, die hem ertoe dwingen naar de keuken te lopen en terug te keren met de antwoorden op een briefje. Vervolgens laat ze ons allemaal iets anders bestellen, en wanneer het eten arriveert, maakt ze er foto’s van met een polaroidcamera die ze altijd in haar tas heeft zitten. De rest is simpel: ze neemt een hap van elk gerecht en weet dan al hoe ze het later thuis gaat uitvoeren. Haar kookkunst heeft haar leven bepaald, daarvan ben ik getuige.

Mijn moeder heeft de hoofdrol gespeeld in een liefdessprookje. Toen ze meer dan een halve eeuw geleden verliefd werd op mijn stiefvader, de onvolprezen oom Ramón, gaf men geen cent voor die scheve relatie. Ze waren allebei getrouwd met een ander, hadden samen zeven kinderen en leefden in het meest kwezelachtige en conservatieve milieu dat je je kunt indenken, waar erg genoeg echtscheiding ook nooit bestaan had. Chili is het enige land in het melkwegstelsel waar vandaag de dag nog, terwijl het jaar 2000 nadert, echtparen volgens de wet voor het leven aan elkaar gebonden zijn. Toch zorgden mijn moeder en oom Ramón ervoor dat ze hun leven konden delen en dat ze die onwettige aantrekkingskracht hebben omgezet in een legendarische liefdesgeschiedenis die door de zeven kinderen, de jaloerse kwaadsprekerij en de beperkingen van een ambtenarensalaris niet kon worden kapotgemaakt of verstoord. Wij vermoeden dat de steunpilaar van deze relatie het gunstige evenwicht tussen erotiek en goed eten was, maar binnen onze familie wordt dat nooit genoemd; we zeggen liever dat die twee overgrootouders een band hebben van diepliggende geestelijke verwantschap. Hoe dan ook, ik belde mijn moeder in Chili op om haar uit te nodigen voor deelname aan ons project en zij pakte het idee, precies zoals ik had verwacht, onmiddellijk op. Bij het vermelden van de term ‘afrodisiacum’ meende ik aan de zuidkant van het Amerikaanse continent een betekenisvolle stilte te horen vallen, maar zij is te trouw om haar dochter een kleine bevlieging te misgunnen.

‘Wat zullen mijn vriendinnen van het gebedsclubje wel niet zeggen als ze dit te weten komen!’ zuchtte ze.

‘Dat zullen ze nooit te weten komen, moeder. Tegen de tijd dat we het boek af hebben, liggen ze al in het graf.’

CARMEN BALCELLS

Ik geef toe dat ik bang werd bij het vooruitzicht om het idee voor een boek over afrodisiaca voor te leggen aan Carmen Balcells, de beroemdste literair agente ter wereld, wier aanwezigheid alleen al uitgevers het koude zweet doet uitbreken en schrijvers in gefleem doet losbarsten. Deze vrouw heeft veel energie gestoken in mijn ‘literaire carrière’. Vanaf het begin, toen in 1982 in Barcelona per post een pakketje aankwam met het origineel van mijn eerste roman, Het huis met de geesten, had zij grote plannen met mij, en met veel geduld heeft ze gewacht en wacht ze nog steeds tot ik, net als wijn, met de jaren rijper word. Een blijk van haar grote vertrouwen is dat ze me bij elk bezoek aan Barcelona haar meest stevige – en erotische – gerecht bereidt: Carmens cocido. Niemand zou kunnen navertellen hoe deze vrouw met haar schort, een doekje op haar hoofd en een reeks verwensingen op de lippen in haar keuken halsbrekende toeren uithaalt met pollepels, gietijzeren pannen, bergen ingrediënten, potjes met specerijen, kruidenboeketten en gulle scheuten van de beste brandy. De fijne geuren die uit haar pannen opstijgen, de smaak van die wederopstandingsbouillon, de structuur van de stukken bloedworst, van de kip en het vlees dat op je tong smelt, zijn onmogelijk te beschrijven. Het serviesgoed op Carmen Balcells’ ronde tafel is van fijn porselein, het tafellaken van gesteven linnen en van boven naar beneden in clausuren geborduurd, de glazen zijn van geslepen kristal om de beste wijn uit La Rioja in te schenken en de lepels van zwaar oud zilver, een erfenis van verre voorouders. En na enkele uren van dappere keukenarbeid gaan we aan tafel, waar zij met gepaste plechtigheid de in de pan bereide rijkdommen uit een buikige soepterrine schept om onze borden te vullen. We eten tot onze ziel opstijgt in gezucht en de diepst verborgen deugden van onze schaamteloze dikke lijven herleven. En ondertussen dringt de soep door tot in elke vezel van ons lichaam, maakt ineens een einde aan de moeheid door alle verliezen die we op onze levensweg hebben geleden en geeft ons de onbedwingbare sensualiteit terug van toen we twintig waren. Ik woon echter in Californië, waar iedereen kiwi en ricotta eet en met een krankzinnige gerichtheid over straat draaft, en ik was dan ook de cocido vergeten toen ik Carmen in Barcelona belde om haar schuchter mee te delen dat in plaats van de grootse roman waar ze al vijftien jaar op wacht, een bundel met uitweidingen over sensualiteit en recepten van mijn moeder op haar bureau terecht zou komen.

‘Déu meu!’ riep ze uit – ik weet niet of het Latijn of Catalaans was – op dezelfde opgewonden toon die ze gebezigd zou hebben als Cervantes haar een van zijn manuscripten had toevertrouwd. En in haar buitengewone vrijgevigheid, waarmee ze zich onderscheidt van de haviken in het literaire wereldje, bood Carmen mij het recept aan voor haar geweldige cocido als cadeautje voor de lezers van dit boek. U kunt het vinden, uiteraard, in het hoofdstuk over orgiën.

IK

Op een nacht in januari 1996 droomde ik dat ik in een zwembad vol rijstepap dook (zie het allerlaatste recept in dit boek), waarin ik zwom met de gratie van een bruinvis. Het is mijn lievelingstoetje – de rijstepap, niet de bruinvis – en ik ben er zelfs zo dol op dat ik in 1991, in een restaurant in Madrid, vier borden rijstepap bestelde en daarna een vijfde als nagerecht. Zonder met mijn ogen te knipperen at ik ze leeg, in de vage hoop dat het nostalgische gerecht uit mijn jeugd me zou helpen de pijn te verdragen bij het zien van mijn ernstig zieke dochter. Ik noch mijn dochter werd er beter van, maar in mijn geheugen bleef ik rijstepap associëren met geestelijke troost. De droom had daarentegen niets verheffends: ik dompelde me onder en de verrukkelijke pap streelde langs mijn huid, gleed door mijn plooien en vulde mijn mond. Ik werd vrolijk wakker en wierp me op mijn man voordat de arme ziel in de gaten kon hebben wat er gebeurde. De week daarop droomde ik dat ik Antonio Banderas naakt op een Mexicaanse tortilla legde, er guacamole en pikante saus bij deed, de tortilla oprolde en hem gretig opat. Deze keer werd ik doodsbang wakker. En kort daarna droomde ik… nou ja, het loont de moeite niet ze verder op te sommen, het zegt genoeg dat toen ik mijn moeder die gruwelijke dingen vertelde, zij me aanried een psychiater of een kok op te zoeken. Je zult wel dik worden, voegde ze eraan toe, en dus besloot ik het probleem te lijf te gaan met de enige oplossing die ik ken voor mijn obsessies: het schrijven.

Na de dood van mijn dochter Paula heb ik drie jaar geprobeerd het verdriet uit te drijven met zinloze rituelen. Het waren drie eeuwen waarin het leek alsof de wereld haar kleur verloren had en een alomvattend grijs zich onverbiddelijk over de dingen uitspreidde. Ik kan niet precies het moment aangeven waarop de eerste streepjes kleur verschenen, maar toen de dromen over eten begonnen, wist ik dat ik bijna aan het einde was van de lange tunnel van rouw en dat ik eindelijk aan de andere kant verscheen, in het volle licht, met een verschrikkelijke zin om weer te eten en te dollen. En zo werd dit project geboren, stapje voor stapje, kilo voor kilo en kusje voor kusje.

Het gedeelte dat mij te doen staat in deze gemeenschappelijke onderneming, vergt onderzoek. Mij hoor je niet klagen. In de omvangrijke bibliografie die ik tot mijn beschikking heb, ben ik meer dan eens dingetjes tegengekomen waarvan ik geen idee had… Ik heb deze bladzijden in een kamer bij mij thuis geschreven, omdat ik in het begin niet wilde dat de stapels boeken met expliciete illustraties in mijn kantoor mijn deugdzame medewerksters en toevallige gasten onder ogen zouden komen. Daar ik het materiaal evenmin open en bloot wilde laten zien, hield ik het achter slot, maar naarmate ik vertrouwder ben geraakt met alle mogelijke en onmogelijke standjes om de liefde te bedrijven, en met al wat er aan apparaten, drankjes, balsems, lotions, specerijen, kruiden, drugs, struisvogelveren en snoepjes in fallusvorm op de markt is, slingeren de boeken overal rond en maken mijn kleinkinderen, onschuldige wezentjes die nog niet zijn aanbeland in het tijdperk van de rede, er huisjes mee, alsof het de perverse bouwstenen zijn van een nieuwe toren van Babel. Nu ik ze zo vaak gezien heb, kan niets me nog choqueren, en mijn kleinkinderen evenmin.

Afrodisiaca

Hoe moet je een afrodisiacum omschrijven? Laten we zeggen dat het elke stof of activiteit is die de minnedrift prikkelt. Sommige hebben een wetenschappelijke grondslag, maar de meeste werken door de kracht van de verbeelding. Elke cultuur en elke persoon reageert er op een eigen manier op. Gedurende duizenden jaren heeft de mensheid op haar voortdurende zoektocht naar nieuwe stimulantia allerlei mogelijkheden uitgeprobeerd, een speurwerk dat geleid heeft naar pornografie en de creatie van erotische kunst, die zo oud is als de vroegste rotstekeningen in eeuwenoude grotten. Het verschil tussen de twee is een kwestie van smaak; wat erotisch is voor de een, kan pornografisch zijn voor de ander. Voor de puriteinen was het kwaad overal: ze schoven hoezen over de tafelpoten om te voorkomen dat ze verdorven gedachten opriepen, en de jongedames mochten geen portretten van mannen op hun kamer hangen, stel je voor dat het schilderij hen zou begluren wanneer ze zich uitkleedden… Er was weinig voor nodig om die beste mensen op te winden.

Sommige afrodisiaca werken door hun analogie, zoals oesters, die de vorm hebben van een vulva, en asperges die van een fallus; andere door associatie, omdat ze ons aan iets erotisch doen denken; eveneens door suggestie, want we denken dat we door het eten van een vitaal orgaan van een ander wezen – en in enkele gevallen van een menselijk wezen, zoals bij kannibalen gebeurt – zijn kracht verwerven. Over het algemeen lijkt alles wat een Franse naam heeft een afrodisiacum. Het is een verschil of je paddestoelen met knoflook op tafel zet of champignons à la provençale, brood met visseneitjes of croque-monsieur au caviar. Hetzelfde criterium geldt op het terrein van de liefde. Het is mooi om net als de wijze erotische handboeken uit Azië over suggestieve namen te beschikken voor de verschillende houdingen. De originele hoeft u niet te onthouden, u kunt ze zelf verzinnen en niemand zal het verschil opmerken: Tere vlinder in salto mortale, Neerhangende lotusbloem in lagune met eenden en andere in die trant. We mogen trouwens de geneeskundige stimulerende middelen niet vergeten, zoals planten en hormonen, hoewel ik na er een behoorlijk aantal geprobeerd te hebben, van mening ben dat de zintuiglijke het doeltreffendst zijn: erotische gewaagde spelletjes, erotische massages, erotische voorstellingen en erotische kunst en literatuur.

Bijna alle patriarchale samenlevingen, die van een paar indianen die zijn verdwaald in kronieken van vergeten veroveraars daargelaten, hebben een ware obsessie voor de mannelijkheid en zijn symbool: de fallus. Het gaat erom kinderen, van het mannelijk geslacht uiteraard, voort te brengen om de erfopvolging te garanderen en de macht van de familie te behouden. In elke fallocratie spelen afrodisiaca een zeer grote rol, gezien de beperkingen van het wispelturige mannelijke aanhangsel, dat vaak niet alleen slap gaat hangen door zwakte van de eigenaar, maar ook uit verveling. Vanaf het moment dat mannen het vreemde idee oppakten om hun superioriteit ten opzichte van vrouwen te baseren op dit deel van hun lichaam, kregen ze problemen. Ze kenden het onevenredige krachten toe; in feite is het in vergelijking met een arm of een been maar een kleinigheidje. En wat de omvang betreft zijn de namen van wapens of instrumenten die het gewoonlijk krijgt ronduit onterecht; je kunt het immers met gemak in een sardineblikje stoppen, al betwijfel ik of iemand dat graag zou doen. Je hoeft maar beneden de navel van een man te kijken om in te schatten hoeveel hulp hij nodig heeft om het moreel hoog te houden, en daar komt de interesse voor afrodisiaca vandaan.

Copuleren en eten zijn eerder aangewezen op de hersenen dan op seksuele of spijsverteringssystemen, zoals bijna alles wat ons overkomt slechts droom, illusie, bedrog is. Shakespeare heeft er een geniale uitspraak over, maar die kon ik helaas niet vinden; in plaats daarvan kan ik er een citeren van Pedro Calderón de la Barca:

Wat is het leven? Razernij.

Wat is het leven? Lillend schuim,

een schaduw, drogbeeld, scherts en luim.

Heel weinig kan ’t geluk ons geven

want alle leven

is maar een droom…

En zelfs de dromen zijn een droom…

Als het gaat om voeding en seksualiteit, vereist de natuur een vrij eenvoudig minimum, bestemd voor het voortbestaan van het individu en de soort; de rest is opsmuk of zijn uitvluchten die wij hebben verzonnen om van het leven te genieten. De verbeelding is een hardnekkige demon, zonder haar zou de wereld in zwart-wit zijn, we zouden leven in een lusthof voor militairen, fundamentalisten en bureaucraten, waar de energie die we nu stoppen in de goede tafel en de goede liefde, aan andere doeleinden zou worden besteed, zoals elkaar op uiterst ordelijke wijze afmaken. Als we ons alleen zouden voeden met wilde vruchten en zouden paren met de onschuld van konijnen, zouden we ons een hoop literatuur over deze onderwerpen besparen, zouden miljoenen bomen aan een noodlottig einde als pulp ontkomen en zouden onkuisheid en gulzigheid nooit tot de zeven hoofdzonden behoren, waardoor het aantal zielen in het paradijs aanzienlijk zou toenemen.

De natuur heeft ons evenwel gezegend met – of veroordeeld tot – een onverzadigbaar stel hersenen, dat niet alleen in staat is allerlei fantastische gerechten en varianten in de liefde te bedenken, maar ook de bijpassende zonden en straffen. Vanaf het moment dat de eerste mensen het lijk van een hert of rat op het vuur legden en dat feestmaal vervolgens met vrolijke losbandigheid vierden, is de relatie tussen eten en seks in alle culturen een aanhoudend thema geweest. We weten niet of het ook bij dieren het geval is, maar toen ik zat te kijken naar de wasberen die het eten van mijn kat weghalen, viel me op dat ze bij volle maan jankend op de daken de liefdeskreten van hun katachtige buren imiteerden. In die blikjes onsmakelijke gepureerde vis zit iets wat zowel katten als wasberen in gelijke mate opwindt.

Afrodisiaca slaan een brug tussen gulzigheid en onkuisheid. Ik kan me indenken dat in een volmaakte wereld elk natuurlijk, gezond, vers, visueel aantrekkelijk, smaakvol of licht verteerbaar voedingsproduct – ofwel alle eigenschappen die je van je partner verlangt – een afrodisiacum zou zijn, maar de werkelijkheid is een stuk ingewikkelder. Men ging zover in de onvermoeibare speurtocht naar versterking van het tere mannelijke lid en genezing van de onwilligheid van lusteloze vrouwen dat men zelfs kakkerlakkengruis slikte. Het onderzoek naar de stimulerende eigenschappen van voedsel is zo oud dat het spoor zoekraakt in de duisternis van eeuwen geleden vergane beschavingen. Veel recepten gingen verloren in de maalstroom van de geschiedenis, maar een aantal leeft voort in de mondelinge overlevering. Meer dan tweeduizend jaar geleden leefde er in China een taoïstische monnik, wiens echtgenote haar geest en haar gave als genezeres bijschaafde door de liefde te bedrijven met tal van vrijwilligers, terwijl haar man aantekeningen maakte van die marathons en een perfect dieet ontwikkelde om geheel gezond te blijven, kristalheldere dromen op te wekken en het seksuele genot van zijn vrouw te vergroten. Zij volgde het dieet nauwgezet, met voortreffelijk resultaat. De monnik was ook de uitvinder van een giftig elixer op kwikbasis dat, ingenomen na een leven lang mediteren en kruiden slikken, de geest verlichtte en het astrale lichaam voor altijd liet uittreden, terwijl het materiële levenloos, maar onaantastbaar voor ontbinding achterbleef. Zijn vrouw, een trouwe volgelinge, nam ook dit in.

Nu we toch in China zijn, moet ik ook iets vertellen over de in het boek Verslag van de reis naar het westen genoemde Ban Yigui, een priesteres die de machtigste meesteres van de Tao werd. Deze vrouw beweerde dat de werkelijkheid alleen door middel van seksuele extase te bereiken was. Meer dan duizend mannen per jaar, enthousiaste volgelingen, wijdden hun leven aan de ritualistische leer om hun seksuele energie om te zetten in spirituele energie en zo tot verlichting te komen, maar de meesten van hen verloren hun beheersing bij het zien van de schoonheid van de meesteres, vielen onderweg af of stierven van uitputting. Zij absorbeerde de mannelijke energie en bleef voor eeuwig mooi en jong als een meisje van zeventien. Het verhaal wil dat ze vijfhonderd jaar leefde. In andere culturen worden vasten en onthouding aanbevolen om tot verlichting te komen. Maar ook vasten en onthouding prikkelen de begeerte, al is het triest om in dergelijke uitersten te vervallen. In de Middeleeuwen bestond er in sommige gebieden in Europa een traditie die gebood dat de verloofden vóór de bruiloft drie nachten bij elkaar moesten slapen, naakt en zonder elkaar aan te raken, en van elkaar gescheiden door een zwaard. In verscheidene erotische teksten wordt geheelonthouding en strikte kuisheid gedurende minstens zes dagen aangeraden om het verlangen te vergroten. Hoe zegevieren heiligen, kluizenaars, goeroes, fakirs, priesters, anorexiapatiënten en andere mensen die dit soort buitensporigheden bij wijze van deugd in praktijk brengen, over de demonen van het vlees?

Zoals er middelen zijn om het verlangen aan te wakkeren, zijn er ook weer andere bekend die het temperen. Onder de meest trefzekere anti-afrodisiaca bevindt zich de slechte adem (hier zijn verzachtende benamingen niet op hun plaats). Vroeger waren gebitsproblemen onvermijdelijk; er was geen maagd of jongeman ouder dan vijftien jaar, hoe adellijk en voornaam ook, die geen rotte tanden en ontstoken tandvlees had. Veel stoffen die als afrodisiacum worden beschouwd, zijn alleen maar aromatische, astringerende of antiseptische middelen. Andere anti-afrodisiaca die genoemd moeten worden, zijn de normale verkoudheid, een naakte man op sokken, een vrouw met krulspelden, televisie en gewone vermoeidheid. Er zijn stoffen die als dodelijk gelden voor de geslachtsdrift: valeriaan, dat in kleine hoeveelheden sinds jaar en dag bekendstaat als stimulerend – voorheen werd het met bier en wijn vermengd om bordeelklanten in de stemming te brengen – veroorzaakt bij overmatig gebruik verdwazing, slaap op ongelegen tijdstippen, gedachtedwalingen en afkeer van de liefde. Koudwaterbaden zijn ook contraproductief: als ze worden gebruikt om gekken te verdoven, kunt u nagaan hoe ze de onstuimigheid van de begeerte kunnen doen afkoelen. De lijst gaat verder met azijn, dat een geneeskrachtige werking heeft voor onder andere het bijkomen na een flauwte, maar dat ook braken kan veroorzaken, het tandglazuur kan aantasten of tijdelijke impotentie tot gevolg kan hebben, omdat het een bloedstollende werking heeft. Vroeger gebruikte men een aftreksel van sla dat voor het slapengaan moest worden gedronken en legde men vuursteen onder het bed om te voorkomen dat de jongens in militaire dienst en in religieuze internaten nachtelijke zaadlozingen en gelukzalige dromen zouden hebben. Mijn katholieke vrienden voegen aan deze lijst overigens nog de godvruchtige oefening van het bidden van de rozenkrans in bed toe, dat zowel de meest gelovige als de meest verliefde in slaap brengt. Er bestaat over dit onderwerp een overvloed aan tegenstrijdige opvattingen. De komkommer, die vanwege zijn vorm in veel gebieden als erotisch wordt beschouwd, wordt in andere streken weer in kloosters toegepast om de mannelijke hitsigheid van de monniken te temperen. Ik weet niet of ze hem aten, in kompressen gebruikten of op andere manieren die ik helaas niet nader weet te omschrijven. In de twijfel onthoud u, zei mijn grootvader altijd.

Ik wil op deze bladzijden een zo goed mogelijke beschrijving geven van de meest voorkomende afrodisiaca. Ik hoop dat ze in uw keuken niet ontbreken en dat ze uw leven wat smaak en blijmoedigheid bezorgen, dingen waarnaar we zo terugverlangen in de maalstroom van het modernisme. We leven al rennend om als eerste bij de dood aan te komen. Ik kan er alleen nog aan toevoegen dat als u geluk hebt en deze opwekkende middelen het verwachte resultaat bieden, u gelukkig zult leven en sterven, wie weet aan een acute aanval die wordt veroorzaakt door een combinatie van gulzigheid en onkuisheid, de enige twee hoofdzonden die je stijlvol in de praktijk kunt brengen; de andere bestaan uit louter kwaadwilligheid en ellende.