HET JAPANSE WINKELTJE

Isabelle Artus

Het Japanse winkeltje

Vertaald uit het Frans
door Martine Woudt

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

Oorspronkelijke titel La petite boutique japonaise

© 2016 Flammarion

© 2018 Nederlandse vertaling Martine Woudt /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Bart Rouwhorst / Studio Ron van Roon

Omslagbeeld © daikokuebiso / iStock

Foto auteur Astrid di Crollalanza © Flammarion

NUR 302

ISBN 978 90 284 4283 2

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018, met
ISBN 978 90 284 2735 8

Voor Dom, Verlaine, Annabelle en Zoé

DEEL 1

Pam

‘Kunt u me misschien vertellen welke kant ik op moet?’

‘Dat hangt er heel erg van af waar je heen wil,’ zei de Kat.

‘Dat kan me niet zoveel schelen–’ zei Alice.

‘Dan doet het er niet toe welke kant je op gaat,’ zei de Kat.

‘–als ik maar ergens kom,’ voegde Alice er bij wijze

van verklaring aan toe.

‘O, dat zal wel lukken,’ zei de Kat, ‘als je maar

lang genoeg doorloopt.’

Lewis Caroll

De avonturen van Alice in Wonderland

HOOFDSTUK 1

Over de invloed van Matthieu Ricard
op de groei van bonsai

Thad was met een ontzettend slecht humeur opgestaan en had koers gezet naar het oosten, waardoor hij Pamela diep ontredderd had achtergelaten. Om te bepalen hoe groot haar vernedering was – maar was het er wel een? – maakte Pamela een tochtje op een rondvaartboot. Ze zeggen toch dat reizen leerzaam is voor de jeugd?

Pam werd die dag een stuk ouder.

Die maandagochtend nam Pamela als teken van protest de kades tegen de richting in. Het gevaar daarvan was onzichtbaar, maar wel reëel: met kleine stapjes liep ze langs de Seine, in tegenstelling tot haar gewoonte over de rechteroever. Toen ze het rolluik van het kleine winkeltje aan de quai Malaquais ophaalde, vond ze dat de bonsai gekke bekken trokken, ze had durven zweren dat ze met hun tweeëntwintig hoogbejaarde zencentimeters openlijk met haar spotten. Vooral de eerbiedwaardige Tang Gaozong, die mevrouw Pichon, de conciërge van de quai Voltaire 26, haar voor de duur van haar vakantie had toevertrouwd. Wat was hij lelijk, bij hun eerste ontmoeting, volkomen gerimpeld achter zijn minuscule blaadjes, verwrongen in de groteske houding van een bedelaar die smeekt om de genadeslag. Met geduld had Pamela hem zijn levenslust teruggegeven.

Om hem weer hoop te bieden had ze lange passages uit Gelukkig leven van Matthieu Ricard voorgelezen. Het boeddhistische mededogen zou het hart van deze ontheemde Chinees raken, dat wist ze zeker. Ze had daar terecht in geloofd, want Gaozong was langzamerhand weer ontloken en hervond zijn allure van keizer van de dertiende dynastie, de Tang, niet de minste wat betreft de culturele invloed van het Rijk van het Midden. Het resultaat was zo spectaculair dat mevrouw Pichon verrukt de gewoonte aannam haar bonsai aan de goede zorgen van Pamela toe te vertrouwen.

Eigenlijk stond Gaozong gewoon te verpieteren in de tochtige conciërgewoning op de quai Voltaire, balancerend op de verwarming en klemgezet met de kooi van de parkieten, waar hij horendol van werd. Dus verschrompelde hij en verloor een paar blaadjes, net genoeg om zijn eigenares te verontrusten, die hem dan subiet weer naar het kleine winkeltje aan de quai Malaquais bracht.

Pam trapte er niet in en had het trucje van de Eerbiedwaardige algauw door. Ze had niets gezegd en die discretie had een soort pact tussen hen bezegeld. Zo nam ze de gewoonte aan haar gevoelens aan Gaozong toe te vertrouwen. Prins Charles praatte per slot van rekening ook tegen zijn rozen.

De andere bonsai stonden netjes op de planken. Links de pensiongasten en rechts, goed uitgestald in de etalage, de boompjes die voor de verkoop bestemd waren. Minstens één keer per dag duwde een zeer deftige dame, een oudere heer of een toerist de deur van het piepkleine winkeltje open om te vragen hoe duur die mooie bonsai was die helemaal boven op de plank links stond. Onveranderlijk antwoordde Pamela dat die niet te koop was, dat hij daar maar tijdelijk stond en dat er gekozen moest worden uit de bonsai in de etalage, aan de andere kant. Dan bekeek de klant een voor een alle kleine boompjes, perste verschrikkelijk teleurgesteld de lippen op elkaar en vertrok weer met lege handen. Ze had wel geprobeerd de loop der zaken te veranderen door de boompjes van plaats te verwisselen, de pensiongasten in de etalage en de andere achterin, maar dat had de situatie alleen maar verergerd. De klanten waren niet meer alleen teleurgesteld, ze waren ook woedend en vertrokken scheldend, met nog altijd even lege handen.

‘Succes is meer een kwestie van talent en vaardigheden dan van geldelijk gewin,’ zei de eigenaar van het kleine winkeltje altijd tegen haar. Dat was een stelregel die nogal goed uitkwam, want ondanks haar handigheid in de verzorging van de bonsai, waarbij ze het grondbeginsel van de snoeikunst – ‘verklein nooit het bladoppervlak’ – nauwgezet respecteerde, bleek Pamela een waardeloze verkoopster. Haar eeuwenoude pensiongasten vonden geen afnemer en leken gedoemd daar voor de eeuwigheid te blijven staan.

Vandaag was anders, het was net alsof de boompjes iets wisten. Ze keken naar haar met hun talloze groene oogjes, alsof het allemaal piepkleine verwijtjes waren, en Pamela kon die oorverdovende plantenafkeuring niet verdragen.

De ikebana-bestellingen moesten nog maar even wachten; ze liep met kleine stapjes naar de achterwinkel en zette water op. Ze had een kop thee nodig om goed over haar grote ongeluk na te denken.

Theezetten is een heel mooi ritueel, dat ordening en precisie vereist. Gooi een eetlepel sakurablaadjes in de pot, verhit het water tot 70 °C, geen graad hoger, laat 45 seconden trekken – geen seconde langer –, filter en drink goed heet op.

Pam brandde elke keer haar mond. Maar dat was zonder enige twijfel de tol die ze moest betalen om als geisha te leven. En Pam wilde al geisha zijn sinds ze de leeftijd had om iets te willen worden.

Vooralsnog concentreerde ze zich op de geluiden van de ketel en lette op het zingen van het water dat voorafgaat aan het kookpunt, dat nooit bereikt mag worden omdat de delicate sakura daar niet tegen zou kunnen. Dan zou hij gaan smaken alsof ze zich had verslikt. Precies het gevoel dat ze sinds die ochtend had.

Kaarsrecht op het uiterste randje van de stoel, ingesnoerd in haar marineblauwe kimono, voelde Pam de zwarte regen van haar persoonlijke Hiroshima komen. Ze dronk haar thee met kleine, stille slokjes – haar aangeboren verfijndheid had zich nooit aangepast aan het luidruchtige slurpen van de Japanners.

De sakura moest zijn geurigheid zijn verloren. In plaats van het gebruikelijke bitterzoet liet hij een smaak van as en verbranding in haar keel achter. Het onverwachte, plotselinge vertrek van Thad had het effect van een tsunami gehad. Door de gloeiendhete slokjes werd het comfortabel in haar keel opgekropte verdriet naar haar borst teruggespoeld. Even dacht Pam nog dat ze de snikken die ze in haar hele hartstreek voelde opkomen onder liters sakurathee zou kunnen smoren. Maar het verdriet nam een andere route en baande zich een weg naar buiten. Twee tranen, volmaakte dauwdruppels die niet langer konden worden tegengehouden door de subtiele franje van haar wimpers, rolden over haar wangen en trokken twee perfecte sporen over haar met licht poeder geschminkte gezicht. Ze kwamen ten slotte samen ter hoogte van haar kin, die Pam mooi in een puntje hield. In een oogwenk veranderde haar gezicht in twee overstroomde rijstvelden, die haar make-up van courtisane reduceerden tot een schandelijke, plakkerige smeerboel die in dikke druppels op haar kimonojasje droop. Haar geisha-imago, jarenlang geduldig opgebouwd, verdween in één klap, meegevoerd door de stroom van die tranenvloed.

Haar fascinatie voor Japan ging ver terug. De luiers nog maar net ontgroeid had ze een hartstocht opgevat voor Yoko Tsuno, de charmante ingenieur van de ruimte met een zwarte band voor aikido, judo en kendo, wier in de Robbedoes gepubliceerde avonturen haar verrukten. Elke week wachtte Pamela ongeduldig op de thuiskomst van haar vader om het geliefde tijdschrift, dat dubbelgevouwen in zijn diplomatenkoffertje zat, te bemachtigen. Van lieverlee was de onverschrokken Japanse met het kapsel van Mireille Mathieu (nummer één in Japan) haar gaan beïnvloeden. Haar moeder, de strijd beu, had haar ingeschreven bij het jongerencentrum van Melun, waar jiujitsu-les werd gegeven. Telkens wanneer ze haar witte kimono aantrok voelde Pamela zich in haar element. Wit was ook haar band, want ondanks haar ijver boekte Pam geen enkele vooruitgang. Uiteindelijk kreeg ze haar gele band toch, na vijf jaren die haar leraar in een diepe depressie stortten. Zijn diploma van de bond had hem er niet op voorbereid zo’n constant gebrek aan vooruitgang bij een leerling te verdragen.

Later, toen ze het achterplat van De tweede sekse las, begreep Pam dat ‘je niet als vrouw wordt geboren, maar tot vrouw wordt gemaakt’. Waarschijnlijk werkte dat bij geisha’s ook zo. Omdat ze uit Melun-Sénart kwam, stond het vast dat de zaak niet bij voorbaat gewonnen was. Maar toch had Pam jaar in jaar uit aan haar identiteit van geisha gesleuteld. Een gewaagde keuze, tegen de stroom in van alles wat er om haar heen bestond. Lijdzaam had ze de minachting van de jongens en meisjes op de middelbare school verdragen, en de blasé onverschilligheid van de leraren. Ze was op het onbegrip van haar moeder gestuit, en op de welwillende nieuwsgierigheid van haar vader, tot hij van iets te dichtbij onder haar kimono keek.

En ook al leek Yoko Tsuno meer op een made in Belgium mangapoppetje dan op een traditionele courtisane, en ook al was haar innerlijke geisha wankel, een beetje in elkaar geflanst, en had die haar haar relatie gekost met Yvon, haar verloofde, Pam had wel volgehouden. Je wordt niet als geisha geboren, maar tot geisha gemaakt. Niemand had gezegd hoelang dat precies zou duren.

Intussen knalde op die maandag, precies op dat moment, haar hoofd van ellende uit elkaar. Haar gedachten waren te pletter gelopen tegen de zekerheid dat hij weg was, en alle verspreide stukjes van haar gevoel moesten weer bijeen worden geraapt. Weer aan elkaar worden gelijmd. Aandachtig bekeek ze alles wat haar daar omringde, zo perfect in samenhang met haar ideale wereld: de honderdjarige bonsai, de ikebana-manden, de landschappen van Hokusai aan de muur, de zo geruststellende tijdloosheid van het Japanse winkeltje.

Wat bleef er over van dit vertrouwde wereldje, dat haar nu geen houvast meer leek te bieden en waarin ze geen aansluiting meer kon vinden? Wat was er nog verbonden met de dag van gisteren, toen alles simpel was? Wat zou er van haar leven worden?

Haar waardesysteem, juist het systeem waarop het bescheiden evenwicht van haar persoonlijkheid van linkeroevergeisha berustte, werd door Thads vertrek vreselijk op zijn kop gezet. Zo vaag en kwetsbaar bleek haar innerlijke bouwwerk dus te zijn. Ondanks de tranen die haar blik vertroebelden herlas ze onvermoeibaar de vier woorden die hij voor haar had achtergelaten.

Ik ga weg, sorry.

Kaarsrecht op het randje van haar stoel, verstopt in de achterwinkel, leek Pam met stomheid geslagen.

Wat heb je eraan een geisha te zijn als je samoerai de benen neemt?

HOOFDSTUK 2

De onwaarschijnlijke ontmoeting van de
linkeroevergeisha met haar Bretonse samoerai

Toch was Thad een perfecte samoerai. Zijn lange, dunne haar was nu eens opgestoken in een karige knot met een lang paarlemoeren stokje erdoorheen, dan weer geknoopt in een iele vlecht die zonder enige kans op succes in de richting van zijn lendenen reikte. Hij had een gemiddelde lengte, smalle schouders en een ranke taille, en onder de fijne stof van zijn zwarte overhemden, die hij rechtstreeks op zijn lijf droeg, vermoedde je met gemak de tekening van zijn sterke spieren.

Vlak boven zijn polsen kon een geoefend oog de kronkelende lijnen van een verontrustende tatoeage waarnemen. Van zijn onverschrokken gezicht met hoge, uitstekende jukbeenderen, karakteristiek voor Bretons uit de Côtes-d’Armor, ging een kalme onverbiddelijkheid uit. Een indruk die versterkt werd door donkere, fonkelende ogen, die zijn blik een noodlottige gloed gaven. Op zijn rechterslaap zat een dun litteken, dat vlak langs zijn oor liep, zijn kaakgewricht volgde, onder de kin verdween en weer langs zijn hals tevoorschijn kwam, tot het sleutelbeen, om op een onduidelijke plaats te eindigen. Een vreemd litteken, een spoor van een onwaarschijnlijk ongeluk of een oude verwonding. Onder op zijn rug, precies daar waar de ronding van zijn billen begon, stak een blauwgrijze vlek in de vorm van een boon – het kenmerk van de afstammelingen van Attila – af tegen zijn bleke huid. Thad was het levende bewijs dat een paar Hunnenstrijders na de slachting op de Catalaunische velden hun geluk hadden beproefd in Bretagne en daar een hele trits Bécassines hadden verkracht. Hij leek sprekend op een Mongoolse krijgsheer.

Twee jaar eerder, toen de bel van het kleine winkeltje aan de quai Malaquais had gerinkeld, zodat Pam de zeer minutieuze, complexe ikebana-compositie waar ze mee bezig was had moeten onderbreken om de klant te verwelkomen, had ze geweten dat er iets onherroepelijks was gebeurd.

Hoewel hij roerloos op de drempel stond, vulde de man met zijn aanwezigheid het hele winkeltje. Een aanwezigheid die de uitwerking had van iets uitzonderlijks.

‘Dag meneer, waarmee kan ik u van dienst zijn?’ vroeg Pam beleefd.

‘Ik heb geen idee,’ antwoordde de man, zichtbaar verrast door de verschijning van dit merkwaardige Japanse poppetje dat kaarsrecht voor hem stond. Hij merkte de stembuiging, de toon en de manier waarop ze hem had begroet op. Het was een subtiel, juist onthaal, een onthaal dat perfect aan de omstandigheden was aangepast. Je moest de kunst van het begroeten verdomd goed beheersen om in staat te zijn iemand zo’n onthaal te geven. Werktuiglijk nam hij de antieke kimono waar, met de traditionele Japanse band – een echte obi – die kundig om het middel was geknoopt, en merkte het gezicht op, kinderlijk in weerwil van de make-up die ongewoon was, vooral op een dergelijk tijdstip. Moeilijk om te dragen en de consequenties ervan te aanvaarden, zei hij bij zichzelf. De vrouw die zich zo opmaakt, geeft te kennen dat ze bedoelingen heeft, dat ze uitgesproken en sterk is, in staat om de strijd aan te gaan. Haar voorkomen kon dan wel uit de toon vallen, het paste perfect bij het karakter van deze plek.

‘Wilt u iets speciaals? Zoekt u iets voor uzelf? Of om cadeau te doen, misschien?’ vroeg Pamela met zachte stem.

‘Om cadeau te doen,’ zei hij, terwijl hij de winkel in liep en haar zo dwong een stap achteruit te doen. ‘U hebt heel mooie bonsai,’ ging hij verder, en langzaam bekeek hij elk boompje van dichterbij.

Ter hoogte van Gaozong bleef hij plotseling staan. Pam bereidde zich inwendig voor op de klassieke vraag over de Eerbiedwaardige en liep al vooruit op zijn reactie wanneer ze zou uitleggen dat hij niet te koop was.

‘Dit is een uitzonderlijke boom,’ zei hij, ‘een boom die veel heeft meegemaakt. Staat u mij toe hem even te bekijken?’

‘Ga uw gang,’ antwoordde Pam, een beetje verbaasd over dit verzoek, dat op z’n minst ongebruikelijk was.

‘Ik zal u niet storen.’

‘Neem zoveel tijd als u nodig hebt, ik ga verder met mijn werk in de achterwinkel, daar,’ wees ze met een heel lichte beweging van haar kin, waarna ze haar bovenlichaam meedraaide en verdween. Thad zei bij zichzelf dat hij nog nooit zoiets bevalligs had gezien als dat gebaar, dat heel vluchtig was maar een gevoel voor gastvrijheid uitdrukte dat op de linkeroever tamelijk zeldzaam was. Vanuit de achterwinkel, waar Pam verdwenen was, hoorde hij haar gesmoord klinkende stem. ‘Laat me maar weten wanneer u klaar bent.’

Alleen gebleven in de winkel voelde de man in het zwart de verwarring opkomen en zich nestelen. Dit meisje maakte indruk op hem. Veel te veel indruk voor een meisje. Iets in haar maakte hem nerveus. ‘Ik ben een eenzame krijger,’ mompelde hij tegen de bonsai. ‘Ik heb geen tijd om aan een vrouw te verdoen, ik moet mijn strijd voeren, zonder me te laten afleiden.’

‘Over welke strijd heb je het, wie zijn je tegenstanders, Sprinkhaan?’ ruiste de bonsai. Thad deinsde een stukje achteruit. Was het mogelijk dat het boompje zijn gedachten hoorde? En dat het hem antwoord gaf op de toon van Meester Po, als die zich richt tot Kwai Chang Caine, de hoofdrolspeler van de serie Kung Fu? Hij moest beslist te kort hebben geslapen en waarschijnlijk te weinig gesprekken hebben gevoerd. Sinds wanneer had hij niet meer met iemand gesproken? Had de eenzaamheid van al die jaren een halvegare van hem gemaakt die tegen bomen praatte?

Hij was daar toevallig naar binnen gegaan, hij hield niet zo erg van Parijs en nog minder van de linkeroever. Ook ditmaal was hij alleen maar op doorreis. Voordat hij weer terugging naar Saint-Brieuc had hij bedacht dat hij zijn moeder – een strenge, verdienstelijke Bretonse – een cadeautje wilde geven, en daarom had hij de deur van dit kleine winkeltje opengeduwd. Hoe had hij kunnen dromen dat een meisje met een lief, bleek gezicht en met grote, donkere ogen, overdreven aangezet met twee strepen zwarte kohl – een eigenzinnige schoonheid –, hem aan de grond genageld zou doen staan? Hem, de gehaaste man, de krijger zonder meester*, de ronin?

Pamela concentreerde zich zo goed mogelijk op de ikebana-compositie, die bestemd was voor de echtgenote van dr. Atsura, haar danna, de eigenaar van het kleine winkeltje, de man die haar zoveel had verteld over Japan, dat bijzondere land waar ze met hart en ziel aan verknocht was zonder er ooit te zijn geweest.

‘Dat is helemaal niet nodig,’ had dr. Atsura haar verzekerd. ‘De meeste mensen die mijn land bezoeken begrijpen het niet. Gewoon omdat ze dat niet kunnen. Ze onthouden twee of drie clichés, zoals de bloeiende kersenbomen, de berg Fuji en de geisha’s, van wie ze denken dat het lokale, ouderwets geklede prostituees zijn, maar ze gaan voorbij aan het wezenlijke.’

Pam had er dus wel voor uitgekeken om tegen hem te zeggen dat háár Japan, in elk geval het idee dat ze ervan had, precies op die beschrijving voor toeristen leek. Met uitzondering van de geisha’s, die ze al lang bewonderde en van wie ze het leven zo goed kende dankzij het boek van Arthur Golden.

Dr. Atsura had toegeeflijk gelachen en haar aangenomen als verantwoordelijke voor het bonsaiwinkeltje op de begane grond van het pand waar hij al dertig jaar woonde met zijn echtgenote, een prachtige vrouw van in de vijftig, wier grijze haren een soort zilverwitte bolling op haar hoofd vormden. Zij had Pamela liefdevol en welwillend verwelkomd en haar ingewijd in de verfijnde kunst van het ikebana en in de subtiliteiten van de Japanse kalligrafie. Dr. Atsura’s vrouw heette Masako, net als de moeder van Yoko Tsuno. Pam had daar een teken in gezien. Een heel goed teken.

De compositie waaraan ze zat te werken was ingewikkeld. Pamela wilde dat die uitzonderlijk, uniek en vol betekenis zou worden. De hele kunst van het ikebana is dat je de indruk moet wekken dat een gesneden bloem leeft, wat uiterst moeilijk te verwezenlijken en te begrijpen is. In het begin moet je kunstgrepen toepassen, jezelf helpen met steekschuim, accessoires en verschillende soorten bloemen om de compositie er zowel verfijnd en mysterieus als geslaagd uit te laten zien. Tot zeer groot plezier van de Parijse klanten, die zo een stukje shinto-bezieling mee naar huis namen, omdat de schikking van de bloemen immers de drie niveaus van de hemel, de mens en de aarde vertegenwoordigt. Op zichzelf beschouwd is iemand die deze kunst beheerst in staat een esthetische emotie op te roepen door maar één gesneden bloem in een vaas te gebruiken. ‘Wanneer eenvoud het resultaat is van een aantal aanzienlijke inspanningen, bereik je de ware kunst. Maar soms is een heel leven daar niet genoeg voor,’ placht Masako te zeggen. Pamela was nog lang niet zover, maar gewoontegetrouw deed ze haar best en werkte ze rustig en geconcentreerd door. Behalve op dat moment. Sinds ze weer terug was in de achterwinkel had ze het voor elkaar gekregen om met haar kleine schaartje, waarvan de mesjes strak en moeiteloos de taaiste stengels doorknipten, twee keer haar vingers te bezeren. De wondjes waren oppervlakkig, in tegenstelling tot de verwarring die zich van haar meester maakte. Wat deed de klant? Was hij er nog? Waarschijnlijk wel, want de bel van de deur had niet gerinkeld. Hoeveel tijd was er verstreken sinds zijn binnenkomst? Onmogelijk te zeggen!

Pam droeg al lang geen horloge meer, ze ging af op het daglicht en op de drukte van de stroom auto’s op de kades. Opmerkelijk genoeg vergiste haar innerlijke klok zich bijna nooit. Nauwelijks een paar minuten meer of minder dan het precieze tijdstip. Het was een gave, of in elk geval een talent, dat haar in Melun-Sénart een bescheiden populariteit had opgeleverd.

‘Hé, Pam, zeg eens hoe laat het is?’

‘Het is acht uur,’ antwoordde ze. En dat klopte.

‘Hoe doet ze dat?!’ vroegen de buren opgetogen. Sol en Mich, haar ouders, waren ontzettend trots op het succes van hun wandelende klokje.

‘En nu?’

‘Tien… acht minuten voor halfnegen,’ antwoordde Pam met haar zachte stem, altijd een beetje gegeneerd om bewondering te wekken voor iets wat niet viel uit te leggen. Sommige mensen hebben gewrichten waarmee ze regen kunnen voorspellen, zij wist hoe laat het was. Dat was alles, niets bijzonders.

Maar net op dat moment leek haar innerlijke klok van slag te zijn. Ze beschikte over geen enkele aanwijzing en het werkblad in de achterwinkel bleek een waardeloze plek om de boel in de gaten te houden. Ze deed haar best om zo zacht mogelijk te ademen en spitste haar oren om het geringste geluid uit de winkel op te vangen. Het was zo stil dat de klant ofwel in rook was opgegaan, ofwel ter plekke versteend was, verankerd in de grond. Onmogelijk om in deze omstandigheden een gepaste harmonie te creëren tussen de bleekroze, bijna witte pioenrozen en het zachte groen van de kamerbamboe. Het bloed dat uit de kleine, door het schaartje achtergelaten sneetjes parelde, maakte haar taak nog lastiger.

Pam legde de bloemen voorzichtig in de mand, bedekte ze met zijdevloei om te voorkomen dat ze verwelkten en verscheen weer in de winkel.

De man had zich niet verroerd. Hij stond doodstil voor de keizerlijke Gaozong. Pam wist onmiddellijk dat hij met de bonsai in gesprek was. Het boompje antwoordde hem en er was een verstandhouding tussen die twee aan het ontstaan. Ze voelde de nauwelijks waarneembare rilling die langs de kleine blaadjes trok, een onweerlegbaar teken dat Gaozong aandacht had voor de stilzwijgende woorden van de klant. Ze stond daar, onbeweeglijk, toen de man zich heel langzaam naar haar toe draaide.

‘Deze boom is indrukwekkend,’ zei hij. ‘Het is heel logisch dat hij niet te koop is, dat zou niet kunnen. Hij is hier om over u te waken,’ voegde hij er met een ernstige stem aan toe.

Pam had noch tijd, noch het plan om te reageren voor hij met dezelfde plechtige ernst vervolgde: ‘Het is om cadeau te doen.’

‘Neem me niet kwalijk?’

‘Wat ik zoek. Ik weet niet wat, maar het is om cadeau te doen.’ Waarna hij eraan toevoegde: ‘Aan een vrouw.’

‘O…’ mompelde Pamela teleurgesteld, al een beetje bedroefd. ‘Een vrouw.’

Lang nadat de klant was vertrokken, betrapte ze zichzelf erop dat ze naar de deur staarde waarachter hij was verdwenen.

* In de tweede aflevering van het eerste seizoen van Kung Fu, King of the Mountain, vindt Caine werk op de ranch van een knappe jonge weduwe, die een mysterieuze aantrekkingskracht op hem uitoefent.

HOOFDSTUK 3

Waarin we de effecten van het reizen per trein
op de erotiek ontdekken

In de trein die hem naar Saint-Brieuc bracht, kon Thad zich er niet van weerhouden aan de vreemde geisha van de linkeroever te denken. Want dat meisje was zonder enige twijfel een geisha. Sommige tekens bedriegen niet. Het verfijnde borduursel van haar kledingstuk – een heel mooi exemplaar – wees op een authentieke Japanse kimono. Die moest echt een fortuin waard zijn. Hoe kon een bonsaiverkoopstertje een dergelijk kledingstuk dragen en zelfs bezitten? Een mysterie…

Zelfs haar obi van bronskleurige en oranje zijde was op een speciale manier geknoopt, in de stijl van de leerling-geisha’s uit Kyoto. Zo’n knoop was onmogelijk los te maken. Hij was de aangewezen persoon om dat te weten. Hij herinnerde zich zijn ongeduldige, onhandige vingers toen hij dat meisje probeerde uit te kleden… Hoe heette ze ook alweer? Zijn vriend Nobu had haar aan hem voorgesteld, jaren geleden toen ze voor ex-generaal Juntaro in een voorstad van Osaka werkten. Ze had de naam van een parfum.

Thad bewaarde uitstekende herinneringen aan zijn werk in Japan. Beslist de beste ervaring van zijn hele jonge carrière. Niet zozeer de inhoud van het werk op zich – een oogje houden op de vestiging en ontwikkeling van een Zuid-Koreaanse onderneming die concurreerde met het bedrijf van de generaal – als wel de ontdekking van dat vreemde, fascinerende land.

De reusachtige, bomvolle steden met hun immense, gedisciplineerde menigtes die zich als een vloedgolf zonder enige hoop op terugstroming over de trottoirs voortbewogen, hadden ongelofelijke angsten bij hem opgewekt. Gelukkig was het platteland er nog, dat van een adembenemende schoonheid was. De bergen leken ontworpen om de ogen die zich erop vestigden te verblinden, en de heldere rivieren, de pruimenbomen, de kerselaars, de esdoorns… Gedurende de tien maanden die zijn werk had geduurd, had hij de gewoonte aangenomen zo vaak mogelijk te gaan wandelen op het platteland en te slapen in herbergen waarvan sommige verbazingwekkend sober waren ten opzichte van de torenhoge prijzen. Het had hem enige tijd gekost voordat hij begreep dat soberheid opperste luxe betekende. In Japan, net als elders, wordt luxe duur betaald.

In die tijd was hij bevriend geraakt met Nobu, een boom van een jongen die van het eiland Hokkaido kwam en wiens abrupte manieren, meer nog dan zijn lengte, uit de toon vielen bij de rest van hun team, en trouwens ook bij de rest van de Japanse mannen.

Zijn wapenbroeder had hem het boek gegeven dat zijn leven zou veranderen en zijn zelfbeeld op zijn kop zou zetten. De steen en de sabel* vertelde het verhaal van Miyamoto Musashi, de grootste samoerai aller tijden (volgens Nobu). Die gast had de moeite genomen de Weg van het zwaard – een soort levensgids, zowel spiritueel als op krijgsgebied – in regels vast te leggen om de weg die de samoerai moet volgen te verduidelijken, of liever gezegd te compliceren. En ook al ontgingen de subtiliteiten hem, hij had het gevoel gehad dat hij eindelijk de gebruiksaanwijzing van het leven in handen had, de gids die hem altijd had ontbroken en die hij al jarenlang zocht.

Tot dan toe deed hij de dingen waarvoor hij werd aangenomen zonder te proberen erachter te komen of dat goed of fout was. Moraal was een lastig begrip, dat een correcte uitvoering van zijn werk in de weg stond. Hij had het dus snel terzijde geschoven. Hij zag zichzelf als een huurling, zoals Steve McQueen, zijn favoriet van de zeven. Maar ook huurlingen hebben er behoefte aan een zin te vinden voor wat ze doen, een erecode te hebben waarop ze zich kunnen beroepen. Daarom zoeken ze hun eigen wetten, want de ervaring leert dat leven zonder god of gebod maar een beperkte tijd lukt. En op dat gebied was Thad heel ervaren.

Hij had zich meermaals bijna laten doden. De dood kwam heel dichtbij, tartte hem en nam dan uiteindelijk iemand anders te grazen. Op den duur was hij daardoor tot de conclusie gekomen dat hem niets kon overkomen en was hij zich gaan gedragen als een Bretonse Highlander, waarbij hij zijn onsterfelijkheid op de proef stelde in missies die weliswaar smerig waren, maar hem wel de kans boden om te reizen. Op een avond vertelde Nobu hem dat de zeven huurlingen in werkelijkheid zeven samoerai waren; op dat moment vond hij dat heel raar. Yul Brynner, oké, maar niet Steve McQueen! Dat was gewoon onmogelijk. Maar toen hij zich eenmaal door de feiten had laten overtuigen, met behulp van de videotheek die zich onder het appartement bevond waar zij hun bewakingstoezicht hielden, werd alles hem duidelijk: een cowboy en een samoerai waren hetzelfde, net als Caine en Sprinkhaan. Een en dezelfde persoon, geleid door plicht en eergevoel. Die bewustwording bleek heel nuttig om zijn beroepsbezigheden zonder scrupules te aanvaarden toen het verzoek van hun ‘werkgever’ radicaler werd.

Het op afstand bespioneren van de concurrentie veranderde in intimidatie van die ‘vervloekte Koreanenhonden’. Het ging niet meer om concurrentie maar om belediging, niet meer om een verloren marktaandeel maar om eer die teruggevonden moest worden. De ex-generaal van het Japanse leger die in zaken was gegaan, had gezichtsverlies geleden door deze gaijin – zoals vreemdelingen worden genoemd – die onder mysterieuze omstandigheden uit Korea waren gekomen. Met andere woorden, door de schande die hij had ondergaan was de eer van Japan met voeten getreden! Liever sterven dan opgeven… Maar voor zover mogelijk was het nóg beter de vijand om te brengen dan zelf te sterven.

Meegesleept door het voorbeeld van Musashi en onderworpen aan de hersenspoeling van Nobu liet Thad zich ervan overtuigen dat er iets nobels in zat om die smerige klusjes uit te voeren. Hij was geen gaijin die als handlanger van een yakuza werd betaald door een folterende ex-generaal, in dienst van een respectabele, op de Nikkei-index genoteerde onderneming, nee, hij was een krijger van Brocéliande, een zoon van Attila, een dappere, trouwe samoerai.

Na een avond waarop ze tot heel laat bezig waren geweest om de Koreaan nogal pittig uit te horen, wilde Nobu hem namens de generaal bedanken. Een speciaal bedankje, van de eerste categorie.

‘We verlaten Osaka morgen, zodat ze de tijd krijgen ons te vergeten. Ik neem je mee naar Kyoto, waar mijn moeder woont. Je bent het nu waard om kennis te maken met de schoonheden van Japan.’

Hij had hem dus meegenomen naar Miyagawa-cho, het geisha-district van de oude keizerlijke hoofdstad. Thad had eerst gedacht dat het een toeristenattractie was. Een soort rosse buurt zoals in Amsterdam of Moskou. Behalve dat ze in Japan ouderwets gekleed gingen, met kleren in een heleboel lagen. Wat, dat gaf hij toe, een veel originelere manier was om klanten te trekken dan door een naaktheid te etaleren die niet altijd begerenswaardig was.

Maar Nobu had hem uit de droom geholpen en de zaak langdurig uitgelegd. Geisha’s hadden niets te maken met prostituees, het waren opmerkelijke vrouwen, getalenteerd op het gebied van zang, dans, muziek en conversatie. Op dat moment had Thad zijn twijfel geuit. Van Saint-Brieuc tot Singapore was hij niet anders tegengekomen dan beginnende zangeressen, danseressen of toneelspeelsters. Kleine, nooit verwezenlijkte ambities, stukgelopen dromen over roem. Overal ter wereld lieten desillusies dezelfde tarieven opkomen.

Toch waren geisha’s anders – Nobu was heel stellig geweest. Alles wat ze deden, van de onopvallendste beweging die ze maakten tot de uitdagendste houding die ze aannamen, was bewust op mannen gericht, omdat het hun levensdoel was om bezwaarde mannenharten te verlichten. De zorg die ze aan hun make-up besteedden, de keuze van hun kleding, de elegantie van hun gebaren wanneer ze theezetten of sake inschonken, elke houding tot in de puntjes bestudeerd… Er werd echt alles aan gedaan om de man, in zijn positie van superieure en uiteraard dominante soort, te charmeren en te bevestigen. En wat een ontberingen om zover te komen… Nobu had hem tot in detail verteld over de uren die ze bezig waren met hun voorbereidingen, de achtereenvolgende lagen make-up, het ritueel van de kleuren, de complexiteit van de verschillende lagen stof over elkaar, het enorme gewicht van de kimono in vol ornaat: tot wel zeven meter lang en zwaarder dan tien kilo.

‘Je moet beseffen dat ze die soms wel meer dan tien uur achtereen dragen, zonder zich ooit te beklagen, zonder ooit vermoeid te lijken. Uiteraard moet je daar een beetje weet van hebben om het bijzondere van geisha’s te waarderen,’ had Nobu besloten.

‘En jij hebt er heel veel weet van, vriend!’ had Thad gespot.

‘Voor mij is het anders, mijn moeder is geisha. Een beroemde, gerespecteerde geisha.’

Nobu vertelde hem, zonder dat Thad erom hoefde te vragen, hoe zijn moeder was opgegroeid en had gediend in de beroemde okiya Oren, in de wijk Miyagawa-cho. Zij en haar vriendin Kuniko hadden samen hun zware opleiding gevolgd en tegelijkertijd hun witte kraag van geisha ontvangen. Ze waren onafscheidelijk en hielden van elkaar als zusjes. Het lot had ten gunste van Kuniko beschikt. Omdat ze knapper, bevalliger en waarschijnlijk slimmer was dan Nobu’s moeder, was ze geadopteerd door de okaasan, de eigenares van haar okiya, waardoor ze de atotori werd, de erfgename en de ‘oudere zus’ van alle andere meisjes. Zijn moeder belandde dus in de lastige positie dat ze dienstbaar moest zijn aan degene die tot dan toe haar vriendin, haar gelijke was geweest. Maar met haar zachtaardige, liefdevolle karakter – zo beschreef iedereen haar, en Nobu had zich gedwongen gezien die getuigenissen woordelijk te geloven – had ze zich heel goed aan die nieuwe situatie aangepast. Ze hield genegenheid voor haar nieuwe oudere zus, zonder een greintje jaloezie. Mevrouw Kuniko was haar dankbaar voor haar trouw en stuurde haar dan ook niet weg toen ze zwanger bleek te zijn na een paar weken stiekeme vrijages met een boomlange visser uit Hokkaido, die voor zaken naar Kyoto was gekomen. Een paar jaar later, toen Kuniko definitief eigenares van de okiya werd, kregen Nobu en zijn moeder toestemming om daar te blijven, ondanks de strenge regels – geen mannen, geen kinderen – die het leven in dit soort huizen al eeuwenlang beheersen.

De jongen groeide op tussen een schare meisjes van alle leeftijden en voelde zich daar heel goed bij. Maar tegen zijn vijftiende liepen de zaken serieus uit de hand. De natuur was hem goedgezind geweest. Hij had de enorme lengte van zijn vader, diens woeste haardos en een verbazingwekkend volle baard, waardoor hij er ouder uitzag. Feit is dat hij zijn leeftijd ver vooruit was. Maar dan ook echt ver. Op zijn vijftiende had Nobu constant een erectie. Een situatie die even lastig als penibel was. Natuurlijk hadden de meisjes van het huis het aan elkaar doorverteld, en ’s nachts glipte er regelmatig eentje op zijn futon om van zijn opmerkelijke apparaat te profiteren. Maar hoe meer Nobu zich bevredigde, en God weet dat hij dat verscheidene malen per dag deed, hoe meer behoefte hij eraan had.

In plaats van zijn onrust te kalmeren zorgde de beschikbaarheid van meisjes er alleen maar voor dat zijn verlangen naar hen toenam. Uiteindelijk werd het bekend in de wijk, zodat het de reputatie in gevaar bracht van het huis, dat deze slechte reclame niet kon tolereren. Met pijn in het hart en tranen in haar ogen moest mevrouw Kuniko besluiten haar liefste, trouwste vriendin te vragen de okiya te verlaten en haar hitsige zoon zo ver mogelijk met zich mee te nemen. Het maakte Nobu’s moeder diepbedroefd. Haar gedrag veranderde, ze trok zich in zichzelf terug en besloot, om de schande te vermijden, haar enige zoon naar zijn vader in Sapporo te sturen.

Gefascineerd door het verhaal van zijn vriend had Thad zich dus laten meenemen naar een eersteklas theehuis. In de hal had hij zijn schoenen moeten uittrekken alvorens een sober ogende zaal te betreden. De tatami op de vloer vormden een U. Er waren al een paar mannen, die in kleermakerszit zaten, en vier vrouwen die rechtstreeks uit een geschiedenisboek leken te zijn gestapt.

Thad was niet in staat hun leeftijd te schatten of hun schoonheid te beoordelen, zo bepoederd waren hun gezichten, zoals dat van een witte clown, degene die kinderen altijd een beetje bang maakt. Zelfs hun donkere wenkbrauwen verdwenen onder de dikke laag make-up. Hun met een penseel getekende lippen gaven hun mond een merkwaardige vorm. Die vreemde indruk werd versterkt door het contrast tussen het diepe karmijnrood van de lippen en het wit van het gezicht. Zoals alle hoeren ter wereld, dacht Thad. Toch legden die rode lippen een afstand op en dwongen ze respect af.

Een jong meisje – in werkelijkheid was het onmogelijk haar leeftijd te schatten, maar hij stelde zich maar liever voor dat ze jong was – kwam naast hem zitten en richtte een directe, doordringende blik op hem, die hem uit balans bracht. Ze mompelde een paar onverstaanbare woorden en wendde zich giechelend tot een van haar collega’s die een stukje verderop zat. In plaats van zich op te winden, zoals hij gewoonlijk deed, vond Thad dat lachje charmant, bijna elegant. Nobu vertaalde het kyokotoba voor hem, het dialect van Kyoto, dat de geisha’s spraken.

‘Ze vindt je neus veel te groot, maar je amandelvormige ogen bevallen haar wel. Ze zegt dat je de trotse blik van een samoerai hebt. Zie je wat ik bedoelde, toen ik zei dat ze van wanten weten…’

Daarna moedigde Nobu hem aan méér sake te drinken dan zij. ‘Zo hoort het, als je wilt laten zien dat je een man bent.’

Thad deed zijn best de uitdaging zonder blikken of blozen aan te gaan, maar de manse Japanse had een inname die een met honingwater grootgebrachte Saint-Malose waardig was. Aan de rest van de avond hield hij een heel wazige herinnering over. Hij en zij in een aangrenzend kamertje, zijn ongeduldige vingers die op de ingewikkelde knopen stuitten waarmee de obi vastzat. Wat dat meisje met haar lichaam kon grensde aan het onwaarschijnlijke…

Thad had seks altijd beschouwd als een bijverschijnsel van zijn bestaan, zonder ooit te hebben kunnen bepalen wat de rol en het belang ervan was. In Japan, net als in veel andere landen waar hij zich had misdragen, werd seks bedreven zonder bijbedoeling, net zoals je eet of drinkt: uit noodzaak of uit verveling. Tot dan toe had hij zich nogal spaarzaam betoond, en dat paste uitstekend bij zijn matige behoefte. Maar de gevoelens die het meisje had opgewekt, de nieuwe wellust, het ongekende, duizelingwekkende genot, hadden zijn hoofd en zijn geslacht laten exploderen en ervoor gezorgd dat hij zich serieus ging afvragen of hij al die jaren niet aan een wezenlijke activiteit, aan iets ongehoords voorbij was gegaan.

Nobu had gelijk, geisha’s waren bijzondere vrouwen, met een uitzonderlijk talent om je op te beuren. Na die avond ging hij regelmatig bij haar langs. Elke keer deed de verrukkelijke geisha haar best om hem te helpen zijn achterstand in te halen. En op wat voor manieren!

Het lichte schokken van de trein gaf ritme aan zijn erotische gemijmer.

Hij kon bijna voelen hoe zachte handen zijn gezicht streelden en stilhielden bij zijn neusbrug. Hij herinnerde zich duidelijk de vrolijk golvende bewegingen van het bekken van… Mitsuko! tegen het zijne. Ja, Mitsuko…

Toen de onverschillige stem uit de luidspreker aankondigde: ‘Saint-Brieuc, eindstation! Alle reizigers wordt verzocht uit te stappen. Controleer of u niets in de trein hebt laten liggen,’ verkeerde Thad in kritieke toestand. De stof van zijn broek stond strakgespannen.

Op het moment dat hij zijn ogen opende, was het lieve gezicht van Pam in plaats van dat van Mitsuko verschenen en lachte het hem toe. Alles aan haar was perfect. Ze leek op een verre belofte, een beetje wazig, rechtstreeks uit een droom verschenen. Hij vroeg zich af hoe haar mooie, melkwitte huid zou smaken. Alleen al die gedachte bracht hem van streek en wekte een bijna bedroefd gevoel bij hem op. Een toestand die gewoon voor hem was, maar die alleen door iets bijzonders kon worden opgeroepen.

Nadat hij op het station even alleen in de wagon was blijven zitten, nam Thad een besluit: hij zou zo snel mogelijk weer naar Parijs vertrekken en teruggaan naar de quai Malaquais, naar het kleine winkeltje. Hij moest haar terugzien om te verifiëren wat zijn instinct hem influisterde: dat het de ontmoeting van zijn leven was.

* De steen en de sabel van Eiji Yoshikawa.