Arto Paasilinna

De zelfmoordclub

DEEL EEN

In dit leven is de dood het belangrijkste,

en ook die is niet zo heel erg van belang.

Volkswijsheid

1

Somberheid, melancholie en bodemloze apathie zijn de grootste vijanden van het Finse volk. De zwaarmoedigheid die de Finnen boven het ongelukkige hoofd hangt, houdt hen al duizenden jaren in haar greep, en hun ziel is er somber en ernstig door geworden. De smart wordt zo sterk gevoeld dat veel Finnen de dood als enige uitweg zien. Hun beklemde gemoed vormt een grotere dreiging dan de Sovjet-Unie.

      Desondanks is het een volk van strijders. Het bezwijkt niet. Telkens opnieuw rebelleren de Finnen tegen hun onderdrukker.

      Midzomer, het feest van licht en vreugde, betekent voor de Finnen een geweldige veldslag die ten doel heeft de nijpende zwaarmoedigheid met vereende krachten de kop in te drukken. Het hele volk wordt de avond ervoor gemobiliseerd, niet alleen krijgshaftige mannen, maar ook vrouwen, kinderen en bejaarden spoeden zich naar het front. Op de oevers van Finlands duizenden meren worden reusachtige, heidense vreugdevuren ontstoken die de somberheid moeten verdrijven. Blauw-witte oorlogsvlaggen worden in de top gehesen. Voor de strijd begint voeden vijf miljoen Finse strijders zich met vettige worsten en gegrilde varkenskoteletten. Zonder wroeging drinkt men zich moed in, en op de maat van accordeonmuziek trekken de troepen ten strijde tegen de neerslachtigheid, wier macht gedurende een lange nacht van onafgebroken gevechtshandelingen het hoofd wordt geboden.

      In het ene handgemeen dat op het andere volgt vinden de seksen elkaar, vrouwen worden bezwangerd. Mannen die met aanvalsboten de waterwegen oversteken, verdrinken in meren en baaien. Met tienduizenden tegelijk valt het volk, tussen de elzenbomen en in de brandnetels. Heldendaden worden verricht, onversaagd offert men zich op. Vreugde en geluk triomferen, de zwaarmoedigheid wordt verdreven. Al is het maar één keer per jaar, het volk geniet van zijn vrijheid wanneer de onderdrukkende droefgeestigheid met geweld is neergeslagen.

Midzomerdag brak aan op de oever van het Humalajärvi in de provincie Häme. Er was nog steeds een lichte rookgeur te bespeuren na de strijd die de avond ervoor had plaatsgevonden: het midzomerfeest was gevierd, en op alle oevers waren er vreugdevuren ontstoken. Een zwaluw op jacht naar insecten scheerde met open snavel over het wateroppervlak. Het was rustig en helder weer, de mensen sliepen. Alleen de vogels zongen nog.

      Een eenzame man zat op de trappen van zijn zomerhuis met een ongeopend bierflesje in zijn hand. Het was directeur Onni Rellonen; hij was nog net geen vijftig jaar oud, en een somberder gezicht dan het zijne was er in de wijde omtrek niet te bekennen. Hij behoorde niet tot degenen die als winnaar uit de nachtelijke strijd te voorschijn waren gekomen. Hij was zwaargewond, en er was geen veldhospitaal waar hij met zijn gebroken hart terechtkon.

      Rellonen was een slanke man van gemiddelde lengte; hij had tamelijk grote oren en een lange neus, waarvan het puntje roodachtig van kleur was. Hij ging gekleed in een zomers overhemd met korte mouwen en een ribfluwelen broek.

      Je kon aan de man zien dat hij ooit explosieve kracht had bezeten – ooit, maar die tijden waren voorbij. Hij was moe, verslagen, neergesabeld door het leven. De groeven in zijn gezicht en de uitgedunde haren op zijn hoofd getuigden aandoenlijk van de nederlagen die hij had geleden in de strijd tegen de hardheid en de kortheid van het bestaan.

      Directeur Onni Rellonen had al tientallen jaren last van maagzuur, en in zijn darmstelsel begon een catarre de kop op te steken. Zijn gewrichten waren in orde, zijn spieren eveneens, als je tenminste de lichte verslapping daarvan buiten beschouwing liet. Maar het hart van Onni Rellonen was aan het dichtslibben en klopte zwaar, en vormde tegenwoordig eerder een obstakel in zijn lijf dan dat het hem leven gaf. Te vrezen viel dat het hart ermee zou ophouden, het lichaam lam zou maken en zijn gastheer dorstig naar levenssappen zou achterlaten, dat het hem in de dood zou storten. Dat zou de troosteloze beloning zijn die het uitgeputte orgaan in petto had voor een man die vanaf het embryonale stadium op zijn hart had vertrouwd. Als het hart zijn adem inhield, al was het maar voor honderd slagen, zou alles ten einde zijn. De miljarden hartslagen die Onni Rellonen tot nu toe had gevoeld, zouden van nul en generlei waarde meer zijn. Zo is de dood. Duizenden Finse mannen maakten dat jaarlijks mee. Niemand keert terug om te vertellen hoe het uiteindelijk voelt om dood te zijn.

      Onni Rellonen was dat voorjaar begonnen de buitenmuren van zijn vervallen zomerhuis op te schilderen, maar dat karwei had hij niet voltooid. Het verfblik stond naast de muur, de hard geworden kwast zat vastgeplakt op het deksel.

      Onni Rellonen was een zakenman; ooit had hij zich directeur mogen noemen. Achter hem lagen vele ondernemende jaren. Hij had een vliegende start gemaakt, was opgeklommen op de ladder van de lichte industrie, had ondergeschikten gehad, boekhoudingen, geld, hij had akelijke activiteiten ondernomen. Hij was aannemer geweest, had in de jaren zestig zelfs een bladmetaalfabriek bezeten. Maar de ongunstige conjunctuur en hebberige concurrenten hadden het bankroet van rellonen dakgoten en plaatmetaal bv veroorzaakt. En het was niet bij dat ene faillissement gebleven. Er was ook sprake geweest van verdenking van misdrijven. Ten slotte was hij eigenaar van een wasserette geweest, maar ook dat bracht nu niets meer op. Ieder gezin in Finland had een eigen wasmachine, en degenen die er geen hadden, maakte het ook niet uit dat hun kleren vies waren. De grote hotels en de veerboten die tussen Finland en Zweden voeren, brachten hun wasgoed niet naar Rellonen; nationale wasseretteketens snoepten de bestellingen meestal voor zijn neus weg. Dat soort dingen werd meestal achter gesloten deuren geregeld. In het voorjaar was hij opnieuw failliet gegaan, en vanaf dat moment was Onni Rellonen zwaar depressief.

      Zijn kinderen waren volwassen, zijn huwelijk was naar de bliksem. Wanneer Onni af en toe enthousiast een nieuwe toekomst begon te schetsen en zijn ideeën aan zijn vrouw voorlegde, kon die het niet meer opbrengen om hem te steunen, zelfs zij niet.

      ‘Hm.’ Dat was het ontmoedigende commentaar van zijn vrouw. Er sprak geen tegenstand uit, geen steun. Niets. Alles was hopeloos, het hele leven, en met name het zakenleven.

      Directeur Onni Rellonen liep al sinds de winter met zelfmoordplannen rond. Dat was niet voor het eerst, zijn levenslust was al een keer eerder weggeëbd. De depressie had zijn gezonde agressie opnieuw doen verworden tot zelfvernietigende gedachten. Eigenlijk had hij dat voorjaar, ten tijde van het bankroet van de wasserette, al een eind willen maken aan zijn leven, maar op een of andere manier had hij zelfs dáár de puf niet voor gehad.

      Nu was het midzomerdag. Zijn vrouw was in de stad, die had gezegd dat ze geen zin had haar midzomerfeest te verpesten door met een gedeprimeerde man ergens in de provincie te gaan zitten. Een eenzame avond zonder vreugdevuur, zonder gezelschap, zonder toekomst. Daar werd de arme man ook niet vrolijker van.

      Onni Rellonen zette het bierflesje op de trap en liep het zomerhuis in, diepte uit het ladenkastje in de slaapkamer een revolver op, laadde die en stopte het wapen in de zak van zijn ribfluwelen broek. Daar zal het wel mee lukken, dacht hij bedroefd, maar vastbesloten.

      Voor het eerst sinds lange tijd had hij weer het gevoel ergens mee bezig te zijn, vaart te maken met de dingen. Het werd tijd om een punt te zetten achter dit bedaarde bestaan. Om een punt te zetten achter het hele leven, een knallend uitroepteken!

      Directeur Onni Rellonen besloot wat rond te gaan kuieren in de omgeving. Begeleid door vogelgezang wandelde hij over zandweggetjes die naar zomerhuizen voerden, langs een aangrenzend buitenverblijf, over de akkers; hij kwam langs een dorsschuur, een stal, een boerderij. Na een stukje bos ontvouwde zich een nieuwe akker. Hij herinnerde zich dat er een oude, bouwvallige schuur aan de bosrand stond. Daar zou hij zichzelf in alle rust kunnen doodschieten, dat was een geschikte omgeving om te sterven.

      Had hij wellicht een afscheidsbrief moeten achterlaten op de tafel in het zomerhuis? Wat had hij moeten schrijven? Vaarwel, dierbare kinderen, probeer vol te houden, vader heeft zijn besluit genomen...? Vergeef me, liefste?

      Onni Rellonen stelde zich voor hoe zijn vrouw zou reageren als ze de brief las. ‘Hm.’

      Het hooiland rook naar mals nagras, de boer had de dag ervoor groenvoer gemaaid. De mensen op het platteland werkten door, midzomerfeest of niet. De koeien dwongen hen ertoe. De hommels zoemden, de zwaluwen kwetterden op het dak van de oude schuur. Vanaf het meer was het gekrijs van meeuwen te horen. Met een hart koud als steen stapte Onni Rellonen op de schuur af, op het oude, grijze gebouw dat alleen nog nut had als plek om het leven te beëindigen. Het kwam dichterbij, het gebeurde veel te snel, het leven hield er sneller mee op dan je dacht.

      Het lukte Onni Rellonen niet om zonder dralen door de openstaande dubbele deuren de schuur binnen te gaan. Ze wachtten hem op als het zwarte keelgat van de hel. Ongewild probeerde hij zijn leven te verlengen; hij besloot nog een rondje om het gebouw te lopen, als een gewond dier dat zijn laatste rustplaats inspecteert. Hij gluurde tussen de verrotte balken de schuur in, het zag er afschuwelijk uit. Maar het besluit was genomen, hij moest om de schuur heen lopen en dan naar binnen stappen om door de dood omarmd te worden, hij moest het wapen afdrukken. Eén kleine beweging van de trekker, en dat zou zijn laatste onderneming zijn; zijn saldo zou weer op nul staan, de afrekening tussen leven en dood. Hij kreeg de rillingen.

      Maar hé, er was iemand in de schuur! Tussen de balken door was iets grijzigs zichtbaar, en er klonk gekerm. Een wild rendier? Een mens? Het vermoeide hart van Onni Rellonen bonsde van geluk. Je kon jezelf toch niet van kant maken in een schuur waarin zich een dier, of in het gunstigste geval een mens bevond? Nee, dat zou geen stijl zijn!

      Het was een mens, een grote man die gekleed ging in een grijs militair uniform en die op een stapel staken was geklommen en nu bezig was een blauw nylon touw aan de hanenbalk te knopen. Nog even en het touw zat stevig vast.

      De man stond met zijn zij naar zelfmoordenaar Rellonen gekeerd, die door de balken naar binnen gluurde. Onni stelde vast dat het om een officier ging: de man had gele strepen op de naden van zijn veldbroek. Zijn uniformjas was open, er zaten drie rozetten op zijn kraag. Een kolonel.

      Directeur Onni Rellonen had niet meteen in de gaten wat de kolonel ’s ochtends op midzomerdag aan het doen was in de oude schuur. Waarom was hij bezig een touw aan de balk te bevestigen? De bedoeling daarvan werd hem echter al snel duidelijk. De kolonel begon een lus aan het andere eind van het touw te knopen. Maar het materiaal was te glad, dat had je met nylon, en hij kreeg het maar met moeite voor elkaar. De kolonel gromde zachtjes, of was het een vloek? Hij stond met trillende benen op de hooiberg, dat zag je aan zijn broekspijpen. Uiteindelijk lukte het hem een soort knoop te leggen, en hij liet de lus over zijn hoofd glijden. Hij was blootshoofds. Een militair die zonder baret buiten rondloopt, dat beloofde niet veel goeds. Lieve hemel, de kolonel stond op het punt zelfmoord te plegen! Wat was de wereld toch klein, dacht Onni Rellonen. Dat twee Finse mannen tegelijkertijd dezelfde schuur opzoeken, met hetzelfde verschrikkelijke voornemen.

      Directeur Onni Rellonen spoedde zich de schuur in en schreeuwde: ‘Stop, beste man, geachte kolonel!’

      De kolonel schrok zich dood. Hij wankelde, de strop om zijn hals spande zich aan; heel even hing de man worstelend aan het touw, en hij zou vast en zeker gestikt zijn als Onni Rellonen niet had ingegrepen. Hij nam de kolonel in zijn armen, maakte het touw wat losser en klopte de man troostend op de rug. Het gezicht van de zelfmoordende kolonel was blauw en bezweet, het touw had zich behoorlijk vast aangetrokken. Onni Rellonen verwijderde de strop en begeleidde de kolonel naar de drempel van de schuur, waar hij hem liet plaatsnemen. De man haalde diep adem en hield zijn hals vast. Er liep een rode streep overheen; zijn leven had aan een zijden draadje gehangen.

       Een minuut lang zaten ze daar, zonder iets te zeggen. Toen stond de kolonel op; hij stak zijn hand uit en stelde zichzelf voor: ‘Kemppainen, kolonel Hermanni Kemppainen.’

      ‘Onni Rellonen, aangenaam kennis te maken.’

      De kolonel zei dat ‘aangenaam’ wat hem betreft niet helemaal de spijker op de kop was. De zaken stonden er eerder nogal somber voor. Hij sprak de wens uit dat zijn redder niemand zou vertellen over dit voorval.

      ‘Wat valt er ook te vertellen, dit soort dingen gebeurt nu eenmaal,’ beloofde Onni Rellonen. ‘Eerlijk gezegd had ik hetzelfde voornemen,’ ging hij verder, en hij haalde zijn revolver te voorschijn. De kolonel staarde lange tijd naar het geladen wapen voordat hij het in de gaten kreeg. Hij was niet alleen op de wereld.

2

Stom toeval had het leven van de twee robuuste mannen gered. Een mislukte zelfmoordpoging is niet het ergste wat een mens kan overkomen. Het kan hem niet altijd voor de wind gaan.

      Onni Rellonen en Hermanni Kemppainen hadden bij toeval dezelfde schuur uitgekozen om hun leven te beëindigen, en waren tegelijkertijd ter plaatse gearriveerd. Dat had voor verwarring gezorgd, maar hun daad van zelfvernietiging was er ook door verhinderd. Ze moesten van hun plannen afzien – iets waar ze eensgezind toe besloten. Ze staken een sigaret op, inhaleerden de eerste teugen van de rest van hun leven. Toen stelde Rellonen voor om naar zijn zomerhuis te wandelen, aangezien ze momenteel toch niets anders voorhadden.

      Rellonen vertelde de kolonel over zijn eigen voornemen, over hoe zijn leven ervoor stond, over de redenen voor het gruwelijke besluit dat hij had genomen. Vol medeleven luisterde de kolonel naar zijn verhaal. Vervolgens lichtte hij zijn eigen situatie toe. Ook hij had geen reden om te juichen.

      Kemppainen was brigadecommandant geweest in Oost-Finland, maar zat al sinds een jaar in een soort quarantaine, stond de generale staf ter beschikking, fungeerde als assistent van de inspecteur van de infanterie. Hij had geen werk en geen brigade. Het algemene oordeel luidde dat Kemppainen geen bekwame officier was; men kon niets met hem beginnen. Hij was als een diplomaat die uit het buitenland is teruggehaald: titel en salaris mocht hij behouden, maar meer ook niet.

      Uiteraard raakt een militair door dergelijke discriminatie niet zodanig gedeprimeerd dat hij overweegt zelfmoord te plegen. De kneep zat hem ergens anders: Kemppainens vrouw was die winter overleden aan kanker. Hij was volkomen verslagen, kon het nog steeds niet echt geloven. Niets ging nog zoals het moest. Het huis was verlaten, kinderen hadden ze niet, zelfs geen hond. De eenzaamheid was zo allesverterend dat hij het niet eens kon opbrengen erbij stil te staan. De nachten waren het ergst, de kolonel had in geen maanden fatsoenlijk geslapen. Ook drank bracht geen verlichting, hij kon zijn vrouw niet tot leven drinken. Zijn lieve vrouw... dat had de kolonel pas na haar dood beseft.

      Het leven had geen zin meer. Als er nou nog kans op een oorlog of een opstand bestond, maar de toestand in de wereld was de afgelopen jaren steeds rustiger geworden. Op zich een goede zaak, maar een beroepsmilitair zat dan wel zonder werk. En de jeugd van tegenwoordig had niet de puf om in opstand te komen tegen de heersende orde. Vandaag de dag leverden de Finse jongeren slag met behulp van spuitbussen, waarmee ze obsceniteiten op de muren van de stationshal spoten. Een dergelijke strijd hoefde niet door kolonels te worden geleid of onderdrukt.

      Deze wereld had geen behoefte aan kolonels, althans niet aan het type kolonel dat buiten de militaire boot was gevallen. Militairen waren zwaar in achting gedaald de afgelopen jaren. Gewetensbezwaarden konden op alle begrip van de wereld rekenen, maar oude militairen die de harde leerschool hadden doorlopen, werden publiekelijk veracht. Als je een brutale rekruut bevel gaf te kruipen, kreeg je een proces wegens intimidatie aan je broek. Echter: een soldaat die tijdens de oorlog niet wenst te kruipen, wordt door de vijand gedood, en zijn lijk wordt op een berrie een massagraf ingesleept. Maar dat snapten die mensenrechtenfanatiekelingen niet.

      Kolonel Kemppainen zei dat hij gefrustreerd was geraakt door zijn werk als officier. Militairen zijn hun hele leven met oorlog bezig: ze houden manoeuvres, schietoefeningen, organiseren gevechtsdemonstraties. Ze leren en perfectioneren de kunst van het doden, bekwamen zich tot steeds gevaarlijker moordenaars.

      ‘Als je mij zou vergelijken met een geleerde die wetenschappelijk onderzoek verricht, zou je kunnen stellen dat ik doctor in de doodslagkunde ben. Toch krijg je nooit de kans om je vaardigheden in de praktijk te brengen, omdat we in een uiterst vredig tijdperk leven. Je zou ook een vergelijking kunnen trekken met een beeldend kunstenaar die er zijn hele leven aan werkt een steeds betere schilder te worden, die de ene na de andere schets maakt en een eminent vertegenwoordiger van zijn vakgebied wordt, maar die nooit de kans krijgt zijn werk tentoon te stellen. Een officier is als een meester die het recht op een eigen expositie wordt ontzegd.’

      Kolonel Kemppainen vertelde dat hij de dag ervoor vanuit Helsinki naar Jyväskylä was gereden, waar hij vandaan kwam, om daar het midzomerfeest te vieren. ’s Avonds had hij zich zo gedeprimeerd gevoeld dat hij zomaar een zijweg was ingeslagen, de oude hooischuur was binnengegaan en de hele nacht apathisch naast een stapel verrotte staken had gelegen. Het gekeet van een feestvierende menigte ergens op de oever van het meer was tot in de schuur doorgedrongen. De kolonel was kort na middernacht naar het meer gelopen en had bij een zomerhuisje een stuk touw losgemaakt van de aanlegsteiger. Verdoofd was hij teruggekeerd naar de schuur.

      Onderweg had hij opeens een vreemde plop gevoeld, rechts op zijn slaap, alsof er een bloedvaatje was geknapt in zijn hoofd. Dat was een geweldig bevrijdend gevoel geweest. Dat hij toch nog het geluk mocht hebben te midden van dit zomerse landschap een natuurlijke dood te sterven, toch in zekere zin op een waardige manier. Een hersenbloeding was zelfs voor een kolonel best een geschikte doodsoorzaak, zeker zo in vredestijd. Het had de kolonel zoals te doen gebruikelijk geduizeld, en hij was op handen en voeten neergezegen op het veld, in de hoop dat de laatste stuiptrekkingen niet lang op zich zouden laten wachten.

      Hij had zich over de slaap gewreven; de ader had zijn huid bevlekt toen hij was gesprongen. De kolonel had een blik op zijn hand geworpen. Barst, er zat geen bloed aan maar een of andere stinkende witte massa. Het had even geduurd voordat hij had begrepen dat er geen sprake was van een beroerte: hoog boven in de lucht cirkelde een meeuw.

      Gekrenkt en teleurgesteld was de kolonel opgestaan; hij had zijn gezicht gewassen in de sloot en zich terneergeslagen teruggetrokken in de schuur. Na eventjes te hebben uitgerust was hij op de berg staken geklommen en had hij een poging gedaan zich te verhangen. Ook dat had geen resultaat gehad: Rellonen was hem in zijn bezigheden komen storen.

      De mannen concludeerden dat ze hun doodsverlangen voor die dag wel verloren hadden. Hun stervenswens was een stuk minder geworden. Zelfmoord is een dermate individuele bezigheid dat je er volledige rust bij nodig hebt. Sommige buitenlanders mochten zichzelf dan in het openbaar in brand steken, demonstratief en om politieke of religieuze redenen, maar een Fin heeft geen publiek nodig bij zijn wanhoopsdaad. Daar waren de heren het over eens.

      Druk pratend arriveerden ze bij het zomerhuis van Onni Rellonen. Onni was vergeten de buitendeur dicht te doen. Soms wordt een mens bij het verlaten van zijn huis door zulke hevige gevoelens overmand dat hij vergeet zijn bezittingen te beschermen tegen diefstal.

      De gastheer bood zijn gast een paar boterhammen en bier aan. Na het eten zei Onni dat hij de sauna ging verwarmen. Kolonel Kemppainen haalde water uit het meer, directeur Rellonen pakte houtblokken uit het schuurtje.

      Rond het middaguur was de sauna op temperatuur. De heren gaven zichzelf er stevig van langs met de berkentakken, het leek wel of er ditmaal een speciale reden voor was die niet onder woorden gebracht kon worden. Hun hele voorgaande leven moesten ze van zich afslaan. Het lichaam werd gezuiverd, ongeacht de gemoedstoestand. ‘Ik heb nog nooit van mijn leven in zo’n uitstekende sauna gezeten,’ roemde de kolonel.

      Het gesprek werd voortgezet op het terras. De mannen stelden voor elkaar te tutoyeren. Ze onthulden geheimen die ze met nog geen ander levend wezen hadden gedeeld. Zelfmoordpogingen brengen de mensen nader tot elkaar, stelden ze eensgezind vast. Ze ontdekten vele uitstekende eigenschappen bij elkaar, eigenschappen waarvan ze zelf niet wisten dat ze ze hadden. Ze hadden het gevoel dat ze al jaren bevriend waren. Tussendoor namen ze een duik. Daar fristen ze van op, het was een wonderlijk gevoel in leven te zijn.

      Als je de wereld zo samen met een lotgenoot in ogenschouw nam, zwemmend, zittend aan de waterkant, badend in de zonneschijn op midzomerdag, dan leek het allemaal zo gek nog niet. Was het nou echt nodig om haast te maken met het afscheid?

      Later op de avond dronken ze een cognacje bij de open haard. De kolonel had de fles uit zijn auto gehaald, die hij aan de overkant van de akker had laten staan. De wagen was meteen gestart, alsof zijn eigenaar er helemaal niet op uit was gegaan om te sterven.

      De kolonel hief zijn glas en sprak: ‘Het was uiteindelijk toch een geluk, Onni, dat je in die schuur belandde nog voordat ik...’

      ‘Inderdaad... We leven nog. Als ik te laat was gekomen, of naar een andere schuur was gegaan, zouden we nu allebei dood zijn. Jij zou aan een hanenbalk hangen en ik zou met een uiteengespatte schedel zitten.’

      De kolonel wierp een blik op Rellonens hoofd. ‘Je zou een lelijk lijk zijn geweest,’ zei hij peinzend.

      Rellonen was van mening dat de omvangrijke kolonel hangend aan een balk ook geen beste indruk zou hebben gemaakt.

      De kolonel vond dat er sprake was van een geweldig toeval: mathematisch bekeken was dat wat er gebeurd was net zo zeldzaam als het winnen van de lotto. Ze vroegen zich af hoe het überhaupt mogelijk was dat twee mannen die van zins zijn zelfmoord te plegen tegelijkertijd in dezelfde schuur opduiken. Als ze in de provincie Pohjanmaa met suïcidale plannen hadden rondgelopen, waren ze reddeloos verloren geweest. Over de vlaktes van Pohjanmaa, die zich uitstrekken zover het oog reikt, staan immers honderden, zo niet duizenden schuren verspreid. Daar zou je je met honderd tegelijk kunnen verhangen of doodschieten zonder dat iemand je daarbij kwam storen.

      Ze dachten ook na over de vraag wat een mens ertoe drijft zijn eigen huis te verlaten wanneer hij op het punt staat zichzelf te doden. En waarom hij daartoe desondanks een beschutte plek opzoekt, zoals deze oude schuur. Stak de mens onbewust zodanig in elkaar dat hij in zijn eigen huis geen wanorde wilde? De dood is immers nooit een bijzonder mooie of propere aangelegenheid. En een beschutte plek was nodig om ervoor te zorgen dat het lijk, of het nou mooi was of lelijk, niet aan striemende regen werd blootgesteld, of door rondvliegende vogels werd ondergescheten.

      Afwezig wreef de kolonel over zijn slaap.

      Kemppainen keek zijn vriend recht in de ogen en zei dat hij zijn eigen zelfmoord even op de lange baan schoof, in ieder geval tot morgen uitstelde. Wellicht zou hij zijn leven pas volgende week beëindigen, of in het beste geval pas in het najaar. Wat vond Onni ervan, zag hij de zaak nog net zo somber in als vanochtend?

      Directeur Rellonen was tot dezelfde conclusie gekomen. Als de boel door een speling van het lot toch al was opgeschort, kon je hem net zo goed eigenhandig nog wat verder oprekken. De ergste neerslachtigheid was voorbij, er was nog best tijd om bepaalde dingen te overwegen.

      ‘Ik zit me al de hele dag af te vragen of jij en ik niet iets kunnen doen,’ stelde Onni Rellonen voorzichtig voor.

      Kolonel Kemppainen bekende ontroerd dat hij nu een echte vriend had, een oprechte vertrouwensman. Hij was niet langer alleen, zoals hij dat gisteren nog was geweest.

      ‘Ik zal niet beweren dat het leven opeens weer zin heeft, dat nou ook weer niet. Maar we zouden best nog het een of ander kunnen ondernemen. Uiteindelijk zijn we nog in leven.’

      Directeur Onni Rellonen was verheugd, enthousiast zelfs. Hij begon te spreken, snel, manisch, en vroeg of het niet mogelijk zou zijn min of meer een nieuw leven te beginnen, het verleden achter zich te laten en iets nieuws te beginnen wat het leven weer zin zou geven.

      De kolonel vond dat wel de moeite van het overwegen waard. Van nu af aan was het leven in zekere zin kosteloos, een geschenk, een extraatje. Je kon ermee doen wat je wilde, daar zat wat in.

      De makkers filosofeerden dat mensen in feite altijd de eerste dag van de rest van hun leven leefden, hoewel ze zich dat in de haast nooit realiseerden. Alleen degenen die aan de poorten des doods hadden gestaan, wisten waar het begin van een nieuw leven in de praktijk op neerkwam. ‘Dit opent prachtige perspectieven,’ sprak de kolonel.

Van Arto Paasilinna zijn bij Wereldbibliotheek verschenen

De huilende molenaar

De gifkokkin

De zelfmoordclub

Wees genadig

De tien minnaressen

De zomer van de vrrolijke stieren

Haas

Helse eendjes

Uit het Fins vertaald door Annemarie Raas

Omslagontwerp Bureau Beck

Omslagillustratie © Floris Tilanus

Oorspronkelijke titel Hurmaava joukkoitsemurha

© 1990 Arto Paasilinna

© 2004 Nederlandse vertaling Annemarie Raas en 

Uitgeverij Wereldbibliotheek bv

Johannes Vermeerstraat 63 • 1071 DN Amsterdam

www.wereldbibliotheek.nl

ISBN 978 90 284 4277 1