MIJN MOEDER EN HAAR ZOON

Markus van der Graaff

Mijn moeder
en haar zoon

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

© Markus van der Graaff 2018

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Drunaa / Trevillion Images

NUR 301

ISBN 978 90 284 4307 5

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018, met ISBN 978 90 284 2738 9

Voor Lou

Een moeder was een schepsel dat veel levens in
zich meedroeg, het voor en na van niet alleen de
geboorte maar van alle levensfasen, en die bleven
werkzaam in haar. Alles wat ze zei moest
vermenigvuldigd worden met al die levens, en hij
zou er nooit helemaal zeker van kunnen zijn of
het aankwam als je iets tegen haar zei.

César Aira

‘Het gras houdt zich gedeisd,’ zegt mijn moeder tegen haar buik. ‘Met ingehouden adem wacht het af. Geen sprietje durft zich te verroeren.’

Ze staat op de dijk van het Vlaakse kanaal. Tot aan de horizon strekken de weilanden zich voor haar uit: geel, gebleekt grasland, stovend in de hitte. Zo hier en daar schittert een kaarsrecht slootje in het felle licht, onbewogen gadegeslagen door een reiger op de kant. Aan de overkant van het kanaal, achter haar, waar de nieuwbouwwijken liggen uit te harden in de zon, is het stil. Zelfs uit de rubberfabriek onder aan de dijk komt geen geluid.

Mijn moeder wrijft de stof van haar hemelsblauwe positiejurk glad over haar bolle buik en zegt: ‘Hebben ze een voorgevoel, de sprietjes? Voelen ze hoe kwetsbaar ze zijn, zo open en bloot in het volle licht, vastgeklonken aan de grond? Het vergt niet veel om ze met wortel en al weg te vagen. Let maar op, als de klinkers komen, de tuintegels en het grind, is het gedaan met het onbevangen ruisen en wuiven, dan blijft alles binnen de perken. Iemand hoeft het teken maar te geven en het begint.’

Ze knipt met haar vingers in de lucht.

Achter haar, aan de overkant van het kanaal, klinkt het geluid van een auto. Hij scheurt over de dijk en accelereert hoorbaar voor hij de oprit naar de Verlengde Kruisweg neemt. Daar wringt hij zich in de nauwe ruimte tussen twee passerende vrachtwagens; de achterste moet vol in de remmen en toetert luid. Met een onverhoedse draai naar rechts verlaat de personenwagen de autoweg weer en slaat een landweg in: stofwolken stuiven op. Stapvoets rijdt hij verder, de velden in. De glanzende witte lak steekt duidelijk af tegen het bleke groen van het gras, de zon schittert op de voorruit.

Midden in het land komt hij tot stilstand. Vier mannen stappen uit. Hun overhemden vertonen donkere plekken, stropdassen hangen losgetrokken onder opengeknoopte boorden. Alleen de bestuurder van de auto is in pak. Hij houdt een zwarte map tegen zijn borst gedrukt.

Tegelijkertijd slaan ze de portieren dicht en nemen het lege landschap in zich op. Kort vestigt hun blik zich op de gestalte op de dijk. Dan steekt de bestuurder uitnodigend zijn arm naar voren en zet het groepje zich in beweging. In het midden van het veld, op enkele tientallen meters van mijn moeder, houden ze halt.

De bestuurder opent de map en diept er een stapel papier uit op, die hij begint uit te vouwen. Het vel wordt groter en groter, tot het nauwelijks meer te hanteren valt, steeds meer helpende handen zijn nodig om het reuzenformaat in bedwang te houden. Uiteindelijk heeft elk van de mannen een hoek in handen, meters van elkaar staan ze nu, met het papier als een laken tussen hen in. De bestuurder probeert iets aan te wijzen, iets in het midden van het vel, hij kan er net niet bij, met driftige vingerbewegingen probeert hij de blikken van de andere mannen verder te dirigeren. Die komen geinteresseerd dichterbij, waardoor het papier in het midden naar beneden zakt. De bestuurder geeft het op, zonder acht te slaan op het oorspronkelijke vouwschema propt hij het vel in elkaar en duwt het in zijn map. Met afgemeten passen verwijdert hij zich van het groepje, hij draait zich om en schetst met grove armbewegingen een huisvorm in de lucht. De mannen schudden hun hoofd en tekenen precies dezelfde vorm, maar op een andere plek. De bestuurder werpt zijn armen in de lucht.

Mijn moeder kucht. ‘Feitelijk heeft het niet veel om het lijf,’ zegt ze, ‘dat ruimtelijke ordenen. Vroeger ja, toen ik klein was, toen leek het heel wat. De hele dag liepen er keurig geklede heren over de zandvlakte van het platgebombardeerde centrum, met hoge hoeden op en witte handschoenen aan. Trefzeker wezen ze om zich heen en je kon je niet omdraaien of het stond er, torenflats, kantoren, winkelstraten, het was niet bij te benen. Alsof ze konden toveren. Zo in hun eentje bepaalden ze de wereld en dat jij d’r invloed op had, ho maar. Te moeilijk, zeiden ze, je moest er studies voor volgen. Ze schopten me steeds van het bouwterrein, want vanachter de hekken konden ze me niet horen.’

In het veld plaatst de bestuurder zijn handen in zijn zij en kijkt naar de dijk.

‘Studies!’ zegt mijn moeder luid. ‘Echt niet. Het enige wat je nodig hebt is een leeg hoofd, het hoofd van iemand die aan touwtjes kan trekken, waar een oor aan zit dat heel dichtbij komt, zodat je je lippen erop kunt drukken en zachtjes fluisterend een zaadje kunt planten in die leegte daarbinnen. Een oor van iemand die denkt dat de gedachte in zijn eigen hoofd wordt geboren als-ie op een dag bij de Verlengde Kruisweg de Vlaaksedijk op draait, uit eigen beweging naar links kijkt, naar de Weenapolder, en tegen zichzelf zegt: “Daar gaat een nieuwe wereld komen.”’

De mannen in het veld blijven in beweging. Met stijve passen paraderen ze over het gras, druk pratend en gebarend. Plotseling houden ze halt en kijken naar beneden. De bestuurder, die zich weer bij hen heeft gevoegd, legt een hand op de schouder van de man die naast hem staat en doet een voorzichtige stap naar voren. Hij lijkt af te dalen. Met iedere stap verdwijnt hij dieper het veld in, tot er niets meer van hem te zien is. Een voor een volgen de anderen zijn voorbeeld en als de laatste uit het zicht is verdwenen, is het land leeg. Alleen de witte auto staat nog te schitteren in de zon.

‘Grote truc,’ zegt mijn moeder.

Herfst. Een gure wind blaast over de dijk en drukt het gras plat, donkere schaduwen vegen over het groen. Mijn moeder, haar buik wat boller, staat in het veld en kijkt over de rand van een diepe kuil. Een kuil ter grootte van een huizenblok. Op de bodem stelt een man achter een statief een meetapparaat in en gebaart naar een ander in de verte dat hij naar achteren moet lopen.

‘En meer naar links,’ zegt mijn moeder.

Met een schok heft de man zijn hoofd op. Het duurt even voor hij mijn moeder boven zich ziet staan.

‘Wilt u daar onmiddellijk weggaan, mevrouw. Dit is een bouwterrein, verboden voor onbevoegden. Hier is niks te vinden.’

‘Da’s precies wat Weena dacht.’

‘Pardon?’

‘Weena! Die dacht dat ook, dat hier niks was. Of liever gezegd, hij hoopte het.’

‘Weena?’

‘U staat in zijn graf.’

De man werpt een snelle blik op zijn voeten. ‘Neem een ander in de maling. Weena is gewoon de naam van deze polder. Dat was niet iemand.’

‘Het was een hele familie,’ zegt mijn moeder terwijl ze voorzichtig, met haar handen haar buik ondersteunend, in de kuil afdaalt. ‘Een beroemde, uit Rotterdam. En dit is het graf van Pieter Weena.’

‘Die was aardig afgedwaald dan.’

‘Het was een reizende koopman. Een paar honderd jaar geleden had Putsluis een grote haven en Weena kwam hier altijd op doortocht naar Londen.’

‘Het Weena? Dat is een straat in Rotterdam,’ klinkt het uit de verte. De andere man komt aangelopen met een geopende broodtrommel in zijn hand.

‘Het was ook een iemand, hoor ik zojuist. We staan in zijn graf, Henk,’ zegt de man met het statief terwijl hij een blik werpt in de naar hem uitgestoken broodtrommel en er een boterham uit pakt.

Henk kijkt om zich heen. ‘Nogal een graf. Nooit dichtgegooid ook.’

‘Graf bij wijze van spreken,’ zegt mijn moeder. ‘Dit is de plek waar hij ooit is verdwenen. Zijn lichaam is nooit gevonden, alleen deze kuil. Die was er daarvoor nog niet.’

‘Vreemd verhaal.’

‘Het was nog gekker. Normaal zat hij in de herberg rustig te wachten op de komst van de pakketboot, een onopvallende man die zich nooit in de gesprekken van anderen mengde, een tikje terughoudend. Maar op een dag slingerde hij van links naar rechts over de kade. Ladderzat, zo leek het. En niemand die dat in hem had gezocht, eerlijk waar, zo’n nette meneer met dure kleren aan. Met gespreide armen zwalkte hij langs de haven en kon geen twee stappen rechtuit zetten of hij viel om. Zal wel bezopen zijn, dacht iedereen, maar nee hoor, geen stinkende adem, geen dikke tong, niks. Wel was-ie wat spraakzamer dan anders. Hij stotterde dat ze op afstand moesten blijven en niet aan hem moesten zitten. Het was geen gezicht zoals hij zijn weg vervolgde, het leek wel alsof er steeds iets tegen hem op botste. Soms werd hij een paar meter teruggeworpen, dan weer kreeg hij een klap tegen zijn achterhoofd waardoor hij bijna struikelde.’

‘Ik weet al wat het is,’ zegt Henk terwijl hij mijn moeder de broodtrommel voorhoudt.

‘Komkommer?’ vraagt ze.

‘Augurk.’

‘Lekker.’

‘Het is een ziekte. Sint-vitusdans heet het, bij mijn vrouw in de familie zit het ook, aangetrouwd dan. Je gaat er rare sprongen van maken, Theo, van A naar B is het heel moeilijk. Als jij het had, dan zouden de mensen ’s avonds kotsmisselijk naar hun geveltje zitten te staren.’

‘Een ziekte zou ik het niet willen noemen,’ zegt mijn moeder. ‘Het leek eerder of hij er een zintuig bij had gekregen, dat hij iets voelde wat anderen niet konden voelen. Zelf had hij het over kielzog.’

‘Kielzog?’

‘Beter kon-ie het niet uitleggen: k-k-k-kielzog. Zoals een boot golven maakt in het water, zo laat alles wat zich door de lucht beweegt ook een spoor achter. En Weena kon dat voelen.’

‘Doe niet zo gek!’ zegt Theo.

‘Nou, zo vreemd is dat toch niet,’ zegt Henk. ‘Ga maar eens op een perron staan als er een sneltrein passeert: een klap voor je bek krijg je.’

‘Maar dat is luchtverplaatsing!’

‘Dat ja.’

‘Dat gebeurt toch alleen bij hoge snelheid. Bovendien is het zo verdwenen. Zo lang heb je daar geen last van.’

‘Weena wel,’ zegt mijn moeder. ‘Die kon alles voelen, de minste beweging. Als er tien jaar terug een kat voorbij was gelopen, dan voelde hij het nog.’

‘Bij wijze van spreken dan.’

‘Echt gebeurd.’

‘Onmogelijk, in die tien jaar gebeurt er veel meer op zo’n plek: kinderen hollen door de baan van zo’n kat, paard-enwagens denderen erdoorheen, blaadjes wervelen in de wind… en wacht eens even, hoe zit het met de wind, die smeert alles toch dicht? Dan is er geen doorkomen aan!’

‘Natuurlijk,’ zegt mijn moeder, ‘maar net als water komt ook lucht tot rust. Alles wordt uiteindelijk leeg en kalm. Weena was alleen wat fijngevoeliger dan het gros van de mensen, die kon de gebeurtenissen langer voelen.’

‘Wat een leven moet die man gehad hebben,’ zegt Henk.

‘Het was wat,’ zegt mijn moeder, en ze neemt een hap.

‘Maar was er dan niemand die voor hem kon zorgen? Die arme man kon nergens naar binnen, veel te druk, overal verse sporen. Ze bouwden toch wel een afdakje voor hem?’

‘Ze probeerden van alles, maar hoe dichter ze bij hem in de buurt kwamen, hoe meer ze hem opsloten. Als een vrouw hem vriendelijk wenkte, dan wierp ze met het gewapper van haar hand al een barrière op.’

‘Verschrikkelijk!’

‘Doodmoe werd hij ervan. Armslag had-ie nodig, bewegingsruimte! Hij moest zich van de bewoonde wereld zien te bevrijden: de velden in! Maar het leek wel alsof hij door water waadde, zo moeilijk kwam hij vooruit. Uiteindelijk redde hij het tot hier en zakte van vermoeidheid door zijn benen.’

‘Ach,’ zegt Henk.

‘Maar zijn lichaam hebben ze nooit gevonden. Het leek wel alsof hij door de velden was opgeslokt.’

‘Verzwolgen door de aarde?’ vraagt Henk.

Mijn moeder knikt. ‘Terug in de moederschoot. Alleen deze kuil was er nog.’

‘Jaja,’ zegt Theo. ‘Een mooi verhaal, hoor, mevrouw, maar die kuil is waarschijnlijk ooit ontstaan bij het aanleggen van de dijk, of eerder al, om ik weet niet wat voor reden.’

‘Een bijzondere plek, vindt u niet,’ zegt mijn moeder tegen Henk. ‘Niks meer aan doen, zou ik zeggen.’

De mannen kijken haar vanonder hun wenkbrauwen aan.

‘Gewoon laten voor wat-ie is, die kuil.’

Theo trapt zijn hak in het gras en lacht kort.

‘Die wordt keurig gevuld met zand en dan bestraat.’

Mijn moeder zwijgt.

‘Voor een parkeerplaats,’ zegt Henk. ‘Dat staat in het bestemmingsplan.’

‘Wist ik al,’ zegt mijn moeder. ‘Dat hele bestemmingsplan wordt nog eens de dood van deze wijk. Als daar geen rek in zit, dan is het geen leven hier. Wanneer je alles van tevoren dichttimmert, betegelt en bestraat, knijp je het dood voor het kan ontstaan. Laat die kuil maar lekker open, dan verzinnen we zelf wel wat we ermee doen. Wie weet maken we er in de winter een ijsbaan van en in de zomer een leefkuil.’

‘Heel modern,’ zegt Henk.

Theo draait zich om en spuugt op de grond.

‘Gaat u met dat soort ideeën de hogere instanties maar lastigvallen, wij moeten weer aan het werk.’

‘Daar heb ik mijn buik van vol,’ zegt mijn moeder terwijl ze moeizaam naar boven klimt, ‘van die hogere instanties.’

Sinds er geen vrachtschepen meer door het Vlaakse kanaal varen, zijn de sluisdeuren altijd gesloten. Wie naar de andere oever wil, gebruikt ze als brug, schuifelend over de smalle, geteerde planken, met de hand aan de reling en het sluiswater in de diepte. Het is de enige manier om de overkant te bereiken, maar wie doet dat, want wat is er te vinden? Een bestraat terrein van een krappe honderd vierkante meter, de tegels opgeworpen door brandnetels en distels, bijna onbegaanbaar. Een verdwaalde zeeboei steekt manshoog boven het onkruid, de felgekleurde wanden afgebladderd door de roest, snippers rode en groene verf kleven aan de netels. Tussen de bladeren door is het vervallen huis zichtbaar waar de sluiswachter ooit woonde. Het laatste huis van Putsluis. Daarna is er niets meer, niets dan velden van geel gras, verdord in het felle zonlicht.

Op deze plek heeft niemand iets te zoeken, zelfs mijn moeder niet meer. Sinds de noodbrug voor het bouwverkeer is aangelegd, een paar honderd meter verderop, steekt ze de hoge deuren niet meer over om zich een weg door de brandnetels te banen richting het opengetrapte hek naar de dijk. Nu wacht ze rustig tot het vrachtverkeer geluwd is, om dan in korte draf, de stalen brug dreunend onder haar zware tred en met beide handen haar zwangere buik ondersteunend, de overkant te bereiken. Daar loopt ze de dijk op en daalt af naar de waterkant. Behoedzaam stapt ze naast de harde kluiten. Het is snikheet, de klei is uitgedroogd, net als de ontelbare uitwerpselen van de koeien en schapen die hier grazen om het gras kort te houden. Ze zigzagt tussen de obstakels door. Moeizaam komt ze vooruit. Het enige uitzicht bestaat uit de twee dijken die elkaar in de verte raken en het donkere, stilstaande water. Boven op de dijk is het beter lopen, dan zie je links de nieuwbouwwijken van Putsluis en de rubberfabriek, rechts de bouwwerkzaamheden in de Weenapolder. Maar op de top groeien doornstruiken waar zelfs het vee zich geen weg doorheen heeft weten te kauwen. Na ongeveer een kwartier bereikt ze een stuk omgespitte grond waar paaltjes in zijn geslagen met gebleekt, rood-wit gestreept lint eraan. Het lint klappert in de wind. Over niet al te lange tijd wordt hier de fietstunnel gegraven, die de nieuwe wijk zal verbinden met Putsluis, bovendijks is de wildgroei aan struiken al verwijderd. Mijn moeder klautert omhoog, haar kaplaarzen zetten zich schrap tegen de uitgedroogde kluiten. Op de dijk waait een frisse wind, die door de armsgaten haar zomerjurk binnendringt en langs haar lichaam streelt. Een lok waait voor haar ogen. Als ze hem wegveegt, ziet ze de betonnen raten van de nieuwe huizen, zonder voor- en achtergevel nog. Overal staan bulldozers, heimachines, vrachtwagens. Lange balken liggen op een stapel, de lucht trilt van de hitte boven het staal. Zand stuift in een lange pluim van een hoge berg. Daarachter staan de bouwketen. Er is geen mens te zien, iedereen zit binnen om zich te beschermen tegen de zon.

Ze gaat op het gras zitten. Door de gaatjes van haar strooien hoed tekent het zonlicht vluchtige patronen op haar huid. Uit de linnen tas die om haar schouder hangt, pakt ze een broodtrommel met vier boterhammen erin: kaas met augurk. Ze neemt een hap.

Achter haar, onder de tegenoverliggende dijk, wordt het terrein van de rubberfabriek ontruimd. Er zal een nieuw winkelcentrum verrijzen, kern van het oude en nieuwe Putsluis.

Vrachtwagens rijden af en aan om de gedemonteerde machineonderdelen naar de havens te vervoeren, waar ze op een schip met bestemming India worden geladen.

In de verte draaien de wagens de Verlengde Kruisweg op, tot aan Heenvliet zijn ze te volgen, dan verdwijnen ze in het rookgordijn van de Botlek. Daarachter ligt Rotterdam, onzichtbaar, onhoorbaar, maar ze weet dat het daar is en spitst de oren. Al het kabaal, het zware materieel van de havens, bonkend en bulderend; alle gereedschappen die kloppen, krijsen, trillen; de duizenden auto’s die starten, optrekken, afremmen, toeteren en botsen; al die kelen die lachen en hoesten; monden die praten, zingen, schreeuwen of huilen in een stad van zo’n omvang, niet eens zo veraf – er valt niets van te horen: het geluid is opgelost in de lucht.

Ze strekt zich uit boven op de dijk, gaat plat op haar rug liggen, haar hoofd richting de fabriek en haar voeten naar de nieuwe huizen. Ze sluit haar ogen en concentreert zich op de hoorbare wereld om zich heen: bij haar hoofd het rustige kloppen van een buitenboordmotor op het kanaal, iets verder het snerpen van een brommer over de andere oever en nog wat verder het bruuske koppelen van een vrachtwagen die het fabrieksterrein verlaat en loeiend de oprit naar de dijk beklimt. Een sportvliegtuig pruttelt over haar heen. Aan haar voeten begint een cementmolen te rommelen, een bulldozer hijgt voor hij start, een heimachine ratelt zijn ballast omhoog.

‘Verdomd!’

In een reflex tilt mijn moeder haar hoofd op. Ze kan nog net over haar buik kijken. Een man staat in de deuropening van een toiletcabine, de hand aan zijn gulp. Met open mond staart hij naar een koe die in het betonnen casco van een huis staat, als een speelgoedfiguurtje in een letterbak.

Mijn moeder grinnikt en wordt nog vrolijker als ze merkt dat ze het hele huis door een simpele beweging van haar voet met koe en al kan laten verdwijnen.

In datzelfde huis, het huis waarin een koe heeft gewoond, rinkelt een telefoon. Terwijl mijn moeder opneemt, trekken om haar heen de blazen uit het vochtige behang. Met haar voet duwt ze een terugrollende rand van het tapijt plat.

‘Ineke Beeke.’

Er klinkt gekraak aan de andere kant van de lijn, gesuis, het rammelen van een zware motor die in een andere versnelling wordt gezet. Dan een mannenstem: ‘Het is net een liedje.’

‘Pardon?’

‘Uw naam, het is net een liedje!’

‘Die heb ik niet zelf verzonnen. Met wie spreek ik?’

‘Met Verwoerd uit Capelle aan den IJssel. Verwacht u een zending?’

‘Niet uit Capelle aan den IJssel. Uit Rotterdam!’

‘Van H.H. de Klerk inderdaad. We zitten in de vrachtwagen met uw meubels.’

‘En dat moet ik geloven?’

‘De techniek staat voor niets, mevrouwtje. We kunnen nu ook al bellen vanuit de wagen.’

‘Neem een ander in de maling,’ zegt ze. ‘Dat van die telefoons, dat weet ik wel, maar H.H. de Klerk, die zit niet in Capelle aan den IJssel, die zit op de Lijnbaan!’

‘Sinds kort niet meer, mevrouw. Ze zijn verhuisd.’

‘Nee maar, de oude H.H. is dus ook vertrokken. Wie had dat kunnen denken?’

‘De oude H.H. is al zes jaar dood.’

‘Dat bedoel ik,’ zegt mijn moeder. ‘Maar dan gaat dat gebouw aan de Lijnbaan dus tegen de vlakte.’

‘Ze zeggen dat er een nieuwe eigenaar voor wordt gezocht.’

‘Dat gebouw gaat tegen de vlakte, zeker weten. Is het niet vandaag, dan wel morgen, want zo doen we dat in Rotterdam, als je even niet oplet is alles anders. Je zou denken met al dat beton, dat staat er wel even, maar nee hoor, ’t is zo vluchtig als wat.’

‘Ik ben er geboren en getogen, mevrouw.’

‘Ik ook. En het is juffrouw.’

‘Pardon?’

‘Juffrouw Beeke! Staat dat niet op uw lijst?’

‘Mevrouw I. Beeke, Weena 1, Putsluis.’

‘Dat eerste is fout.’

‘Juffrouw Beeke… prima. Maar waar ik u voor bel, we zijn zojuist door de Europoort gereden en nu zijn we de weg kwijt.’

‘U had bij de Botlek links af moeten slaan.’

‘Sorry?’

‘Nu zit u vrijwel op de Maasvlakte, veel te ver. Omdraaien en via Brielle en Nieuwenhoorn terugrijden en de borden Putsluis aanhouden.’

‘Maar daar zitten we al! We zijn zojuist onder een groot wit geval door gereden met in rode letters Europoort erop.’

‘Ah, is die al af?’ zegt mijn moeder. ‘Dan bent u al in het Hof van Weena. Waar zit u precies?’

‘Op de Coolsingel.’

‘Prima.’

‘Naast een bordje Mathenesserlaan.’

‘Juist. Die moet u niet in. Als u de Coolsingel blijft volgen, komt u vanzelf uit op de Nieuwe Binnenweg.’

‘Dat is achterlijk. In het echt kom je dan uit op de Schiedamsedijk of op het Hofplein, het is maar welke kant je uit rijdt.’

‘Dat is dus het punt,’ zegt mijn moeder terwijl ze kort op het raam tikt en ergens naar wijst, ‘u moet alles wat u weet vergeten, anders komt u nergens. Goed naar mij luisteren, dan loods ik u er wel doorheen.’

‘Hm, Nieuwe Binnenweg, Arie.’

‘Wat zegt u?’

‘Niks, ik had het tegen mijn collega achter het stuur. Die kan er ook met zijn verstand niet bij.’

Mijn moeder zwijgt en kijkt door het raam naar het trage zwaaien van de hijskranen boven de dijk.

‘Wat een spookstad anders.’

‘Hebt u het tegen mij?’

‘Niet in het bijzonder, ik sprak wat voor me uit. Wat een spookstad, zeg ik. Is hier een bom gevallen?’

‘Doe effe normaal,’ zegt mijn moeder. ‘U weet duidelijk niet waar u het over hebt, u zult van na de wederopbouw zijn, anders praatte u niet zo. Nee, het is gewoon nog niet af, akkefietje tussen de wethouder en de aannemer, anders was de wijk al jaren klaar geweest.’

‘Jaja, dat “af”, dat kennen we. Overigens, we staan nu op de Nieuwe Binnenweg, juffrouw, dat wil zeggen, we staan naast een bordje met Nieuwe Binnenweg erop en een grote stapel stenen. Normaal gesproken zouden we nu via de ’s Gravendijkwal en de Henegouwerlaan naar het Weena rijden…’

‘Nee, dat mag niet! Eenrichtingsverkeer!’

‘Hou ’s op!’

‘Hier, bedoel ik, niet in Rotterdam!’

‘Nou moet u eens goed luisteren, juffrouw, u gaat me toch niet vertellen dat we in deze bouwput ook nog rekening moeten houden met eenrichtingsverkeer. We kunnen als het ware door de huizen heen rijden. Welke idioot verzint dat trouwens, om onze straatnamen op een nieuwbouwwijk te plakken?’

‘Er was wat inspraak onder de bevolking,’ zegt mijn moeder. ‘Hier wonen mensen met een sterke band met Rotterdam, mensen met hart voor de stad die zich nooit hebben kunnen vinden in bepaalde beslissingen die in het verleden door anderen zijn genomen met betrekking tot de huidige indeling. Na de oorlog, bedoel ik. Mensen die betere ideeën hadden, maar naar wie niet geluisterd werd. Uiteindelijk heeft de plaatselijke wethouder er op aandringen van het wijkcomité mee ingestemd om de Rotterdamse situatie te herzien.’

‘En daarom is alles door elkaar gehusseld?’

‘Er is een verbetering toegepast.’

‘Dat valt nog te bezien.’

‘Niet iedereen hoeft het ermee eens te zijn.’

‘U weet er anders wel veel van. Van het hele ontstaan, bedoel ik.’

‘Ik woon hier het langst.’

‘Als ik zo eens om me heen kijk, zou ik zeggen: u woont hier alleen!’

‘Nee hoor,’ zegt mijn moeder. ‘Vandaag krijg ik buren.’

‘Dat is dan fijn voor u. Overigens staan wij nog steeds op de Nieuwe Binnenweg, juffrouw.’

‘Natuurlijk. U bent er bijna. Nog dertig meter doorrijden, rechts afslaan, dan rijdt u het Weena in… Ziet u een klein jongetje staan?’

‘Blond?’

‘Dat is mijn zoon Marius. Parkeert u de wagen maar bij hem.’

‘Zal dat wel goed gaan met die steen?’

‘Hij bouwt een huis, meneer.’

‘Het ziet er anders uit als gooien.’

‘Hij is vijf.’

‘Zet hem maar een stukje verder, Arie.’

Ik sta voor het huis met een steen in mijn hand. De stalen plaat onder mijn voeten kun je laten veren als je op- en neergaat. Dat doe ik. Nu heb ik het juiste ritme te pakken en bewegen we samen. Het tintelt in mijn hele lichaam.

In de verte klinkt het geluid van een optrekkende vrachtwagen. Daar komt hij de hoek al om, in een wolk van stof. Moest ik hierop wachten? Mijn moeder zei: ‘Ga maar buiten naast de stenen staan.’ Later had ze tegen het raam getikt en gewezen. Haar hand duwde tegen de lucht: wat verder van de stapel stenen, nog iets, nog iets, zo ja. Ze had haar duim opgestoken terwijl ze in de hoorn van de telefoon praatte.

De vrachtwagen rijdt voor me langs, zwenkt naar links en draait dan achteruit tot helemaal aan de deur. In het andere huis stond hij nu in de voortuin, maar die is hier niet, alleen maar zand en stalen platen.

‘Mooi huis!’ zegt de man die achter de wagen vandaan komt. Hij tikt met zijn voet tegen de stapel stenen. Met de handen in de rug duwt hij zijn bolle buik naar voren, de holte van de navel maakt een putje in zijn T-shirt. ‘Zelf gebouwd?’

Dit is vandaag al de tweede keer dat een meneer over een huis begint. Vanochtend, in een grote witte auto, had de man achter het stuur wat aan me gevraagd, ook iets over een huis, maar dat ik niet goed verstond omdat ik achter hem zat. Hij kon zijn nek niet ver genoeg draaien om me aan te kunnen kijken. Mijn moeder, op de stoel naast hem, gaf me een knipoog.

‘Nieuwe auto?’ vroeg ze.

‘Een Toyota Corolla, laatste model,’ hoorde ik de man nu luid en duidelijk zeggen.

We reden door een straat met duistere gevels, langs een weg met knipperende stoplichten en over een stalen brug, die hol klonk. Boven de velden dreven plukjes wolk, zo dicht bij de grond dat je ze aan zou kunnen raken.

In de verte stonden de gebouwen waar ik met mijn moeder vaak naartoe was gefietst, deinend over de staalplaten die op de kluiten aarde waren gelegd. Ooit werden dit gewone straten en de betonnen dozen zonder voor- en achterkant werden huizen, had ze verteld. Bij een van de dozen stapten we altijd af, daar zouden wij in gaan wonen. Als het af was, natuurlijk. Binnen lagen plassen op de vloer, alle muren waren nat en als je in je handen klapte, dan klapte iemand terug. Onder een gat in het plafond heb ik in mijn handen geklapt. We zouden in dit huis zelfs een boven hebben, had mijn moeder gezegd, en daarboven nog een boven. Ik was er duizelig van geworden maar mocht niet gaan zitten, want er lagen plassen.

En vanochtend toen we ernaartoe waren gereden in de witte auto had mijn moeder tegen de man ook over de huizen gepraat en met haar handen tegen de lucht geduwd alsof ze grote dingen wilde verschuiven. Die meneer had duidelijk iets stouts gedaan, dat kon je horen aan haar stem, zo’n stem heeft ze ook als ik mijn bord niet leegeet of in ons bed geplast heb.

Hij probeerde dingen terug te zeggen, moeilijke woorden die ik niet begreep, en mijn moeder haalde haar schouders op. En toen de auto stopte, zaten er muren met deuren en ramen in de dozen, net als in ons echte huis. Mijn moeder en de meneer waren uitgestapt, ik bleef in mijn eentje achter. De motor liep nog. Plotseling ging de deur open en stond hij in de opening, maar mijn moeder wrong zich ertussen en pakte me op onder mijn oksels. Met mijn hoofd op haar schouder keek ik naar de man. Hij had heel nette kleren aan.

‘Je hebt de ogen van je moeder,’ zei hij tegen mij.

‘Natuurlijk heeft hij mijn ogen!’

De meneer trok aan de knoop van zijn stropdas en vroeg toen: ‘Dit was het? Je weet het zeker?’

‘Alleen de spullen nog.’

In het oude huis hadden we alles uit het raam gegooid, in een oranje stalen bak, het maakte veel lawaai en we hadden gelachen.

‘De inrichting kan elk moment bezorgd worden,’ had de man geantwoord terwijl hij zijn hand naar ons uitstak. Mijn moeder omklemde me met beide armen en maakte een buiging.

‘Zul je goed voor haar zorgen?’

Met zijn vinger probeerde hij mijn neus aan te raken. Mijn moeder lachte kort en hard, het deed pijn aan mijn oor, toen moest ik gaan staan, mijn koffer pakken en het huis in lopen. Achter me reed de auto weg.

Ook de man met de navel steekt zijn hand uit. ‘Juffrouw Beeke,’ zegt hij, ‘Verwoerd… en dit is Arie.’

Arie heeft rood haar.

‘De complete uitzet,’ zegt Verwoerd, en hij klopt op de laadbak. ‘Alles nieuw, van de woonkamer tot de slaapkamer.’

‘Slaapkamers!’ zegt mijn moeder.

‘Juist,’ zegt Verwoerd, en hij legt zijn hand op mijn hoofd. ‘Jouw bed staat er natuurlijk ook in.’

Daar is het dan: mijn bed. Als mijn moeder het over het andere huis had, dan ging het over het bed. Eerst snapte ik niet waarom. Ik sliep toch altijd bij haar. En waar het zou moeten staan, was me ook een raadsel. Tot ze vertelde dat bij een eigen bed ook een eigen kamer hoort, helemaal voor mij alleen.

‘Twee eenpersoonsbedden,’ zegt Verwoerd. ‘Eén voor hem en één voor u.’ Vragend kijkt hij haar aan: ‘En uw moeder?’

‘Mijn moeder?’

Hij knikt met een boogje over haar heen. Langzaam draait ze zich op haar hakken om, daar staat een mevrouw in een bloemetjesjurk met een schort voor. Over haar grijze haar hangt een paarse gloed.

‘Buurvrouw,’ zegt de mevrouw. ‘Welkom.’

Met open mond kijkt mijn moeder naar de toegestoken hand. Hij is mager en gerimpeld, met vreemde, bruine vlekken. Als een klein vogeltje zweeft hij schokkend door de lucht.

Mijn moeder vangt hem en zegt: ‘Laten we elkaar geen buurvrouw noemen. Mijn naam is Ineke.’

‘Poppeliers,’ zegt de mevrouw.

‘Poppeliers?’

‘Mevrouw Poppeliers.’

‘In dat geval… Beeke,’ zegt mijn moeder terwijl ze haar hand terugtrekt. ‘Juffrouw Beeke.’

‘Ach, zit u in het onderwijs?’

‘Dat niet,’ zegt mijn moeder.

Er valt een stilte. Verwoerd, Arie, mevrouw Poppeliers, mijn moeder en ik kijken naar elkaar. Boven de kanaaldijk draaien de hijskranen hun lange armen, kabels klappen tegen staal. Dan kucht Verwoerd en geeft Arie een teken. Met een doffe bonk springt het luik van de vrachtwagen open. In de laadruimte staan allemaal dozen.

‘Wij zijn gisteren al verhuisd,’ zegt mevrouw Poppeliers, ‘mijn man en ik.’

‘Meneer Poppeliers,’ zegt mijn moeder.

De buurvrouw knikt. ‘We komen uit Rotterdam.’

‘Joh,’ zegt mijn moeder.

‘Meneer Poppeliers werkte daar bij de post, bij de treinen. Uw man moet anders ook wel een goede baan hebben om al die nieuwe spullen te kunnen kopen. En dat nog wel bij H.H. de Klerk.’

Mijn moeder zwijgt. Met haar handen achter de rug gevouwen kijkt ze enigszins voorovergebogen naar de mevrouw. Die frommelt aan haar schort en tuit de lippen, waardoor er diepe barsten rond haar mond verschijnen.

‘Meneer Poppeliers,’ zegt mijn moeder bedachtzaam.

‘Kent u hem?’

‘Zeker niet, maar het klinkt zo vrouwelijk, Poppeliers… ’t is een damesnaam. Hoe heet hij van voren?’

‘Co,’ zegt mevrouw Poppeliers.

‘Co Poppeliers.’ Mijn moeder neemt de woorden in haar mond alsof ze erop sabbelt. ‘Dat wordt er niet beter op.’

‘Het is anders een heel gewone naam in Rotterdam.’

‘Dat weet ik,’ zegt mijn moeder, ‘maar hij dekt de lading niet. Heet u toevallig Petra?’

‘Neu,’ zegt mevrouw Poppeliers.

‘Jammer. Dat zou een mooie naam zijn: Petra Poppeliers. Een beetje een broeierig type, dat wel, die Petra, maar eentje met een prachtige Rotterdamse naam.’