HIER IS ALLES NOG MOGELIJK

Gianna Molinari

Hier is alles nog mogelijk

Uit het Duits vertaald door Gerrit Bussink

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Hier ist noch alles möglich

© 2018 Aufbau Verlag GmbH & Co KG, Berlijn

© 2019 Nederlandse vertaling Gerrit Bussink / Uitgeverij

Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp © Zero-media.net, Munich

Omslagbeeld © FinePic®

Omslagontwerp Nederlandse editie Maartje Vermeer

NUR 302

ISBN 978 90 284 4327 3

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019, met
ISBN 978 90 284 2776 1

De wolf kwam uit de bergen en samen met hem kwamen andere wolven naar het laagland. Ze drongen door tot gebieden waar ze niet eerder gezien waren.

Ze werden gedreven door honger, door het besef dat ze welpen hadden, het besef dat hun welpen honger hadden.

De wolf en de wolven hebben geen naam. Ze worden wolf en wolven genoemd. Ze hebben schuilplaatsen.

Ze verplaatsen zich ’s nachts.

Ook ik verplaats me ’s nachts, ook ik kijk veel in de duisternis.

Ook ik ben doorgedrongen tot gebieden.

EEN

Er bestaat een eiland waar een beestje leeft dat nog nooit iemand had gezien. Onderzoekers kwamen naar het eiland en deden de sensationele ontdekking. Ze vingen het beestje met een net en stopten het in een glas met luchtgaatjes in het deksel. ’s Avonds gingen ze zich te buiten aan champagne om hun buitengewone vondst te vieren, het met succes gevangen beestje en het feit dat niemand het ooit had gezien. Ze waren buiten zichzelf van vreugde en trots, en euforisch omdat ze het gevoel hadden een rol te spelen in de belangrijke aangelegenheden van deze wereld. De volgende ochtend werden ze wakker met hoofdpijn en staken ze de koppen bij elkaar om een naam voor het beestje te bedenken. Alle aanwezigen dachten natuurlijk aan hun eigen naam. Hoe vaak en hoelang hadden ze niet gedroomd hun naam te kunnen geven aan zo’n beestje met zulke mooie, dunne pootjes en zulke fragiele en elegante vleugeltjes. En ook dat in publicaties hun naam onder de foto van het beestje zou komen te staan. De onderzoeksters en onderzoekers besloten dat ze het beestje moesten zien om de meest passende van alle passende namen te vinden. En toen, die ochtend, op dat eiland, gingen veel dromen in rook op: de luchtgaatjes in het deksel waren waarschijnlijk te groot, hoe dan ook, het beestje was er op een of andere manier in geslaagd te ontsnappen.

Mijn sollicitatiegesprek vond plaats in de kantine van de fabriek. De chef zat met een kop dampende thee voor zich aan een van de vierkante tafels. Ik gaf hem een hand en stelde me voor. Hij stelde zich ook voor en vroeg of ik al eerder als nachtwaakster had gewerkt. Ik knikte en zei dat ik ’s nachts vaak wakker was, zodat ik daar geen probleem mee had, dat ik attent en betrouwbaar was en dat ik de baan graag wilde hebben.

Woont u in de stad, vroeg hij, voordat hij een slok thee nam en me over de rand van het kopje aankeek.

Is er misschien een mogelijkheid om op het fabrieksterrein te komen wonen, in een arbeiderswoning of zo, ik stel geen hoge eisen, iets kleins is prima.

Of ik niet liever iets in de stad wilde zoeken, het was niet ver, zei de chef. Wat ik me precies bij een arbeiderswoning voorstelde, wilde hij weten, en of ik al om me heen had gekeken, er waren hier niet veel arbeiders meer en woningen waren er nog nooit geweest. Maar als ik wilde kon ik een leeg vertrek krijgen. Op dezelfde verdieping waren ook een douche en een wc, het kon er alleen wel koud worden, luxe was er niet, absoluut geen luxe, ik moest maar even een kijkje gaan nemen, over de huur en andere zaken zouden we het wel eens worden. Ik betrek een grote ruimte op de eerste verdieping van het L-vormige gebouw. Ernaast en eronder bevinden zich nog meer vertrekken. Het gebouw staat op het fabrieksterrein en maakt deel uit van de fabriek. Tegenover het gebouw ligt de productiehal, die veel groter, veel hoger is. Achter de productiehal liggen nog twee hallen, nog een voor de productie en een groot magazijn.

De fabriek ligt buiten het stadje. Daar wonen de paar medewerkers die nog in de fabriek werken. De fabriek is omgeven door akkers, wat verderop ligt het vliegveld. Vanuit mijn raam kan ik de vliegtuigen zien landen en starten.

Misschien is de ruimte te klein om hal genoemd te worden, maar toch noem ik het mijn hal. Er heeft nog nooit iemand gewoond. Ik ben de eerste halbewoonster.

Als ik ’s nachts in bed naar het plafond lig te kijken, heb ik soms het gevoel me in de buik van een walvis te bevinden.

Ik probeer het onbelangrijke en het belangrijke uit elkaar te houden. Is de schaduw van de vogel die over de vloer van de hal strijkt belangrijk of is het de vogel zelf, die ik vanaf mijn stoel niet kan zien?

Belangrijk zijn mijn handen, net als mijn armen en schouders, mijn hoofd, ogen, mond. Ook mijn benen zijn belangrijk. Ze brengen me van de tafel naar het bed, van de hoeken naar het midden van de hal, naar de buitenmuur met de ramen.

Ik vraag me af hoe het oppervlak van mijn longen eruitziet, hoe dicht het netwerk van mijn bloedvaatjes is, wat het wonen in de hal met me zal doen.

Hier valt nog heel wat te ontdekken. Hier is alles nog mogelijk.

De mensen op het fabrieksterrein zijn bang voor de wolf. Op de deur van mijn hal tref ik een briefje aan: Op het fabrieksterrein is een wolf gesignaleerd. De dieren zoeken voedsel en zijn niet bang voor mensen. Laat het ons s.v.p. meteen weten als u een wolf ziet.

Tot nu toe heb ik nog geen wolf gezien.

Verboden toegang voor onbevoegden. Dat staat op borden. Daar staat ook op: Videobewaking. Het is een vierkant terrein met een hek. Op allerlei plekken groeit het onkruid in het gaas. Ik loop langs het hek dat hier en daar verbogen is en waarin zulke grote gaten zitten dat ik er doorheen zou kunnen kruipen.

Ik informeer bij de chef naar de wolf.

De kok had de wolf bij de containers in de etensresten zien wroeten. Hij moet er iets aan doen, zegt hij, volgens hem is het onverantwoordelijk om een wolf over het terrein te laten struinen.

Ik vraag de chef waarom hij geen nieuw hek laat plaatsen of de gaten laat dichten.

Dat is me te duur, het loont niet om nog in de fabriek te investeren.

Waarom hebt u mij dan aangenomen?

U bent geen investering, maar een noodzaak. Ik wil dat hier alles ordelijk toegaat, ik kan me aan het eind van de rit geen fouten veroorloven.

Ik verbaas me over zijn toon, alsof hij zichzelf nauwelijks gelooft, alsof hij allang ergens anders is.

Ik ga de kok vragen hoe de wolf eruitzag, hoe groot hij was, wat hij deed, hoe hij keek of niet keek, hoe hij bewoog.

Misschien ga ik in de kantine soep eten en dan aan de kok vragen hoe hij heeft gereageerd, of hij schrok van de wolf, of hij bang was, of hij zich niet had kunnen bewegen, wie het eerst bewoog, de kok of de wolf, welke kant op de wolf is verdwenen, of hij achterom heeft gekeken, of de kok dat heeft kunnen zien. Al die dingen ga ik hem vragen en het bord soep eet ik helemaal leeg.

De bosrand is een van de zichtbare grenzen, de grens tussen land en water, tussen licht en schaduw, tussen de muren van mijn hal en de omheining van de fabriek. Die grenzen zijn makkelijk te onderscheiden. Andere niet.

Op de verdieping onder mijn hal ligt de controlekamer, waar ik vaak zit en afwisselend naar de vier monitoren kijk. Slechts zelden zie ik iemand die hier werkt het terrein op komen of verlaten: te voet, op de fiets of met de auto. Slechts zelden zie ik een vrachtauto het terrein op- of afrijden.

Sinds ik weet dat hier een wolf rondzwerft, zie ik vaak katten door het beeld rennen. Soms verandert het bewegende beeld in een stilstaand beeld, omdat er niets beweegt, omdat er bij de inrit, de uitrit, op het centrale terrein en bij de hoofdingang niets gebeurt. Het enige wat zichtbaar verandert is dat het lichter of donkerder wordt, en de schaduwen die langzaam over de betonnen vloer glijden.

Vaak zit ik in de controlekamer een boek te lezen. Dan gluur ik alleen vanuit mijn ooghoeken naar de monitoren.

Soms heb ik het gevoel midden in een zin iets te zien bewegen. De wolf, denk ik dan, maar voordat ik mijn blik helemaal van de regels heb losgemaakt en op het beeldscherm heb gericht, is de schaduw verdwenen.

De nachtwacht is verdeeld over twee ploegen, van 17.00 tot 24.00 uur en van 00.00 tot 07.00 uur. De tweede nachtwaker heet Clemens. Zes dagen per week lossen we elkaar af. Op zondag wordt er niet gewerkt. Zondag is zondag, zegt de chef. Dat geldt ook voor inbrekers, daar bestaan statistieken van.

En hoe zit het op zondag met de wolven, vraag ik hem.

Dat is een nog onopgelost probleem.

De chef laat het aan ons over hoe we de diensten indelen. Dus hebben we besloten dat we om de week van dienst ruilen, zoals Clemens en mijn voorgangster ook deden.

Clemens woont in de stad. Hij komt op de fiets naar de fabriek.

Hoe het met de fabriek gaat, interesseert me niet. Ik interesseer me voor de wolf. Het duurt niet lang meer, nog een paar maanden, dan worden de machines uitgeschakeld en komt er een einde aan de productie. Ooit werden hier gondeldozen, verzenddozen, kartonnen enveloppen, geschenkdozen, verkoopdozen, archiefdozen, transport-, verkoop- en presentatieverpakkingen in allerlei soorten en maten gemaakt, van golfkarton, massief karton, vormkarton, vouwkarton of grijs karton.

Op de monitor zie ik Clemens aan komen fietsen. Hij heeft zijn muts diep over zijn voorhoofd getrokken. Midden in beeld steekt hij bij wijze van groet even zijn hand op, slaat dan rechtsaf en verdwijnt uit zicht.

Hij zwaait de deur van de controlekamer zo krachtig open dat die tegen de muur slaat.

Heb je de wolf gezien? Hij trekt de muts van zijn hoofd en komt naast me voor de monitoren zitten.

Geen wolf, zeg ik, en in zijn zwarte haar zie ik hier en daar een grijs plukje.

Verder nog iets?

Dat vraagt hij me elke nacht, en elke nacht zeg ik: Nee, niets.

Of moet ik hem vertellen dat ik een muis onder een vorkheftruck heb zien verdwijnen, dat ik de roep van een uil heb gehoord of de schreeuw van een andere vogel, dat de maan niet zichtbaar was, dat de lucht fris was en naar moeras rook, hoewel er helemaal geen moeras in de buurt is, dat ik met mijn handen schaduwdieren op de muur van de fabriek heb gemaakt, ook de schaduw van een wolf?

Oké. Welterusten dan maar.

Ik sta op en sla met mijn vlakke hand twee keer zachtjes op het werkblad. De beelden op de monitoren trillen een beetje.

Ik zie nog dat hij in zijn ogen wrijft, loop langs hem heen de deur uit, de trap op naar de bovenverdieping, en ga naar mijn hal. Aan een kleine wasbak poets ik mijn tanden en was ik mijn gezicht, daarna ga ik in bed liggen. Het bed staat recht boven de plek waar Clemens nu zit.

De tafel en de stoel die in de hal staan, heb ik bij het magazijn gevonden; het bed heeft Clemens voor me meegebracht. Naar de hal heb ik alleen wat kleren, mijn fototoestel en de voor mij heel belangrijke universele encyclopedie meegenomen. Ik maak er voortdurend aantekeningen in of vul lemma’s aan. Gisteren heb ik met heel kleine lettertjes naast het woord grens geschreven: De muren van mijn hal, de omheining van de fabriek.

FABRIEK: Ik ben hier niet voor de fabriek. Ik ben hier omdat ik hier een nieuwe omgeving kan ontdekken.

Ik ben gewend geraakt aan het leven in een rechthoek. Als iemand tegen me zou zeggen dat de wereld een rechthoek is, zou ik dat met alle plezier geloven. Maar ik denk eerder dat de wereld de wereld en mijn rechthoek mijn rechthoek is.

Ik zou de hal niet willen ruilen. Niet tegen het eenkamerappartement tegenover het grote winkelcentrum dat met zijn neonreclames mijn kamer ’s nachts in blauw licht dompelt. Niet tegen het parterreappartement met toegang tot de tuin met een muur waarop in de zomer hagedissen lagen te zonnen en waar ik me afvroeg of dat alles was, dat heen en weer glippen en staren, of hagedissen nog iets anders kunnen, of ze verkleuren of een meter in de lucht springen als ik niet kijk. Ik zou mijn werk als nachtwaakster niet willen ruilen tegen mijn vroegere werk in de bibliotheek. Er zijn wel wat overeenkomsten. In de bibliotheek zocht ik bestelde boeken bij elkaar. In de fabriek zoek ik een wolf. In de bibliotheek en ook tijdens je werk als nachtwaakster heb je weinig daglicht. Vaak waren de gevraagde boeken er niet en ook in de fabriek ontbreekt het een en ander: om te beginnen het personeel, dat ik maar zelden te zien krijg, tot en met de wolf, die er helemaal niet is.

En toch denk ik dat het wachten op een wolf interessanter is dan het bij elkaar zoeken van bestelde boeken.

Vaak zie ik de chef met hangende schouders over het terrein lopen. Ik vraag me af of hij aan de fabriek gehecht is, of het hem pijn doet dat de fabriek dichtgaat, of hij heeft geprobeerd of nog altijd probeert de sluiting te voorkomen.

Niemand let nog echt op de fabriek. In de scheuren in het beton groeit onkruid, dat niet wordt verwijderd. Door het weer groeit er mos op de buitenmuren, waardoor in de hallen het stucwerk afbrokkelt. De tijd tekent fijne scheuren in de muren, de vensterkruisen zijn verroest en zullen zeker nog verder roesten.

Er is hier helemaal geen nachtwaker nodig. Ik zou niet weten wie op dit terrein iets zou willen weghalen. Er valt niets te halen. Meer dan karton is hier voor een inbreker niet te halen.

Ik vraag me af waarom de chef mij heeft aangenomen, of het hem echt om de fabriek te doen is of dat hij me om andere redenen op het terrein laat wonen. Waarschijnlijk zijn Clemens en ik voor mijn chef een soort troost; zolang de nachtwakers hier hun rondjes lopen, kan zijn fabriek nog een fabriek worden genoemd.

Ik ben blij met de wolf. Misschien verleent de wolf een soort belang aan wat ik doe.

WOLF: Een wolf is mogelijk.

HEK: Er zijn er die veel hoger zijn, er zijn hekken zonder gaten.

Drie tafels verder zitten twee vrachtwagenchauffeurs. Ik had gehoopt de enige te zijn in de kantine, dan had ik de kok ongehinderd kunnen uithoren. De chauffeurs eten aardappelpuree met een stuk vlees; waarschijnlijk varken, misschien lam of rund. De wolf zal blij zijn met de etensresten, denk ik, terwijl ik naar de kok zwaai. Hij zwaait terug. Ik loop naar het buffet en de kok schept uit de grote bakken van chroomstaal een lepel aardappelpuree en een stuk vlees op mijn bord.

Misschien is de puree een beetje zout uitgevallen, zegt hij.

Zal wel meevallen, zeg ik.

Ik heb vandaag mijn dag niet. Hij wijst naar een pleister om een van zijn vingers.

Een van de chauffeurs haalt bij de automaat twee koppen koffie. Weer aan tafel roeren ze allebei suikerklontjes door hun koffie. In de grote chauffeurshanden zijn de lepeltjes heel erg klein.

Ik kijk op mijn bord. In de puree zie ik de afdruk van de opscheplepel. Ik roer met mijn vork door de afdruk.

De chauffeurs zetten hun lege borden op het buffet, leggen het geld ernaast en lopen de kantine uit. De kok komt met een lap en begint de tafel af te vegen.

Niet erg druk, zeg ik, terwijl ik met mijn vork om me heen wijs.

De kok kijkt me aan. Heb jij het hier ooit druk meegemaakt? Vroeger was dat anders, vroeger kookte ik elke dag vier menu’s en maakte ik salades en desserts klaar. Vroeger zaten deze tafels allemaal vol.

Vroeger had je hier ook geen wolven, zeg ik en ik stel alle vragen die ik me had voorgenomen te stellen.

De kok antwoordt dat de wolf eruit had gezien als een wolf, dat hij bij de containers had gestaan, dat hij hem eerst niet had gezien en dat hij was geschrokken. Hij had zich niet kunnen bewegen, maar in zo’n situatie mocht je je ook niet bewegen en moest je rustig blijven en je niet van je stuk laten brengen. De kok zegt dat de wolf zich ook niet had bewogen en dat hij de emmer met etensresten voorzichtig op de grond had gezet en dat hij hem geen moment uit het oog had verloren – hij de wolf niet en de wolf hem niet – en dat de wolf zich toen opeens toch had bewogen. Waar hij precies was gebleven, wist hij niet, hij was gewoon in de duisternis verdwenen.

Clemens staat in de deur. Zijn jas is nat. Aan de zoom verzamelen zich een paar druppels, die op de grond vallen.

Nog steeds geen wolf, zeg ik, terwijl ik water opzet.

Clemens haalt een boek uit de binnenzak van zijn jas en laat het me zien. Het omslag is vochtig.

Canis lupus, lees ik hardop.

Stam: Chordata (Chordadieren), onderstam: gewervelden, klasse: zoogdieren, orde: roofdieren, familie: hondachtigen, soort: lupus (wolf).

Misschien interesseert het je. Clemens hangt zijn natte jas over de radiator. De jas blijft druppelen en de druppels vormen een eilandje van water.

Waarom zit jij eigenlijk hier in de fabriek, vraagt Clemens. Je zou heel andere dingen kunnen doen. Studeren, reizen. Waarom ben je hier, vraagt hij.

Het bevalt me hier. Dit is een prima plek. Hier is alles nog mogelijk.

Zelfs wolven, zegt Clemens.

Zelfs die.

Vlak na mijn sollicitatiegesprek liet de chef me de golfkartonmachine zien. De GKM, zegt hij, hier draait het om. Zonder deze machine geen fabriek. De machine in de productiehal maakte zoveel lawaai dat ik de chef amper kon verstaan. Ik moest dichter bij hem gaan staan. De chef wees naar de machine, een stalen installatie van meer dan vijftig meter lengte, die zich over de hele productiehal uitstrekte.

Ik liep achter de chef aan door de hal. Ik rook lijm en vochtig papier. De lucht was warm. Een van de medewerkers in blauwe broek en zwart T-shirt stond bij een computer op allerlei knoppen te drukken. Daarbij ging zijn blik steeds heen en weer tussen de computer en de machine.

Toen we tussen de computer en de machine in zijn gezichtsveld verschenen en hij de chef en mij zag, knikte hij naar ons. De chef knikte en ik knikte, waarop de mond van de chef woorden vormde. Ze klonken als: Karl-Heinz. Maar misschien zei hij wel: Heel fijn of Allemaal van mij.

Opeens ging er een alarm af en begonnen allerlei rode lampjes te knipperen. De chef keek naar Karl-Heinz, die geruststellend zijn hand opstak. De productieronde leek afgesloten, de machine ratelde nog even zachtjes en zweeg vervolgens helemaal.

De chef haalde opgelucht adem. Het hele productieproces wordt via de computer geregeld en gecontroleerd, zei hij. Allemaal techniek, allemaal heel nauwkeurig.

Hij wees naar een enorme rol papier. Hier worden de rollen papier bevestigd. Het papier loopt tussen de ribbelwalsen door, en met de lijmwals worden de koppen van de ribbels aan de boven- en onderkant met een andere laag papier verlijmd.

Hij liep naar de machine en probeerde een etiket vast te drukken waarvan een hoek was losgekomen. Op het etiket stond: Van elke nieuwe rol moet de vochtigheid worden gemeten. Hij liet het etiket voor wat het was en liep door. De machine begon weer te ratelen. Ik probeerde zo dicht mogelijk bij de chef te blijven.

De transportbrug, schreeuwde hij, dan de verwarming, de snijmachines voor overlangs en overdwars en ten slotte worden de op maat gesneden platen golfkarton hier opgestapeld.

Ik keek naar de stapels karton die via een transportband bij de machine werden weggehaald. Aan het eind van de band stond een medewerker klaar met een vorkheftruck, waarmee hij de stapels karton oppakte. De chef liep Friedrich – als ik het goed heb verstaan –, de chauffeur van de vorkheftruck, achterna, en ik op mijn beurt de chef. We kwamen bij zijn tweede machine.

De slottermachine, zei hij, hier ontstaan de verticale rillen en worden de kepen aangebracht om de dozen later goed te kunnen vouwen. Aan het eind van de slottermachine liggen dan de voorverpakte stapels uitgevouwen golfkartonnen dozen.

Indrukwekkend, zei ik, en de chef knikte.

De machines zullen verroesten als niemand komt om de fabriek te kopen. Als niemand komt om ook de machines te kopen, dan komt de roest, zei hij.

Waarschijnlijk heeft hij gelijk: iedereen weet dat het hier binnenkort afgelopen is. Dan worden de machines uitgezet en de hoofdstroom ook. De ramen en deuren worden vergrendeld en de laadbruggen opgehaald. Alles gaat op slot.

ROEST: Roest kent geen grenzen.

Vanaf mijn bed kijk ik naar de lelijke muur van mijn hal. Op sommige plekken komt het grijze beton tevoorschijn. De kale plekken hebben de vorm van eilanden. Ik stel me de zanderige en stenen randen voor, de vegetatie, de levende wezens die daar wonen.

In de universele encyclopedie lees ik dat eilanden van vorm veranderen, dat ze getekend zijn door het weer en worden aangevreten door de zee, dat de eilanden scheuren door de vorst en dat het gesteente barst. De eilanden eroderen. Ze verliezen oppervlakte en worden steeds kleiner. Op een gegeven moment zijn ze verdwenen.

Ontdekkingsreizigers uit lang vervlogen tijden berichtten van een eiland waar de schaduwvoeters leven. Schaduwvoeters, ook wel sciapoden genaamd, zijn mensen met maar één voet. Ze kunnen razendsnel huppen. Als het erg warm is, gaan ze op hun rug liggen en steken ze hun been omhoog om zichzelf te beschaduwen. Het zijn eenzame schepsels, die altijd alleen op pad zijn en ieder gezelschap uit de weg gaan. En ze liggen heel veel op hun rug, omdat op het eiland bijna altijd de zon schijnt.

Er zitten gaten in het hek. Het hek is niet meer van belang, niet voor de fabriek en niet voor de wolf. Er zou net zo goed geen omheining kunnen zijn, zoals er ook net zo goed geen nachtwacht zou kunnen zijn. We hoefden de fabriek tot nu toe nergens tegen te beschermen. Clemens verlangt naar een inbreker. Ik heb ook al weleens naar een inbreker verlangd.

Misschien zou ik Clemens kunnen verrassen – hij zou daar zeker blij mee zijn – door hem te vertellen dat ik de wolf heb gezien. Dat zou voor ons iets van belang zijn. We zouden anders naar de monitoren kijken.

Op het middenterrein kom ik de chef tegen. Hij tilt een grote doos uit de kofferbak van zijn auto.

Een nieuw kopieerapparaat, het oude is te oud, zegt hij.

Ik dacht dat u niet meer wilde investeren? Ik doe de kofferbak dicht.

Een kopieerapparaat is altijd nodig.

Mag ik het oude hebben?

Waar hebt u een kopieerapparaat voor nodig?

U zei het zelf: dat heb je altijd nodig.

In zijn kantoor zet de chef de doos op de grijze vloerbedekking. Het grote ouderwetse bureau staat midden in het vertrek en vandaar kun je door het raam het hele terrein overzien. Op het bureau liggen stapels dossiers en ordners rond de onderlegger, als rotsen rond een rustige baai. Ik probeer me de chef voor te stellen, terwijl hij met gekromde rug zit te werken en steeds weer uit het raam kijkt of naar de schilderijen aan de muur. Aan de rechtermuur hangt een schilderij van een bloeiende boom, een appel- of perenboom, aan de linkermuur het portret van een man die zijn vader of grootvader zou kunnen zijn.

Mijn oom, zegt hij, terwijl hij de doos over de grijze vloerbedekking naast het oude kopieerapparaat schuift. De fabriek was van hem, en daarvoor was ze van mijn grootvader.

Zo gaan die dingen, zeg ik en ik help hem met het uitpakken van het nieuwe kopieerapparaat.

Ja, zo gaan die dingen, zegt hij, en samen zetten we het oude kopieerapparaat in de grote doos.

Ik probeer een wolf te tekenen. Hij ziet eruit als een hond. Ik klap de universele encyclopedie met de Duitse herdershond weer dicht. Op de monitor zie ik dat het 00.04 uur is. Achter me gaat de deur open en komt Clemens binnen.

En, vraagt Clemens.

Rustig, zeg ik.

Hij gaat naast me voor de monitoren zitten.

Universele encyclopedie, leest hij hardop. Mag ik even? Clemens bladert er wat in. Heb jij dat erbij geschreven?

Het meeste.

Hij bladert verder, bladert weer terug. Bij de C begint hij te zoeken.

Geen lemma voor Clemens. Wat zou je geschreven hebben als daar Clemens zou staan?

Nachtwaker waarschijnlijk.

Verder niets?

Wat had ik dan volgens jou nog meer moeten schrijven als daar Clemens had gestaan?

Bijvoorbeeld: aardig en behulpzaam en intelligent.

Ik neem de encyclopedie van hem over en noteer boven aan de pagina boven CLEMENTINE:

CLEMENS: Voorhoofdsrimpel, zwart haar, grijzend, meestal trui met capuchon (blauw), 28 jaar, aardig, behulpzaam, intelligent en nachtwaker.

De chef staat voor de deur van de hal, ik vraag hem binnen te komen. Sinds ik hier woon, heeft nog niemand mijn rechthoek van binnen gezien. De chef loopt langs de ramen, waar ook mijn boeken staan, een rijtje van nog geen halve chefstap. De chef kijkt uit het raam en bekijkt het terrein.

Mooi, zegt hij, en ik weet niet goed of hij de inrichting van mijn hal bedoelt of zijn fabrieksterrein.

Weet u, ik maak me zorgen over de wolf. Hij woelt in de containers van de kantine.

Vindt u dat erg, vraag ik, terwijl ik de losse vellen op mijn tafel op een stapeltje leg.

Ik vind het buitengewoon onaangenaam dat er zo’n beest op het terrein zit.

Denkt u dat de wolf echt zo gevaarlijk is?

Wolven vallen mensen aan.

Bijna nooit.

Het is niet uitgesloten, zegt de chef, die een vel papier uit zijn jaszak haalt. Hij vouwt het open en legt het op tafel.

Hier, kijk, dit is waar de vallen staan. Hier hebben we een klem verstopt, en hier en hier. Hij wijst met zijn vinger naar drie rood gemarkeerde plekken.

En hier, deze heb ik zelf ontworpen, een heel bijzondere wolvenval. Hij functioneert als een valkuil. Als de wolf met zijn gewicht op de ene kant van de plank stapt, klapt de plank om en valt de wolf in het gat. Hier, kijk, dit is het constructieplan. Voor die valkuil moet een gat worden gegraven dat groot en diep genoeg is, zegt de chef. Ik wilde vragen of u en Clemens dat zouden kunnen doen.

Kunt u daar geen graafmachine voor laten komen?

Dat kon wel, zegt de chef, maar het was natuurlijk ook weer geen zwembad dat hij gegraven wilde hebben.

Ik denk dat er ook wel kleine zwembaden bestaan en vraag of hij niet beter een wildcamera kan plaatsen.

Dan zouden we alleen foto’s hebben, zegt de chef.

Foto’s laten ook zien of er een wolf zit of niet.

Dat is niet voldoende, zegt de chef.

Ik zeg dat ik het gat zal graven. Dat is weer eens iets anders.

De chef omcirkelt met een rode pen de afmetingen op de constructietekening. Drie meter lang, twee meter breed en drie meter diep, daarna tikt hij met zijn vinger nog een keer op alle plekken waar een klem staat.

Houdt u de tekening maar, zodat u niet in een klem trapt.

Ik zal goed opletten, zeg ik, terwijl ik de tekening opvouw.

WOLF: In tijden van voedselschaarste eet een wolf zowel aas als afval.

Ik loop achter de chef aan mijn hal en het gebouw uit.

Een wolf komt zoals we weten altijd in een roedel, zegt hij. We moeten ons dus realiseren dat we met meer dan één exemplaar te maken hebben.

Ze blijven ook wel alleen, zeg ik.

Tot tien dieren, het idee alleen al. De chef rent bijna voor me uit.

Hij zal daar wel zijn redenen voor hebben, wil ik tegen de chef zeggen, de wolf komt heus niet vrijwillig op ons terrein, het komt door de honger, wil ik zeggen. In tijden van voedselschaarste eet de wolf ook afval.

De chef blijft staan en kijkt naar de met gras en struikgewas bedekte grond. Zegt hier en goed en ideale plek. Hij doet drie grote chefstappen de ene kant op, blijft staan, draait negentig graden, en zet nog twee grote stappen.

Ik kijk naar het door de chef uitverkoren stuk grond. Er staan veel paardenbloemen.

Ik moet denken aan een film die ik heb gezien. Hij begint met een scène bij de koelschappen van een supermarkt. Een vrouw staat voor een wand vol yoghurtbekers. Ze blijft een hele tijd staan, de camera beweegt niet, ze loopt met kleine pasjes heen en weer. Dan stapt ze naar voren, pakt een beker abrikozenyoghurt, zet hem terug, steekt haar hand nog een keer in het schap, deze keer is het vanilleyoghurt. Ook die zet ze terug.

In de volgende scène zit de vrouw tv te kijken. Op de tv is een vulkaanuitbarsting te zien en mensen sterven door bommen.

De vrouw zit aan een keukentafel en wordt van achteren gefilmd. Je hoort dat ze in een krant bladert. De camera zoomt in op de vrouw, op haar rug, haar schouder, en over haar schouder heen op de krant. We zien een verwoeste stad. De vrouw eet een met boter besmeerde boterham, terwijl voor haar de aarde brandt. Dan vliegt er opeens een mees door het open keukenraam. De vrouw legt de boterham op tafel en probeert de mees door het raam de keuken uit te jagen. Bij die poging slaat ze de mees dood. De camera filmt de keuken. Zoomt in op de keukentafel, waar nog steeds de opengeslagen krant ligt met daarop de dode mees.

De camera zwenkt naar het open raam en filmt vanuit het raam. Opnieuw verschijnt de vrouw in beeld, deze keer trekt ze een rolkoffer achter zich aan en loopt de straat uit.

Ik heb weliswaar geen mees gedood, maar ook ik heb mijn thuis verlaten. Ik twijfel of de zekerheid waarin ik leef wel iets met de realiteit te maken heeft. Ik verlang naar onzekerheid, misschien naar meer echtheid. Naar werkelijkheid. Ik wil kunnen onderscheiden wat belangrijk is en wat niet. Ik zou graag deel zijn van een verhaal, of misschien van veel verhalen tegelijk.

De vrouw in de film is misschien naar de Himalaya gegaan, naar de Karpaten, naar Madeira of naar een ander eiland.

Ik ben naar de fabriek gegaan.

Ik stel me een eiland voor waar de wolven al met klemmen aan hun poten worden geboren en niet meer in een andere klem kunnen stappen.