ORKAANSEIZOEN

Fernanda Melchor

Orkaanseizoen

Uit het Spaans vertaald
door Bart Peperkamp

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Oorspronkelijke titel Temporada de huracanes

© 2017 Penguin Random House Grupo Editorial, Mexico

© 2020 Nederlandse vertaling Bart Peperkamp /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Maartje Vermeer

Omslagbeeld © Isabelle Hayeur

Foto auteur © Antonio Cruz

NUR 302

ISBN 978 90 284 4329 7

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met ISBN 978 90 284 2779 2

Voor Eric.

He, too, has resigned his part In the casual comedy; He, too, has been changed in his turn Transformed utterly: A terrible beauty is born.

W.B. Yeats

Easter, 1916

Sommige gebeurtenissen waarover hier

verteld wordt hebben echt plaatsgevonden.

Alle personages zijn verzonnen.

Jorge Ibargüengoitia

De dode meisjes

I

Door de boven de rivier gelegen kloof kwamen ze bij het kanaal, met hun katapulten in de aanslag en klaar voor de strijd, met hun ogen halfgesloten, bijna helemaal dichtgeknepen in de schittering van het middaguur. Ze waren met z’n vijven, hun aanvoerder meegeteld, de enige die een zwembroek droeg: een rode zwembroek, die fel oplichtte tussen de zeer lage en uitgedroogde suikerrietplanten die begin mei nog op de velden stonden. De rest van de manschappen liep in onderbroek achter hem aan, de vier die laarzen aan hun voeten hadden, de vier die om beurten de emmer met kleine stenen droegen die ze die morgen uit de rivier hadden opgediept; de vier, dreigend en woest kijkend en zozeer bereid zich op te offeren dat zelfs de jongste van hen niet had durven bekennen dat hij bang was, terwijl hij zwijgend achter zijn makkers aan liep, met het elastiek van de katapult gespannen in zijn handen, de kiezelsteen strak tegen de schapenleren band gedrukt, klaar om het eerste wat hem tegemoetkwam te verwonden, wanneer ook maar iets zou wijzen op een hinderlaag: het gekrijs van de grote kiskadie, die als een geronselde wachter in de bomen achter hen zat, of het geritsel van de bladeren wanneer die met geweld opzij worden geduwd, of het suizen van stenen wanneer die door de lucht voor hen zouden klieven, in de warme bries vol etherische kalkoengieren die zich aftekenden tegen de bijna witte lucht en in een stank die erger was dan een handvol zand die in je gezicht wordt gesmeten, een pestlucht waar je bijna van moest overgeven zodat die maar niet in je darmen zou binnendringen, een lucht die je de lust ontnam om verder te lopen. Maar de aanvoerder wees naar de oever van de beek, en alle vijf, op handen en voeten op het verdorde gras, de vijf die tot één enkel lichaam waren samengedrongen, de vijf die omgeven werden door groene vliegen, herkenden ten slotte dat wat boven het gele schuim op het water uitstak: het vergane gezicht van een dode tussen het riet en de plastic zakken die door de wind vanaf de grote weg daarheen waren geblazen, het donkere mombakkes dat kolkte in een myriade van zwarte slangen en dat glimlachte.

II

Ze noemden haar de Heks, net als haar moeder: eerst heette ze nog de Kleine Heks, toen het oude wijf begon met haar handeltje in genezingen en vervloekingen, en de Heks zonder toevoeging toen ze alleen was achtergebleven, toen, in het jaar van de aardverschuiving. Of ze wellicht ooit ook een andere naam had gekregen, een naam die was vastgelegd op een met het verstrijken van de jaren vaal geworden en door wormen aangevreten stuk papier, misschien weggestopt in een van die kasten die het oude wijf volpropte met smerige zakken en vodden en met plukken uitgetrokken haar en botten en etensresten, of ze ooit ook nog een doopnaam en achternamen had gekregen, net als de andere mensen in het dorp, dat was iets wat niemand ooit te weten was gekomen; zelfs de vrouwen die het huis vrijdags bezochten, hadden nooit gehoord dat zij anders genoemd werd. Altijd was het jij, idioot, of jij, klotegriet, of jij, verdomd duivelskind, wanneer de Oude wilde dat de Kleine Heks bij haar kwam, of dat ze stil moest zijn, of gewoon dat ze zich koest moest houden onder de tafel en haar moest laten luisteren naar het geweeklaag van de vrouwen, naar het gesnotter waarmee die hun zorgen, kwaaltjes en verhalen over hun slapeloosheid kruidden, naar hun dromen over gestorven verwanten, hun verhalen over de ruzies met hen die nog leefden, en over geld, bijna altijd ging het over geld, maar ook over hun man, en die hoeren langs de grote weg, en over ik weet niet waarom ze altijd bij me weggaan, juist wanneer ik er het meeste van verwacht, daarover huilden ze bij haar uit, en waar dient het allemaal voor, jammerden ze, je kon eigenlijk maar beter doodgaan, en dat dan niemand ooit nog zou weten dat ze geleefd hadden, en met de punt van hun sjaal veegden ze hun gezicht schoon, hun gezicht dat ze hoe dan ook bedekten wanneer ze de keuken van de Heks uit liepen, want het mocht niet zo zijn dat de mensen later – je wist maar nooit, want er werd heel wat afgekletst in het dorp – zouden zeggen dat ze naar de Heks waren geweest omdat ze van plan waren wraak op iemand te nemen, dat ze een vloek beraamden tegen de sloerie die bezig was hun man van hen af te troggelen, want er waren heel wat vrouwen die valse getuigenissen verzonnen wanneer iemand in alle onschuld alleen maar een middeltje probeerde te krijgen tegen de indigestie van dat rotjong met zijn verstopping dat in zijn eentje een kilo aardappelen naar binnen had zitten werken, of een thee die zou helpen tegen haar vermoeidheid, of een zalfje tegen darmstoornissen, dus, of wanneer ze alleen maar eventjes daar bij haar in de keuken ging zitten om haar hart uit te storten, om uiting te geven aan haar verdriet, aan de droefheid die zonder hoop in haar strot klapwiekte. Want de Heks luisterde en de Heks verbaasde zich schijnbaar nergens over, want de mensen zeiden zelfs over haar dat zij haar man had vermoord, niemand minder dan die klootzak van een Manolo Conde, en dat dan vanwege het geld, zijn geld en het huis en de grond van die ouwe, zo’n honderd hectaren bouwland en grasland voor het melkvee die zijn vader hem had nagelaten, alle grond die er nog over was nadat hij bijna al het land stukje bij beetje verkocht had aan de baas van het Syndicaat van de Suikerfabriek, om zelf nooit te hoeven werken, om te kunnen rentenieren en – zo zei men – te kunnen leven van zijn handeltjes die altijd slecht voor hem uitpakten, en die haciënda was zo groot, dat toen don Manolo stierf er nog een flink stuk van over was dat een aardige cent opleverde, zo veel dat de zoons van de ouwe, twee al grote knullen die al waren afgestudeerd en die don Manolo had gekregen bij de vrouw die zijn wettige echtgenote was, daar in Montiel Sosa, even een kijkje kwamen nemen in het dorp zodra ze het nieuwtje hoorden: een acuut infarct, dat was wat de arts uit Villa tegen hen zei, toen de jongens kwamen aanzetten bij dat huis te midden van de rietsuikervelden waar de mensen bij het lijk zaten te waken, en daar en waar iedereen bij was, zeiden ze tegen de Heks dat ze tot de volgende dag de tijd kreeg om op te sodemieteren, dat ze weg moest uit het huis en uit het dorp, dat ze wel gek moest zijn wanneer ze dacht dat zij, zijn beide zoons, zouden toestaan dat een snol de bezittingen van hun vader zou inpikken: de grond, het huis – dat huis dat na al die jaren nog altijd in de steigers stond, omdat het groots en wanstaltig was, net als de dromen van don Manolo, met zijn bordes en balustrade met gipsen engeltjes, en met zijn zeer hoge plafonds waarin de vleermuizen nestelden – en ook het geld, dat naar men zei ergens in dat huis verstopt was, een heleboel munten die waren uitgegeven ter gelegenheid van een eeuwfeest, munten die don Manolo van zijn vader had geërfd en die hij nooit naar de bank had gebracht, en de diamant, de ring met diamanten die niemand ooit gezien had, zelfs de beide zoons niet, maar waar volgens hen een steen in zat die zo groot was dat hij wel vals leek, een echt aandenken dat had toebehoord aan don Manolo’s grootmoeder, mevrouw Chucita Villagarbosa de los Monteros de Conde, een ring die wettelijk en zelfs volgens goddelijk recht toekwam aan de moeder van de jongens, de wettige echtgenote van don Manolo ten overstaan van God en de mensen, niet aan die omhooggevallen, verachtelijke en moorddadige sloerie, dat mens dat de Heks werd genoemd, dat mens dat net deed of ze een hele dame was, maar dat niet meer was dan een hoer, een hoer die don Manolo in een hut in het oerwoud had opgepikt om maar iemand te hebben bij wie hij zijn laagste instincten kon uitleven in de eenzaamheid van de vlakte. Al met al een slechte vrouw, want niemand wist hoe ze – misschien wel geraden door de duivel, zoals sommigen dachten – erachter was gekomen dat er bepaalde kruiden op de heuvel groeiden, bijna helemaal boven op de top, tussen de oude ruïnes, die volgens die lui van de overheid graven waren van de vroegere bewoners, de mensen die ooit deze streek bewoond hadden, zij die het eerst waren gekomen, zelfs eerder dan de spanjolen die dat alles vanaf hun boten hadden gezien en gezegd hadden: pik in, dit land is van ons en van het koninkrijk Castilië, en de vroegere bewoners, die paar die er nog over waren, moesten naar het gebergte vertrekken en raakten alles kwijt, zelfs de stenen van hun tempels, die later uiteindelijk begraven werden onder de heuvel, toen, tijdens de orkaan van ’78, bij die aardverschuiving, die modderstroom die meer dan honderd inwoners van La Matosa bedolven had, net als de ruïnes waar, naar men zei, die kruiden groeiden die de Heks kookte om er een vergif van te maken dat geen kleur of smaak had en ook geen enkel spoor naliet, want zelfs de arts uit Villa zei dat don Manolo aan een infarct was gestorven, maar zijn halsstarrige zoons zeiden dat het door een vergif kwam, en later beschuldigden de mensen de Heks ook van de dood van don Manolo’s zoons, want uitgerekend op de dag van de begrafenis werden die door de duivel gehaald, op de grote weg, toen ze aan het hoofd reden van de stoet die op weg was naar de begraafplaats van Villa; de twee stierven toen ze verpletterd werden door een lading ijzeren staven die losraakten van een vrachtauto die voor hen reed, op de foto’s die de volgende dag in de kranten stonden, was allemaal bebloed ijzer te zien, iets afschrikwekkends, want nooit heeft iemand kunnen verklaren hoe dat ongeluk kon gebeuren, hoe de staven los waren geraakt uit de sjorring, hoe ze door de voorruit waren geschoten en hen allebei hadden doorboord, en er waren lui die nog verder gingen en zeiden dat het de schuld van de Heks was, dat de Heks hen vervloekt had, dat die slechte vrouw zich in ruil voor magische krachten aan de duivel had overgeleverd, om het huis en de grond maar niet kwijt te raken, en rond die tijd had de Heks zich opgesloten in het huis en daarna was ze er nooit meer uitgekomen, overdag niet en ’s nachts niet, misschien uit angst voor de wraak van de familie Conde, of wellicht omdat ze iets te verbergen had, een geheim waar ze geen afstand van wilde doen, iets in dat huis wat ze niet onbewaakt wilde achterlaten, en ze werd mager en bleek en je schrok wanneer je haar zag, want ze leek wel gek te zijn geworden, en de vrouwen uit La Matosa waren degenen die haar wat te eten brachten in ruil voor haar hulp, voor de geneesmiddelen die ze voor hen maakte, de brouwsels die de Heks aftrok van de kruiden die ze zelf in de tuin op haar binnenplaats plantte of die de vrouwen voor haar moesten gaan halen op de heuvel, toen de heuvel nog bestond. In die tijd begonnen de mensen ook het vliegende beest te zien dat ’s avonds de mannen achternazat die over de onverharde paden tussen de dorpen naar huis teruggingen, met zijn open klauwen om ze te verwonden of misschien wel om ze op zijn vlucht mee te nemen naar de hel, en de ogen van het dier werden verlicht door een angstwekkend vuur; in die tijd begonnen de mensen ook het gerucht te verspreiden over dat standbeeld dat de Heks ergens in een kamer van dat huis verborgen hield, ongetwijfeld ergens op de bovenverdieping waar ze nooit iemand toeliet, zelfs de vrouwen niet die bij haar kwamen, een kamer waarin ze – zei men – zich opsloot om er ontucht te plegen, ontucht met dat standbeeld dat niets anders was dan een enorm beeld van de duivel, met een lid dat even groot en dik was als de arm van een man die zijn jachtmes vasthield, een buitengewoon grote roede waarmee de Heks zich iedere avond, zonder er één over te slaan, verenigde, en daarom zei ze dat ze geen man nodig had, en inderdaad, na don Manolo’s dood had de kol, voor zover men wist, nooit meer een man gehad, en hoe kon dat ook anders, want zij liep zelf altijd te schelden op mannen, zei dat het allemaal dronkenlappen en lafbekken waren, een zootje vernederde en minderwaardige honden, laaghartige varkens, en ze zei dat ze nog liever doodging dan dat ze zou toestaan dat een van die schijtebroeken haar huis binnenkwam, en dat zij, de vrouwen uit het dorp, een stelletje sloeries waren omdat ze hen duldden, en haar ogen schitterden wanneer ze dat zei, en heel even zag ze er dan weer knap uit, met haar verwarde haren en door de opwinding roodgekleurde wangen, en de vrouwen uit het dorp sloegen een kruis, want ze konden zich voorstellen hoe ze, naakt en diep weggezakt op zijn bizarre roede, op de duivel zat, hoe ze die pik helemaal in zich opnam terwijl het zaad van de duivel over haar dijen droop, rood als lava, of groen en dik als de brouwsels die in de ketel op het vuur stonden te pruttelen en waar de Heks hun lepels vol van gaf om hen te genezen van hun kwalen, of misschien was dat zaad zwart als teer, zwart als de enorm grote pupillen en het verwarde haar van de peuter die de vrouwen op een dag verstopt onder de keukentafel aantroffen, een schepsel dat de rok van de Heks vasthield en zo stom en schriel was dat veel vrouwen in stilte baden dat het niet lang zou blijven leven, dat het niet zou hoeven lijden; hetzelfde schepsel dat ze een tijd later zittend onder aan de trap verrasten met een opengeslagen boek op haar gekruiste benen, terwijl haar lippen in stilte de woorden kauwden die haar grote zwarte ogen woord voor woord lazen, en het nieuws deed binnen een paar uur de ronde, want die dag hoorden ze zelfs in Villa dat de dochter van de Heks nog leefde, iets wat opmerkelijk was, want zelfs de misbaksels die de dieren soms baarden, bokken met vijf poten of kippen met twee koppen, stierven altijd binnen een paar dagen nadat ze hun ogen geopend hadden, en de dochter van de Heks daarentegen, de Kleine zoals ze haar vanaf dat moment gingen noemen, dat schepsel dat in het geheim en in schaamte gebaard was, werd met de dag groter en sterker, en algauw kon ze iedere taak die haar moeder haar in de maag splitste uitvoeren: brandhout hakken en met het water uit de put sjouwen en naar de markt in Villa lopen, dertien en een halve kilometer heen en dertien en een halve terug, met de boodschappentassen en de kisten op haar rug, zonder ooit even stil te staan om uit te rusten, en al helemaal niet om van de weg af te gaan of rond te lummelen met de andere meisjes van het dorp, want die durfden hoe dan ook geen van allen met haar te praten, zelfs lachte geen van hen haar uit vanwege haar verwarde kroeshaar en haar voddige kleren en haar enorm grote blote voeten, even lang en even slungelig, even daadkrachtig als een jongen als ze was en slimmer dan om het even welk ander meisje, want na een tijdje kwam men erachter dat de Kleine degene was die in dat huis de geldzaken regelde, en ook degene die met de lui van de Suikerfabriek onderhandelde over de pacht die er nog binnenkwam van dat stukje grond, met die lui die zaten te wachten op een moment van onachtzaamheid van de Heksen om hen door middel van wettelijke spitsvondigheden te kunnen beroven, gebruikmakend van het feit dat er geen documenten waren, dat er geen man was die hen in bescherming nam, hoewel ze daar ook geen behoefte aan hadden, want de Kleine had – Joost mocht weten hoe – geleerd om over geldzaken te onderhandelen, en ze was zo’n smeerlap dat ze op een dag zelfs in de keuken verscheen om prijzen te bepalen voor de consultaties, want de Oude – die toentertijd nog niet ouder was dan veertig jaar, maar die vanwege haar rimpels en grijze haren en al dat hangende vel al wel zestig leek –, de Oude dus, had ze niet meer allemaal op een rijtje en ze vergat geld voor de consultaties te innen, of ze stelde zich tevreden met wat de vrouwen haar maar wilden geven: een bruin suikerbrood, een half pond gedroogde kikkererwten, een puntzak met al half verdroogde citroenen of een kip met wormen: rotzooi, zeg maar, totdat de Kleine Heks een halt toeriep aan de chaos en op een dag in de keuken verscheen, en met haar grove, niet aan praten gewende stem zei ze dat de giften die de vrouwen meebrachten niet voldoende waren om het tarief van het consult te dekken en dat het zo niet langer kon, dat er vanaf dat moment tarieven zouden zijn die afhankelijk waren van de moeilijkheidsgraad van de klus, afhankelijk van de middelen die haar moeder moest inzetten en het soort toverkunst dat vereist was om het gewenste resultaat te bereiken, want het kon toch niet zo zijn dat het genezen van een paar aambeien hetzelfde was als het verzoek om ervoor te zorgen dat de man van iemand anders zich volledig aan jouw voeten zou werpen, of dat ze je met je dode moeder liet praten om erachter te komen of die je had vergeven dat je haar bij leven aan haar lot had overgelaten, nietwaar? Dus vanaf die dag zou het anders gaan, en dat stond veel vrouwen helemaal niet aan en ze kwamen vrijdags niet meer, en wanneer ze zich niet goed voelden, gingen ze voortaan naar die heer in Palo Gacho die beter scheen te zijn dan de Heks, want vanuit de hoofdstad kwamen ze naar hém toe, lui die bekend waren van de televisie, voetballers, politici op verkiezingscampagne, ook al was hij wel een afzetter, en omdat de meeste vrouwen niet eens genoeg geld hadden om de bus naar Palo Gacho te betalen, konden ze maar beter tegen de Kleine zeggen: praat eens met haar, hoeveel zou het dan moeten kosten, omdat ze niet meer dan zó veel bij zich hadden en wat was dan een redelijk bedrag?, en de Kleine liet hun haar tanden zien, die grote tanden van haar, en zei tegen hen dat ze zich geen zorgen hoefden te maken, dat als ze niet genoeg geld hadden ze haar iets in onderpand konden geven, zoals die oorbellen die je laatst in had, of het kettinkje van je kleine meid of – vooruit dan maar – een stoofschotel met lamsvlees, of je koffiepot, je radio, je fiets, ze nam om het even wat aan, en als de vrouwen te laat waren met terugbetalen, moesten ze haar rente betalen, want van de ene dag op de andere begon ze ook in contanten te lenen, tegen vijfendertig procent of nog meer, en iedereen in het dorp zei dat dat duivelsstreken waren, wanneer had je ooit eerder gezien dat een meisje zo uitgekookt was, waar had ze dat toch van, en in de bar waren er die zeiden dat dat van die rentebetalingen neerkwam op roof, dat ze dat verdomde wijf de bevoegde autoriteiten op haar dak moesten sturen, de politie, dat ze haar vast moesten zetten omdat ze een speculant en woekeraarster was, wat dacht ze wel, dat ze de mensen uit La Matosa en uit de andere gehuchten zo kon uitbuiten?, maar wanneer het erop aankwam, deed niemand iets, want wie anders zou aan hen geld gaan lenen in ruil voor zulke armoedige bezittingen, en bovendien wilde niemand de Heksen tegen zich innemen, want ze waren eigenlijk nogal bang voor hen. Want zelfs de mannen uit het dorp weigerden om ’s avonds langs dat huis te lopen; iedereen wist van het lawaai dat daarvandaan kwam, het geschreeuw en gejammer dat vanaf het pad te horen was en dat – zo meenden de mensen – gemaakt werd door de beide Heksen wanneer ze ontucht pleegden met de duivel, hoewel anderen vooral dachten dat het alleen maar de Oude Heks was die gek aan het worden was, want in die tijd herkende ze de mensen al bijna niet meer en raakte ze op ieder moment in trance, en iedereen zei dat God haar strafte voor haar zonden en haar smeerlapperij en vooral omdat ze die duivelse erfgename had voortgebracht, want in die tijd beriep de Heks zich al op een mysterie wanneer de vrouwen het waagden haar te vragen wie de vader van de Kleine was, een mysterie dat niemand kon verklaren, want niemand wist precies wanneer haar dochter ter wereld was gekomen; don Manolo, dat wisten ze wel, was al jaren dood, en daarna wist niemand iets over een echtgenoot van haar, ze ging ook nooit het huis uit en bezocht ook geen dansavonden, en feitelijk wilden die vrouwen alleen maar weten of het hun eigen echtgenoten waren die dat lompe schepsel bij haar gemaakt hadden, en daarom kregen ze kippenvel wanneer de Heks hen met een grimmig lachje bleef aankijken en zei dat de Kleine een kind van de duivel was, en bij God, daar leek ze ook wel op wanneer je goed naar het meisje bleef kijken en haar vergeleek met de afbeelding van de door de aartsengel Michael verslagen duivel in de kerk van Villa, vooral wat betreft haar ogen en wenkbrauwen, en de vrouwen sloegen een kruis en soms droomden ze ’s nachts zelfs dat de duivel hen met een stijve roede achternazat om een kind bij hen te maken en ontwaakten ze met tranen in hun ogen en was de binnenkant van hun dijen besmeurd en deed hun buik pijn, en dan holden ze naar Villa om te biechten bij pater Casto, die hen berispte omdat ze in hekserij geloofden; want er waren ook mensen die lachten om al die kletspraatjes, lieden die zeiden dat de Oude Heks gewoon gek was en dat ze de Kleine ongetwijfeld geroofd had in een of ander gehucht, of verder waren er ook mensen die zeiden dat Sarajuana, toen ze al oud was, weleens vertelde dat er op een avond een stel jongens naar haar bar waren gekomen, jongens die niet van hier, uit La Matosa, waren en mogelijk zelfs niet uit Villa, afgaande op hun manier van praten, en dat ze toen ze al dronken waren erover begonnen op te scheppen dat ze zojuist aan het dollen waren geweest met een wijf uit La Matosa, eentje die haar man had gedood en die er volgens hen erg als een heks uitzag, en Sarajuana had onmiddellijk haar oren gespitst en gehoord dat ze ook vertelden hoe ze het huis waren binnengekomen en dat ze haar geslagen hadden om haar stil te krijgen, zodat ze haar allemaal konden neuken, want of het nou een heks was of niet, dat verdomde wijf was best lekker, best een smakelijk hapje, en aan hoe ze kronkelde en het uitschreeuwde toen ze haar neukten zag je wel dat ze het eigenlijk best lekker had gevonden, want alle vrouwen in dit verdomde armetierige dorp zijn een stelletje hoeren, zeiden ze, en er was zo’n klootzak – want die zijn er altijd, iets wat Sarajuana heel goed wist – die zich beledigd voelde omdat ze zeiden dat La Matosa een armetierig dorp was en die zei dat die lui niet goed snik waren, en hij ging tegen ze in en alle lui die in de bar waren, gingen flink tekeer tegen die jongens, maar uiteindelijk trok niemand zijn hakmes, misschien omdat ze dat algauw uit hun handen lieten vallen, of omdat het te warm was om zich al te veel van die belediging aan te trekken en omdat er in Sarajuana’s bar geen vrouwen waren die ze wilden imponeren, zelfs niet die broodmagere en smerige arme vrouwen die uit de krotten aan de kust hierheen kwamen om zich aan te bieden in ruil voor bier, en verder was er niemand om te imponeren, alleen die wijven en Sara, die in die tijd voor die mannen al zoiets was als een van de andere kerels, een van hen, iemand met zo’n getaand gezicht en de gebruikelijke snor en een fles bier die warm werd in zijn hand, iemand die net zo vertrouwd was als het geknars van de ventilator aan het plafond die maar met moeite de hitte die hun lichamen afgaven wist te verdrijven, en net zo vertrouwd als de recorder, gras voor het konijn, die in zijn eentje naast de kandelaar stond te schetteren, lekker mals groen gras ga ik snijden, tegenover de afbeelding van de heilige Martín Caballero, om dat naar mijn konijntje te brengen, en het met een zijden lint samengebonden takje aloë, gedrenkt in wijwater, dat al wanhopig begint te worden, ja mijnheer, waarom ook niet, en gedrenkt in brandewijn, om het kwaad te bezweren, zo had de Heks uitgelegd, om het kwaad af te wenden op degene die het begeert. Daarom lagen er bij de Heks thuis precies midden op de keukentafel en op een bord met grof zout, een rode appel, die van onder tot boven doorkliefd was door een fileermes, en een witte anjer, die de vrouwen die vroeg opstonden om op vrijdagmorgen naar haar toe te gaan al helemaal verwelkt en verschrompeld aantroffen, als verrot, vergeeld door de kwade trillingen die zijzelf achterlieten in dat huis, een soort negatieve luchtstroom die ze, zo meenden zij, daarbinnen ophoopten in tijden van treurnis en ellende, gevoelens die de Heks voor hen wist te zuiveren met haar geneesmiddelen, waarbij een dichte en stinkende, maar onzichtbare uitwaseming in de bedompte lucht van dat afgesloten huis bleef hangen, want niemand wist later precies wanneer de angst van de Oude voor vensters was begonnen, want tegen de tijd dat de Kleine daar al rond liep te rennen in het duister van de salon naast de keuken, een kamer waar nooit iemand naar binnen durfde te gaan, tegen die tijd had de Oude alle ramen al dichtgemetseld, en wel eigenhandig, met blokken beton en cement en hout en draadversperring, en zelfs de voordeur van bijna zwart eikenhout, waardoor ze de doodskist van don Manolo naar buiten hadden gedragen om hem in Villa te gaan begraven, zelfs die deur maakte ze dicht met bakstenen en allerlei stukken hout en wat ze nog meer bedacht, zodat die nooit meer open zou kunnen, en toen kon je het huis dus alleen nog in door een kleine deur die vanaf de binnenplaats uitkwam op de keuken, want de Kleine moest toch ergens door naar buiten kunnen gaan om water te halen, de tuin te verzorgen en boodschappen te doen, en omdat ze die deur niet volledig kon afsluiten, gaf de Heks opdracht om een traliehek aan te brengen met staven die dikker waren dan die in de cellen van de gevangenis in Villa, of daarop beroemde de smid die het werk voor haar uitvoerde zich in ieder geval, een hek dat de Heks afsloot met een hangslot zo groot als een vuist waarvan ze de sleutel altijd bij zich droeg, weggestopt in haar keurslijfje, op haar linkerborst; een hek dat de vrouwen uit het dorp steeds vaker almaar afgesloten vonden, en omdat ze het niet waagden om aan te kloppen, bleven ze daar staan wachten totdat ze – soms – het geschreeuw en het gescheld en het gegil hoorden dat de Oude uitstootte terwijl ze de meubels kapotsloeg tegen de muren of tegen de vloer, afgaande op het lawaai dat op de binnenplaats te horen was, terwijl de Kleine – zoals ze jaren later zou vertellen tegen de straatmeiden – zich verstopte onder de keukentafel, het mes stevig vasthield en in elkaar kroop, net zoals toen ze nog klein was en heel het dorp meende en hoopte en zelfs bad dat ze algauw dood zou gaan, zodat ze niet zou hoeven te lijden, want vroeg of laat zou de duivel haar voor zich komen opeisen en zou de aarde in tweeën splijten en zouden de beide Heksen in de afgrond vallen, regelrecht naar het meer van vuur in de hel, de ene omdat ze bezeten was en de andere als straf voor alle misdrijven die ze met haar hekserij begaan had: omdat ze don Manolo vergiftigd had en zijn zoons had behekst zodat ze bij dat ongeluk zouden omkomen; omdat ze met haar activiteiten en hekserijen de mannen van het dorp minder mans had gemaakt en verzwakt had, en vooral omdat ze uit de buik van slechte vrouwen het zaad had weggerukt dat daar rechtmatig was geplant en omdat ze dat had opgelost door dat gif dat zij, de Oude Heks, voor iedereen die haar dat vroeg klaarmaakte en waarvan zij het recept voor zij stierf doorgaf aan de Kleine, tijdens die lange uren van afzondering die ze zich veroorloofden in de dagen voorafgaand aan de aardverschuiving van het jaar ’78, toen de orkaan woedend en verbeten op de kust beukte en bliksemflitsen, die gepaard gingen met een stentorgeluid, dagenlang de hemel met water onzichtbaar maakten, waardoor ze de velden onder water lieten lopen en alles lieten verrotten, de dieren die verbijsterd door de wind en het gedonder niet op tijd de stallen konden verlaten lieten verdrinken, en zelfs die kinderen lieten verdrinken die niemand op tijd op de arm kon nemen toen de heuvel afbrokkelde en naar beneden kwam, met een geraas van rotsblokken en ontwortelde steeneiken en van een zwarte modder die alles wegvaagde, totdat hij uitvloeide over het kustgebied en driekwart van de plaats in een kerkhof veranderde voor de door al het huilen rood geworden ogen van degenen die het overleefden, louter omdat ze kans zagen zich vast te grijpen aan de takken van de mango’s toen het water over hen heen kwam en omdat ze het daar dagenlang volhielden, zich vastklampend aan de boomkruinen, totdat de soldaten hen aan boord van bootjes trokken zodra het meteorologische verschijnsel in kracht afnam, nadat het zich in het gebergte in het binnenland had teruggetrokken en de zon weer begon te schijnen tussen de loodgrijze wolken door en de aarde weer vaste vormen begon aan te nemen, en de mensen – helemaal doorweekt, hun huid overdekt met korstmos dat wel leek op kleine koraaltjes, met hun beesten en hun kinderen die het op hun rug overleefd hadden – in drommen in Villagarbosa aankwamen om een schuilplaats te vinden, daar waar de overheid hen ook maar heen zou sturen: de benedenverdieping van het gemeentehuis, de binnenplaats van de kerk, en zelfs de school schortte de lessen op om ze wekenlang onderdak te verlenen met hun prullen en hun jammerklachten en hun lijsten van dode en vermiste personen, waartoe men ook al de Heks en haar dochter, de behekste, rekende, omdat niemand hen meer gezien had na het weersverschijnsel. Pas weken later verscheen de Kleine op een morgen in de straten van Villa, helemaal in het zwart, zwart waren haar kousen en zwart de haren op haar benen, en zwart haar bloes met lange mouwen, net als haar rok en schoenen met hakken en de voile die ze met sierspelden had vastgemaakt aan de knot die haar lange en donkere haren boven op haar kruin bijeenhield, een aanblik die iedereen versteld deed staan, men wist niet of dat door de schrik kwam of omdat het lachwekkend was, want ze zag er belachelijk uit, vurig alsof ze iemand helemaal het hoofd op hol wilde jagen, en dat idiote wijf in het zwart moest wel gek zijn, belachelijk, wat kreeg een mens toch zin om haar te behandelen als een malloot, als de travestieten die ieder jaar weer opdoken tijdens het carnaval in Villa, hoewel het wel zo was dat niemand het waagde haar in haar gezicht uit te lachen, want veel mensen hadden in die dagen hun geliefden verloren, en toen ze haar zagen in die sobere uitdossing, met die plechtige en tegelijkertijd vermoeide manier van lopen, de manier waarop het meisje haar voeten naar de markt sleepte, toen konden ze wel raden dat die andere gestorven was, haar moeder, de Oude Heks, dat ze van de wereld was weggevaagd, wellicht begraven onder de modder die het halve dorp had meegesleurd; een lelijke dood, die de mensen echter feitelijk nog te mild leek gezien het leven van zonde en simonie dat de Heks geleid had, en niemand, zelfs geen van de vrouwen van altijd, die van iedere vrijdag, zelfs geen van hen waagde het om aan de vrouw in rouwkleding te vragen wat er met het handeltje ging gebeuren, wie zich nu ging bezighouden met de genezingen, met de hekserijen, en er zouden jaren voorbijgaan voordat de mensen weer terugkwamen naar het huis te midden van de suikerrietvelden, lange jaren voordat La Matosa weer bevolkt raakte en zich weer vulde met hutten en kraampjes die werden opgetrokken op de beenderen van degenen die onder de heuvel begraven bleven, bevolkt door lui die van buiten kwamen, de meesten van hen aangetrokken door de aanleg van de nieuwe hoofdweg, de weg die door Villa kwam te lopen om de recentelijk in het Noorden, ergens in de buurt van Palo Gacho, ontdekte oliebronnen te verbinden met de haven en met de hoofdstad, werkzaamheden waarvoor barakken en eettentjes en na verloop van tijd bars, herbergen, bordelen en hoerententen werden opgetrokken, waar de chauffeurs en de arbeiders en de handelaren op doorreis en de dagloners zich ophielden om eventjes te ontsnappen aan de eentonigheid van die weg, die weg die omzoomd werd door suikerriet, kilometers en kilometers suikerriet en grasland en riet die de grond dicht bedekten, vanaf de uiterste rand van het asfalt tot aan de voet van het gebergte in het westen, of tot de steile kust van de op die plek altijd woeste zee in het oosten; rietvelden en rietvelden en gedrongen struikgewas dat bedekt was met klimplanten die in de regentijd haast obsceen snel groeiden, die de huizen en de gewassen dreigden te overwoekeren en die de mensen met machetes in het gareel hielden, gebogen aan de rand van de weg, aan de oevers van de rivier, tussen de voren van het akkerland, met hun voeten in de warme aarde, sommige van hen te druk in de weer en te trots om aandacht te schenken aan de weemoedige blikken die vanuit de verte, vanaf het onverharde pad, naar hen geworpen werden door die geestverschijning die in het zwart gekleed een ronde maakte langs de afgelegen plekken van het dorp, langs de stukjes akkerland waarop ploegen nieuwelingen werkten, de jongens die zopas waren aangenomen om tegen een hongerloontje te werken, allemaal baardeloze knapen, allemaal taai als touw van espartogras, met spieren op hun armen, benen en buiken die afgepijnigd werden door het werk en door de verzengende zon en het achter een van vodden gemaakte bal aan hollen op het voetbalveld van het dorp, wanneer de avond viel, en door het als gekken rennen om te zien wie als eerste bij de waterpomp was, wie eerder in de rivier sprong, wie in staat was als eerste het geldstuk op te duiken dat vanaf de kant in het water werd gegooid, wie van hen allen het verste kon spugen, zittend op de stam van de moerbeiboom die boven het lauwe water in de zonsondergang hing, met hun gebrul en gelach, hun welgevormde benen eensgezind schommelend, hun schouders dicht tegen elkaar, hun ruggen glimmend met een glans als van gepolitoerd leer, fonkelend en getaand als de pit van de tamarinde, of romig als karamelpasta of als de zachte pulp van de volwassen sawoeboom.