Verloren in Napels

HEDDI GOODRICH

VERLOREN
IN NAPELS

Vertaald uit het Italiaans door Manon Smits

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

Deze roman is fictief: met uitzondering van enkele bekende figuren en werken die worden genoemd om een context te creëren, zijn de personages en de gebeurtenissen volledig ontsproten aan de verbeelding van de auteur. Elke overeenkomst met namen, fysieke en beroepsmatige kenmerken van werkelijk bestaande mensen is dan ook louter toeval.

Oorspronkelijke titel Perduti nei Quartieri Spagnoli

© 2019 Giunti Editore S.p.A., Florence − Milaan

www.giunti.it

© 2019 Nederlandse vertaling Manon Smits /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Karin van der Meer

Omslagfoto © Costantino Pes

Foto auteur © Giunti

NUR 302

ISBN 978 90 284 4333 4

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019,

met ISBN 978 90 284 2791 4

Voor mijn vader, in memoriam

Van: tectonic@tin.it

Aan: heddi@yahoo.com

Verzonden: 22 november

Ik besef dat je liever zou horen dat ik dood was. Maar ik leef nog – nog net. Ik verwacht geen antwoord en ik zal je niet vaker mailen. Het is alleen zo dat ik je nu al bijna vier jaar iets wil laten weten. Ik zou je een brief van minstens honderd kantjes moeten schrijven om te proberen alles uit te leggen. Dat zou me nooit lukken. Ik zal je ook nu geen verklaring geven.

Ik ben een sukkel, ik heb altijd vertrouwd op mijn intuïtie, en die is vals, bedrieglijk, onbenullig. Maar ik heb een paar jaar geleden de grootste fout van mijn leven gemaakt – onherstelbaar, onverklaarbaar, onvoorstelbaar. Een tijdlang heb ik mezelf wijsgemaakt (en soms doe ik dat nog steeds) dat ik heb gedaan wat mijn hoofd, mijn intuïtie me ingaf… en misschien was het inderdaad de juiste beslissing, maar het heeft wel mijn leven verpest. Dat wilde ik je gewoon vertellen. Want je hebt het recht te weten dat mijn leven geen reet voorstelt. Je hebt het recht te weten dat ik telkens als ik aan tafel zit de neiging heb om mezelf met het bestek een oog uit te steken.

Ik hoop van harte dat dit je een voldaan lachje kan ontfutselen, net zoals ik hoop dat onze tijd samen voor jou alleen maar een vervelende herinnering is, en niet een of ander trauma. Het enige wat ik wil is dat mijn leven snel voorbij zal zijn, dat ik reïncarneer in iemand die beter of iets wat beter is dan mijn huidige ik, en dat ik je dan misschien nog eens tegenkom op een vliegveld in Stockholm of Buenos Aires.

Je hoeft me niet te vergeven, te antwoorden of verdrietig te worden. Wees dolgelukkig, krijg kinderen, schrijf boeken, neem cassettebandjes op, maak een heleboel foto’s… zo zie ik jou altijd graag voor me. En als je kunt en wilt, denk dan ook af en toe nog eens aan mij.

p.

1

‘Heddi.’

Mijn naam werd uitgesproken zoals ik hem in geen jaren had gehoord, als de benaming van een exotische soort. Uitgesproken op vragende toon, maar wel perfect, alsof hij talloze keren was gerepeteerd – compleet met aangeblazen h en korte klinkers – tot hij met verbluffende achteloosheid uit die mond rolde. Geen enkel ander geluid in de hele Quartieri Spagnoli, niet de getergde kreet van een bedrogen vrouw, noch een pistoolsalvo vanwege een bloeddorstige vendetta, had me op deze koude nacht kunnen laten opstaan van mijn stoel bij de knisperende open haard.

Voor me stond een jongen, een man, met zijn mond stijf dicht alsof hij zijn zegje al gedaan had en het nu mijn beurt was. Hij had zijn overhemd in zijn spijkerbroek gestopt, zijn mouwen opgestroopt en een heel handig borstzakje, recht op zijn hart, strakgetrokken door het pakje sigaretten daarin. Hij zag er heel anders uit dan de andere gasten, die met hun piercings en rastahaar en ongezonde bleekheid een gelukkige kindertijd met aardappelgnocchi en tripjes naar zee probeerden te verdoezelen. Ondanks het late tijdstip hing hun zoete geur – van patchoeli en hasj en tweedehandskleren – nog steeds in de keuken, en vermengde zich met die van het verschaalde bier en de saffraanrisotto. Nee, hij hoorde duidelijk niet bij ons clubje taalkundigen van universiteit L’Orientale. Maar toch stond hij daar, onbeweeglijk als het water in een diep meer.

‘Hier, dit heb ik voor jou gemaakt,’ zei hij terwijl hij iets uit zijn broekzak haalde. Hij had duidelijk een Zuid-Italiaans accent, misschien zelfs Napolitaans. Zijn hand beefde, een heel lichte trilling op het water, terwijl hij me een cassettebandje gaf waarvan hij het hoesje zelf versierd had. Voor Heddi, stond erop, precies zo, te beginnen met de hoofdletter H en eindigend met een inktvlekje, de punt op die i, waarvan ik bijna was vergeten dat mijn naam erop eindigde.

Ik stond paf. Juist door de spelling van mijn naam ging de uitspraak hier altijd de mist in, want daardoor hadden de Italianen de neiging hem op hun manier heel letterlijk te articuleren, met de e dramatisch langgerekt en de d keurig versterkt door de geminatie, die men in het Zuiden zeer ter harte nam. Het was volkomen vergeeflijk dat de H werd verwaarloosd: in Napels was aspiratie uitsluitend voorbehouden aan lachen. ‘Net als Eddie Murphy?’ vroegen ze altijd, en dan knikte ik maar. Zo erg vond ik het ook weer niet. Heddi was eerst, Eddie was nu.

‘Muziek?’ vroeg ik, en hij knikte, duidelijk ongemakkelijk en met een leeg bierflesje in zijn hand.

Mijn rug werd verwarmd door de trillend dansende vlammen en het onwetende gelach van mijn vrienden, die ik liefkozend ‘de jongens’ noemde. Het feit dat ik zelf ook bij dat clubje hoorde, en dat ik elk moment weer bij hen kon gaan zitten, schonk me onmiskenbaar het gevoel dat ik bevoorrecht en veilig was, al leek me dat nu ook een beetje onrechtvaardig.

Beneden viel de voordeur met een dreun dicht, waarschijnlijk de laatste gast die wankelend vertrok. De jongen met het cassettebandje schrok door het besef dat het voorheen nog om hem heen druisende feest nu voorbij was. Hij probeerde zijn ongemak te verbergen, maar ik merkte het toch. Het voelde als een kneepje, een heel klein pijntje, gevolgd door het spijtige besef dat ik alweer als enige nuchter was gebleven.

‘Het zal wel laat zijn,’ zei hij.

‘Ik denk het wel, maar we hebben in het hele huis maar één klok.’

Ineens verplaatste hij zijn gewicht van het ene naar het andere been, en onwillekeurig spiegelde ik zijn asymmetrie door mijn hoofd opzij te buigen. Zo kon ik zijn gezicht tenminste beter zien, dat elke keer dat hij troost zocht bij zijn schoenen – van die stevige, praktische – schuilging achter een donkere bos haar. Ik had hem nooit eerder gezien, daar had ik mijn hand voor in het vuur durven steken, want als we elkaar ooit in de ogen hadden gekeken zou ik die blik nooit zijn vergeten, van iemand die vastbesloten is om geduld te hebben.

‘Oké.’ Hij zette het bierflesje op het aanrecht alsof hij bang was dat hij het kapot zou knijpen, ook al nodigde de keuken uit tot chaos met al die omgevallen flessen, vieze pannen en kopjes met wijnaanslag erop, als bejaarde tanden.

‘Sorry, hoe heette je ook alweer?’

‘Pietro.’ Het was een traditionele, steenharde naam, en hij trok zijn wenkbrauwen op alsof hij zich wilde verontschuldigen.

‘Bedankt voor het bandje…’ zei ik, maar zijn naam bleef in mijn keel steken. ‘Dus je gaat weg?’

‘Tja, ik moet vroeg op. Ik ga voor een paar weken terug naar mijn dorp. Ik bedoel, naar de streek van mijn ouders, in de provincie Avellino. Ik ga altijd met Pasen. Nou ja, niet alleen met Pasen, maar je weet hoe het is…’

Ik wist niet hoe het was, maar ik knikte evengoed, dankbaar voor die aaneenrijging van zinnen. Ik hoopte dat het me in de laatste seconden voor zijn vertrek (ik zou hem waarschijnlijk nooit meer terugzien) nog zou lukken het raadsel op te lossen hoe hij zo vertrouwd was geraakt met mijn naam, en waarom hij al die moeite had genomen een bandje voor me op te nemen.

‘Nou, doei dan’

‘Doei, veel streekplezier. Ik bedoel, fijne vakantie. Daar, op het platteland.’

Nu wilde ik alleen nog maar dat hij wegging, hij die getuige was geweest van mijn semantische verspreking. Het was onuitstaanbaar hoe het Italiaans, mijn favoriete camouflage, een beetje uit de naad scheurde op dit soort momenten, wanneer ik werd overrompeld.

Hij groette de groep en vertrok. Ik nam mijn plaatsje bij de haard weer in, terwijl ik het cassettebandje in de achterzak van mijn vintage suède minirok stopte. De vlammen grepen brutaal om zich heen en likten onbeschaamd aan iets wat eens de poot van een respectabele stoel was geweest, of het hoofdeind van een eenpersoonsbed. Binnen een paar tellen had de hitte ieder spoor van ongemak dat misschien van mijn gezicht was af te lezen, weggeveegd.

‘Hoe heette die jongen?’ vroeg Luca naast me, en hij gooide een peuk in het vuur en blies een witte sliert rook uit zijn mond.

‘Pietro, geloof ik,’ zei ik, eindelijk de stevigheid van die naam proevend.

‘O ja, dat is een vriend van Davide.’

‘Welke Davide?’

‘Die kleine met die krullen,’ kwam Sonia tussenbeide, het enige andere meisje in ons vriendengroepje.

O ja, Davide. Luca speelde weleens mee in zijn band. Davide, Pietro, wat maakte het uit? Feit was dat we niemand anders nodig hadden in ons clubje.

We hadden het goed zo.

Ik had het goed.

Gehypnotiseerd door de vlammen lieten we de nacht verglijden in een tijdloos, maanloos limbo. We praatten over het hindoeïsme, over het Fenicische alfabet, over Operatie Schone Handen. Af en toe stortte er een houtblok in boven de gloeiende as, wat leidde tot fel opspringende vonken en verblufte zuchten vanwege die kortstondige dramatiek. Toen het vuur liet merken dat het slaperig werd, begon Luca door het sloophout te rommelen, waarnaast een akoestische gitaar stond. Tonino stak zijn behaarde hand ernaar uit.

‘Die ga je er toch niet op gooien,’ zei Angelo, een van de andere jongens.

‘Nee, Tonino, niet doen!’ zei Sonia.

‘Het feest is afgelopen, kinderen,’ verkondigde hij met zijn sterke Pugliese accent, terwijl hij de gitaar op zijn knie legde. ‘Moet ik goddomme dan een slaapliedje zingen voor jullie dat snappen?’

Dit was mijn favoriete gedeelte. De grove taal van Tonino die de intimiteit versterkte, en zijn ronde brillenglazen die fonkelden als gouden ringen bij het schijnsel van het vuur terwijl hij een nummer zong dat vaag iets weg had van Lucio Dalla’s ‘Attenti al lupo’, ‘Pas op voor de wolf’. Hij zat te tokkelen met zijn kleine behaarde handen, de handen van een tot leven gekomen tuinkabouter. En hij was echt overal behaard. Hij had een keer gevraagd of ik zijn rug wilde scheren om de schaamluis de genadeklap te geven, het enige onweerlegbare bewijs dat hij echt een meisje in bed had weten te krijgen, een Spaanse volgens hem. Eenmaal geschoren als een lam in de lente bleek Tonino onder die vacht bijna tenger gebouwd te zijn, waardoor hij, vanuit bepaalde hoeken, iets weg had van mijn broer.

Hij zong met harde, bijna verstikte stem: ‘Er is een klein hoogleraartje… dat goddomme geen uitstel wil accepteren… En er is een klein studentje… dat eigenlijk hard moet studeren… En o, hij heeft zo’n supergroot brein… vol illusies die hij wil realiseren…’

‘Shit man, dat wordt een hit,’ zei Angelo. ‘Luister naar mij, je moet met je studie stoppen en een punkband beginnen.’

‘Ja, waarom niet, en dan vraag ik aan mijn hoogleraar Sanskriet of zij wil drummen, dan kan ze voortaan op iets anders rammen dan op mij.’

Luca opperde: ‘Zing anders eens zo’n ouwe Napolitaanse smartlap.’

Tonino gaf de gitaar aan Luca. ‘Ik ben geen fucking Napolitaan,’ zei hij, maar het was positief bedoeld.

‘Ik ben maar half Napolitaans.’

‘De onderste helft natuurlijk,’ zei Angelo.

Luca wiegde het instrument, zijn gezicht nu half verborgen achter zijn schouderlange haar, en schonk de jongens een scheve grijns, maar zijn blik was op mij gericht. Die halve glimlach was op zich al een compliment, want Luca was met zijn lachjes even spaarzaam als met zijn woorden, alsof hij zijn laatste incarnatie al had gehad, waarin hij alle ironie van de wereld had herkend, en hij in dit leven de zen had bereikt. Hoewel hij feitelijk ook een van de jongens was, had ik hem altijd beschouwd als anders dan de andere twee. Hij was gewoon Luca Falcone.

‘Deze is voor jou.’

Al na een paar akkoorden besefte ik wat Luca speelde. Het was het beroemde nummer van Renato Carosone, ‘Tu vuo’ fa’ l’americano’, ‘Jij wilt een Amerikaan zijn’. Ik voelde me ontmaskerd, de incognito Amerikaanse, en Luca zat me dan ook afwachtend aan te kijken.

Ik had er eigenlijk geen zin in, maar vanaf de tweede strofe begon ik te zingen. Ik deed het omdat ik had gemerkt dat de anderen de tekst echt niet kenden, en dat de stilte door mij moest worden opgevuld. Misschien deed ik het ook voor Luca. Om hem te laten zien dat ik op z’n minst in staat was een onvervalst Napolitaans accent na te doen, nog sappiger dan het zijne. Om hem een glimlach te ontfutselen. Speciaal voor hem maakte ik er een komische show van, druk gebarend als een viswijf, plotseling omgetoverd in de bewoonster van een basso of – in het Napolitaans – vascio, zo’n vochtige eenkamerwoning op straatniveau. Ik was de moeder, de zus, de verloofde die in de deuropening stond te wachten, met haar ogen toegeknepen, klaar voor een snauw, of een lach. En als die arrogante lamzak dan eindelijk thuiskwam, met een losse tong van de whisky-soda en losse heupen van de rockenroll, dan zou ik hem of een klap of een aai geven en hem recht in zijn gezicht zeggen, in het bijzijn van de hele wijk: Tu sii napulitan, ‘Jij bent Napolitaans, en als hij dan durfde te komen aanzetten met een pathetisch ailovioe zou ik woest worden. Woorden in dialect en pseudo-Amerikaans waarvan ik nooit zou weten hoe ik ze moest spellen, die ik zonder muziek niet eens had durven uitspreken. Ze klonken grof en echt en ze sprankelden van die zelfspot waar de Napolitanen zo goed in waren, al sinds de ondergang van hun stad. Ik werd geleid door de woorden zelf, die maakten mij tot hun personage. Even was ik geen Amerikaans meisje meer, maar een Napolitaanse vasciaiola die juist die Amerikaansheid doorzag als pure aanstellerij.

De anderen tikten met hun voet op het ritme en zongen het refrein mee. Toen harkte Luca met zijn vingers over de snaren. ‘Ik weet het einde niet meer.’

Ik leunde achterover op mijn stoel, bezweet en bedwelmd. Diep in mij huisde altijd een straatartiest, of misschien een gokker, die elk moment tot leven kon komen. Ik maakte gebruik van het luie geknisper van het vuur om overeind te springen. ‘We hebben dikkere houtblokken nodig. Ik ga wel naar boven.’

‘Ik ga met je mee, Eddie,’ zei Sonia. ‘Ik kan wel wat frisse lucht gebruiken.’

De muziek ging in één keer over op een nummer van Pearl Jam. De jongens vonden het makkelijker om in het Engels te zingen dan in het Napolitaans, maar ze zongen het wel slordig, ze sleepten met de diftongen en verbrokkelden de consonantclusters. Sonia en ik beklommen de wenteltrap naast de open haard. Het was zo krap dat zij haar lange lijf gebogen moest houden, de metalen treden trilden onder haar kistjes en haar lange zwarte haar sleepte er bijna overheen. Toen stonden we op het dakterras.

‘Jeetje, wat koud,’ zei ik, woorden die wolkjes vormden in de nacht.

‘Ik bevries.’ Sonia sloeg haar armen over elkaar om zich te verwarmen, en voegde eraan toe in haar Sardijnse accent, zo helder als de lucht: ‘Dus je kent Pietro.’

‘Pietro? Die van vanavond?’

‘Ja, die, Pietro.’

De naam rolde met een uitzonderlijke lichtheid van het puntje van haar tong. Even kreeg ik het idee dat we het over twee totaal verschillende personen hadden.

‘Wat vind je van hem?’

‘Ik ken hem eerlijk gezegd niet.’ Ik hurkte neer om het brandhout te doorzoeken, een uit elkaar gehaalde stellingkast waarvan de planken waren opgestapeld tegen de balustrade. ‘Hoezo vraag je dat?’

‘Zeg het niet tegen de jongens.’ Sonia knielde neer op het sponzige dak, haar gezicht naakt als de vollemaan, en ik begreep dat het geen luchtje scheppen was maar een bekentenis. In die houding leek ze een stuk minder statig en zag ik haar zo jong als ze werkelijk was, want ze was pas tweedejaars aan L’Orientale. Ze fluisterde, alsof de sterren ons hadden kunnen horen. ‘We hebben amper tien woorden tegen elkaar gezegd. Maar hij heeft iets speciaals, ik weet niet…’

‘Tja, hij lijkt me wel aardig.’ Onwillekeurig voelde ik aan mijn zak, het cassettebandje een brutale uitstulping.

‘Ik vind hem echt leuk. De volgende keer dat ik hem zie waag ik het erop.’

‘Ja, dat moet je doen. Je hebt niks te verliezen.’

Sonia had de gewoonte op haar onderlip te bijten als ze zenuwachtig was. Ze blies haar adem diep uit, alsof ze zich voorbereidde op een sprint.

‘Kom op, Sonia. Je bent mooi, intelligent. Die Pietro zou echt een sukkel zijn om jou geen kans te geven.’

Ik was dol op Sonia’s glimlach, een lieve krabbel. Maar ik betrapte mezelf op een steek van spijt, bijna ergernis, dat ik die term had gebezigd met betrekking tot die onbekende jongen genaamd Pietro. Sukkel. Sonia bood aan me te helpen, ze pakte een plank vast, maar ze rilde.

‘Je hebt het koud,’ zei ik. ‘Draag jij deze maar vast naar beneden, dan doe ik de rest wel.’

‘Oké.’

Zodra ik alleen was legde ik het hout op de grond en leunde tegen de balustrade, de enige barrière die een vrije val van zeven verdiepingen voorkwam. ‘Tonight…’ hoorde ik mezelf ineens fluisteren in mijn moedertaal, zonder enig idee hoe ik de zin moest afmaken.

Ik voelde een lichte, ijskoude bries, geurend naar vis en zout en stookolie. Zo rook de Golf van Napels. Onder mij schitterde de stad tot onder aan de zee, de gele slierten van de straatlantaarns hier en daar onderbroken door kraaltjes licht, keukens die nog niet waren uitgedoofd. Napels sliep nooit, niet echt. Ook in het holst van de nacht waren er tl-lampen die een goedkoop, anti-esthetisch licht wierpen op familieleden die op de keukentafel sloegen tijdens een of andere ruzie, grap of biecht. En ik werd als een nachtmot aangetrokken door die witte schijnsels. Als ik zou kunnen, bedacht ik, zou ik ernaartoe fladderen om door het raam naar binnen te kruipen. Ik zou daar stilletjes blijven zitten, gecamoufleerd door het behang, en proberen hun afgebroken zinnen te reconstrueren tot een verhaal met een betekenis.

Er klonk een sirene. Wie weet van welke boot die afkomstig was: op de inktzwarte golf waren de containerschepen vrijwel onzichtbaar, afgezien van de lichtjes die samen een ‘verbind-de-punten’- puzzel vormden. Het was een van die zeldzame nachten dat de lucht niet vochtig was, en nu er geen maan stond kon je niet eens de vulkaan zien. Het enige teken van zijn aanwezigheid waren de verlichte huizen op zijn hellingen, die zijn silhouet schetsten tot zo hoog als ze durfden. De Vesuvius had al een halve eeuw geen woord meer gezegd, maar ik staarde naar hem door het donkere gordijn van de nacht en stelde me voor dat hij tot leven kwam, in zijn vuurspuwende hoedanigheid, zoals op al die negentiende-eeuwse olieverfschilderijen. Ik stond zo intens naar hem te staren dat het bijna voelde alsof ik hem louter met mijn dwingende blik zou kunnen opwekken.

Mijn handen waren onderhand zo koud als marmer, maar ik wilde nog wat langer de geuren van Napels blijven drinken, de stad blijven verslinden met mijn ogen. Allemaal vergeefs. De stad was als water dat door mijn vingers sijpelde, en alleen al het feit dat ik van haar hield stemde me droevig, vooral ’s nachts. Het was een weemoed die ik niet kon verdrijven, en evenmin kon begrijpen. Ik had me met hart en ziel aan haar overgegeven, waarbij ik misschien wel mezelf had verraden, maar toch hield Napels me na al die jaren nog steeds op afstand.

Vir’ Napule e po’ muor’, zeggen ze: Napels zien en dan sterven. Het was zo’n cliché dat ik het nooit in een gesprek zou bezigen, maar die nacht fluisterde ik het tegen de duisternis als een grote waarheid. Toen pakte ik het hout op en liep naar de wenteltrap.

Van: heddi@yahoo.com

Aan: tectonic@tin.it

Verzonden: 30 november

Pietro,

Ik weet niet wat ik moet zeggen. Al vier lange jaren wacht ik op enig bericht van jou. De tijd verzacht alles, maakt zelfs het wachten draaglijk. Of misschien wist ik gewoon niet meer waar ik op zat te wachten.

Ik snap nog steeds niet waarom je hebt gedaan wat je deed. Soms kijk ik ’s nachts naar de sterren en zoek daar een verklaring. Absurd, ik weet het, alsof er in de sterrenbeelden een verhaal geschreven zou staan – met een begin, een plot, en liefst een happy end. Maar eerlijk gezegd kan ik er totaal geen wijs uit. Ik kan zelfs de simpelste sterrenbeelden niet herkennen: de hemel komt me hier altijd heel chaotisch voor, ondersteboven, verkeerd om. Maar ik vind het toch fijn om naar de sterren te kijken. Die zijn immers stuk voor stuk het spoor van een uniek, volmaakt lichtgevend lichaam dat niet meer bestaat. Een lichtgevende herinnering?

Ik heb mezelf gedwongen om alles te vergeten wat met jou te maken had – een soort vrijwillig geheugenverlies, dat redelijk succesvol is geweest. Het helpt enorm dat ik geen plekken, mensen en voorwerpen om me heen heb die de herinneringen aanwakkeren. Behalve dan het Romeinse beeldje, dat waarschijnlijk toch geen mens was maar alleen een kleine godheid. Maar dat is niet iets wat je aan iemand anders kunt geven, of kunt weggooien. Misschien zou het het beste zijn om het een keer terug te geven aan de aarde…

Mijn kat ligt languit op mijn schoot, ze slaat haar nagels uit. Het is een grijs vrouwtje en ze heet Minky. Ik heb haar uit het asiel gehaald, dus in zekere zin heb ik haar leven gered. Maar misschien kan ik beter zeggen dat zij het mijne heeft gered.

Ik voel me goed. Ik heb mijn plek gevonden, een baan die ik leuk vind en nieuwe vrienden die alleen dat beetje van mij en mijn verleden weten dat ik hun wil vertellen. Het is fijn om van je te horen. Het is fijn om van je te horen dat je het betreurt. Of leg ik je nu woorden in de mond?

h.

2

Het was de volgende dag, de dag van de kater. Ik zat met een boek op mijn krakende bed toen ik merkte dat Luca door de gang aan kwam lopen, nog voordat zijn stem boven de klaaglijke Bulgaarse liederen en de kletterende regen uit klonk. Het was zijn tabak die hem verraadde. De rook drong binnen door de openstaande deur en bleef kronkelig en luchtig als een wens voor me hangen.

Al zolang ik hem kende rookte Luca Falcone zijn zelf gerolde sjekkies. Ook op het moment dat hij aan me werd voorgesteld stond hij er zo een te roken, leunend tegen de treurige pleisterkalk van de bar tegenover mijn faculteit. Met een borrel in de hand en een leren broek die allang uit de mode was leek hij niks te geven om het historisch tijdperk, noch om de geografische plek waar hij was terechtgekomen. Hij zat al in het derde of vierde jaar en hij had een verweerd gezicht als een reiziger die een hele woestijn had overgestoken om aan te komen bij deze bar, deze bourbon, deze doorgangsplek.

Dat moment markeerde het begin van mijn studentenleven zoals ik het nu kende, want Luca had onverwacht sympathie voor me opgevat en me binnengesmokkeld in zijn vriendenclubje – een stelletje alto’s die Urdu of Swahili of Koreaans studeerden aan de faculteit Arabo-islamitische en Mediterrane Studies, of aan de faculteit Oriëntalistiek, en wier uiteenlopende afkomst (Puglia, Basilicata, Sicilië, Sardinië) ook henzelf brandmerkte als buitenstaanders.

‘De film gaat beginnen,’ zei hij met zijn zangerige accent uit Varese, terwijl hij mijn kamer binnenkwam.

‘Na deze bladzijde kom ik.’

Van dichtbij rook Luca naar lavendelzeep. Hij drukte een kus op mijn voorhoofd, zo een die mensen geven als ze afscheid nemen op een station, maar daarna aarzelde hij in de deuropening. En hij staarde me aan, zoals hij soms kon doen, met een bijna hypnotiserende blik waarvan ik de betekenis nooit kon doorgronden maar die me wel de overtuiging gaf, in elk geval op dat ogenblik, dat onze vriendschap niet bepaald werd door het hier en nu, maar eeuwigdurend was. Ik wist dat het nergens op sloeg, en dat ik geen uitzondering vormde: iedereen wilde een stukje van Luca Falcone.

Links en rechts van de deuropening, die inmiddels weer leeg was, had ik met plakband een aantal zwart-witfoto’s van mezelf opgehangen, genomen met een macrolens en zelf afgedrukt. Mooie foto’s, een beetje abstract. De regen veranderde mijn raam in een Slangen & Ladders-bord dat samen met het tegenovergelegen palazzo het zicht verhinderde op de wijk, geteisterd als die was door hemelwater en tijd. Maar het was zondag en op dit tijdstip waren de winkels al gesloten en de markten afgebroken, en was elke sterveling al naar huis gegaan om een marathon aan gerechten het hoofd te bieden. Daarna het verplichte middagdutje. Zondag rond lunchtijd was het enige moment waarop de mensen medelijden hadden met mij. Arm zwerfkind, ver weg van thuis.

Thuis. De term op zich stelde me voor een raadsel. Was thuis dan niet mijn vader die de biefstukken roosterde op de barbecue, of mijn stiefmoeder die psychoanaliste was en mijn dromen interpreteerde? Betekende thuis niet de shiatsu-massages van mijn moeder, met haar koude handen en haar warme hart, of mijn broer tokkelend op zijn basgitaar? Onze katten? Blijkbaar niet, voor alle andere uitwonende studenten was thuis een plek. Colle Alto in de provincie Benevento, Adelfia in de provincie Bari. Het was een rood stipje op een landkaart, een referentiepunt dat piepklein was maar kennelijk alles kon omvatten. Het was een woord dat als vanzelfsprekend werd aangenomen, alsof het simpelweg een van de basale menselijke emoties betrof – vreugde, woede, droefheid, thuis – maar tegelijkertijd verscheen er een schittering in iemands ogen wanneer hij het uitsprak. Als een autist probeerde ik verwoed dat buitenaardse concept te vatten, maar uiteindelijk kon ik het toch niet echt voelen. Om het te begrijpen nam ik mijn toevlucht tot de logica.

Ik had overal en nergens gewoond. Washington DC; Maryland; Virginia Beach; een buitenwijk van Boston; de stad Athens in Ohio; en nog zo wat even nietszeggende verblijfplaatsen. Totdat me op mijn zestiende via het culturele uitwisselingsprogramma afsai alsnog een puntje op de landkaart werd toegewezen. In het land Italië, de provincie Napels, het dorp Castellammare di Stabia, het huis van een gescheiden vrouw met twee volwassen zoons die zei dat ik haar maar ‘Mamma Rita’ moest noemen. Zij was degene die me vroeg om langer te blijven na dat uitwisselingsjaar, en die begreep hoe belangrijk het voor haar ‘Amerikaanse dochter’ was om eindexamen te doen aan een liceo linguistico.

Ik raakte ervan overtuigd dat niets op deze wereld zomaar gebeurt. Dankzij dat gymnasiumdiploma belandde ik namelijk aan Universiteit L’Orientale. De vrouw op het secretariaat kneep haar ogen tot spleetjes. Ik was geen Italiaanse, maar met dat certificaat kon ik onmogelijk geen Italiaanse zijn. Toen ze vier glorieuze officiële stempels op mijn aanvraag beukte, transformeerde ze me tot een universitair student zoals alle anderen. En toen ik vervolgens werd opgenomen in Luca’s clubje, inmiddels ook mijn clubje, was mijn camouflage bijna perfect.

De jongens en ik deden altijd een geinig spelletje dat begon met het verzoek om een koud biertje, en dan meestal eindigde met een kop warme thee.

‘O, kom op, liefie,’ smeekte Tonino me die middag, terwijl hij als een zeester lag uitgespreid op het bed van Luca. Bij het spastische licht van de tv zag zijn gezicht er even ellendig uit als het oude behang dat bijna helemaal bedekt was met blaadjes vol van Luca’s Arabische kalligrafie. ‘Als ik geen alcohol in mijn bloedbaan breng, kom ik nooit van die verdomde koppijn af.’

‘Je wou het toch zelf?’ zei Angelo.

‘En jij wou toch zelf die hasjpijp, blondje?’

‘Luister nou maar naar mij, jongens,’ zei ik op zogenaamd strenge toon, maar geenszins tot Luca gericht, die een sjekkie zat te rollen. ‘Morgen hebben jullie al vroeg college. Kom op, de laatste week voor de vakantie, dat moet lukken! Suiker of honing?’

Tonino vloekte in drie dialecten, gewoon voor de vorm, maar ze boden geen verzet. Ik grinnikte bij mezelf en liep naar de keuken. Wat nou bier, die jongens wilden gewoon een beetje bemoederd worden. Door de openstaande deur van Angelo zag ik zijn vloerkleed van zwart-witte koeienhuid, waarop we vaak groene thee nipten uit Japanse kopjes terwijl we onze respectievelijke codes ontcijferden, kanji en cyrillisch. Ik liep de trap op, die inmiddels geen leuning meer had, en boven aangekomen stapte ik bewust niet op de scheur in de vloer vanwege een bijgeloof uit mijn kindertijd. Step on a crack, break your mother’s back. De scheur begon vanaf de open haard in de keuken, op een halve meter van de muur af en schoot vervolgens dwars door de woonkamer, waarbij hij de tegelvloer openspleet tot aan het balkon. Vreemd dat die heftige scheur me niet was opgevallen toen ik bij de jongens was ingetrokken. Ik was vast en zeker afgeleid geweest door de tanende schoonheid van het palazzo met zijn heimelijk verouderende open haarden en fresco’s en bas-reliëfs.

Ik kwam terug met flinke mokken thee en een pak koekjes; het bed zakte in onder ons gezamenlijke gewicht. Ik had het begin gemist, maar ach, het was een Nieuw-Zeelandse film die we al heel vaak gezien hadden, en die ik alleen kende onder de Italiaanse titel Una volta erano guerrieri. Ik kende de plot goed: Maori-schorem ging elkaar ’s nachts te lijf op parkeerplaatsen en grasvelden en in kroegen; ze zaten onder de tattoos en het bloed en scholden in een keurig nagesynchroniseerd Italiaans.

‘Schitterend zeg, Nieuw-Zeeland…’ zei Angelo dromerig.

‘Pff, wat je schitterend noemt,’ sneerde Tonino.

‘Het zal heus niet zo gevaarlijk zijn. Moet je kijken wat een ruimte, en iedereen doet gewoon waar hij zin in heeft. Ik wil er echt een keer naartoe.’

‘O ja, een stuk beter om je door een bende Maori’s in elkaar te laten slaan dan je in je been te laten schieten door de maffia.’

Angelo keek verongelijkt en trok de plaid met een ruk omhoog. Hij had een neuspiercing en een trots Siciliaans accent waardoor hij eigenlijk stoer moest overkomen. Maar niks daarvan: hij had nu eenmaal een zonnige natuur, hij gedroeg zich in elke situatie als een kind in een snoepwinkel, en daar liet Tonino hem niet mee wegkomen. Wat ook niet hielp was dat Angelo er eerder uitzag als een Zweed dan een Catanees – een bleke kleur die zich niet beperkte tot zijn gezicht en hoofdhaar. Dat had ik een keer ontdekt toen hij rugpijn had en ik hem moest helpen. Angelo was op zijn buik op het koeienkleed gaan liggen en had zijn broek omlaaggetrokken, waarna ik gauw, voordat ik niet meer zou durven, de spuit met ontstekingsremmer in zijn rechterbil had geplant.

‘Ik ga er toch een keer naartoe,’ herhaalde hij met een koekje in de mond.

‘Je bent zo gaar als dat koekje van je.’

‘Jawel, je moet gaan. De wereld is een boek…’

Die raadselachtige zin van Luca kwam tevoorschijn vanuit de rook. Ik dacht dat hij helemaal niet meeluisterde. De kamer werd in het duister gehuld door een nachtelijke scène, maar zijn hangertje, dat misschien uit bot was gesneden, schitterde alsof het ’t licht van een onbekende bron weerkaatste.

‘Maar Nieuw-Zeeland is zo ver weg,’ zei ik, want ik gaf de voorkeur aan Sardinië, Umbrië, Nederland, Kiev of Wenen – met of zonder mijn familie. Of nog beter Capri, Procida, Campi Flegrei, de steegjes van Napels. ‘Wie wil er anders mee naar de Maria Santissima del Carmine, in de vakantie?’ opperde ik. Weer een van mijn ‘excursies’, zoals de jongens het noemden.

‘Met Pasen naar de kerk?’ zei Angelo. ‘Nee, dank je. Ik wil me liever volproppen met een goeie cassata…’

‘Het heet ook het Cimitero delle Fontanelle,’ zei Luca. ‘Echt de moeite waard om te bezoeken.’

In mijn binnenste welde de hoop op. Misschien zou Luca Falcone deze keer het onderzoek voor zijn scriptie of de repetities met zijn band aan de kant schuiven om met mij mee te gaan op ontdekkingstocht door de stad die hem in het bloed zat. Maar hij zei niets meer en vervaagde definitief in het halfduister.

‘Al kreeg ik alle seks van de wereld, dan zou ik nog niet mee kunnen,’ zei Tonino. ‘In maart worden de olijfbomen gesnoeid bij ons… ach ja, jullie intellectuelen willen er natuurlijk niks van weten om je handen vuil te maken op het land. Maar het is goed voor je. Die spieren zijn niet alleen voor de mooiigheid, hoor.’

De jongens barstten in lachen uit, en ik kreeg een schok. Pietro. Ik had niet meer naar dat cassettebandje gekeken sinds hij het me de afgelopen nacht had gegeven. Het was mijn gewoonte om brieven en pakketjes uit Amerika apart te leggen, soms wel een paar dagen, puur om langer van de voorpret te genieten. Of misschien wilde ik dat cassettebandje gewoon vergeten, na Sonia’s bekentenis. Maar nu had ik ineens haast. Waar had ik het gelaten?

‘Hé, waar ga jij naartoe?’ riep Angelo me na. ‘Nu komt net dat stuk dat Nig zijn inwijdingsritueel doet!’

Mijn suède rok koesterde de herinnering aan de voorgaande nacht; hij stonk naar vuur en had het breekbare pakketje dat ik hem had toevertrouwd goed bewaard. Nu ik goed licht had, zag ik dat de lijst met nummers, geschreven in een net, maar non-conformistisch handschrift, was omkranst door striptekeningetjes: lieveheersbeestjes en visjes in roestbruine inkt. Het was zo’n speels, attent en onmiskenbaar intiem detail dat mijn hoofd ervan duizelde.

Ik ging op het bed zitten en stopte het bandje in de cassetterecorder. Het eerste nummer was ‘Son of a Preacher Man’ in de uitvoering van Aretha Franklin. De ware liefde, de zoon van de predikant. Ik slaakte een zucht. Mijn liefdesleven tot dan toe had bestaan uit een hele reeks melodrama’s en misverstanden.

In Castellammare di Stabia had ik Franco leren kennen, een opkomende camorrist. Destijds dacht ik dat het liefde was – of een liefdesfilm. De scène waarin ik achter op de Vespa zat en mijn armen om zijn mollige middel sloeg terwijl we rondreden tussen de ruïnes van zijn spookwijk, een plek die door de eeuwen heen voortdurend was geteisterd door aardbevingen en grondverschuivingen. De scène in hun slecht verlichte basso waarin zijn moeder kreunde van de chronische pijn aan haar gezwollen benen, zo dik als boomstronken. Die waarin ik het verhaal aanhoorde over zijn vriend die was vermoord door de rivaliserende clan. De scène waarin ik Franco in mijn armen hield, Franco die tegen alle erecodes in huilde, en op de achtergrond het oude huis waar we in mochten van een vriend, en waar zelfs geen stroom was. Ik was zestien en ik wilde hem redden. Op een dag maakte hij het zonder enige verklaring uit, een voorspelbare afloop, te prefereren zelfs. Daarna vond ik die puberale zonsondergangen boven de vervuilde zee alleen nog maar mooier – rauw en aanlokkelijk als bloedsinaasappelen.

Cesare was een inschattingsfout die me duur was komen te staan. Achteraf had ik moeten beseffen dat zijn genialiteit en excentriciteit de eerste symptomen van schizofrenie waren. Maar destijds was ik verliefd op zijn verliefdheid, op zijn vurige blik, op zijn scheve tanden. Hij was slonzig, misschien zelfs lelijk, maar hij blaakte van zelfvertrouwen en schreef strakke, compacte gedichten die lazen als haiku’s. Cesare verried algauw obsessieve trekjes, en pas later ontdekte ik dat hij me het nutteloze, armzalige geschenk van zijn maagdelijkheid had gegeven. Nadat hij met zijn studie was gestopt om zich te laten behandelen in een inrichting in zijn geboortestad Catanzaro, bleef hij me nog lange tijd pakketjes sturen, zelfs naar het huis van mijn vader en Barbara in Washington, met daarin zelfgepubliceerde gedichtenbundels of strikt geheime handleidingen voor het maken van bommen. Door al die verklaringen van eeuwige liefde, de ene nog grandiozer dan de andere, kreeg ik niet alleen steeds vaker een koortslip, maar groeide ook mijn aan afgrijzen grenzende schaamte omdat ik het ruimdenkende meisje had willen uithangen en seks had gebruikt als een intellectueel experiment in vleselijkheid, omdat ik niks in de gaten had gehad en omdat mijn overlevingsdrift zo snel de overhand had gekregen op mijn medeleven.

En daarna was er Luca. Of beter gezegd, hij was er niet. Op een avond laat waren we terwijl we op bed een film keken in slaap gedommeld, hij met zijn armen om me heen. Ik schrok wakker. De film was afgelopen, en Luca’s borst ging in een kalm en tegelijkertijd amper bespeurbaar ritme op en neer, wat me op zich al uitzonderlijk leek. Hij had zijn haar losgemaakt uit zijn paardenstaart en zijn mond hing een beetje open, maar toch behield hij ook in zijn slaap die ruwe charme. Ik deed alsof ik sliep. Verlamd van genot en ontzag bleef ik liggen luisteren hoe de nacht langzaam maar zeker wegstierf, met elke digitale tik en elke groene flits van de radiowekker, en voelde ik hoe Luca’s hanger zijn cryptische opschrift in mijn huid drukte. Ik wilde hem niet wakker maken. Ik wilde naast hem blijven liggen zolang het me wonderbaarlijk genoeg gegund was, om alles van hem in me op te nemen. Zijn esoterische kennis, zijn onverstoorbaarheid, zijn geduld en zelfvertrouwen. Tijdens die fantastische, heerlijk lange nacht had ik zelfs het idee dat ik een belangrijke ontdekking deed: wat ik voor hem voelde was niet zomaar verliefdheid – het was veel meer dan dat. Ik verlangde niet naar Luca Falcone, ik verlangde ernaar hem te zijn.

Nu liet ik mijn hoofd op het kussen zakken en luisterde naar de songtekst die ging over gestolen kussen, vleiende woorden. Er zat een soort vervoering in het nummer, en een onmiskenbare sensualiteit die me nooit eerder was opgevallen, ook al had ik het minstens duizend keer gehoord in mijn leven. Ik vroeg me af of Pietro het nummer helemaal begreep, of hij besefte dat hij een liefdeslied aan me had opgedragen.