HET VERSCHROEIDE LAND

EMILIANO MONGE

Het verschroeide land

Vertaald uit het Spaans door Arie van der Wal

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Las tierras arrasadas

© 2015 Emiliano Monge

© 2020 Nederlandse vertaling Arie van der Wal /

Uitgeverij Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Getty Images / David McNew

Foto auteur © Oswaldo Ruiz

NUR 302

ISBN 978 90 284 4337 2

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met
ISBN 978 90 284 2744 0

Inhoud

Het boek van Epitafio

Eerste intermezzo

Zo stortte de horizon in

Het boek van Estela

Tweede intermezzo

Het licht en het vuur zullen terugkeren

Het boek van de oerwoudjongens

Noot van de auteur

Noot van de vertaler

Voor Alejandro, Iván en Jose

‘Jij gelooft toch dat de Goden zich niet bekommeren om de dingen van de mensen? Maar zie je dan niet aan al die votieftafels hoeveel mensen ontsnapt zijn aan stormgeweld en veilig de haven hebben bereikt?’ ‘Dat kan best,’ antwoordde hij, ‘want er zijn nergens afbeeldingen van al die mensen die schipbreuk hebben geleden en verdronken zijn in zee!’

Cicero, De Goden (De Natura Deorum),
vertaling Vincent Hunink, 1993

Het boek van Epitafio

I

Het gebeurt ook wel overdag, maar deze keer is het ’s nachts. Midden op de kale vlakte die de bewoners van de omringende dorpen Ojo de Hierba¹, oog van gras, noemen, een open plek omringd door massieve bomen, eeuwenoude lianen en wortels die als slagaders oprijzen uit de aarde, is plotseling een fluitsignaal te horen, gevolgd door het knarsende geluid van een startende benzinemotor, waarna vier enorme schijnwerpers de duisternis uiteenrijten.

Zij die van heel ver komen blijven geschrokken staan, krimpen ineen en proberen naar elkaar te kijken: ze worden echter verblind door het felle licht van de schijnwerpers. Terwijl ze dichter naar elkaar toe bewegen, de vrouwen naar de kinderen en de kinderen naar de mannen, beginnen zij die al dagen hebben gelopen over hun angsten te zingen.

Iemand floot en er gingen lichten aan… we konden niet voor ons uit kijken… we kropen dicht tegen elkaar aan… niets dan bange lichamen.

De woorden van de wezens wier lichamen ernaar verlangen één enkel lichaam te zijn doorkruisen de ruimte, en de man die heeft gefloten fluit opnieuw en doet een paar stappen naar voren. Recht voor hem lost het gonzen van het oerwoud langzaam op, zoals kort daarvoor de schaduwen zijn opgelost, en heel even is alleen het geprevel te horen van de mannen en vrouwen die de grens zijn overgestoken.

Sommigen zeiden: ze hebben ons verneukt… we zijn geen zak meer waard… anderen wilden iets zeggen zonder iets te zeggen… alsof ze aan het bidden of de woorden aan het herkauwen waren.

Luisterend naar dit geroezemoes, maar zonder er verder aandacht aan te schenken, neemt de man die hier de leiding heeft zijn pet af, veegt met zijn hand over zijn voorhoofd, draait zich om, en onthult daarmee zijn gezicht. In eerste instantie is er niets bijzonders te zien aan deze man, die nu allebei zijn armen heft en met een nieuw fluitsignaal de jongens die de krachtige schijnwerpers bedienen in beweging zet.

Na een paar meter te hebben gelopen horen de vier mannen die de krachtige schijnwerpers over het gras voortduwen hun baas nogmaals fluiten en blijven ze staan. Tevreden gapend kijkt de man die hier de leiding heeft achterom naar een oude pick-up en glimlacht bij het zien van de vrouw die in de auto zit te dommelen.

Wat betreft de mannen en vrouwen die dagen geleden uit hun land zijn vertrokken, zij hebben het gevoel, zodra de netten van licht waarin ze verstrikt zijn geraakt niet nauwer meer om hen sluiten, dat zich iets losmaakt uit hun ingewanden en ze kruipen dichter naar elkaar toe, daarmee hun angsten omvormend tot één enkele angst en hun hol klinkende stemmen tot één enkele stem. De verbazing neemt af en de ontzetting vult zich met vragen.

We wisten niet wat er gebeurde… of dat misschien nog wel maar niet wat er zou gaan gebeuren… ze begonnen te praten: wie ziet er iets… jullie daar aan de andere kant… wie?

De kracht van de lichtbundels die vorm geven aan de ontastbare tralies verhindert hen die van ver komen iets van hun omgeving waar te nemen: niet de bergen die ze al een tijd geleden zijn overgetrokken noch het oerwoud waar ze kort hiervoor waren noch de muur van vegetatie die ze hebben geschonden om de open plek te bereiken waar ze werden opgewacht door hun ontvoerders, van wie de leider nog altijd staat te kijken naar de vrouw die daar in de pick-up ligt te slapen.

Terwijl hij opnieuw zijn pet afneemt en weer opzet, wendt deze man, die een grote neus blijkt te hebben, zijn blik af van de vrouw die hij al kende in El Paraíso, het paradijs, draait zijn hoofd opzij en maakt werktuiglijk de balans op van zijn goederen en mensen: daar zijn al zijn jongens, zijn enorme pickups, zijn grote trailer, de twee oude pick-uptrucks met houten lattenopbouw, drie motorfietsen, zijn krachtige schijnwerpers en die benzinemotor die op datzelfde ogenblik begint te haperen.

Door die plotselinge oprisping, die duidelijk maakt dat de machine op het punt staat het te begeven, is de man met de grote neus en de zware wenkbrauwen die hier de leiding heeft en die luistert naar de naam Epitafio, meteen op zijn hoede: ik heb jullie toch gezegd dat hij binnenkort naar de kloten zou gaan! Hoofdschuddend mompelt de man, die behalve die neus en wenkbrauwen ook nog een paar buitengewoon volle lippen heeft, iets onverstaanbaars en loopt geërgerd naar de motor, die nu hevig staat te schudden.

Zijn pas versnellend neemt Epitafio, wiens gezicht er altijd uitziet alsof het opgezwollen is, opnieuw zijn pet af, wappert daarmee de rook weg die hem omhult zodra hij bij het apparaat aankomt, knipt zijn zaklamp aan, gaat op zijn knieën zitten en begint verschillende hendels over te halen. Even later houdt het gesputter op en komt Epitafio overeind, knipt zijn zaklamp uit maar blijft intussen wantrouwig staan luisteren naar het knarsen van de motor, zoals een arts de borst van een zieke patiënt beluistert.

Die houdt het niet lang meer vol… zo veel tijd hebben we vandaag niet, denkt Epitafio, en hij draait zich om en begint naar de oude pick-up te lopen: zijn oren, nergens in het bijzonder op gespitst, vangen de geluiden op die het oerwoud in zijn donkere uur uitstoot: de brulapen krijsen, in de beek kwaken de kikkers, in de lucht piepen de vleermuizen en de cicaden zoemen in het gras.

Hoogstens een uur… vandaag is er geen tijd om ze uit te kiezen, peinst Epitafio wanneer hij bij zijn oude pick-up aankomt, en terwijl zijn gezicht verstrakt kijkt hij naar zijn spiegelbeeld in de autoruit. Dan richt hij zijn blik op de door licht omheinde ruimte en ziet hij de wezens die daar de massa vormen wier stem nu nadrukkelijk uiting geeft aan de angsten die plotseling bezit hebben genomen van hun hoofden.

Mij is dit al eens overkomen in Medias Aguas… we waren geen zak meer waard… ik heb me door puur geluk weten te redden… ze sloegen ons… ze sleepten ons over de grond en sloegen ons weer.

Tot overmaat van ramp zijn het er nog nooit zoveel geweest, zegt Epitafio bij zichzelf, zonder zijn blik af te wenden van de in het licht badende massa in het middelpunt van de nacht, en terwijl hij zijn pet afzet, een rode pet met op de voorkant een springende albinoleeuw, loopt hij weg van zijn oude pick-up: die grote vent daar is in elk geval voor mij.

Ergens in het midden van die massa, tussen de lichamen van een kromme oude man en een meisje met een groot hoofd, is een reusachtige jongeman te onderscheiden.

Als hij zich voorstelt wat die reus voor hem en zijn jongens zou kunnen betekenen, raakt Epitafio opgewonden en staat hij op het punt nogmaals te fluiten, maar ergens in het oerwoud brult de panter uit deze landstreken. Wanneer de jaguar weer zwijgt, fluit Epitafio ten slotte toch en komen de vier mannen die de krachtige schijnwerpers bedienen opnieuw in beweging.

Nadat ieder van hen tot vijftien heeft geteld, blijven deze vier mannen staan, kijken om naar hun baas en beantwoorden voor het eerst zijn gefluit. Dit onverwachte concert maakt dat een paar kinderen op de grond gaan liggen en verhevigt de angsten van de mannen en vrouwen wier lichamen van steeds dichterbij worden verlicht.

Laat je niet op de grond vallen… ze schieten op iedereen die ligt… zo was het ook in Medias Aguas… daarna werden ze in nylon gewikkeld… geef er niet aan toe!

Precies… we hebben niet veel tijd vandaag… we moeten deze zo snel mogelijk verkopen! denkt Epitafio, door zijn oogharen toekijkend hoe zij die uit andere landen komen zich ontdoen van hun balen en bundels en zich vervolgens op de grond laten vallen. Dan, terwijl hij zich omdraait en zijn pet weer opzet, loopt de man die door zijn mannen heimelijk Grootbek wordt genoemd terug naar zijn oude pick-up, waar de vrouw die de leiding overneemt als het zijn beurt is om uit te rusten nog altijd ligt te slapen.

Misschien moet ik haar wakker maken, overweegt Epitafio met een blik op de autoruit en hij staat op het punt op het raampje te kloppen als de panter uit deze donkere bossen opnieuw brult in de verte. Maar het komt niet door dit gebrul dat de arm van Epitafio verstijft: kijkend naar de vrouw die hij zo liefheeft herinnert hij zich plotseling wat zij kort daarvoor tegen hem had gezegd: herinner me eraan dat ik je iets moet vertellen… als ik wakker word zeg dan tegen me: je wilde me iets vertellen.

Als ik haar nu wakker maak wil ze me vast niets meer vertellen, zegt Epitafio bij zichzelf, en zich omdraaiend richt hij al zijn aandacht weer op de verlichte ruimte: met die daar zijn het er negen… en met die drie erbij, dat is geloof ik elf… plus die zes maakt achttien… het zijn er nog nooit zoveel geweest… met die vijf daar… en die aan de andere kant… ik weet niet meer op hoeveel ik nu zit… het moeten er een stuk of veertig zijn… meer… misschien wel vijftig.

Opnieuw zijn pet afnemend en weer opzettend, schudt Epitafio zijn hoofd en stelt zich ermee tevreden dat het een heleboel mensen zijn die hij daar ziet, dan brengt hij twee vingers naar zijn mond en fluit voor het eerst een paar tonen achter elkaar.

Die fluittonen, kort en aaneengeregen, doen twee in de massa verborgen jongens opschrikken. Zich met ellebogen en schouders een weg banend duiken deze jongens, die in het oerwoud zijn geboren en die de mannen en vrouwen dwars door de jungle tot hier hebben meegevoerd, op uit de massa en roepen: hier zijn we!

Ze hebben ons bedrogen… die twee klootzakken, bijna kinderen waren het nog… en ze zijn daar lachend weggegaan… ik heb ze horen lachen toen ze wegliepen… daarna heb ik ze niet meer gezien.

Zonder dat een van beiden omkijkt komen de twee oerwoudjongens bij de grens van licht en schaduw: hier zijn we al! Dan, eenmaal buiten de lichtkring, blijven ze allebei staan, laten hun ogen wennen aan het donker, gaan op zoek naar het silhouet van Epitafio en lopen als ze dit gevonden hebben naar hem toe.

Maar voordat ze bij de man die de leiding heeft aankomen, verheft zich voor de jongens een enorme schaduw en laten ze zich allebei geschrokken op de grond vallen. Beschut tegen de lachsalvo’s van Epitafio door het oorverdovende geklapwiek van de opvliegende zwerm vogels die in het hoge gras lagen te slapen, springen de twee jongens op, zetten zich weer in beweging en verbergen hun schaamte over deze nederlaag in hun eigen koninkrijk.

‘Jullie hoeven niet zo te schrikken!’ roept Epitafio, die is opgehouden met lachen.

‘Schrikken? Wij?’

‘We hadden ze niet gezien.’

‘Jullie hebben woord gehouden.’

‘Dat had ik toch gezegd,’ bevestigt de oudste van de twee oerwoudjongens.

‘Dat had hij toch gezegd.’

‘En wanneer komt de volgende?’

‘Dan moet u eerst úw belofte nakomen.’

‘Als u ons betaalt wat u hebt beloofd, dan zegt u maar wanneer,’ antwoordt de jongste van de twee oerwoudjongens.

Na een korte stilte brengt Epitafio zijn linkerhand naar zijn broekzak en terwijl hij de bundel bankbiljetten tevoorschijn haalt om aan de jongens te geven, drukt hij even op zijn blaas. Ik moet pissen, zegt hij als hij het geld overhandigt, waarna hij zijn broekriem losmaakt en eraan toevoegt: kan ik dan nu zeggen volgende donderdag zelfde tijd? Prima… afgesproken, belooft de oudste van de twee jongens, en hij draait zich om, trekt de jongste aan een hand met zich mee en loopt weer in de richting van het oerwoud.

Terwijl zijn lichaam zich leegt, kijkt Epitafio toe hoe de twee jongens over een boomwortel springen en het dichte toneelgordijn van lianen aftasten. Hij ziet echter niet hoe ze verdwijnen achter de groene muur die de open plek scheidt van het oerwoud, omdat de benzinemotor opnieuw begint te haperen en hij zijn blik weer gretig richt op de oude pick-up: verdomme… ik zal haar wakker moeten maken.

1 Zie de noot van de vertaler over eigennamen op p. 365.

II

‘Hoe vaak heb ik het nou al tegen je gezegd?’ zegt de vrouw die net wakker is geworden op geërgerde toon, en ze voegt er nog aan toe: ‘Ik heb al een paar nachten niet geslapen.’

‘Ik wilde je niet wakker maken,’ herhaalt Epitafio, en voordat de vrouw hem nogmaals verwijten kan maken, gaat hij verder: ‘De lichten dreigen uit te gaan… de motor staat nu echt op het punt het te begeven.’

‘Ik kan niet in slaap komen en als ik dan eindelijk slaap maak jij me wakker,’ klaagt de vrouw weer, naar hem opkijkend. ‘Je weet hoe erg ik haar mis, maar dat kan jou niks schelen!’

‘Waarom zeg je dat… verdomme… begin je nou weer!’ stamelt Epitafio, en terwijl hij nu ook haar aankijkt probeert hij duidelijk te maken: ‘Je weet best dat het me wel kan schelen… maar we hebben nu geen tijd.’

‘Waarom denk je dat ze het gedaan heeft?’

‘Wat maakt het uit waarom ze het gedaan heeft?’

‘Op die manier… waarom verdomme op die manier?’

‘Zo voelde ze niets,’ vermoedt Epitafio: ‘Of dat moet ze gedacht hebben… dat ze zo niets zou voelen.’

‘Denk je echt dat ze dat heeft gedacht… dat ze het zo heeft gepland?’

‘Wat ik denk is dat we moeten uitstappen,’ zegt Epitafio streng: ‘Gaan uitkiezen zolang de lichten… de motor kan er elk moment mee ophouden.’

Terwijl hij zijn blik afwendt van de vrouw die nu zit te gapen, draait Epitafio zich om op de stoel van zijn oude pick-up, haalt een muntje tevoorschijn, houdt het even tussen zijn vingers, gooit het dan in de lucht, volgt de boog die het beschrijft, vangt het op en laat het met een klap neerkomen op het dashboard. Kop of munt: adelaar of zon?

Draaiend aan het volumeknopje van haar gehoorapparaat kijkt de vrouw met die tegenstrijdige gelaatstrekken: het is moeilijk te geloven dat die kleine neus zich bevindt boven die grove mond en onder die amberkleurige en diepliggende ogen, naar de hand van Epitafio en zegt: waarom vraag je me dat als je toch wel weet wat ik kies?

Wanneer Epitafio zijn hand optilt, roept de vrouw bij wie in haar gezicht drie ongelijke maar even aantrekkelijke persoonlijkheden zijn te onderscheiden: haar schoonheid is een regelrecht raadsel, opgetogen uit: ik mag weer eerst! Jij mag altijd eerst… ik heb nog nooit een toss van je gewonnen! beklaagt Epitafio zich, en na het muntje in de asbak te hebben gegooid, waarin twee sigarettenpeuken opspringen en een wolkje as wordt opgehoest, smeekt hij haar, zich tegelijk realiserend dat hij dat niet zou moeten doen: als je maar niet die grote kiest.

Welke grote bedoel je? informeert de vrouw die gek is op Epitafio, en terwijl ze de zonneklep aan haar kant van de auto naar beneden klapt en haar gezicht in het spiegeltje bekijkt, doet ze een paar keer achter elkaar haar mond open en dicht. Daarna brengt ze twee handen naar haar nek, verdeelt een haarlok in drieën en begint te vlechten, daarbij haar schouders, nek en ranke hals ontblotend, waar haar naam: Estela, in gouden letters aan hangt.

Epitafio zet intussen zijn pet weer op en, de woorden herhalend die hij vandaag niet zou hebben moeten zeggen, spreekt zich uit in de vorm van een waarschuwing: er is er een bij, die is echt heel groot… geloof me, die wil je vast niet hebben… ik heb hem al een tijdje in het oog. Dat had je dan beter niet kunnen zeggen, reageert Estela, en er speelt een glimlach om haar lippen: nu wil ik hem natuurlijk juist wel hebben! Epitafio moet nu ook lachen en vraagt: door wie zei je dat het kwam dat je niet kon slapen? Klootzak! roept Estela verrast uit, en terwijl elk spoortje van een glimlach verdwijnt, zegt ze dreigend: over haar maak je geen grappen, dat meen ik!

In de stilte die volgt op Estela’s laatste woorden, opent Epitafio het portier van zijn oude pick-up en na er bij haar op te hebben aangedrongen niet te lang te wachten, loopt hij terug naar de open plek Ojo de Hierba, waar hij wordt omhuld door een verstikkende hitte en door elk van de vezels die samen het gonzen van het oerwoud weven: het krijsen van de apen, het kwaken van de kikkers, het zoemen van de cicaden en het piepen van de vleermuizen.

Intussen denkt Estela: klote Cementeria… waarom heb je het verdomme gedaan… je hebt me zelfs van mijn slaap beroofd, en ze volgt met haar ogen Epitafio, die in het midden van de uitgestrekte vlakte blijft staan, zijn pet afneemt, allebei zijn slapen wist, een paar slierten haar achteroverwerpt en opnieuw fluit.

Na dit laatste fluitje komen een paar wezens die zich nog niet hadden laten zien tevoorschijn uit de schaduw en doemen op uit het hoge gras, hun wapens dreigend in de aanslag. Als ze deze jongens ziet, ontspant Estela’s gezicht en stapt ook zij uit en loopt naar de open plek. Het eerste wat deze ranke vrouw, die lijkt te zijn opgebouwd uit delen van andere lichamen, ziet zijn de bergen die het grote tranendal waarin ze zich bevindt als muren insluiten.

Dan, na een blik op de kruinen van de hoogste bomen tegen de achtergrond van de nacht, telt Estela, net zoals de man op wie ze gek is eerder deed, in stilte hun bezittingen: de drie motorfietsen, de kleine pick-ups, de benzinemotor, de twee oude pick-uptrucks met opbouw en die trailer waar ze een paar silhouetten naast ontwaart.

Wie zijn die idioten? staat ze op het punt te vragen, maar dan en hoewel ze nog half slaapt, dringt het met een schok tot haar geheugen door en terwijl ze haar kaken op elkaar klemt slikt ze haar woorden in. Ze zijn mijn verrassing aan het inladen, zegt Estela bij zichzelf en ze wendt haar blik af van de trailer waarop in een paar door de tijd verweerde witte letters staat geschreven: ‘El orador de minos’, de prediker van minos, waar zou hebben moeten staan: ‘El devorador de caminos’, de kilometervreter.

Nadat ze zich heeft uitgerekt en omhooggekeken naar de piepkleine lichtjes van een enorm vliegtuig en na nog eens twee keer te hebben gegaapt, zoekt Estela het silhouet van Epitafio op de open plek en als ze het gevonden heeft begint ze in zijn richting te lopen op de vochtige en dampende grond van het oerwoud.

Op twee meter afstand vanwaar Epitafio zich bevindt, werpt Estela, met haar schoenen al onder de modder, een spiedende blik op de mannen en vrouwen die van ver zijn gekomen en denkt opgewonden: het is waar… het zijn er meer dan anders. Estela legt haar hand op de schouder van Grootbek en staat op het punt haar blijdschap uit te spreken, maar de man op wie ze gek is fluit opnieuw en zet daarmee alles weer in beweging.

De twintig mannen die opdoemden uit de schaduw heffen de loop van hun wapen, degenen die de karretjes duwen beginnen weer te lopen en zij die afkomstig zijn uit andere landen laten nog harder het knarsen van hun duizend angstige tanden weerklinken.

Wanneer iedereen zijn nieuwe positie heeft ingenomen, fluit Estela voor de eerste keer en geeft zo haar jongens een nieuw bevel. Daarop klinkt het eerste salvo, en zij die dagenlang hebben gelopen vallen op de grond en braken woorden uit die hun monden rauw verlaten.

Ze gebruikten daar voor het eerst hun wapens… wie nog stond liet zich vallen… duwend, opzij schuivend… alsof ze allemaal onder wilden liggen… en niemand bovenop.

Waarom denken ze altijd dat het om hen draait? vraagt Estela wanneer de wapens zwijgen, en tegelijk zegt ze in stilte bij zichzelf: ongelooflijk hoe goed ik met deze dingen hoor. Het is nog maar een paar dagen geleden dat deze vrouw die nu haar oren streelt nieuwe gehoorapparaten kocht.

Terwijl het weefsel van het gonzen van het oerwoud wordt hersteld en Estela geniet van geluiden die ze nog nooit had gehoord, maakt Epitafio zich los van haar lichaam en beveelt: opstaan, nu meteen… stelletje klootzakken… wat doen jullie allemaal op de grond?

Lopen of anders wordt er geschoten! dringt Epitafio aan, nog dichter naar de door licht omheinde ruimte toe bewegend, en terwijl hij opnieuw zijn pet afneemt wist hij het overvloedige zweet van zijn beide slapen. Hoe kan het zo vroeg in de ochtend al zo warm zijn? vraagt hij, zich omdraaiend, maar in plaats van te antwoorden gooit Estela er opeens uit: welke is die vent die jij niet wilt dat ik kies?

‘Die klootzak daar links,’ antwoordt Grootbek, zijn hoofd weer naar de verlichte ruimte draaiend en wijzend met zijn hand.

‘Die naast die oude man en dat meisje?’

‘Precies.’

‘Ik vind het niet erg als jij die neemt,’ zegt Estela, dichter naar Epitafio toe bewegend: ‘Waarom zou ik daar ruzie over maken terwijl… hoeveel zijn het er precies?’

‘Ik wilde ze net gaan tellen maar ik heb eerst jou wakker gemaakt,’ zegt Epitafio, en wijzend op een flikkerende lamp benadrukt hij nogmaals: ‘Vandaag hebben we niet veel tijd… ik zei al dat de motor het elk moment kan begeven.’

‘Dan zal ík ze wel weer moeten tellen.’

Vierenzeventig in totaal, kondigt Estela even later aan, en als ze nog dichter bij de kring gaat staan is ze verbaasd dat ze de schuchtere woorden, de gesmoorde kreten, de ondertonen van angst, de zuchten en de jammerklachten kan horen van de mannen en vrouwen die hun land zijn ontvlucht. Wat zijn ze goed, mijn nieuwe apparaatjes, denkt de vrouw die gek is op Grootbek ontroerd en ze brengt haar vingers opnieuw naar haar oren.

Estela’s ontroering is echter in een oogwenk weer verdwenen en terwijl ze zich omdraait kijkt ze Epitafio aan en vraagt hem met een bleek weggetrokken gezicht: wat gaan we nu doen met zoveel? Dat is jouw probleem, roept Epitafio uit, met een wegwerpgebaar naar Estela: jij wilde toch zo nodig… jij bleef toch maar doordrammen dat we er niet genoeg hadden… en bovendien hebben ze er in La Carpa nooit te veel.

Een geluid, dat al heel snel overgaat in een oorverdovend gedreun, ontwijdt het oerwoud en vaagt Grootbeks woorden weg: een helikopter doorkruist de nacht, zijn concert van metalen klanken achter zich aan slepend. Terwijl de mannen en vrouwen die de grenzen zijn overgestoken omhoogkijken, bedekt Estela haar twee nieuwe gehoorapparaten en haalt Epitafio zijn seinpistool tevoorschijn.

Enkele ogenblikken later, wanneer de helikopter boven de open plek Ojo de Hierba hangt en zijn felle bundel de hemisfeer van duisternis verlicht, wijst Epitafio naar de lucht, richt Estela haar blik op de grond en houden degenen die daar in het licht liggen heel even op met beven.

Plotseling verschenen er andere voertuigen… iemand schreeuwde: het is de immigratiedienst en dat was ook zo… maar dat maakte niets uit… ze zagen alles en zijn gewoon doorgereden.

Die klootzakken hebben zich al een tijd niet laten zien, merkt Epitafio op, en met een geërgerd gebaar naar de nacht schiet hij het wapen af. De zilverblauwe lichtkogel stijgt op en splijt de duisternis, waarna de helikopter zijn enorme schijnwerpers dooft, de onderbreking van zijn vlucht staakt, op de terugweg over de open plek vliegt en in de verte uit het zicht verdwijnt.

Wanneer het lawaai van het hefschroefvliegtuig niet meer te horen is, stopt Epitafio het seinpistool weer terug in zijn holster en mompelt: arme idioten… ze denken dat ze op weg zijn naar! Maar voordat Grootbek zijn spottende commentaar kan afmaken, valt Estela hem in de rede: was dit niet wat ze wilden… dat alles anders zou zijn… nu zullen ze pas echt weten wat goed voor ze is!

Zet ze in het licht! roept Epitafio nu, zijn mannen voor het eerst bevelen gevend zonder te fluiten: degenen die nog ontbreken… zet ze nu in het licht! Wanneer ze dat horen doen de jongens achter de karretjes de lampen aan die de buitenkant van de ruimte verlichten en zien zij die uit andere landen komen eindelijk hun ontvoerders.

Jullie wilden toch een ander vaderland? vraagt Estela op kille toon, en nadat ze alle ogen van de wezens die hun afkomst en zaad vervloeken op zich gericht weet kijkt ze naar de mannen die de wapens nog stevig in hun hand houden en beveelt: laat ze de warmte van ons vaderland voelen! Gehoorzaam lopen de jongens die uit de schaduw kwamen naar de massa en laden opnieuw hun geweren door.

Nog heviger bevend dan bij het ontsteken van de eerste schijnwerpers voelen de mannen en vrouwen die hun landen zijn ontvlucht, landen die al lang geleden zijn verwoest, dat ze door de verschrikkingen die hen kwellen de controle over hun sluitspier verliezen en horen ze, starend naar het naderen van de mannen die hier Estela en Epitafio gehoorzamen, het laatste dreigement van de vrouw die schreeuwt: jullie zullen nog wel merken wat het vaderland is… jullie zullen nog wel merken wie het vaderland is!

‘Wie is het vaderland?’ brult Estela, terwijl ze zich omdraait.

‘Ik ben het vaderland! antwoordt Epitafio, theatraal zijn armen spreidend.

‘En wat wil het vaderland?’

‘Het vaderland wil dat ze knielen.’

‘Jullie hebben het gehoord: allemaal knielen, nu meteen!’

‘Het vaderland zegt dat ze op de grond moeten gaan liggen,’ voegt Epitafio eraan toe, nu ook schreeuwend en met een armgebaar vriendelijkheid veinzend.

‘Allemaal op je buik!’ gilt Estela. ‘En niet bewegen… ik wil jullie niet eens zien beven!’

Wanneer de mannen en vrouwen uit de verwoeste vaderlanden nog slechts plat op hun buik liggende wezens zijn, loopt Epitafio langzaam naar Estela toe, slaat zijn arm om haar heen en fluistert in het gehoorapparaat dat een stukje uit haar linkeroor steekt: het vaderland wil dat ze beginnen met fouilleren. Zakken van iedereen doorzoeken! maant Estela, en de mannen, die hun wapens stevig omklemmen, komen in beweging en hurken neer bij de wezens die al hun verlangens zijn verloren en beginnen hen een voor een te fouilleren en te betasten.

Hoewel een enkeling zich nog wil verdedigen door iets, wat dan ook, te zeggen, vallen de woorden van degenen die al heel snel ook hun naam zullen verliezen uiteen nog voordat ze in gedachten zijn geformuleerd.

Het vaderland wil dat ze die grote met rust laten, fluistert Epitafio opnieuw in het oor van Estela, die wijzend naar links instrueert: niemand raakt die reus daar aan!

In de overtuiging dat niemand naar hem kijkt, kruipt een jongen weg, springt plotseling overeind en rent in de richting van het oerwoud. Uit een ooghoek ziet Epitafio hem die nooit in staat zal zijn te vluchten al doet hij nog zo zijn best, en hij laat Estela los en schreeuwt: hou die jongen die ervandoor gaat tegen! Daarop rennen twee mannen achter de jongen aan, halen hem in, slaan hem met hun wapens tegen de grond en slepen hem terug naar de massa.

Wanneer Epitafio op het punt staat tegen zijn mannen te zeggen dat ze de jongen moeten afmaken, trekt Estela het seinpistool uit de holster aan zijn middel, strekt haar arm en haalt de trekker over: de zilverblauwe lichtkogel suist door de lucht en treft de vluchteling vol in een oog, hij valt meteen op de grond en ligt te kronkelen in de modder, terwijl het kruit zijn vuur blijft spuwen.

Geleidelijk dooft de lichtkogel uit en verstomt ten slotte met een paar laatste vonken helemaal, wat Estela opnieuw de gelegenheid biedt om te zeggen: of was dit niet wat het vaderland wilde? Maar voordat Epitafio kan antwoorden, beginnen twee van de krachtige schijnwerpers tegelijk te flikkeren en sputtert in de verte de motor: ik zei toch dat we ons moesten haasten… we moeten ze verdelen voordat de lampen uitgaan!

‘Maar ik mag eerst kiezen… en misschien wil ik toch wel die grote,’ provoceert Estela en daarbij knipoogt ze naar Epitafio.

‘Maar je had gezegd dat ik hem mocht hebben!’ protesteert Grootbek zonder volledig verrast te lijken: ‘Wat wil je dan in ruil?’

‘Het zijn er veel… je mag hem houden als je me helpt met een paar anderen.’

‘Goed dan,’ geeft Epitafio snuivend toe: ‘Maar geen kinderen, niet één.’

‘…’

‘En trek niet zo’n gezicht… wat maakt het uit als je ze hier achterlaat.’

‘Dat wordt anders wel moeilijk… ik ga niet naar El Paraíso,’ zegt Estela haar kaken op elkaar klemmend: ‘Dat wilde ik je nog zeggen.’

‘Wat denk je wel, natuurlijk ga je naar El Paraíso!’ schreeuwt Grootbek plotseling woedend: ‘Je gaat en wacht daar de hele nacht!’

‘Als je de helft neemt, beloof ik dat ik ga.’

‘De helft, m’n reet!’ schreeuwt Epitafio tegen de vrouw van wie hij zoveel houdt: ‘En ik ben niet van plan daar verder nog over te discussiëren… we moeten nu opschieten!’

Wanneer ze klaar zijn met verdelen en de volgelingen van Estela en Epitafio de mannen en vrouwen die de grenzen zijn overgestoken in de trailer en de oude pick-uptrucks hebben geladen, laat Estela haar ogen heel even over de open plek dwalen en omhelst vervolgens Epitafio: zegt het vaderland niets tegen mij? Wat wil je dat ik zeg? antwoordt Epitafio, die zijn wijsvinger naar het oor van Estela brengt en met het vingertopje over het antennetje van het minuscule gehoorapparaat strijkt. Klootzak! roept zij die gek is op Grootbek uit, maar voordat ze kwaad kan worden slaat hij zijn armen om haar heen.

Ik wil dat het vaderland zegt dat hij van me houdt… ik wil je horen zeggen dat je er genoeg van hebt… dat je alleen nog maar bij mij wilt zijn, laat de vrouw die door haar jongens Ikhooralleenwatikwilhoren wordt genoemd zich even later ontvallen, en haar lichaam tegen het lichaam van Epitafio aan drukkend voegt ze er nog aan toe: ik wil je horen zeggen dat je het aandurft… dat je echt alles achter je laat. Laten we nou niet weer beginnen, smeekt Epitafio op het moment dat er in de verte een nieuwe knal weerklinkt.

De benzinemotor heeft ten slotte de geest gegeven en naast Estela en Epitafio beginnen de lichten te flikkeren en doven vervolgens uit. De plotseling invallende duisternis op de open plek, die de mannen en vrouwen uit de nabijgelegen dorpen sinds kort ook wel El Tiradero, de vuilnisbelt, noemen, dompelt de wereld onder in blindheid. Het is beter als we gaan, zegt Epitafio terwijl Estela zich op hetzelfde moment losmaakt uit zijn omarming en zegt: ik wil hier niet blijven als het zo donker is.

Belaagd door het gekrijs van de brulapen, het gezoem van de in het gras verborgen cicaden, het gepiep van de vleermuizen, die ook snel zullen vertrekken, en het gekwaak van de kikkers en padden die liggen te rusten aan beide kanten van de beek die langs de muur van lianen, melaatse boomstammen en als puin her en der verspreide boomwortels stroomt, steken Epitafio en Estela de uitgestrekte kale vlakte over.

Zonder een blik achterom te werpen of elkaar zelfs maar aan te kijken geven Ikhooralleenwatikwilhoren en Grootbek de laatste bevelen van dit uur aan hun mannen en gaan ze uit elkaar zonder nog terug te komen op het onderwerp dat Epitafio zo benauwt: wanneer durft hij het aan om alles op te geven? In de verte, nog verder weg dan daarstraks, brult het beest uit deze landstreken en heel even verstomt het oerwoud.