BARON WENCKHEIM KEERT TERUG

Waarschuwing

Hij nam een appel uit de fruitmand, wreef hem schoon, hield hem in het licht om te zien of hij overal glansde en bracht hem naar zijn mond, alsof hij erin wilde bijten, maar hij beet niet, hij trok hem weg bij zijn mond en begon hem in zijn hand rond te draaien, terwijl hij zijn blik over de voor hem verzamelde groep liet glijden, waarna hij de hand met de appel op zijn schoot liet zakken en na een diepe zucht licht achteroverleunde, en na die lange stilte, die hoegenaamd niets betekende, zei hij dat ze hem mochten aanspreken zoals ze wilden, hoewel hij hun aanraadde om hem helemaal niet aan te spreken, want hij zou wel kunnen zeggen dat ze hem met dit of dat moesten aanspreken, maar dat zou allemaal geen enkele zin hebben, aangezien hij zich hoe dan ook niet aangesproken zou voelen, u zult mij, sprak hij met een metalige stem, gewoon nooit kunnen aanspreken, want u kunt niet met aanspreekvormen omgaan, maar voor mij is het voldoende als u enigszins met de instrumenten kunt omgaan, want dat is waar het vanaf nu over zal gaan, dat u goed met uw instrumenten kunt omgaan, u moet namelijk iets tot klinken brengen, tot klinken, herhaalde hij met stemverheffing, met andere woorden: tot leven brengen, lichtte hij toe, en daartoe moest hij alles weten, waarbij hij er nu maar niet op inging dat hij hoe dan ook vanzelfsprekend van alles op de hoogte was, hetgeen echter ook betekende dat zij, en hij hief zijn hand op met de appel, en terwijl hij de appel met vier vingers stevig in zijn hand geklemd hield, strekte hij zijn wijsvinger uit, wijzend naar hen, dat u, heren musici, mij onmiddellijk alles moet vertellen, u mag geen geheimen voor me hebben, dat is de hoofdzaak, ik wil alles tijdig weten, los van het feit dat ik – ik herhaal – alles al tot in het kleinste detail van tevoren weet, u mag niets voor mij verzwijgen, zelfs de allerkleinste futiliteit moet u mij melden, vanaf dit moment heeft u een zo ongelimiteerd mogelijke rapportageplicht, ik vraag uw vertrouwen, en hij begon uit te leggen wat hij bedoelde met de uitspraak dat iets, in dit geval dus het vertrouwen, zo ongelimiteerd mogelijk moest zijn, anders kwamen ze namelijk nergens toe met elkaar, dit wilde hij hun meteen al bij het begin nadrukkelijk onder de aandacht brengen, ik wil weten, zei hij, hoe u uw instrument uit het foedraal haalt en waarom u het zo doet, en het woord instrument moesten ze nu voor het gemak in de algemene betekenis opvatten, legde hij uit, zonder nu in te gaan op de vraag wie de viool bespeelde of de piano of wie de bandoneon in handen had of de contrabas of de gitaar, hij vatte nu alles samen met het woord instrument, want het gaat erom, zei hij, dat ik wil weten wat voor snaren de strijkers gebruiken, hoe ze hun snaren stemmen en waarom juist zo, hoeveel reservesnaren ze in de kist hebben voor de voorstelling, ik wil weten, en de metalige toon werd sterker in zijn stem, hoelang de bandoneonspelers en de pianisten hebben geoefend, hoeveel minuten, uren, dagen, weken en jaren, wat ze vandaag hebben gegeten en wat ze morgen willen eten, of ze van de lente houden of de winter, de zon of de schaduw, alles, begrijpt u, het exacte model van de stoel waarop u zit te oefenen, in welke hoek u de muziekstandaard precies neerzet, ook van de hars wil ik weten, in dit geval bij de violisten, waar u die koopt en waarom daar, de domste gedachten die u over de neerdwarrelende harspoeder te binnen schieten wil ik kennen, ik wil weten wanneer u uw nagels knipt en hoe, en naast dit alles, zei hij achteroverleunend in de stoel, wilde hij hun aan het verstand brengen dat hij met alles weten bedoelde, en ze moesten hem niet zo verschrikt aanstaren, dat hij zelfs van de meest futiele kleinigheden op de hoogte gesteld wilde worden, waarbij zij ook moesten weten dat hij, die ze in essentie een soort impresario konden noemen, mocht iemand ernaar vragen, dat hij dus elke stap van hen zou volgen, de kleinste beweging, terwijl hij van tevoren al precies wist wat die allerkleinste beweging zou zijn, waarvan ze dus verplicht waren verslag uit te brengen, en als zodanig bevonden ze zich dus tussen twee vuren, kort samengevat: enerzijds was daar het onvoorwaardelijke vertrouwen en de onbegrensde rapportageplicht en anderzijds de onmiskenbare, maar voor hen lastige en zelfs onoplosbare paradox – en dit moesten ze vooral niet proberen te begrijpen – dat hij alles wat ze hem verplicht rapporteerden bij voorbaat al wist, veel beter dan zijzelf, die contractuele samenwerking speelde zich dus vanaf nu tussen twee vuren af, een samenwerking waarvan zij moesten weten, dat moest hij er nog even aan toevoegen, voegde hij er nog even aan toe, dat die onvoorwaardelijk en vanzelfsprekend een eenzijdige en exclusieve afhankelijkheid betekende, u, zo vervolgde hij, en hij begon de glanzende appel in het stralende licht rond te draaien, kunt met niemand delen wat u mij vertelt, onthoud dat voor eens en altijd, alles wat u vertelt is uitsluitend voor mij bestemd, en niemand anders, waarbij u er onder geen enkele omstandigheid op kunt rekenen dat ik, en hij wees naar zichzelf met de appel in de hand, na dit voor u allesbepalende gesprek wat dan ook aan u zal vertellen of uitleggen, of toelichten, of herhalen, zodat u er dus goed aan doet nu naar mijn woorden te luisteren, en ik maak nu een grapje, alsof u Onze Lieve Heer zelf hoort, die gewoon van u verwacht dat u weet wat u in een gegeven geval moet doen, weet ik veel, zuig het maar uit uw duim, maar dit is zoals het is, en u mag geen fouten maken, en de metalige stem dreunde nog onheilspellender, fouten zijn er eenvoudigweg niet, omdat ze niet mogelijk zijn – alle aanwezigen, meende hij, waren in staat om dit te accepteren, al wilde hij natuurlijk niet beweren dat de samenwerking vanaf het moment dat hij één keer, nu dus, helder en gedetailleerd de werkelijke inhoud ervan presenteerde, hun veel plezier zou bezorgen, van plezier zou geen sprake zijn, ze konden het beter nu meteen als lijden beschouwen, want daarmee zouden ze beter af zijn, als ze niet aan plezier dachten maar al vanaf het allereerste begin aan lijden, aan bloed, zweet en tranen, want hun stond inderdaad leed te wachten, bitter, uitputtend, ellendig werk, waarmee ze binnenkort, als enige prestatie van hun ensemble, weliswaar ongewild, datgene waarvoor ze waren ingeschakeld zouden inpassen in de Schepping, dus fouten maken was hier niet mogelijk, er werd niet gerepeteerd of voorbereid, niets van ‘laten we opnieuw beginnen’ en dat soort dingen, dit is geen milonga, waar jullie vandaan komen, hier moet je meteen weten wat je te doen staat, en hoe misleidend die woorden in essentie ook waren – zelfs bij de oppervlakkige formulering waarvan hier sprake was – ze deden tenminste niet geheimzinnig over het bloed, het zweet en de tranen en de vreugdeloosheid waarover hij al gesproken had en die hun ten deel zouden vallen: wat ze gingen doen zou hun geen genot verschaffen, want wat stelt u individueel nou eigenlijk voor, een zootje krassende lawaaimakers bent u, die allemaal ieder voor zich klungelen op die instrumenten en geen enkele invloed hebben op het geheel, in dit geval de productie die zal worden opgevoerd, u kunt namelijk op geen enkele manier naar uzelf herleiden wat u samen betekent, anders gezegd: ze moesten dus onder ogen zien dat ze met het geheel helemaal niets te maken hadden, dat kwam op de een of andere manier vanzelf tot stand wanneer zij zich volledig aan de overeenkomst hielden, Joost mag weten hoe, maar het zou tot stand komen, hij wist nu al, om het nog eens te zeggen, dat het zo zou gaan, want het moest zo gaan en ze konden er het beste maar in berusten en geen vragen stellen, bijvoorbeeld hoe het mogelijk was, als ze ieder voor zich klungelaars waren, dat het geheel dan iets totaal anders was, op die vraag was hij niet bereid te antwoorden, zei hij met vermoeide arrogantie, nee, want het ging hun niets aan, ze moesten er maar in berusten dat ze in werkelijkheid met hun geklungel ieder apart niets bijdroegen aan het geheel, iets anders hoefden ze niet in hun hoofd te halen, en dit moest ook genoeg zijn, ze zouden hem kwellen als ze een antwoord probeerden los te krijgen, want hij werd al met afkeer vervuld door het idee dat hij bij dit gezeur keer op keer eraan moest denken hoe ze die strijkstok over de snaren konden laten gaan of op die toetsen konden rammen zonder ook maar iets van het geheel te begrijpen, want het geheel, dat steeg boven hen allemaal uit, hij kreeg al de koude rillingen, moest hij eerlijk zeggen, als hij dacht aan de mogelijkheid van hun meelijwekkende gehengel naar antwoord op de vraag in hoeverre hun individuele prestaties werden overstegen door het geheel, maar daar moesten ze het maar niet over hebben, zei hij hoofdschuddend, ook al zag hij helder met wat voor figuren hij – hoe treurig of beter gezegd: lachwekkend dat ook was – moest samenwerken, uiteindelijk zou het tot stand komen en zelfs vanaf het begin klinken zoals het volgens de verwachting moest klinken, en oproer, klonk het plotseling zacht, zelfs maar vage plannen tegen mij of voorstellen waarin het verlangen naar voren komt om iets anders te doen dan wat ik wil, daar moet u niet over durven dromen, u moet het uit uw hoofd zetten, of daar in elk geval uw best voor doen, want het loopt slecht af als u dat zou proberen, en dit is een waarschuwing, weliswaar geen goed bedoelde waarschuwing, want u mag hier slechts één wijs spelen en ook dat op slechts één manier, waarbij ik, en hij wees naar zichzelf met de appel in zijn hand, beide elementen van de samenwerking bepaal, u, heren, zult musiceren zoals ik het aangeef, en u moet me maar geloven want ik spreek uit ervaring, het is niet de moeite waard om tegen mij in te gaan, het heeft gewoon geen zin, u mag erover fantaseren dat het ooit anders zal zijn, als ik er maar van weet, u mag ervan dromen als u het mij maar bekent, want het zal nooit anders zijn, het zal altijd zo zijn, zolang ik van deze productie, ja, laten we bij deze term blijven, de impresario ben, zal ik bepalen wat er gebeurt, en dat ‘zolang’ is de eeuwigheid, want ik contracteer u voor één enkele productie, die voor u in deze hoedanigheid de enig mogelijke productie is, voor u is namelijk elke andere productie op dit niveau uitgesloten en is er dus geen daarna en daarvoor, en afgezien van het notoir schamele honorarium is er ook geen enkele beloning, uiteraard, er zal dus geen vreugde zijn en geen troost, als we klaar zijn, dan is het klaar en dat is het, maar ik kan u verklappen, verklapte hij nu, en de metalige stem leek een beetje milder te klinken, dat er ook voor mij geen vreugde zal zijn en geen troost, en ik bedoel niet alleen dat het me eigenlijk geen barst uitmaakt of er vreugde en troost zullen zijn, of wat u na onze overeenkomst denkt, voelt of doet, en hoe u uw beklagenswaardige deelname zult uitleggen en wat u uzelf dus allemaal gaat voorliegen, dat bedoel ik dus niet alleen, maar ook dat ik hier zelf geen plezier aan beleef en mijn beloning ook niet tegenover datgene staat wat we hier productie noemen, die moet namelijk plaatsvinden omdat ze nu eenmaal zal plaatsvinden, en dat is alles, ik houd niet van u en haat u niet, u mag van mij allemaal creperen, als er iemand uitvalt, komt er wel een ander voor in de plaats, ik zie van tevoren wat er gaat gebeuren, ik hoor van tevoren wat er zal klinken, en het gaat plaatsvinden, zonder vreugde en troost, opdat zoiets nooit meer zal plaatsvinden, ik ben dus ook niet blij als ik samen met u, heren musici, op het podium verschijn, ik zal geen greintje geluk voelen als alles uitgevoerd wordt volgens de bestelling die tot stand gekomen is door een mogelijkheid, want – en dit wilde ik u nog ten afscheid zeggen – ik houd niet van muziek, dus ook niet van wat we hier met z’n allen tot stand gaan brengen, ik ben degene die hier slechts toezicht houdt, ik ben degene die niets schept, alleen voorafgaand aan elke toon aanwezig is, want ik ben degene die alleen maar wacht tot het in Godsnaam eindelijk allemaal is afgelopen.

László Krasznahorkai

Baron Wenckheim keert terug

Vertaald uit het Hongaars
door Mari Alföldy

WERELDBIBLIOTHEEK · AMSTERDAM

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs
van het Nederlands Letterenfonds

De vertaling kwam gedeeltelijk tot stand in het
Hongaars vertalershuis te Balatonfüred.

Eerste druk oktober 2019

Tweede druk december 2019

Derde druk april 2020

Oorspronkelijke titel Báró Wenckheim hazatér.

Uitgeverij Magvető, Boedapest

© László Krasznahorkai 2016

© Nederlandse vertaling Mari Alföldy /

Uitgeverij Wereldbibliotheek 2019

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagillustratie © Jaroslaw Blaminsky / Trevillion Images

NUR 302

ISBN 978 90 284 5005 9

www.wereldbibliotheek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2020, met

ISBN 978 90 284 2743 3

Voor eeuwig, zo lang als het duurt

Iedere gelijkenis of overeenkomst van in de roman

voorkomende karakters, namen of plaatsen

met de werkelijkheid is uitsluitend het werk van

het rottige toeval en niet de intentie van de schrijver.

TRRR…

Ik maak je kapot, grote pief

Hij wilde niet naar het raam toe gaan, hij keek er alleen van een eerbiedige afstand naar, alsof die hem zou beschermen, die paar passen die hij had gezet om er weg te komen, maar hij bleef er uiteraard wel naar kijken, hij kon er zelfs zijn ogen niet van afhouden, want hij probeerde zo uit de binnenkomende geluiden op te maken wat er buiten gaande was, maar er waren helaas net geen geluiden, dus kon hij alleen maar vaststellen dat het stil was, en wat dat betrof: het was al een hele tijd stil, maar na alles wat hij sinds gisteren had doorgemaakt was het niet eens meer nodig om er weer naartoe te gaan en het piepschuim weg te halen om zo door de vrijgemaakte spleet naar buiten te kijken, want het was niet moeilijk om te concluderen dat het meisje nog steeds niet was weggegaan, ook in de veilige dekking van het piepschuim van het merk Hungarocell dat de gebeurtenissen van buiten aan zijn ogen onttrok wist hij heel precies dat ze niet was opgerot maar nog steeds tegenover de hut stond, op zo’n vijfentwintig passen van hem verwijderd, hij zei dus tegen zichzelf: ‘Ik ga er niet naartoe, ik kijk niet naar buiten’, en een tijdlang bleef het inderdaad zo, hij stond op een veilige afstand van het raam te luisteren, als het ware beschermd door de Hungarocell, en vanuit die bescherming bleef hij tegen zichzelf zeggen, niet alleen vanbinnen, in zijn hoofd, maar ook halfluid, dat het geen zin had de Hungarocell-plaat opnieuw weg te halen, hij zou met hetzelfde uitzicht worden geconfronteerd, hij zou er niets mee opschieten, zei hij hoofdschuddend, alsof hij al wist dat hij het toch weer weg zou halen, en steeds opnieuw, maar wat moest hij doen, hij was in de war, sinds gisteravond, 17.03, dus het vallen van de avond, had hij erop gehoopt dat het allemaal wel afgelopen zou zijn, maar het was niet afgelopen, en de nacht kwam, en de ochtend kwam, en elke keer daarna, als hij het piepschuim uit de spleet peuterde, twijfelde hij er al bij het maken van die beweging niet aan dat hij door de spleet weer hetzelfde zou zien, namelijk dat het meisje, zodra zij opmerkte dat het piepschuim voor zijn zogenaamde raam bewoog en dat zij dus haar vader te zien zou krijgen, haar mond minachtend zou vertrekken en haar achterlijke bord omhoog zou houden, met een glimlach op haar gezicht waarvan hij koude rillingen kreeg, want die glimlach deelde hem mee dat hij ging verliezen, dus hij bleef zich een tijdlang concentreren op de totale situatie buiten, maar op een gegeven moment hield hij het niet langer uit, en aangezien er geen enkel geluid van buiten kwam, haalde hij het piepschuim weer uit de spleet, en hij zette het ook meteen weer terug, want uiteraard had hij in één enkel ogenblik de situatie overzien en daardoor, niet voor het eerst overigens sinds dit gedoe begonnen was, waren zijn handen zo hard gaan trillen dat er kleine stukjes van de Hungarocell-plaat afbraken, terwijl hij die in de spleet terug probeerde te duwen, maar hij kon zijn hand niet tot stilstand brengen, hij bleef maar kijken naar zijn trillende hand, en daardoor werd hij door een plotselinge woede overvallen die hem nog nerveuzer maakte, want hij wist zeker dat hij vanuit die woede geen goede beslissing kon nemen, terwijl dat heel hard nodig was, en hij begon op zichzelf in te praten, weer halfluid: ‘Kalmeer nou, kalmeer eindelijk toch’, en daar slaagde hij ook enigszins in, dus alleen de nervositeit bleef, en dit gaf hem wel een beetje geesteskracht, dat ondanks de nog steeds opspelende zenuwen de plotselinge woede toch maar was, dus in die toestand keerde hij terug tot de vraag waaróm daar buiten gebeurde wat er gebeurde, hij had namelijk uiteraard wel door wát er gebeurde: nog steeds niets nieuws, terwijl hij zich steeds moeilijker kon beheersen, hij voelde de plotselinge woede weer terugkomen, en het liefst had hij hard geschreeuwd dat ze moesten opdonderen voor het te laat was, de lokale televisieploeg en het lokale journaille, die het meisje had opgetrommeld, dat ze hiermee moesten ophouden en samen met haar moesten opsodemieteren zolang ze daartoe de kans hadden, maar hij schreeuwde niet en ze hielden er ook niet mee op, en sodemieterden niet op, vooral zij niet, het meisje, voor geen seconde verliet ze haar ‘post’, in tegenstelling tot de journalisten, die af en toe wegslopen om eten te halen of te piesen of zich op te warmen en ten slotte, zo meende hij tenminste, ’s nachts om te slapen, om tegen de ochtend, weliswaar in een kleiner aantal, terug te komen, maar zij niet, het meisje, zij bleef, haar hele wezen straalde dat uit, en de stand waarin zij wortel had geschoten op een punt vanwaar ze elke minuscule beweging bij het raam van de hut kon zien, maakte ook de indruk dat ze niet van plan was om te vertrekken voordat ze had gekregen wat ‘die etterbult’ haar, zoals ze in haar eerste interview ter plaatse verklaard had, sinds haar geboorte verschuldigd was, wat vanuit het perspectief van de Professor je reinste onzin was, want waarom zou hij wie dan ook iets verschuldigd zijn, laat staan deze verwende bastaard, die, zo meende hij, door een goedkope truc van de Boze verwekt en ter wereld gekomen was, afgezien dan van zijn eigen onverantwoorde en onvoorzichtige gedrag, tezamen met zijn onvergeeflijke naïviteit, grenzeloze egoïsme en ijdelheid, kortom: zijn aangeboren bekrompenheid, waarvan hij zich het resultaat – aangezien hij haar nooit op foto’s of in levenden lijve had gezien – nauwelijks meer kon herinneren, dus om de essentie oprecht weer te geven: hij kon zich helemaal niet meer herinneren dat hij een dochter had, een ongelukje, zoals men placht te zeggen, hij was het vergeten of liever gezegd: hij had geleerd er niet aan te denken, als hij daar tenminste gelegenheid toe had, want wanneer hij tijdelijk, soms jarenlang, zoals ook nu, met rust gelaten was ‘van die kant’, werd het door de tijd uit zijn hoofd gespoeld, samen met het hele verleden, en aangezien ze hem inderdaad al een paar jaar niet meer hadden lastiggevallen, meende hij ervan bevrijd te zijn, tot gistermiddag, toen dat meisje hier plotseling opdook en hem met een megafoon toeschreeuwde: ‘Ik ben je dochter, etterbult’ en ‘Nu ga je betalen’, waarna ze een bord omhooghield, en er was geen twijfel mogelijk dat het ‘kleine monster’, dat hem plotseling uit het niets aanviel, alles van tevoren had gepland, want ze had zo’n toeter gekocht (of had ze er soms altijd een bij zich?), ze had een bord gefabriceerd en de plaatselijke pers zover gekregen om met haar mee te gaan, ze kwam hier dus met die lui, waardoor duidelijk was dat ze heel goed wist waar ze mee bezig was, en juist daarom had ze hem meteen al schrik aangejaagd, aangezien ze hem dwong te veronderstellen dat hij weer iets vergeten was, iets wat hij had moeten weten maar dus niet wist omdat het hem maar niet te binnen wilde schieten, en dus kon hij er allemaal geen touw aan vastknopen, want wat wilde ze nou na al die jaren, negentien om precies te zijn, hij probeerde het zich te herinneren maar het lukte niet, hij was al zeer ver gevorderd met zijn oefeningen, dus in feite was hij niet in staat om zich dingen te herinneren, met name wanneer het om zijn langetermijngeheugen ging, en dit leek nu gevaarlijk, want als hij zich niet kon herinneren wat hij nog zou moeten weten, dan zou hij ook niet in staat zijn om zich te verdedigen, hij probeerde krampachtig te bedenken wat er aan de hand was, waarom alles zo onbegrijpelijk was, want niets ging zoals verwacht had kunnen worden, ‘dit meisje’ klopte bijvoorbeeld niet bij zijn hut aan om hem op de man af te zeggen wat zij op haar lever had, maar ‘ging rechtstreeks op het doel af’ en had alles van tevoren gepland rond haar aankomst, want ze zou met de grootste bombarie beginnen, namelijk met een demonstratie, en daartoe zou ze het gepeupel optrommelen, want wat stelde een demonstratie voor zonder gepeupel, niets toch, vanuit het meisje gezien waren alle gebeurtenissen berekend, doordacht en gepland, het programma, het verloop, de choreografie van het geheel, terwijl het van hem uit gezien een chaos was, het begin al, vanaf gisteren 12.27, en ook nu, alles, hier in het middelpunt van de gebeurtenissen, dus aan de ene kant stond hijzelf met zijn verwarring en onbegrip en natuurlijk de plotselinge woede, en aan de andere kant iemand anders, die hij helemaal niet kende, met een vooropgezette strategie, waarvan vooralsnog alleen duidelijk was dat die bestond, dat zij daarmee gekomen was, een strategie, want ze leek het allemaal geleidelijk te verwezenlijken, in kleine, hiërarchisch gestapelde stappen, daar had je al het feit dat ze het bij voorbaat zo georganiseerd had dat ze meteen door journalisten en de mensen van twee televisieploegen was omringd toen ze hem vond in het Braambos, zoals de plaatselijke bevolking het verwilderde, bijna ondoordringbare verlaten gebied ten noorden van de stad spottend noemde, ze wilde dus kennelijk dat er meteen getuigen bij waren die opschreven en opnamen hoe zij hier in haar hoorn of wat dan ook begon te roepen van ‘Kom naar buiten, etterbult’, terwijl hij, ‘de etterbult’, niet eens begreep wat ze van hem wilde, helemaal niets begreep hij er aanvankelijk van, hij wist niet eens wie zij was en wie die mensen waren en wat ze schreeuwden en wat ze hier wilden, pas later begon hem te dagen wie ze was en wie die mensen waren en besefte hij dat dat meisje iets heel graag wilde, waardoor hij aanvankelijk slechts kon denken, ach, wat kon zij nou willen, hetzelfde als eerder, als altijd, al kwam ze er niet altijd persoonlijk om vragen, geld dus, daar had ze het namelijk ook over in het tweede interview in de ochtend, hoewel alleen in de vorm van vage toespelingen, en het probleem was ook dat die hele opzet hem daarvoor te serieus en te grootschalig leek en de vastberadenheid van de aanval te beangstigend, want aangevallen werd hij, dat was wat er aan de hand was, het kon niet anders worden verwoord, verwoordde de Professor het voor zichzelf, hij werd bij verrassing overvallen, waarbij het slachtoffer, hijzelf, nu de verdenking begon te koesteren dat ditmaal misschien, zorgwekkend genoeg, niet geld in het middelpunt stond, en in de hut leidde hij uit de hele poespas af dat het niet zozeer ging om ‘het loskrijgen van tot enorme sommen geaccumuleerde alimentatie’ zoals tot nu toe, negentien jaar lang, wat hij hoe dan ook niet meer zou kunnen betalen, wat zij moest weten, als ze ook maar een beetje inlichtingen had ingewonnen over zijn huidige situatie, en dat had ze kennelijk gedaan, hoe had ze anders kunnen weten waar ze hem kon vinden, dus neeeee, en hij schudde zijn hoofd, zoals meermaals in de afgelopen uren als hij de kwestie weer eens benaderde, het ging hier om iets anders, het meisje leek vastberaden en tot alles in staat, het was zonneklaar dat ze van hetzelfde hout gesneden was als haar moeder, aan wie de Professor al jaren niet meer had gedacht, zelfs niet even, want de herinnering aan haar gestalte, haar gehate gezicht, bezorgde hem fysieke pijn, maar nu was hij daartoe genoodzaakt, en hoewel hij haar slechts een paar seconden zag, tijdens een enkel Hungarocell-ogenblik, stelde hij vast dat zij ‘heel erg op haar leek’, zozeer zelfs, dacht hij met van schrik uitpuilende ogen, dat ze in feite precies zo was als zij, en met dit ‘precies zo’ was hij bij de inhoudelijke kant van de zaak gekomen en constateerde dat dit meisje er onmiskenbaar net zo uitzag als haar moeder, of nog erger, in ieder geval wist ze van geen wijken en ze ging ook in de avond niet weg, om precies te zijn: gisteravond bij het vallen van de duisternis, 17.03, was ze nog niet weg, ze was dus niet weggegaan met de journalisten toen die vanwege een of andere nieuwe sensatie ervandoor gingen (waarvan hij daarbinnen op dat moment nog geen idee kon hebben, hij meende toen dat ze waren gaan slapen), ja, waarschijnlijk was zij daar de hele nacht gebleven, concludeerde hij, en verder dan die veronderstelling kwam hij niet, want de keren dat hij de afgelopen nacht het piepschuim weghaalde om te kijken of zij er nog was, was de duisternis zo dicht dat hij niets kon zien, en naar buiten gaan durfde hij niet uit angst om zich meer bloot te stellen aan de aanvallen, nog afgezien van het feit dat hij de hut uit veiligheidsoverwegingen zo had gebouwd dat de deur van binnen slechts met de grootst mogelijke moeite kon worden opengemaakt, terwijl van buiten niet eens te zien was waar de deur zat, het leek dus zo te zijn dat ze de vorige nacht allebei slecht geslapen hadden, hij binnen en het meisje buiten, hijzelf was steeds slechts voor enkele minuten in slaap gevallen, hij schrok steeds wakker, en zo verging het haar waarschijnlijk ook, maar hoe ze het had uitgehouden, dat kon hij niet weten, in ieder geval was zij vanaf het eerste moment van de dageraad paraat, want toen hij binnen de Hungarocell-plaat had weggehaald en naar buiten keek, zag hij haar op exact dezelfde plaats terug waar ze gisteravond had gestaan, hij wist niet hoe ze het had uitgehouden, hoe ze de kou had doorstaan en hoe ze een slaapplek had kunnen vinden op die voor haar waarschijnlijk ondraaglijk oncomfortabele plaats, het was een raadsel allemaal, zo’n verwend juffertje en het Braambos, hij kon het niet bevatten, dus hij stond al op het punt om te erkennen dat hij het zelf niet beter had kunnen doen, wat het meisje nog angstaanjagender maakte in zijn ogen, ze had kennelijk een kant-en-klaar draaiboek om hem ‘continu onder vuur te houden’, ze had blijkbaar van alles meegenomen om zich te weren tegen de kou, want hoe had het anders kunnen gebeuren wat er gebeurde, namelijk dat ze ’s morgens net zo fit en strijdlustig tegenover hem stond als onmiddellijk na haar aankomst, en ook nu stond ze er net zo bij, in dezelfde houding, en verroerde zich niet, waardoor ook niemand anders zich verroerde, en dit was al de tweede dag, het is al 15.01, mompelde hij voor zich uit terwijl hij heen en weer liep, nee, nee, zo kan het niet doorgaan, dacht hij, ineens woedend, hij hoefde niet op zijn horloge te kijken – al keek hij er wel even op – om te weten dat hij nu al te laat was, hij zou al meer dan een minuut aan zijn pensum van gedachteloosheid bezig moeten zijn, geen wonder dat hij nerveus was, hoe kon het ook anders, al helemaal bij de gedachte die voortdurend door zijn hoofd speelde, namelijk dat dit al de tweede dag was die naar de knoppen ging en dat het hele gebeuren buiten niet gewoon een aanval was, maar een dreigen met een aanval, en niets maakte hem meer overstuur dan een dreiging, een van tevoren aangekondigde strafexercitie, intimidatie die naar een vage toekomst verwees, hij spitste zijn oren achter het Hungarocell-piepschuim, maar buiten werd nog steeds door niemand een woord gezegd, het meisje stond waarschijnlijk in de kring van journalisten, in een heldhaftige houding, een beetje voorover geleund als de Nikè van Samothrake, maar ze sprak niet, kennelijk was er dus helemaal geen communicatie tussen haar en de journalisten, al was die er eerder ook nauwelijks, alleen dat eerste korte interview gisteravond, en vanochtend, toen ze na de nieuwe sensatie van gisteravond – als om te kijken wat hier de ontwikkelingen waren – met een wagen hierheen waren gekomen, het tweede, dat nog korter was en dat de Professor door de planken en de lappen van de hut heen bijzonder duidelijk had gehoord, maar daarna was het afgelopen, wat ze het meisje ook vroegen, ze deed alsof ze de mensen om haar heen niet zag of hoorde, dus ze konden het lokale publiek voorlopig slechts vermaken met het beschrijven van de situatie, er gebeurt niets, belden ze om de tien minuten door aan de redacties, het meisje staat voor de hut van de Professor, en als de Professor naar buiten kijkt, steekt zij het bord met de bekende tekst in de lucht, dit was alles wat de journalisten konden melden, en dat was niet veel, eigenlijk zo goed als niets, want het bevatte niets nieuws, maar toch had een deel van het publiek (de rest was weggesnoept, zoals de redacteuren zeiden, door het nieuwe item) nog steeds behoefte aan nieuwe informatie over het aanzwellende schandaal, de redacteuren bij de twee omroepen en de twee redacties schreeuwden dus om ‘achtergrondmateriaal’, maar waar moesten ze dat in vredesnaam vandaan halen, schreeuwden zij nijdig terug, ze stonden hier in de ijzige wind, midden in het Braambos, waar het meisje geen woord zei buiten wat ze in de ochtend al wereldkundig had gemaakt, er was dus echt geen achtergrond, alleen dat ze pal stond en af en toe – terwijl ze ‘haar prachtige lippen die leken te branden van de vuurrode lippenstift’ minachtend vertrok – haar bord omhooghield wanneer het piepschuim bij het raam van de hut van de Professor bewoog, en als de stemmen in de mobiele telefoons nog eisender werden, konden de journalisten alleen verslag doen van ‘de chique jas van de jongedame, slechts op grond van de laatste mode uit Londen en Parijs op waarde te schatten’ of ‘haar dikke, Schots geruite sjaal, zichtbaar van edel materiaal gemaakt’ of in het uiterste geval van de ruime boog die de sjaal meermaals beschreef ‘boven de dikke, vermoedelijk niet van dierlijk bont gemaakte kraag rond de – eveneens vermoedelijk maar toch onmiskenbaar – gracieuze hals’, en van niets anders, want over het bord hadden ze gisteren alles al gezegd, en dat was zowel op een van de lokale journaals als in de lokale ochtendbladen gekomen, het bord met de tekst die de betrokkene, de in zijn eigen hut gevangengenomen Professor, voortdurend meedeelde dat hij ‘een erfzonde’ had, zoals het meisje in het eerste interview de enigmatische tekst van het bord, de twee woorden op het tegen dennenhouten latten geplakte karton: ‘Recht’ en ‘Afrekening’, toelichtte – het meisje dat overigens, zo voegden de journalisten in hun eerste reportages toe, er net zo uitzag als alle anderen van haar soort, figuren die van tijd tot tijd uit de hoofdstad in dit afgelegen oord kwamen aanwaaien om hun stem te verheffen tegen het een of het ander, meestal tegen ‘het onaanvaardbare provincialisme, de buitensporige corruptie en de tolgaarders van de armoede’, wat de mensen hier, ver van de hoofdstad, nauwelijks begrepen en dus ook niet serieus namen, waarbij het einde van die bezoeken steeds hetzelfde was, namelijk dat ze net zo lang doorgingen met het verheffen van hun stem en het omhooghouden van hun borden tot vroeg of laat de Lokale Krachten verschenen en hun een flinke aframmeling gaven, waarna ze hen op de trein zetten en terugstuurden naar waar ze vandaan kwamen om hun de lust tot zulk straatkabaal te ontnemen, precies zoals ook in dit geval verwacht kon worden, daar hoopten zowel de journalisten buiten als de Professor binnen op, en daar was ook alle kans toe, want van de genoemde Lokale Krachten wist men weliswaar niet veel, maar wel dat ze niet gesteld waren op gebeurtenissen die de vredige rust verstoorden, en dat was precies, verkondigde het naar scherper taal neigende persorgaan van de oppositie, waar hier sprake van was, aangezien dit tot vanochtend, het moment waarop het volgende sensationele bericht, dat in de woorden van de hoofdredacteuren ‘als een bom’ was ingeslagen, hét gespreksonderwerp in de stad was geweest: wat zich hier in het zogenaamde Braambos afspeelde tussen de eens beroemde, maar al een tijd tot waanzin vervallen Professor en zijn dochter, die ‘zonder enige aanleiding uit de hoofdstad hierheen was gekomen’ – ongetwijfeld was iedereen daarvan op de hoogte uit de lokale pers, de twee wedijverende kranten en de twee wedijverende stedelijke televisiekanalen, ook al werd nergens met zoveel woorden gezegd waar het in werkelijkheid om ging, want behalve het meisje begreep niemand waarom zij deze manier had gekozen om haar eisen kracht bij te zetten en waar die eisen precies uit bestonden, dus het enige wat duidelijk leek, was dat er weer heibel was rond de Professor, en dat hij ‘kennelijk een dochter had’ en dat die dochter ‘kennelijk niet genoeg geld kreeg’, maar dat was dan ook alles, de essentie, namelijk wie zij was, ‘die prachtige jonge vrouw met blond haar, betoverende blauwe ogen en papaverrood gestifte volle lippen’ en wat er zich had afgespeeld in het verleden van die lokale beroemdheid die tot voor kort de grootste publieke achting genoot maar – in tegenstelling tot de journaalberichten niet zeven maar negen maanden geleden – zijn verstand had verloren, wat die ‘duistere vlek’ was waaruit nu plotseling – tarááá – een tot nu toe geheim gehouden stukje van dat verleden tevoorschijn was gesprongen, dat was voor niemand duidelijk.

Hij droeg drie verschillende jassen over elkaar heen, een bruine van wol met een zwarte kraag van fluweel – overigens was dit het enige van zijn oude spullen waar hij aan gehecht was, afgezien van zijn horloge – en twee kortere, daaronder twee truien en daaronder weer overhemden en een T-shirt dat bijna met zijn huid vergroeid was, aan zijn benen had hij twee broeken, een die zijn benen strak omsloot en een die de wind goed tegenhield, op zijn hoofd een oorflapmuts en om zijn hals een gebreide zwarte sjaal, – bijna alles was dus afkomstig van de kleine vrachtwagen van de daklozenvoorziening, die zo’n acht maanden eerder, dat wil zeggen eind maart dat jaar, aan de rand van het Braambos was verschenen met de vrijwilligers, die de op dat moment enige bewoner de vraag stelden of hij iets nodig had, wat een dappere daad was, aangezien de twee vrijwilligers niet wisten waar ze mee zouden worden geconfronteerd, ze waren immers ook op de hoogte van zijn veelbesproken verhuizing uit de stad en dus zijn krankzinnigheid, maar voor hun komst had nog niemand met hem gesproken, dat wil zeggen op één persoon na had nog niemand hem durven benaderen, want na zijn scandaleuze vertrek had hij ‘de stad’ laten weten via de boer op de nabijgelegen boerderij, die zijn enige vertrouweling werd en hem water en voedsel bezorgde, dat hij onmiddellijk en zonder waarschuwing zou schieten op iedereen die zijn hut in het Braambos zou durven te benaderen.

Hij ging niet schieten op zijn dochter, besloot hij, toen hij onder de invloed van een nieuwe plotselinge woedeaanval naar achteren liep in de hut en de stapel kleren aan de kant begon te gooien waarmee hij de geheime kuil camoufleerde, zelfs al was ze maar een spook, een schaduw uit het verleden die hij zich niet eens kon herinneren, maar als die anderen, die lanterfantende scribenten, niet zouden opduvelen, mompelde hij voor zich uit, dan mochten ze blij zijn als ze het vege lijf konden redden, daar konden ze gif op innemen, vooralsnog zou hij opletten en wachten, hun nog wat tijd gunnen om zich terug te trekken, en hij nam zijn plaats in links van de vensteropening, één hand vrij om meteen te kunnen handelen, als de tijd gekomen was, maar zij daar buiten hadden daar geen idee van, de journalisten beschreven de situatie aan hun bazen als ‘een patstelling’ en bereidden zich erop voor dat ze, zoals gisteren de middag en de avond, vandaag de hele dag hier door zouden brengen, weliswaar met een kleiner aantal, want er zou toch niets gebeuren, was de algemene opvatting, hier zeker niet, zeiden ze hoofdschuddend, en wie nog niet voorzien was, liep terug naar de wagens om nog een warme deken te halen, en wie er al genoeg had, trok die strakker om zich heen in de neergedaalde kou van de namiddag, want, zoals een van de journalisten het verwoordde, dit ging weer tot laat in de avond duren, maar nog waarschijnlijker, merkte een ander op tegen de man naast hem, terwijl hij hem een sigaret aanbood, gaat het binnen een uur doodbloeden en dan kunnen we naar huis, kortom, daar had je de gewone, saaie gang van zaken, het geduldspel van de verslaggeversdiensten dat ze al zo goed kenden, wie zat, stond op om zijn ledematen in beweging te brengen en wie al een tijdje aan het lopen was en daar genoeg van had, ging weer zitten op een boomstam, of een andere, van verdorde bladeren en twijgen geïmproviseerde zitgelegenheid, de thermosflessen met hete thee raakten langzamerhand leeg, en ze brachten al ter sprake dat het misschien wel een goed idee was als iemand ze weer zou gaan vullen en dat die persoon wel even weg zou kunnen, jij bijvoorbeeld, wezen ze naar de jongste, een slungelige stagiair met een puistenkop, je hebt toch van die lange benen, toen er opeens vanaf de hut schoten klonken, zo hard dat ze van schrik uiteenstoven als verstoorde mussen, en het was in de eerste ogenblikken moeilijk te bevatten wat er gebeurd was, na het uiteenstuiven bleven ze als aan de grond genageld staan, en toen ze beseften wat er aan de hand was, dat het geen drogbeeld of hallucinatie was maar dat er werkelijk op hen geschoten werd vanuit de hut, gingen ze op hun hurken zitten of wierpen zich languit op de grond en begonnen te schreeuwen en te zwaaien en te gebaren, in een oogwenk hadden ze hun telefoon in de hand en schreeuwden eerst alleen maar onsamenhangende woorden naar de aangesprokenen, maar algauw kwamen de zinnen, gebroken en schokkerig, ja, er werd geschoten vanuit de hut, ja, riepen ze voor de tweede en derde keer, het is de Professor, geen vergissing mogelijk, de Professor, is het niet goed te horen? hij is nu ook aan het schieten, ja, geen enkele waarschuwing, geen dreigen, zonder enige aanleiding, ja, begrijpen jullie het niet? hij schiet, hij schiet! schreeuwden ze, ze sprongen op en begonnen halsoverkop te rennen tussen de doornige braamstruiken, ja, hij was aan het schieten, ze wisten dat het moeilijk was om te geloven maar hij schoot en hij bleef maar schieten, vertelden ze de kennelijk verbijsterde redacteuren aan de andere kant van de lijn, en ze werden al hees van het harde schreeuwen te midden van de herrie, en de televisieploegen zetten snel hun camera’s aan terwijl ze alle kanten op sprongen tussen de prikkende struiken, en al vluchtend draaiden ze zich half om, zoals de oude Hunnen, en filmden fanatiek de bomen en struiken, want iets anders was niet mogelijk bij dat gehol, en de hut was niet meer te zien vanaf de plek waar ze waren, ze hoorden alleen de knallen, en het geknal hield gewoon niet op, dus ze baanden zich met steeds grotere verbijstering en in steeds ergere paniek een weg door het struikgewas, terwijl ze niet konden uitmaken wat onbegrijpelijker was, dat hij aan het schieten was, of wat het was waarmee hij schoot, want elk schot was zo luid dat ze er bijna doof van werden, er klonk een explosie en dan tegelijk met de explosie een harde echo, en daar kwam al de nieuwe explosie en de nieuwe echo, zo hard dat de grond ervan trilde, en de lucht trilde ook, verder, verder, riep een van hen toen het tot hen doordrong dat de Professor serieus was doorgedraaid, wegwezen hier, spoorde hij de anderen aan, maar niemand hoefde te worden aangespoord, ze renden al zo hard als ze maar konden over elkaar heen buitelend het Braambos uit, de straatweg op, naar de geparkeerde auto’s, en uit de hut werd met steeds slechts enkele seconden onderbreking aan één stuk door geschoten, maar niemand had in de gaten dat er alleen in de lucht geschoten werd, zolang ik patronen heb… reutelde de gevangene terwijl hij net van magazijn wisselde, en hij schoot omhoog, naar de loodkleurige wolken, zolang ik patronen heb, schreeuwde hij, en vervolgens dat hij het had gezegd, hij had iedereen gewaarschuwd dat het hierop zou uitdraaien, hij raasde en tierde, hij vertrapte het piepschuim op de grond, hij had iedereen laten weten dat dit het gevolg zou zijn, precies dit, tot de laatste patroon.

Heeft zij een strategie, siste hij tierend, dan heb ik een blaffer, en ik schijt niet alleen op haar strategie maar schiet er ook op, en hij wachtte nog een paar seconden, alleen om zijn blik over de klaargezette magazijnen te laten gaan en de patronen te controleren in het ene dat hij vervolgens met een trefzekere beweging in het wapen schoof, en daarna waren er geen seconden meer, hij trok de Hungarocell-plaat in één ruk weg, keek op zijn horloge, 15.35, en haalde de trekker over, hij schoot, zo snel achter elkaar als een machinegeweerschutter, en schreeuwde triomfantelijk ‘rot op, kankertyfusklerelijers’, en toen het eerste magazijn leeg was, en vervolgens het tweede, het derde en het vierde, en het vijfde ook half, toen liet hij de trekker los en monsterde als een krijgsheer de chaotische, rommelige open plek voor de hut, maar hij moest constateren dat er nog niet van een overwinning gesproken kon worden, want de journalisten had hij weliswaar op de vlucht gejaagd, maar het meisje stond nog steeds op dezelfde plaats, naar voren geleund, en haar lichtgevend blauwe ogen schoten sterren van vastberadenheid af terwijl ze recht in zijn – eveneens lichtblauwe – ogen keken, waardoor hij nog meer op tilt sloeg en schreeuwde ‘Jij denkt dus dat kogels jou niet raken?’ waarna hij de loop van het wapen liet zakken, die hij tot nu toe omhoog gericht had, met het idee om, als zij toch niet geraakt kon worden, een kogelregen los te laten op de grond voor haar voeten, maar zo ver kwam het niet, want toen het meisje hoorde wat haar vader haar toeschreeuwde uit het raam van de hut en tegelijk het wapen omlaag zag gaan hield ze het ook niet langer vol, gooide haar bord weg en sprong naar achteren om tussen de struiken weg te duiken, en daarmee was het afgelopen, eindelijk voorbij, er was niets anders meer te horen dan het hevige gehijg van de Professor, en niets te zien behalve de lege plek voor het huis en een paar gelegenheidspaden die de troep mensen had gemaakt naar de hut toe en nu in omgekeerde richting – hij zag alleen de geknakte takken, het dichte, aaneengesloten weefsel van de wild woekerende struiken, terwijl af en toe een tak, steeds trager, natrilde en zo het spoor van de vluchtenden wees.